1035635 Bijlage Reflectiedocument besluitvormingsproces bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk, gemeenteraad Baarn

Reflectiedocument besluitvormingsproces Bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk, Gemeenteraad Baarn 1. Inleiding en aanleiding Algemene Inleiding De gemeenteraad van Baarn heeft in juni 2024 een reflectiebijeenkomst over de rol van de gemeenteraad gehouden rondom de besluitvorming Landgoed Bestemmingsplan Paleis Soestdijk. De reflectiebijeenkomst was georganiseerd op een externe locatie met een externe begeleider en was bedoeld voor alle huidige raadsleden en steunfractieleden. Het doel was om te reflecteren op eigen ervaringen en om de eigen beelden over het besluitvormingsproces met elkaar te delen. Iedereen heeft daarbij eigen beelden, ervaringen en indrukken. Door deze met elkaar te delen werd ook duidelijk hoe iedereen het heeft beleefd. Zo ontstaat er gemeenschappelijkheid in de pluriformiteit van inzichten en ervaringen; daarvan kan worden geleerd. De bijeenkomst spitste zich puur toe op de rol van de raad zelf en op ieders eigen reflectie en niet op die van een ander. Vanuit ieders eigen reflectie zouden wellicht nog rode draden ontdekt kunnen worden om als raad samen van te leren voor de behandeling van toekomstige dossiers, maar dat was niet het hoofddoel.

Afgesproken is dat de opbrengsten van deze bijeenkomst zouden worden vastgelegd in een reflectiedocument dat geagendeerd wordt in een openbare raadsvergadering zodat inwoners en derden ook kennis hiervan kunnen nemen en er in het openbaar over gesproken kan worden bij de betreffende raadsvergadering. Verschil tussen een reflectie en een evaluatie In een evaluatie staan feiten en waarheidsvinding centraal en volgt er vaak een oordeel of een conclusie of iets goed of niet goed is gegaan. Dat was niet het doel van de reflectiebijeenkomst. De reflectiebijeenkomst was puur bedoeld om vanuit ieders eigen rol als raadslid of steunfractielid (of mogelijk destijds in een andere rol) aan te geven hoe diegene het zelf beleefd en ervaren heeft. Tijdens de reflectiebijeenkomst zijn diverse raads- en steunfractieleden met behulp van Mentimeter onder leiding van de heer Koos Janssen (oud-burgemeester van Zeist) het gesprek aangegaan. In de bijlage van dit reflectiedocument vindt u de uitkomsten van de Mentimeter. Dit reflectiedocument zelf, is geen woordelijke beschrijving van alles wat is gezegd, maar poogt verschillende beelden die er waren kort weer te geven en om een aantal rode lijnen te beschrijven indien die er waren.

Ontwikkeling besluitvormingsproces Paleis Soestdijk Eind 2017 is Paleis Soestdijk en omringend landgoed door de Nederlandse Staat verkocht aan de MeyerBergman Erfgoed Groep (MBEG). Het plan ‘Made by Holland’ van MBEG was na een selectieprocedure en een biedingsfase door de rijksoverheid de ‘winnaar’ geworden om eigenaar te kunnen worden van het Landgoed paleis Soestdijk. Om het plan waarmee ze hadden gewonnen, ‘Made by Holland’, te kunnen realiseren was een herziening van het bestemmingsplan nodig en omdat het plangebied in het landelijk gebied en het Natuurnetwerk Nederland (NNN) ligt was in dit gehele traject van de bestemmingsplanwijziging ook de provincie een belangrijke partner bij het opstellen hiervan. In 2019 is er een ruimtelijk kader opgesteld voor het Landgoed Paleis Soestdijk, in juli 2020 een voorontwerpbestemmingsplan en op 23 februari 2022 is het uiteindelijke bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk vastgesteld door de gemeenteraad van Baarn. Op 24 januari 2024 is het uiteindelijke bestemmingsplan Landgoed Soestdijk door de Raad van State vernietigd.

1

Rol van de raad In het besluitvormingstraject hebben velen een rol gehad, denk hierbij o.a. aan de MeyerBergman Erfgoed Groep, het Rijk, de provincie, het college, ambtenaren, een klankbordgroep, insprekers en de gemeenteraad. De rol van de gemeenteraad is er heel kort gezegd in gelegen om in het besluitvormingsproces argumenten af te wegen en besluiten te nemen. Het is voor de gemeenteraad een belangrijke vraag of alle belangen vanuit alle hoeken op tafel hebben gelegen, zijn alle belangen en argumenten in beeld? Het is dan aan de raadsleden om alle belangen en argumenten af te wegen, waarbij een verschil van mening inherent is aan een gemeenteraad die bestaat uit verschillende raadsleden die vanuit verschillende politieke achtergronden/visies naar een vraagstuk kijken en deze wegen en beoordelen.

2

2. De reflectiebijeenkomst van de gemeenteraad Hieronder zijn de vragen van de reflectiebijeenkomst opgenomen. Daarbij worden globaal de reacties samengevat, een aantal verschillende beelden weergegeven en gepoogd om de rode draden, als die er waren, weer te geven. Zoals eerder aangegeven kunt u in de bijlage het document vinden vanuit Mentimeter met alle specifieke vragen en antwoorden. In dit document wordt verder gesproken over raadsleden, hiermee worden ook steunfractieleden bedoeld. 1) Welke gevoelens leefden er bij de raadsleden toen de Raad van State het bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk vernietigde? De reacties hierbij liepen uiteen van blijdschap tot verbijstering en van teleurstelling tot ongeloof. Een gedeeld gevoel van alle aanwezigen was dat niemand eigenlijk had verwacht dat het plan geheel vernietigd zou worden. Meerdere raadsleden hadden nog wel verwacht dat het wellicht op onderdelen hersteld zou moeten worden, maar echt geheel vernietigd, dat had niemand verwacht. Er was daarom ook bij iedereen sprake van een zekere schok, zowel bij voorstanders als bij tegenstanders van het bestemmingsplan. De gevoelens liepen daarna uiteen van verdriet, teleurstelling, opluchting en blijdschap maar was er ook gelijk een grote vraag “hoe nu verder?”, die leefde bij veel raadsleden.

2) Wat is de raadsleden zwaar gevallen bij het gehele besluitvormingsproces? Ook bij deze vraag is er diversiteit in reacties. Voor meerdere raadsleden was het besluitvormingsproces m.b.t. het bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk een groot tijdrovend en ingewikkeld dossier. Dat dat niet voor iedereen zo is ervaren, komt waarschijnlijk voornamelijk omdat niet iedereen destijds ook raadslid was. Het werd door sommigen als zwaar beoordeeld maar tevens als interessant, uitdagend en leuk, soms was het ook alles tegelijk. Er kwam bij deze vraag wel een onderwerp/vraag uit die door meerdere raadsleden werd genoemd. Dit ging met name over de vraag hoe je als raadslid op een goede manier om kan gaan met de inbreng van de participatie en specifiek ook met alle insprekers. Het project bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk was een groot project voor de gemeente Baarn, wat ook enorm leefde bij de inwoners en allerlei verschillende reacties uitlokte. De hoeveelheid verschillende reacties in samenhang met de intensiteit van de meningen en de georganiseerde participatie via een klankbordgroep en de inbreng van alle insprekers was voor veel raadsleden een lastige kwestie om daar op een goede manier mee om te gaan en op een goede manier te kunnen wegen.

Enkele raadsleden gaven aan dat het ook lastig was soms om ieders inbreng vanuit de insprekers serieus te nemen, dat had te maken met het gevoel van dubbelingen/ herhalingen en soms ook met het gevoel van het opkomen voor een beperkt deelbelang, van eenzijdigheid. Het onderwerp m.b.t. de vormgeving van de participatie en ook met name de vormgeving en organisatie rondom insprekers en hier goed mee om te gaan is een vraagstuk dat ook bij andere (grote) dossiers een rol kan spelen. 3) Wat is de raadsleden meegevallen bij het gehele besluitvormingsproces? Door meerdere raadsleden is het antwoord “niets” en “weinig” ingevuld. Een aantal raadsleden heeft genoemd dat het een spannend en interessant proces was waarbij ze veel geleerd hebben. Sommigen noemden ook dat ze het werken in de fractie als prettig hebben ervaren. Daarnaast werd ook genoemd dat best veel punten wel inhoudelijk goed waren na het lezen van de gehele uitspraak van de Raad van State. Bij sommigen is juist de vernietigingsuitspraak van de Raad van State meegevallen. Uit de hoeveelheid en de inhoud van de reacties op deze vraag en de reacties op de vorige vraag, blijkt dat het eerder als een zwaar besluitvormingsproces is ervaren, dan als een licht/makkelijk proces.

3

4) Wat zouden raadsleden nu anders doen als ze het over mochten doen? Een aantal raadsleden gaf hierbij aan dat ze helemaal niets anders zouden doen, andere raadsleden noemden professionele advisering van de raad, het stellen van scherpere randvoorwaarden, een insprekersanalyse waarbij kort wordt aangegeven waarover door wie is ingesproken, andere noemden het meer uit je eigen bubbel komen. Het dossier meer op hoofdlijnen bekijken, bespreken en beoordelen werd door meerdere raadsleden genoemd. Sommige raadsleden hadden echt het gevoel dat ze zo de details in werden getrokken dat ze niet meer goed in staat waren om de hoofdlijnen goed te bewaken en te bepalen. Er werd ook genoemd dat het zinvol kan zijn om soms even een stap terug te nemen en te proberen te kijken wat nu echt de essentie is. Daarnaast werd er ook door iemand aangegeven dat je soms gewoon meer je hart moet volgen in plaats van het hoofd. Er werd ook door meerdere raadsleden aangegeven dat het project misschien wel te groot was voor de raad en voor de gemeente zelf. Het was volgens meer raadsleden ook een te groot onderwerp om hierbij maar één raadslid per fractie als woordvoerder te hanteren. Door een aantal raadsleden is aangegeven dat het ook onduidelijk was wat nu precies de bandbreedte of het zogenaamde speelveld was van de raad en wat van anderen zoals bijvoorbeeld de provincie.

Ze hadden beter willen weten waarover je wat precies te zeggen hebt, wat is de bandbreedte waar je als raad zelf besluiten over kan nemen? Aan welke knoppen kan je draaien en aan welke niet en wie is precies waarover bevoegd? Er werd ook door een raadslid genoemd dat er in de (sociale) media ook weleens dingen werden aangegeven die niet klopten, waarbij het wellicht goed zou zijn geweest als de media aan factchecking had gedaan. Er werd aangehaald dat sociale media veel invloed hebben op de publieke opinie, wat kan je dan als raadslid zelf doen als er zaken rondgaan die niet kloppen? 5) Wat waren voor raadsleden de belangrijkste waarden bij de plannen over Landgoed paleis Soestdijk? Dit werd nader gespecificeerd door de externe gespreksleider als de vraag ‘Wat was de waarde waarvoor je als raadslid het hardste liep?’ Er werd door meerdere raadsleden aangegeven dat het met name ging om een goede balans tussen verschillende waarden. Uit de antwoorden en ook in het gesprek kwam naar voren dat de waarde “behoud van het Paleis als cultureel erfgoed” door iedereen gedeeld werd.

6) Hoe karakteriseerden de raadsleden hun eigen betrokkenheid bij dit besluitvormingsproces? Gezien de huidige raadsleden niet allemaal in de raad of bij de steunfractie zaten in de vorige raadsperiode waarin het besluitvormingsproces rondom paleis Soestdijk speelde, liepen bij deze vraag de reacties uiteen van niet actief betrokken, als (actieve) burger betrokken, op de achtergrond betrokken of juist erg betrokken. Door meerdere raadsleden werd er druk en een verantwoordelijkheid gevoeld om een goed gefundeerd standpunt te ontwikkelen en in te nemen. Raadsleden gaven aan dat het onderwerp ook enorm leefde in het dorp. Dit werd beleefd als zowel heel erg goed en plezierig dat mensen zo betrokken zijn, maar ook lastig op momenten. Het was soms lastig juist vanwege de intensiteit en de verscheidenheid van de meningen en dat het onderwerp ook polarisatie opriep zowel op straat als in het dorp. Er werd door raadsleden aangegeven dat er bij veel mensen, uiteraard zowel bij inwoners als raadsleden, ook veel emotie was bij het onderwerp.

4

7) Zijn er nog onderwerpen vanavond onbenoemd gebleven? Hierbij werd o.a. nog de vraag genoemd hoe de externe adviseurs van de raad terugkijken op het besluitvormingsproces en hun rol hierbij? De eigenaren/initiatiefnemers werden genoemd, o.a. hoe zij terugkijken op het proces. Daarnaast kwam nogmaals aan de orde: “Hoe ga je op een goede manier om met insprekers?” Het leverde ook vragen op over namens wie een inspreker inspreekt en hoe je dat weet en kan wegen. 8) Wat hebben raadsleden vanavond gehoord dat hen kan helpen in hun rol als raadslid? Hierbij werd onder andere genoemd om juist meer met elkaar de politieke en maatschappelijke waarden te benoemen en daar het gesprek over te voeren en minder te juridiseren en minder met elkaar de details in te gaan. De vraag over welke politieke waarde gaat het onderwerp (raadsvoorstel) en waar loop je het meest warm voor als raadslid werd door raadsleden genoemd als een mooie vraag om met elkaar te bespreken in een debat vergadering (oordeelsvormende commissievergadering). Er werd ook genoemd om vaker met elkaar op een andere manier een gesprek met elkaar aan te gaan dan hoe het de afgelopen jaren is gegaan bij het debat in de Raad, om met elkaar als raad echt een gesprek te krijgen en om ook naar elkaar te kunnen luisteren.

Daarbij werd tevens genoemd om te proberen om elkaar dan ook echt te bevragen op “wat bedoel je nu eigenlijk” en “wat wil je nu eigenlijk?”. Daarnaast werd er genoemd om misschien soms meer met het hart naar onderwerpen te kijken dan met het hoofd en om in het verlengde van datgene wat is gezegd het meer proberen te hebben over het willen, in plaats van het kunnen en mogen. Reflectie externe gespreksleider Om met name de beantwoording van de vraag over waarden en de discussie daarover door de raad te vergemakkelijken, wordt onder dit kopje een opmerking vanuit de externe gespreksleider opgenomen. Bij de vraag over waarden is door de gespreksleider een korte toelichting gegeven over het onderscheid tussen “willen”, “kunnen” en “mogen”. Bij “willen” gaat het over de politieke wens die je hebt, bij “kunnen” gaat het over capaciteit (is deze er voldoende) en bij “mogen” gaat het over de legitimiteit (mag het volgens de regels/wetten). De vraag naar “willen” gaat over je politieke wens, dat gaat ook over de vraag: voor welke (politieke) waarde loop ik het hardst? Bij het debat kan het behulpzaam zijn om onderscheid te maken tussen “willen”, “kunnen” en “mogen”.

5

3. Gemeenschappelijke bevindingen van de reflectiebijeenkomst en aandachtspunten voor het vervolg Rode draden / centrale lijnen Bij de reflectiebijeenkomst zijn er enkele centrale lijnen te benoemen: ➢ Iedereen was verrast dat het bestemmingsplan Landgoed paleis Soestdijk geheel vernietigd werd door de Raad van State. ➢ Het besluitvormingsproces werd door raadsleden eerder als zwaar beleefd, dan als licht. ➢ De vormgeving en weging van alle participatie en insprekers werd als moeilijk ervaren. ➢ Iedereen heeft aangegeven dat bij het besluitvormingsproces “behoud van het Paleis als cultureel erfgoed” een belangrijke waarde is.

Aandachtspunten voor de raad om op een later moment verder te bespreken en te agenderen Tijdens de reflectiebijeenkomst is er ook een aantal vragen/dilemma’s opgekomen voor de raad, die mogelijk ook van belang zijn voor andere (grote) dossiers/projecten: ➢ Hoe wil je de participatie vormgeven en monitoren tijdens het besluitvormingsproces? Hoe zorg je ervoor dat alle belangen en argumenten zichtbaar op tafel liggen? ➢ Hoe wil je de inspraak in de vorm van het “inspreken” vormgeven? Wat helpt voor de weging hiervan? Wat helpt om eenzijdigheid maar ook om mogelijk cynisme bij raadsleden te voorkomen? ➢ In de (commissie) vergadering een gesprek over (politieke) waarden voeren? Dit in het verlengde van de wens over hoofdlijnen en minder de details in te willen gaan. ➢ In de (commissie)vergadering elkaar meer bevragen bij het debat over de achtergrond over diens politieke wens, wat wil je nu eigenlijk en waarom? ➢ De raad heeft zelf specialisten ingehuurd om hen te adviseren. Leeft er nog een wens om van hen te horen hoe deze specialisten erop terugkijken?

6