1013591 Hoofdlijnennotitie Omgevingsvisie bijlage 1 Hoofdlijnennotitie Omgevingsvisie

HOOFDLIJNENNOTITIE OMGEVINGSVISIE BAARN 17 SEPTEMBER 2024

BUREAU NIEUWE GRACHT stedenbouw & landschap

2 | OMGEVINGSVISIE BAARN | HOOFDLIJNENNOTITIE

Inhoudsopgave

03

05

09

13

INHOUDSOPGAVE

INLEIDING

INTEGRALE HOOFDKEUZES

HOOFDKEUZES PER ONDERWERP

HOOFDLIJNENNOTITIE | OMGEVINGSVISIE BAARN | 3

4 | OMGEVINGSVISIE BAARN | HOOFDLIJNENNOTITIE

Inleiding Omgevingswet en Omgevingsvisie Sinds 1 januari 2024 is de Omgevingswet van kracht. Deze nieuwe wet regelt alles voor de ruimte waarin we wonen, werken en recreëren. Dat gebeurt door bestaande wetten en regels te bundelen en waar mogelijk eenvoudiger te maken. Binnen de nieuwe Omgevingswet vormt de Omgevingsvisie een belangrijk instrument. Ook Baarn werkt daarom aan een Omgevingsvisie voor de hele gemeente. De provincie Utrecht en de rijksoverheid hebben al een Omgevingsvisie opgesteld.

Wat is een Omgevingsvisie? Een Omgevingsvisie beschrijft het wensbeeld voor de toekomst en de keuzes die daar bij horen. In een wereld die steeds sneller verandert is ook steeds meer behoefte aan zo’n visie voor de lange termijn. Zo kunnen we inspelen op de bestaande en nieuwe opgaven die op ons af komen. Voor Baarn gaat het bijvoorbeeld over hoeveel en wat voor type woningen Baarn nog kan en wil bouwen. Maar ook over de manier waarop Baarn in de toekomst om wil gaan met het fraaie buitengebied, inspelend op klimaatverandering, toenemende recreatie en de steeds verdere afname van de biodiversiteit. Daarnaast gaat de Omgevingsvisie over de vraag hoe de gemeente de opgaven op het gebied van duurzame energie wil oppakken, over gezondheid en of alle inwoners genoeg kansen hebben om mee te doen in de samenleving. Een

Omgevingsvisie gaat daarmee zowel over ruimtelijke als sociale aspecten.

Planning Omgevingsvisie De Omgevingsvisie Baarn wordt in twee fases opgesteld. De eerste fase is al afgerond: in de rapportage de Staat van Baarn (2022) zijn de identiteit en kwaliteiten van Baarn vastgelegd. Daarnaast is een overzicht gemaakt van belangrijke trends en de opgaven waar Baarn voor staat. Met de Staat van Baarn als vertrekpunt is in het najaar van 2022 gestart met de tweede fase, gericht op het opstellen van de uiteindelijke Omgevingsvisie. Het is de bedoeling dat de Omgevingsvisie Baarn in het tweede kwartaal van 2025 wordt vastgesteld door de gemeenteraad. De Omgevingsvisie vervangt dan de Toekomstvisie en Structuurvisie Baarn uit 2012. Als planhorizon voor de Omgevingsvisie Baarn wordt het jaar 2040 aangehouden.

Voorafgaand aan de brede participatieronde is de opbouw van de Baarnse bevolking in beeld gebracht.1 Tijdens de participatieronde zijn vervolgens bewust verschillende middelen ingezet, zodat iedereen mee heeft kunnen praten op een manier die het beste aansluit op de eigen wensen en mogelijkheden. In totaal hebben 437 inwoners van Baarn meegedacht. Mensen is gevraagd wat goed is aan Baarn, wat beter kan en wat hun ideeën zijn voor de toekomst. Daarnaast zijn verschillende organisaties benaderd met dezelfde vragen. Voor een gemeente met de omvang van Baarn betekent het aantal mensen dat mee heeft gedacht dat de resultaten van de participatie representatief zijn.2 De opzet en uitkomsten van de participatieronde zijn gebundeld in een uitgebreid Beeldverslag (juni 2023).3 Ook ambtelijk zijn verschillende werksessies georganiseerd waarbij de toekomst van Baarn centraal stond. De resultaten zijn gecombineerd met de uitkomsten van de participatie.

Participatie Net als in de eerste fase - bij het opstellen van de Staat van Baarn - is de gemeente in de tweede fase het gesprek aangegaan met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Daarvoor is een brede participatieronde opgezet in de maanden april, mei en juni van 2023.

1 Dit onderzoek is uitgevoerd door Citisens, met behulp van zogenaamde betrokkenheidsprofielen. 2 Bron: Citisens, Onderzoeksrapportage Omgevingsvisie gemeente Baarn, 12 mei 2023. 3 Ook is voortgeborduurd op eerder ingebrachte ideeën bij de participatie rond de Staat van Baarn en het participatietraject voor inspiratie op de college-agenda in 2022.

HOOFDLIJNENNOTITIE | OMGEVINGSVISIE BAARN | 5

Belangrijkste onderwerpen

Keuzes noodzakelijk

Een Omgevingsvisie gaat over veel verschillende onderwerpen. De afbeelding hieronder geeft een overzicht van de onderwerpen die zijn opgehaald tijdens de participatie en de ambtelijke werksessies. Het gaat daarbij om klassieke ruimtelijke ordeningsonderwerpen als wonen, bedrijvigheid en verkeer, maar ook om sociale aspecten als mee kunnen doen in de samenleving, gezondheid en veiligheid. In een Omgevingsvisie worden voor al deze onderwerpen keuzes gemaakt die betrekking hebben op de fysieke leefomgeving. Daarbij gaat het om alles wat tastbaar is in de omgeving waarin je woont: gebouwen, water, bodem, landschap, lucht enz.

Baarn is een groene gemeente met veel beschermde natuurgebieden en heeft daardoor niet de luxe van ruime uitbreidingsmogelijkheden. Tegelijkertijd neemt de vraag naar ruimte nog steeds toe. Ruimte om te wonen, te werken, te recreëren, duurzame energie op te wekken of om in te spelen op de gevolgen van klimaatverandering. De komende twintig jaar is er onvoldoende ruimte om aan al deze wensen tegemoet te komen. Dat betekent dat keuzes moeten worden gemaakt. De laatste jaren blijkt bovendien steeds meer dat ruimtelijke ontwikkelingen met elkaar samenhangen, omdat ze elkaar versterken, of juist beperken.

Ook de identiteit van Baarn hoort daar bij: dit onderwerp staat centraal in de afbeelding als ‘Vorstelijk Baarn’. Alle andere onderwerpen komen hierin als het ware samen.

Waarom eerst een Hoofdlijnennotitie?

veilige leefomgeving

gezondheid en mee kunnen doen

landschap, groen, natuur en landbouw

stel Vor ijk

voorzieningen

B aarn economie

recreatie

Bij al die keuzes voor de toekomst wordt in principe voortgebouwd op bestaand beleid. De kaart hiernaast geeft daarvan een overzicht.

energie, klimaat en circulariteit

Vervolgstappen

mobiliteit bevolkingsontwikkeling en wonen

6 | OMGEVINGSVISIE BAARN | HOOFDLIJNENNOTITIE

In deze Hoofdlijnennotitie wordt binnen alle opgehaalde onderwerpen een voorzet gedaan voor de belangrijkste keuzes voor de toekomst van Baarn. Zoals de naam al zegt gebeurt dat op hoofdlijnen. Dit biedt de mogelijkheid de belangrijkste keuzes eerst in college en raad te bespreken voordat ze verder worden uitgewerkt in de uiteindelijke Omgevingsvisie.

De uitkomsten van het gesprek met college en raad vormen de basis voor de uiteindelijke Omgevingsvisie. De planning is gericht op oplevering van een conceptOmgevingsvisie aan het begin van 2025. Deze conceptOmgevingsvisie wordt wederom voorgelegd aan de raad, met het verzoek deze vrij te geven voor inspraak.

Na de formele inspraakronde wordt een ontwerpOmgevingsvisie opgesteld, die aan de raad zal worden voorgelegd ter vaststelling.

Leeswijzer Veel onderwerpen hangen sterk met elkaar samen. Dat vraagt om het maken van integrale keuzes. Die integrale keuzes worden in het volgende hoofdstuk beschreven. In het hoofdstuk erna worden voor de tien onderwerpen de belangrijkste onderliggende keuzes uitgewerkt. Voor de snelle lezer: de belangrijkste keuzes zijn vet afgedrukt.

Bestaand beleid landschap, groen, natuur en landbouw behoud huidige natuurwaarden (beschermde gebieden) zonering gemoedelijk (lichtgroen) / rustig (donkergroen) recreatie binnen de bestaande clusters o.a. Lage Vuursche, kasteel Groeneveld en Soestdijk energie, klimaat en circulariteit zon op daken van woningen en bedrijven aanduiding is indicatief / locaties nader te bepalen

TOP Kasteel Groeneveld

meer ruimte voor waterberging aanduiding is indicatief / locaties nader te bepalen tegengaan hittestress door vergroening aanduiding is indicatief / locaties nader te bepalen mobiliteit bevorderen fietsen en wandelen TOP De Generaal

reconstructie rotonde ‘Poort van Baarn’ demografie en wonen TOP ‘t Hooge Erf

Baarnsche Zoom (500 woningen) Alexanderkwartier mogelijke woningbouwlocatie

De Zeven Linden

verschillende kleinschalige inbreidingslocaties aanduiding is indicatief / locaties nader te bepalen

TOP Paleis Soestdijk

economie Baarnsche Zoom (circa 2,5 hectare) toekomst landbouw in de Eemvallei TOP De Kuil van Drakensteyn

voorzieningen tegengaan leegstand centrum kleinschalige clusters in de wijken aanduiding is indicatief

Lage Vuursche

gezondheid en inclusiviteit inzetten op gezonde en groene leefomgeving / zo veel mogelijk mensen kunnen meedoen / verbeteren toegankelijkheid openbare ruimte veilige leefomgeving tegengaan van vervuiling van lucht, bodem en water aanduiding is indicatief / geldt voor de hele gemeente

0

500

1.000 m

Theehuis Overbosch

BUREAU NIEUWE GRACHT stedenbouw & landschap HOOFDLIJNENNOTITIE | OMGEVINGSVISIE BAARN |7

8 | OMGEVINGSVISIE BAARN | HOOFDLIJNENNOTITIE

Integrale hoofdkeuzes Inleiding Voor de toekomst van Baarn worden zeven integrale ruimtelijke hoofdkeuzes onderscheiden. Ze hebben te maken met de identiteit van Baarn, kansengelijkheid, de manier waarop Baarn zich de komende 20 jaar verder kan ontwikkelen en de manier waarop Baarn met de buitenruimte omgaat. Daarnaast is duurzaamheid een belangrijk thema.

1. Behoud van de dorpse kwaliteiten In vrijwel elk gesprek dat is gevoerd kwam naar voren dat mensen Baarn een prettige gemeente vinden om te wonen, werken en recreëren. Vooral het dorpse, rustige en groene karakter en het vele erfgoed worden erg gewaardeerd. Baarn zet dan ook in op het behouden van deze identiteit (zie ook de kadertekst). Dat betekent niet dat er in Baarn geen veranderingen mogen plaatsvinden, want Baarn is geen openluchtmuseum. Het betekent wel dat nieuwe ontwikkelingen moeten passen bij het karakter van Baarn en er op voort moeten bouwen.

2. Inzetten op kansengelijkheid, vooral op de woningmarkt Baarn wil een gemeente zijn waar iedereen gelijke kansen heeft. Het gaat dan vooral om kansen op goed onderwijs, passend werk en een geschikte en betaalbare woning. Op het gebied van kansengelijkheid gaat veel goed in Baarn, maar zeker op het gebied van woningbouw is echt actie

nodig. Er zijn over de hele linie onvoldoende woningen, maar vooral onvoldoende betaalbare woningen. Mede hierdoor kunnen jongeren geen start maken op de woningmarkt en blijven ze noodgedwongen langer thuis wonen. Dit werkt voor starters ook door op andere facetten van hun leven, zoals het starten van en gezin en financiële ontwikkeling. Baarn wil daarom de komende jaren extra inzetten op het realiseren van woningen die tegemoetkomen aan de actuele Baarnse vraag.

3. Inzetten op bescheiden groei, ook na 2030 Naast dat er in Baarn een grote vraag is naar (betaalbare) woningen, is er ook een grote vraag naar bedrijfslocaties. Daarnaast neem de druk op de Baarnse recreatiegebieden nog altijd toe. Baarn blijft daarom inzetten op groei, maar het gaat daarbij wel om groei in aansluiting op de Baarnse identiteit. Net als bij de plannen voor de periode tot 2030 zal Baarn de eigen opgaven afstemmen met de regionale woningbouw- en werklocatieopgave. De provincie Utrecht heeft hiervoor een nieuwe methodiek geïntroduceerd: regionale programmering. Tot 2030 liggen veel plannen voor woningbouw en bedrijventerreinen vast. In die plannen wordt vooral ingezet op de ontwikkeling van de Baarnsche Zoom (500 woningen en circa 2,5 hectare bedrijventerrein) en verspreid gelegen kleinere locaties. Het Alexanderkwartier is een mogelijke woningbouwlocatie. Ook na 2030 wil Baarn een gemeente zijn waar wordt gewoond en gewerkt. Na het uitvoeren van de lopende plannen zijn er - op een enkele uitzondering na - vooral nog kleinschalige

De Baarnse Identiteit

Tijdens de participatie is de Baarnse identiteit vaak ter sprake gekomen. Iedereen heeft daar uiteraard deels een eigen invulling bij, maar er is vooral veel overeenstemming. De identiteit van Baarn kan worden omschreven met de volgende kernwaarden:* - Groen & lommerrijk - Rust en ruimte - (Kleinschalig) dorps met allure - Hoogwaardig wonen - Centrale ligging en bereikbaarheid - Voorzieningen en centrum - Monumentaal (erfgoed) - Actief en ondernemend - Behoudend - Voldoende sociale samenhang - Bestuurlijke zelfstandigheid Vorstelijk Baarn vormt de overkoepelende kernwaarde en wordt omschreven als: de charme van een dorp, de voorzieningen van de stad en een ongekende variatie in natuur, cultuur en ontspanning (vorstelijkbaarn.nl). In deze Hoofdlijnennotitie en straks ook in de Omgevingsvisie vormt deze beschrijving van de identiteit van Baarn het vertrekpunt. * Dit is een combinatie van de punten die worden genoemd in de ‘Toekomstvisie en Structuurvisie Baarn in 2030’ en ‘De Staat van Baarn’. HOOFDLIJNENNOTITIE | OMGEVINGSVISIE BAARN | 9

locaties beschikbaar. Door de beperkte beschikbare ruimte zal de nadruk na 2030 daarom steeds meer komen te liggen op het beter benutten van bestaande woon- en werkgebieden.

4. Intensiever gebruik van de ruimte Omdat voor nieuwe ontwikkelingen in Baarn erg weinig ruimte beschikbaar is wordt ingezet op intensiever gebruik van de ruimte. Dat wil Baarn doen door waar de omgeving dat toelaat wat hoger te bouwen. Denk daarbij bijvoorbeeld aan locaties langs wat bredere wegen, langs groengebieden of in en rond het centrum. In de Omgevingsvisie zal verder worden uitgewerkt welke locaties geschikt zijn om wat hoger te bouwen. Baarn in 1900 (bron: topotijdreis.nl) 15

Baarn in 1900 (Staat van Baarn)

Daarnaast wordt het slim toepassen van meervoudig ruimtegebruik de norm. Dat geldt vooral op kleine schaal, maar waar dat kan ook op grote schaal. Op kleine schaal gaat het bijvoorbeeld om het buiten schooltijden benutten van schoolpleinen als speelplekken. Op grotere schaal kan meervoudig ruimtegebruik worden toegepast door bijvoorbeeld in de Baarnsche Zoom functies te stapelen. Zonnepanelen op grote bedrijfsdaken zijn een voor de hand liggende oplossing, maar er kan ook worden nagedacht over het stapelen van bedrijven. Op de Baarnse bedrijventerreinen is vooral midden- en kleinbedrijf gevestigd. Het zal dus in Baarn waarschijnlijk niet om grote oppervlaktes gaan, maar er liggen wel kansen. In de Baarnsche Zoom kan dat prima zonder de dorpse kwaliteiten van Baarn aan te tasten.

5. Inzetten op een andere inrichting van de buitenruimte Natuur- en landschapswaarden (Staat van Baarn) 10 | OMGEVINGSVISIE BAARN | HOOFDLIJNENNOTITIE

Baarn zet in op het realiseren van een zo gezond mogelijke leefomgeving. De meeste kansen voor

verbetering liggen in de openbare ruimte. Baarn wil deze ‘bewegingsvriendelijk’ maken. Dat betekent een zodanige inrichting dat er meer ruimte komt om te fietsen, wandelen, spelen en ontmoeten. En dat sluit weer erg goed aan op de uitkomsten van de participatie: mensen vinden de huidige stoepen en fietsroutes in Baarn vaak te smal en soms onlogisch. Fietsen en wandelen zijn daarmee nog lang niet altijd een volwaardig alternatief voor de auto. Daarnaast vraagt klimaatverandering om steeds meer ruimte voor groen en water. Met dat groen kunnen we onze woonomgeving koel en leefbaar houden (hittestress tegengaan). En met meer ruimte voor waterberging kunnen we neerslag tijdens piekbuien opvangen en in de bodem laten zakken. Hierdoor kunnen we het vasthouden voor droge tijden. De benodigde ruimte kan worden gevonden door in te zetten op meervoudig ruimtegebruik en minder ruimte voor de (geparkeerde) auto. Dit vraagt om een integrale lange termijn visie op de buitenruimte en op mobiliteit, waarbij het stimuleren van gedragsverandering een belangrijke rol speelt. Dat begint met het aanbieden van goede voorzieningen voor fietsers en wandelaars. Daarna kan stapsgewijs de buitenruimte worden aangepast.

6. Inzetten op een gezonde leefstijl Op het gebied van gezondheid wil Baarn veel nadruk leggen op preventie. Door een gezonde leefstijl krijgen mensen een betere kwaliteit van leven en kunnen ze beter meedoen in de maatschappij. Het realiseren van de hiervoor beschreven bewegingsvriendelijke buitenruimte is een van de manieren om ervoor te zorgen dat mensen gezonder blijven. Daarnaast wil Baarn gezonde voeding stimuleren. Ook op het gebied van geestelijke gezondheid is in de fysieke (buiten)ruimte winst te halen.

Baarn heeft een aantrekkelijk buitengebied met een aantal grote publiekstrekkers als Lage Vuursche, Soestdijk en kasteel Groeneveld. Recreanten uit Baarn en de wijde omgeving weten het gebied dan ook goed te vinden. Dat maakt dat de recreatiedruk in de gemeente Baarn relatief hoog is. Om dit in goede banen te leiden en ervoor te zorgen dat alle typen recreanten aan hun trekken komen is binnen het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug (NPUH) een zonering opgesteld. Binnen deze zonering wordt onderscheid gemaakt tussen dynamische, gemoedelijke en rustige gebieden. Rustig moet daarbij gezien worden in de Baarnse context. Ook in deze gebieden zal een recreant andere recreanten tegenkomen, maar wel veel minder dan in de dynamische gebieden.

Vanaf deze overstappunten kunnen mensen te voet of op de (huur)fiets verder het buitengebied in trekken. Dat vraagt om het verbeteren, optimaliseren en faciliteren van verbindingen voor wandelaars en vooral fietsers. Een mogelijke aanvulling kan bestaan uit collectief vervoer tussen de verschillende overstappunten en recreatieve clusters in het buitengebied. Als het buitengebied als

Nederland wil in 2050 energieneutraal zijn en ook Baarn heeft eerste stappen gezet om energieneutraal te worden. De uiteindelijke Omgevingsvisie heeft als planhorizon 2040 en zal daarom een doorkijk geven naar het gewenste toekomstbeeld voor de lange(re) termijn op het gebied van duurzame energie. Een goede referentie voor de omvang en noodzaak van die vervolgstappen is het benutten van bestaande daken voor het winnen van zonne-energie. Als volledig wordt ingezet op alles wat haalbaar is op bestaande daken, dan levert dat tot 2030 5,5 hectare aan zonnepanelen op. Een dergelijk oppervlak is jaarlijks goed voor het opwekken van ongeveer 20TJ. De totale Baarnse behoefte, exclusief verkeer, ligt op dit moment op ongeveer 1.000 TJ op jaarbasis.

Baarn zet in op een duurzame toekomst. Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen wordt daarom een afwegingskader gehanteerd. Dat afwegingskader gaat ervan uit dat steeds sprake moet zijn van een goede balans tussen: • De mens: aandacht voor gezondheid en een prettige leefomgeving. • De aarde: aandacht voor milieu, klimaat en grondstoffen. • De markt: aandacht voor de opbrengstkant van een project. Het een mag daarbij niet ten koste gaan van het ander. Dit principe staat ook wel bekend als people - planet profit (PPP). In de uiteindelijke Omgevingsvisie zal dit afwegingskader verder worden uitgewerkt.

veilige leefomgeving

gezondheid en mee kunnen doen

landschap, groen, natuur en landbouw

stel Vor ijk

voorzieningen

Ook Baarn ontkomt er daarom niet aan in te zetten op meer grootschalige vormen van duurzame energie(winning). Er liggen kansen in het aansluiten van delen van Baarn op warmtenetten. Daarnaast komen wellicht ook windturbines en zonneweides in beeld. In de uiteindelijke Omgevingsvisie zullen de mogelijkheden op het gebied van duurzame energie verder worden verkend.

B aarn economie

rde aa

De komende twintig jaar zet Baarn er op in dit onderscheid duidelijk af te bakenen en de kwaliteit binnen de drie zones te versterken. Er is vooral winst te behalen door de auto meer dan nu aan de rand van het buitengebied af te vangen, bijvoorbeeld op een beperkt aantal goed bereikbare overstappunten. Onderzocht moet worden waar verkeersregulerende maatregelen de meeste meerwaarde hebben.

8. Opschalen op het gebied van duurzame energie

Afwegingskader

me ns

7. Zonering van het buitengebied verder aanscherpen

gevolg van deze ingrepen minder wordt doorsneden door autoverkeer kunnen de rustiger gebieden worden versterkt en wellicht zelfs wat worden uitgebreid. Tegelijkertijd leidt minder autoverkeer in de recreatieve clusters tot minder parkeerdruk en daarmee tot een verbetering van de verblijfskwaliteit.

recreatie

energie, klimaat en circulariteit

mobiliteit bevolkingsontwikkeling en wonen

markt

Dat kan bijvoorbeeld door meer ruimte te realiseren voor ontmoeting, waarmee eenzaamheid kan worden tegengegaan.

De basis voor deze benadering is eigenlijk al gelegd in de keuze van de onderwerpen die in deze Hoofdlijnennotitie aan de orde komen.

HOOFDLIJNENNOTITIE | OMGEVINGSVISIE BAARN | 11

12 | OMGEVINGSVISIE BAARN | HOOFDLIJNENNOTITIE

Hoofdkeuzes per onderwerp Inleiding De tien onderwerpen waarmee wordt gewerkt bij het opstellen van de Omgevingsvisie Baarn zijn geselecteerd op basis van de analyse in de Staat van Baarn én de onderwerpen die tijdens de participatie naar voren zijn gekomen. In dit hoofdstuk worden per onderwerp de hoofdkeuzes beschreven. Dat begint met de identiteit van Baarn als centraal onderwerp.

groei te combineren met behoud van de bestaande kwaliteiten. Dat betekent dat in de uiteindelijke Omgevingsvisie zal worden vastgelegd wat de belangrijke ruimtelijke elementen zijn die het karakter van Baarn bepalen en waar de mogelijkheden liggen om aanvullende woningen te realiseren. Zie voor dit onderwerp ook de beschrijving van de eerste integrale hoofdkeuze op bladzijde 9.

1. Landschap, groen, natuur en landbouw

Identiteit: Vorstelijk Baarn Baarn zet in op het behouden van het dorpse, rustige en groene karakter. Dat geldt zowel voor de kern Baarn als voor de rest van de gemeente. Daarbij hoort ook zorg voor het vele erfgoed dat binnen de gemeente te vinden is, in de vorm van landgoederen, parken en monumentale panden. Voor een deel van het Baarnse erfgoed is de komende jaren sprake van transformatieopgaven (bijvoorbeeld het KPN pand en de Maria Koninginkerk), waarbij wordt ingezet op behoud door ontwikkeling en herbestemming. Tegelijkertijd zet Baarn in op beperkte groei, vooral om voldoende woningen te realiseren voor de eigen bevolking. De opgave voor Baarn ligt er daarom in deze

Voortbouwen op lopend beleid en afspraken Voor het buitengebied op de Utrechtse Heuvelrug en in de Eemvallei vindt overleg plaats binnen het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug (NPUH) en de regio Amersfoort. Baarn bouwt daar binnen de Omgevingsvisie op voort. Dat geldt ook voor lopend beleid vastgelegd in o.a. het Nationale en Utrechtse Programma Landelijk Gebied (NPLG en UPLG), het Handelingsperspectief Buitengebied Regio Amersfoort en Groen Groeit Mee. Spanningsveld tussen verschillende ruimteclaims Ook in het buitengebied is sprake van verschillende ruimteclaims en is de beschikbare ruimte beperkt. Dit leidt er op een aantal punten toe dat keuzes moeten worden gemaakt.

Landschap en natuur

De rust en ruimte in het buitengebied moeten zo veel mogelijk behouden blijven en waar mogelijk worden versterkt. Voortbouwend op wat al beschreven is

onder de integrale hoofdkeuzes betekent dit dat er geen behoefte is aan nieuwe recreatieve clusters in het buitengebied, bovenop de huidige clusters. Voor de huidige clusters geldt dat de impact op de omgeving zo veel mogelijk wordt beperkt. Dat betekent vooral dat autoverkeer waar mogelijk aan de randen van het buitengebied wordt opgevangen. Zo kan de hoeveelheid doorgaand verkeer door het bos worden teruggedrongen. Onderzocht moet worden waar verkeersregulatie meerwaarde kan hebben. Hierbij wordt aangesloten op de uitkomsten van lopend onderzoek dat binnen Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug wordt uitgevoerd. Bosbeheer mee laten ontwikkelen met veranderingen. De bossen op het Baarnse deel van de Utrechtse Heuvelrug worden beheerd door Staatsbosbeheer en landgoedeigenaren. Het landgoed Pijnenburg is daarvan een goed voorbeeld. Het beheer is vastgelegd in beheerplannen, waarbij gekeken wordt naar de lange termijn, rekening houdend met trends en ontwikkelingen. Het veranderende klimaat is daarbij steeds meer een aandachtspunt. We krijgen te maken met langere periodes van droogte en de gemiddelde temperatuur neemt toe. Met name naaldbomen lijken op termijn minder geschikt. Dit komt vooral omdat ze minder vocht vasthouden dan loofhout, ook in de bodem. Dit leidt tot verdroging, afname van de biodiversiteit en toenemend brandgevaar.

Bijkomend risico is dat in het bosgebied verschillende woongebieden en instellingen als Sherpa, Amerpoort en De Herbergier maar via een beperkt aantal routes te bereiken zijn. Soms is er zelfs maar één vluchtroute. HOOFDLIJNENNOTITIE | OMGEVINGSVISIE BAARN | 13

Verminderde zelfredzaamheid van bewoners van instellingen levert een aanvullend risico op. De gemeente is geen beheerder van de bosgebieden in het buitengebied. In samenspraak met de beheerders in het buitengebied, zoals Staatsbosbeheer en de landgoederen, zal worden gezocht naar een geschikte en toekomstbestendige invulling van de verschillende bosgebieden. Meer ruimte voor (grootschalige) waterberging in het buitengebied. Een ander gevolg van klimaatverandering is dat ook periodes kunnen optreden met juist extreme neerslag. Dit vraagt om meer ruimte om hemelwater op te kunnen vangen. Door dit water zo lang mogelijk vast te houden en langzaam in de bodem te laten wegzakken kan bovendien een waterbuffer worden aangelegd. Deze buffer kan weer worden benut tijdens droge periodes. Meer bos op de Utrechtse Heuvelrug. De provincie Utrecht zet o.a. in het Strategisch Bosbeleid in op het vergroten van het bosoppervlak binnen de provincie met 1.500 hectare. Gezien de opbouw van de gemeente zullen de mogelijkheden hiervoor in Baarn beperkt zijn. Als zich kansen voordoen zal de gemeente meedenken met de grondeigenaren in het buitengebied.

Groen en water in de kern

De gemeente wil bijdragen aan het vergroten van de biodiversiteit. Dit is belangrijk voor het herstellen van de natuurwaarden en geeft meer veerkracht aan de natuur bij plagen en ziektes. De gemeente zal dit inbrengen bij overleg met de beheerders in het buitengebied. Binnen de bebouwde omgeving heeft de gemeente meer directe sturing. De gemeente zet in op een gevarieerde groene inrichting en een meer natuurlijk onderhoud van de 14 | OMGEVINGSVISIE BAARN | HOOFDLIJNENNOTITIE

buitenruimte. Een gevarieerde groene inrichting bestaat uit voldoende veilige plekken waar voedsel en vocht voor alle natuur aanwezig is, van bodemleven tot en met de (roof)vogels, marters en kikkers. Meer ruimte voor groen en waterberging in de kern Ook hier is klimaatverandering een belangrijke aanleiding. Groen houdt woongebieden koeler tijdens warme dagen (tegengaan hittestress) en waterberging in stedelijk gebied kan wateroverlast tegengaan als er veel neerslag valt in korte tijd (zogenaamde piekbuien). Maar meer ruimte voor groen en water draagt niet alleen bij aan klimaatadaptatie. Het heeft ook een positief effect op de fysieke en geestelijke gezondheid van mensen, versterkt de biodiversiteit en zorgt voor een aantrekkelijk woon- en werkklimaat. Meer groen en water binnen de kernen kan deels worden gerealiseerd door groengebieden beter in te richten. De grootste winst is echter te behalen in de directe woonomgeving. Daar zitten twee kanten aan: 1. Mensen stimuleren om hun tuin te vergroenen en zodanig in te richten dat water ter plekke in de bodem wordt opgevangen, in plaats van direct afgevoerd. Dat geldt ook voor opritten en dergelijke. 2. De overwegend stenige buitenruimte in Baarn veel groener inrichten. Dat is geen kwestie van af en toe een boom toevoegen, maar vraagt vaak om een compleet andere indeling van straatprofielen.

Ruimte kan worden gevonden door op een andere manier met de (geparkeerde) auto om te gaan. Dit vraagt om een lange termijn-visie op verkeer, waarbij gedragsverandering een belangrijke rol speelt.

Bij vergroening moet ook de ruimte onder de grond niet worden vergeten. Want extra groen realiseren klinkt eenvoudig, maar is vaak niet mogelijk door het grote aantal kabels en leidingen onder stoepen en straten. Daar komt nog bij dat als gevolg van de energietransitie het aantal kabels en leidingen alleen maar verder toe zal nemen. Dak- en balkontuinen en gevelbeplanting kunnen een mooie aanvulling vormen op extra groen in de buitenruimte. Bij nieuwe ontwikkelingen worden groen en water als randvoorwaarde meegenomen, net als nu al gebeurt met bijvoorbeeld parkeren. Dat betekent dat Baarn bij nieuwe ontwikkelingen gaat werken met groennormen en normen voor het bergen van hemelwater. Zo zorgen we ervoor dat rode en groene ontwikkelingen in balans zijn en dat de groene kwaliteit van Baarn wordt versterkt. In de Omgevingsvisie wordt dit verder uitgewerkt. 1 Omschakelen naar een watersysteem dat robuuster en zichtbaarder is. Dat betekent meer hemelwater vasthouden en zo min mogelijk afvoeren. De omgeving wordt zodanig ingericht dat het mogelijk is te anticiperen op hogere piekbelastingen (heel veel regen in korte tijd) en langere periodes van droogte. Daarnaast wordt het landgebruik aangepast aan het natuurlijke watersysteem inplaats van andersom. Het zichtbare watersysteem dient als drager van gezond stedelijk leven, natuur en landbouw.

Deze maatregelen sluiten aan op twee taken die de gemeente heeft op watergebied: zorg voor afvloeiend hemelwater en zorg voor maatregelen bij structurele problemen met grondwaterstanden.2 1. Hierbij wordt onder andere gekeken naar de provinciale Handreiking Nieuwe Woongebieden - Groen Groeit Mee (juli 2023). 2. In de basis is de perceeleigenaar zelf verantwoordelijk voor een goede grondwaterstand.

Baarn wil toewerken naar een ecologisch gezond en natuurlijk (grond)watersysteem van goede kwaliteit. Daarbij sluit de waterkwaliteit aan op de functie en het recreatieve gebruik (vaarwater, viswater, enz.). Vuilwater en schoonwater worden zoveel mogelijk gescheiden, zodat schoon water daadwerkelijk schoon blijft en overstorten minder vaak plaatsvinden. Een watersysteem van goede kwaliteit draagt bij aan natuurontwikkeling, landschap en recreatie. Bij nieuwbouw wordt hemelwater afgekoppeld van de gemeentelijke riolering. Dat kan door de toepassing van nieuwe technieken of door bij nieuwbouwsituaties (en bij uitbreiding of vernieuwing van bebouwing) de eigenaar van gebouwen en percelen het hemelwater binnen de eigen perceelgrens te laten verwerken.

zo goed mogelijk bereikbaar gemaakt voor wandelaars en fietsers. Samen met buurgemeenten en de provincie denkt Baarn daarom na over het realiseren van recreatieve hoofdverbindingen en doorfietsroutes (zie de kaart op de volgende bladzijde). Onderzocht wordt waar het meerwaarde heeft om autoverkeer af te vangen aan de randen van het buitengebied, gekoppeld aan de wat grotere infrastructuur. Vanaf die overstappunten kunnen mensen dan bijvoorbeeld gebruik maken van een huur- of deelfiets, of op drukke dagen mogelijk zelfs een treintje. Een dergelijke ontwikkeling kan Baarn alleen in regionaal verband van de grond krijgen. Baarn zal dit daarom opnemen binnen het overleg rond Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug.

Landbouw

In het zuidelijke deel van de Eemvallei kunnen mogelijk wel nieuwe recreatieve clusters worden ontwikkeld. Er liggen vooral kansen in combinatie met landbouw, natuur, landschap en het opwekken van duurzame energie. Hier ligt ook een mogelijkheid om de Utrechtse Heuvelrug wat te ontlasten. Net als op de Heuvelrug vinden ontwikkelingen in de Eemvallei plaats in overleg met de regio. In dit geval gaat het om de regio Amersfoort.

2. Recreatie

Zie voor dit onderwerp ook de beschrijving van de zevende integrale hoofdkeuze op bladzijde 11.

Baarn ondersteunt ondernemers die om willen schakelen naar landschapsinclusieve kringlooplandbouw. Dat zijn vormen van landbouw waarbij producten zo veel mogelijk worden afgezet in de directe omgeving. Landschapsinclusief betekent dat de productie van voedsel samengaat met een aantrekkelijk, rijk, biodivers en toegankelijk landschap.

De hoofdkeuzes onder recreatie sluiten aan op de hoofdkeuzes die hiervoor zijn beschreven onder landschap en natuur. Voor veel onderdelen zijn ze zelfs volgend. Baarn zet er op in het huidige aanbod van recreatieve clusters op de Utrechtse Heuvelrug te handhaven. Het toevoegen van functies en intensivering vindt alleen plaats binnen de bestaande clusters. Deze clusters worden

De gemeente zet er op in het centrum van Baarn interessanter te maken voor recreanten. De Brink wordt geleidelijk aan omgevormd tot de centrale ontmoetingsplek binnen Baarn. Daar horen een aantrekkelijke buitenruimte en horeca met terrassen bij. Het ideaalbeeld is dat het parkeren op de Brink op termijn verdwijnt. Daarnaast worden de verbindingen tussen de recreatieve clusters in het buitengebied en het

Cultuurhistorische waarden (Staat van Baarn)

Recreatieve waarden (Staat van Baarn) HOOFDLIJNENNOTITIE | OMGEVINGSVISIE BAARN | 15

Recreatieve hoofdverbindingen en doorfietsroutes vrijliggende fietspaden groenblauwe recreatieve verbinding (breed) groenblauwe recreatieve verbinding (smal) doorfietsroute

centrum versterkt. Onderzocht moet worden of er een markt is voor dagarrangementen (met collectief vervoer) waarbij recreanten een bezoek aan het buitengebied kunnen combineren met een bezoek aan Baarn, met het culturele erfgoed binnen Baarn en de horeca en winkels in het centrum als trekkers. Station Baarn kan daarbij veel meer dan nu het geval is - als uitvalsbasis worden gebruikt.

3. Energie, klimaat en circulariteit

g (breed)

g (smal)

Duurzame energie

Baarn zet in op het stap voor stap doorlopen van de energietransitie. Deze stappen zijn flexibel en kunnen ook tegelijkertijd worden gezet. De hoofduitgangspunten zijn: energie besparen, duurzame warmte en duurzame elektriciteit. Het begint allemaal met het terugdringen van de vraag naar energie, door te besparen waar dat kan. Dit beleid is al ingezet en betekent concreet dat bestaande woningen en bedrijfspanden zo goed mogelijk worden geïsoleerd. De gemeente heeft hierin vooral een stimulerende rol. Andere voorbeelden zijn het beperken van het energiegebruik door bedrijven en het terugdringen van het autogebruik. In Baarn is op het gebied van verkeer en vervoer winst te halen door meer nadruk te leggen op fietsen, wandelen en openbaar vervoer. Vrijwel alles in Baarn is immers op fietsafstand bereikbaar. En binnen de regio zijn veel belangrijke plekken goed met het openbaar vervoer bereikbaar.

Bestaande fietsroutes en gewenste recreatieve hoofdverbindingen en doorfietsroutes

16 | OMGEVINGSVISIE BAARN | HOOFDLIJNENNOTITIE

Vanwege netcongestie (op het hoogspanningsnet en ook steeds vaker op het laagspanningsnet) wordt het realiseren van zonnedaken niet meer maximaal gestimuleerd in de Lokale Energie Strategie. Wat nog gerealiseerd kan worden draagt uiteraard wel bij in de

eerste stap. Een goed voorbeeld van een lokaal initiatief is de vergunningaanvraag die de IJsbaanvereniging heeft ingediend voor het realiseren van een kleine zonneweide op hun terrein. Bij het opstellen van de uiteindelijke Omgevingsvisie zullen aanvullende mogelijkheden op het gebied van energietransitie worden verkend. Daarbij wordt ingezet op zo veel mogelijk verschillende vormen van duurzame energie en het ontwikkelen van mogelijkheden om deze energie beter te gebruiken en (tijdelijk) op te slaan. Dat was altijd al een verstandige strategie, het steeds vaker optreden van netcongestie versterkt de noodzaak voor een brede aanpak alleen maar. Baarn ziet de grootste kansen op het gebied van warmte, door het aantakken op warmtenetten en inzetten op warmtepompen en eventueel aquathermie. Vooral de aanleg van een warmtenet is ingrijpend. Het vraagt om hoge investeringen, de straat moet er voor open en er moet voor de lange termijn een warmtebron zijn. Nader onderzoek is dus nog nodig. Daarnaast liggen voor de lange termijn mogelijk ook kansen in het opwekken van windenergie, geothermie en het realiseren van zonneweides in het buitengebied.

Dat kan bijvoorbeeld in de vorm van een energielandgoed, als moderne versie van de zo kenmerkende landgoederen binnen de gemeente.3 Het is goed om ons daarbij steeds te realiseren dat windturbines en zonneweides wellicht tijdelijke oplossingen kunnen zijn. Zij kunnen verouderde, vervuilende energiebronnen vervangen tot er nieuwe

schone bronnen van energie mogelijk zijn. Voor nu zijn het wel de belangrijkste direct inzetbare oplossingen. Een goede landschappelijke inpassing is bij alle vormen van energiewinning een belangrijke voorwaarde voor de gemeente Baarn.

worden gezet. Het doel daarbij is dat toekomstige veranderingen in de leefomgeving op een duurzame en circulaire manier plaatsvinden.

Bomen gaan voor zonnepanelen. Dat betekent dat er geen bomen worden gekapt om het plaatsen van zonnepanelen mogelijk te maken, want ook voldoende groen in woonstraten is belangrijk.

Baarn zet in op gedragsverandering, door voorrang te geven aan wandelen, fietsen en het gebruik van het openbaar vervoer. Dat zorgt ervoor dat mensen meer gaan bewegen én maakt het mogelijk om de auto op termijn een minder prominente rol in het straatbeeld te geven. Dit geldt zowel voor het woon-werkverkeer, zakelijk verkeer als voor het toeristisch verkeer. Een dergelijke omslag kan niet in een paar jaar worden bereikt. Het is een proces van de lange adem, waarbij eerst de randvoorwaarden voor verandering moeten worden gerealiseerd, voordat kan worden ingezet op fysieke maatregelen. Dat betekent faciliteren en informeren over nieuwe systemen, zodat mensen de voordelen ervan gaan inzien en ze verleid worden de omslag te maken en daadwerkelijk hun gedrag te veranderen. Daarbij worden drie stappen onderscheiden. De genoemde maatregelen zijn onderdeel van de visievorming en nog geen direct uitvoerbaar beleid:

Zie voor dit onderwerp ook de beschrijving van de achtste integrale hoofdkeuze op bladzijde 11.

Klimaat

Baarn zet in op een klimaatbestendige inrichting van de gemeente. Dat betekent meer ruimte voor waterberging en het in de bodem laten opnemen van water in het buitengebied. Maar het betekent vooral meer ruimte voor groen en water binnen bebouwd gebied. Deze omslag is alleen mogelijk als de rol en het ruimtebeslag van de auto in de directe omgeving verkleind en beperkt wordt.

Circulariteit

Er is binnen de gemeente Baarn nog geen beleid op het gebied van circulariteit, oftewel het zo veel mogelijk hergebruiken van materialen en grondstoffen. Tijdens de participatie zijn wel eerste ideeën naar voren gekomen.4 Vervolgstappen zullen door Baarn binnen de regio 4. Bijvoorbeeld het idee om het Kringloopcentrum te combineren met de gemeentewerf en daarmee een circulaire hub te creëren. Spullen die nog goed zijn worden er verkocht, wat

3. Een voorbeeld zijn de plannen voor energielandgoed Wells

kapot is wordt gerepareerd en wat overblijft wordt uit elkaar

Meer in de gemeente Bergen (Limburg). Bergen zet hoog in en

gehaald en als nieuwe grondstoffen aangeboden. Een

wil in 2030 energieneutraal zijn.

dergelijke opzet levert ook kansen op voor het creëren van leer- en werkplekken.

4. Mobiliteit

1. Baarn wil daarom stapsgewijs toewerken naar meer nadruk op duurzame en gezonde vormen van mobiliteit. Het STOMP-principe wordt daarbij als leidraad genomen. STOMP staat voor eerst stappen, dan trappen, openbaar vervoer, MaaS5 en tot slot privé vervoer. Concrete maatregelen voor de korte en middellange termijn zijn het realiseren van voldoende stallingsplekken voor fietsen rond het centrum en bij 5. MaaS staat voor Mobility as a Service: het inzetten van technologische middelen als apps om (deel)vervoermiddelen zo efficiënt mogelijk te benutten. HOOFDLIJNENNOTITIE | OMGEVINGSVISIE BAARN | 17

18 | OMGEVINGSVISIE BAARN | HOOFDLIJNENNOTITIE

het station. Maar het gaat bijvoorbeeld ook om het creëren van aantrekkelijke en obstakelvrije looproutes naar belangrijke voorzieningen. Een punt dat ook tijdens de participatie vaak door mensen is genoemd. De berekuil-variant bij de Poort van Baarn - met verdiepte en vrijliggende voet- en fietspaden - is een goed voorbeeld van het maken van een route met zo min mogelijk obstakels voor fietsers en voetgangers.

waterberging. Die ruimte wil Baarn realiseren door allereerst de mogelijkheden van deelauto’s en andere vormen van deelmobiliteit te benutten. Ter illustratie: elke goed gebruikte deelauto vervangt drie parkeerplaatsen, die daarmee een andere invulling kunnen krijgen. Omdat Baarn relatief weinig inwoners heeft kan het invoeren van deelmobiliteit alleen in samenwerking met buurgemeenten. Baarn gaat hierover het gesprek aan.

Door op termijn steeds meer keuzemogelijkheden aan te bieden die voordelen opleveren voor de gebruiker wordt het steeds makkelijker om gewoontegedrag te doorbreken.

Bij deze derde stap hoort ook onderzoeken of op termijn kan worden ingezet op parkeren op enige afstand van de eigen woning, bijvoorbeeld door parkeerterreinen bij bedrijven en rond het centrum dubbel te gebruiken: overdag voor de bedrijven en centrumbezoekers en in de avond en nacht voor omwonenden.

2. Als de omslag eenmaal is ingezet kan een volgende stap bestaan uit het beperken van de rol van de auto in delen van Baarn. Zo kan bijvoorbeeld een aantal belangrijke routes richting het centrum worden ingericht als fietsstraat. Hierdoor wordt het nog aantrekkelijker om binnen Baarn de fiets te pakken. Daarnaast kan het centrum nog verder worden omgevormd tot voetgangersgebied. Hiermee kan de aantrekkelijkheid en vooral de verblijfskwaliteit van het centrum sterk worden vergroot. Voor zover nog niet aanwezig komen aan de rand van het centrum parkeervoorzieningen voor fietsen en auto’s. Waar mogelijk wordt gebruik gemaakt van de bestaande parkeervoorzieningen bij supermarkten en het gemeentehuis. Onderzocht moet worden of een gebouwde parkeervoorziening financieel haalbaar is en voldoende ruimtelijke meerwaarde biedt. Hiermee zou bijvoorbeeld de Brink autovrij kunnen worden.

Een ander onderdeel van deze derde stap bestaat uit het onderzoeken van de mogelijkheden om de parkeernormen te verlagen. De omgeving van het station lijkt hierbij voor de hand te liggen. Maar wellicht liggen er ook in andere delen van de kern kansen voor het verlagen van de parkeernorm. Het verlagen van de parkeernormen biedt niet alleen mogelijkheden om de openbare ruimte anders in te richten. Het kan ook aanvullende mogelijkheden bieden voor het splitsen van woningen. Zo kan bijvoorbeel een grotere woning worden omgebouwd tot twee kleinere. Een ontwikkeling die nu vaak vastloopt op de gehanteerde parkeernormen. Tijdens de participatie gaven veel mensen aan overlast te ondervinden van doorgaand verkeer richting Soest en vrachtverkeer door de kern Baarn. Onderzocht wordt hoe dit verder beperkt kan worden, bijvoorbeeld door alternatieve routes te verbeteren.

3. Als de omslag naar het STOMP-principe nog verder is uitgevoerd kan tenslotte meer ruimte worden vrijgemaakt in woonstraten. Ruimte die benut kan worden voor extra groen, speelplekken en bijvoorbeeld De prominente rol van de auto in het Baarnse straatbeeld

HOOFDLIJNENNOTITIE | OMGEVINGSVISIE BAARN | 19

Zie voor dit onderwerp ook de beschrijving van de vijfde integrale hoofdkeuze op bladzijde 10.

5. Bevolkingsontwikkeling en wonen Het is in Baarn erg moeilijk om aan een woning te komen. Vooral betaalbare woningen voor starters en ouderen zijn nauwelijks te vinden. Baarn wil de woningnood aanpakken door de juiste woningen op de juiste plek te realiseren. Daar hoort de vraag bij voor wie Baarn bouwt en waar. Kansen liggen vooral in verdichten en transformatie binnen de gemeentegrenzen. Nieuwe woningen worden natuurinclusief gebouwd. Binnen deze context zijn er vier concrete opgaven voor het toevoegen van woningen aan de Baarnse woningvoorraad: 1. Het woningaanbod in Baarn aan laten sluiten op de behoefte. 2. Mensen langer zelfstandig laten wonen in de eigen woning of wijk. 3. Verdichten en transformatie binnen de gemeentegrenzen van Baarn. 4. Groen en natuurinclusief bouwen. 1. Woningaanbod aan laten sluiten op de behoefte Baarn streeft naar een evenwichtig opgebouwde woningvoorraad, met in de hele gemeente voldoende aanbod van betaalbare woningen. Doelgroepen waar de komende jaren specifieke aandacht voor nodig is zijn jongeren en ouderen. Jongeren, zodat zij ook de mogelijkheid krijgen om toe te treden tot de woningmarkt. Ouderen, door geschikte, kleinere en levensloopbestendige woningen te bouwen met de gewenste kwaliteiten. Op deze manier komen eengezinswoningen vrij voor jonge gezinnen. In bestaande 20 | OMGEVINGSVISIE BAARN | HOOFDLIJNENNOTITIE

woonwijken en transformatiegebieden voegen we de daar ontbrekende woningtypen toe. We leggen dit vooraf vast. We geven ruimte aan verzoeken en wensen voor het realiseren van diverse woonvormen en aan woningsplitsing. Voor de periode tot 2030 zijn locaties beschikbaar voor de bouw van ongeveer 850 woningen. Na 2030 willen we op bescheiden voet door blijven bouwen. De opgave voor Baarn ligt er in dit te combineren met behoud van de bestaande kwaliteiten. 2. Mensen langer zelfstandig laten wonen Door woningen levensloopbestendig te maken kunnen mensen langer zelfstandig blijven wonen. Nieuwe woningen maken we levensloopgeschikt en/of toekomstbestendig. Voldoende aanbod van levensloopbestendig woningen kan er ook voor zorgen dat mensen doorstromen vanuit een grote woning naar een wat kleinere woning. De grote woning komt dan beschikbaar voor jonge gezinnen. Daarnaast kunnen inwoners in Baarn lang(er) zelfstandig wonen door aanwezige voorzieningen en een levensloopbestendige inrichting van de woonwijken. Baarn zet in op bereikbare en toegankelijke voorzieningen in de wijk. 3. Verdichten en transformatie binnen gemeentegrens Door het benutten van kansen maken we het mogelijk om binnen de gemeentegrenzen meer woningen te realiseren. Mits dit past in de omgeving worden woningen toegevoegd binnen de bestaande woongebieden.

Ook wordt ingezet op het transformeren van bestaande gebouwen zoals scholen en kantoren naar woningen of transformeren we gebieden tot woongebied. De achterliggende gedachte is dat in sommige gebieden de ruimte best wat intensiever kan worden gebruikt, zonder dat dit ten koste gaat van de dorpse kwaliteiten van Baarn. Specifieke kansen in dit kader zijn:

- Splitsen Verdichten door meer mogelijkheden te bieden voor het splitsen van bestaande grotere woningen. Daarbij moet gezocht worden naar creatieve parkeeroplossingen. In de toekomst kunnen eventueel andere parkeernormen worden gehanteerd. - Wat hoger bouwen Ook hoger bouwen biedt mogelijkheden voor verdichting. Kleinschalige mogelijkheden willen we beter benutten door herstructurering van vrijkomende locaties binnen de kernen. Als de omgeving het toelaat kan daarbij wat hoger worden gebouwd. Denk bijvoorbeeld aan locaties langs wat bredere wegen, langs groengebieden of in en rond het centrum. Maar het dorpse karakter blijft uitgangspunt. O.a. bouwen met een kap heeft daarom op veel plekken de voorkeur. In de Omgevingsvisie zal verder worden uitgewerkt welke locaties geschikt zijn om iets hoger te bouwen dan de gebruikelijke Baarnse twee lagen met kap. Ook zal het gesprek worden gevoerd over wat op welke plek een passende maximumhoogte is. - Baarnsche Zoom Bij de geplande ontwikkeling van woningbouw in de Baarnsche Zoom kunnen de dichtheden worden verhoogd. Juist deze locatie langs de A1 is geschikt voor het ontwikkelen van andere typen woonmilieus, zonder dat daarmee direct afbreuk wordt gedaan aan de dorpse kwaliteiten van Baarn. Extra meerwaarde ontstaat als wordt ingezet op meervoudig ruimtegebruik in combinatie met bedrijven, energie en groen.

- Langs de Drakenburgerweg of sprong over het spoor Ontwikkeling van woningbouw in de zone langs de Drakenburgerweg of langs de Hilversumsestraatweg,

bijvoorbeeld op de locatie van de voormalige politiehondenschool. Het laatste betekent een sprong over het spoor, waarmee dit vooral gezien moet worden als een op zichzelf staande locatie. 4. Groen en natuurinclusief bouwen Voor nieuwe woningen worden in het Omgevingsplan regels opgenomen voor groen en natuurinclusief bouwen. Dit is gericht op gebouwgebonden maatregelen en maatregelen in de directe omgeving van de nieuwbouw, op het terrein van de eigen woning en in de openbare ruimte. Voor alle bestaande woningen geldt dat zo veel mogelijk moet worden ingezet op verduurzaming. De gemeente heeft daarbij vooral een stimulerende rol. Nieuwe woningen moeten momenteel voldoen aan de BENG-normen. Waarschijnlijk wordt dit op korte termijn aangescherpt tot volledig energieneutraal. Zie voor dit onderwerp ook de beschrijving van de tweede en derde integrale hoofdkeuze op bladzijde 9.

6. Economie Tot 2030 is circa 2,5 hectare nieuw bedrijventerrein gepland in de Baarnsche Zoom. Daarna zijn de mogelijkheden voor het realiseren van wat grootschaliger locaties beperkt. Overige locaties die nog wel beschikbaar zijn of vrijkomen zijn kleinschalig, liggen vaak in of aan de rand van woonwijken en zijn daarmee ook lastig(er) te ontsluiten voor zwaarder verkeer. Dat betekent dat na 2030 een omslag zal plaatsvinden: de nadruk zal steeds meer komen te liggen op het beter benutten van bestaande bedrijventerreinen en werkgebieden.

De circa 2,5 hectare uitbreidingsruimte tot 2030 is al minder dan waar ondernemers om vragen. En na 2030 zal het verschil tussen vraag en aanbod dus nog verder oplopen. Dit betekent dat Baarn - nog meer dan nu al het geval is - zo efficiënt mogelijk om wil gaan met de beschikbare bestaande bedrijventerreinen en resterende uitbreidingsruimte. Daar horen de volgende keuzes bij: - Inzetten op kleinschalige(r) bedrijvigheid met relatief veel arbeidskrachten (per vierkante meter). Dit levert de meeste toegevoegde waarde op voor de gemeente. Baarn heeft geen ruimte voor grootschalige (distributie)bedrijven. Hiervoor is bijvoorbeeld Almere een veel geschiktere locatie. In eerste instantie wordt de beschikbare ruimte op de Baarnse bedrijventerreinen ingezet voor het bieden van groeimogelijkheden voor het lokale midden- en kleinbedrijf. - Zo veel mogelijk uitgaan van meervoudig ruimtegebruik op bedrijventerreinen. Dit kan door het benutten van daken van bedrijven voor groen, waterberging, het opwekken van energie, parkeren of extra buitenruimte. Ook het stapelen van bedrijven is een vorm van meervoudig ruimtegebruik. De huidige praktijk rond bedrijventerreinen in Nederland is vooral gericht op het kavel voor kavel uitgeven van nieuw bedrijventerrein. Dat leidt in de praktijk tot beperkt meervoudig ruimtegebruik (zonnepanelen, groene daken en af en toe parkeren op het dak).

Een volgende stap vraagt om een meer conceptuele en integrale benadering. Alleen dan lukt het om bedrijven te stapelen, extra energie op te wekken, water op te vangen of nieuwe hoogwaardige buitenruimte te creëren. Dit geldt zowel voor de ontwikkeling van nieuwe, als de herstructurering van bestaande Baarnse

Recreatie en voorzieningen (Staat van Baarn)

Voorzieningen in het dorp Baarn (Staat van Baarn) HOOFDLIJNENNOTITIE HOOFDLIJNENNOTITIE | OMGEVINGSVISIE | OMGEVINGSVISIEBAARN BAARN|| 21 21

bedrijventerreinen. Als dit van de grond komt ontstaat wellicht ook extra ruimte voor bedrijvigheid op bestaande en geplande terreinen. Tegelijkertijd wordt ingezet op het vergroten van de mogelijkheden voor bedrijvigheid binnen de kernen. In Baarn wordt al relatief veel vanuit huis gewerkt en de mogelijkheden hiervoor kunnen wellicht nog verder worden vergroot. Dit kan met name door in omgevingsplannen het aantal vierkante meters voor werken aan huis op te hogen. Vooral de overgangszone tussen de Baarnsche Zoom en bedrijventerrein Noordschil is erg geschikt om de mogelijkheden op dit gebied te verkennen. Voorwaarde is wel dat het gaat om werk waarbij geen overlast voor de buurt wordt veroorzaakt. Op dit moment is in Baarn een beperkt aantal bedrijven aanwezig dat overlast veroorzaakt binnen de kern. Vaak komen hierbij opgaven samen op het gebied van parkeren, leefbaarheid en wonen. De gemeente zal met deze bedrijven meedenken en waar mogelijk ondersteunen op het moment dat ze aangeven op zoek te zijn naar een andere locatie. De vrijkomende locaties kunnen interessant zijn voor woningbouw. Zie voor dit onderwerp ook de beschrijving van de derde integrale hoofdkeuze op bladzijde 9.

7. Voorzieningen Realiseren van een hedendaags ‘dorpscentrum’ Binnen de kern Baarn is de afstand tot het centrum nergens groter dan twee kilometer. Een ideale afstand voor fietsen en zelfs wandelen. Alle reden dus om het centrum van Baarn te behouden als het belangrijkste voorzieningencentrum binnen de gemeente. Daarom zet Baarn er op in zo veel mogelijk voorzieningen in en rond het centrum te concentreren. Baarn mikt daarbij op het 22 | OMGEVINGSVISIE BAARN | HOOFDLIJNENNOTITIE

realiseren van een hedendaags ‘dorpscentrum’ dat voor zowel de lokale bevolking als regionale en (inter)nationale bezoekers aantrekkelijk is. Dat begint met het aanbieden van een gevarieerd aanbod van functies. Uitgangspunt voor het Baarnse centrum blijft de zogenaamde ‘halterstructuur’. De Laanstraat vormt de basis, met zwaartepunten aan de zijde van de Brink en ter hoogte van het parkeerterrein Laanplein. Winkelen en boodschappen doen combineren De combinatie van winkelen en boodschappen doen draagt bij aan een gevarieerd aanbod van functies en is voor veel mensen aantrekkelijk. Bijkomend voordeel is de beschikbaarheid van grote(re) parkeerplaatsen aan de rand van het centrum. Dit maakt het mogelijk het centrum zelf zo veel mogelijk autovrij te maken. Baarn blijft daarom inzetten op het zo veel mogelijk behouden van supermarkten aan de randen van het centrum. Onderzocht moet worden of de aanleg van een parkeergarage financieel haalbaar is. Dat heeft als meerwaarde dat geparkeerde auto’s uit het straatbeeld verdwijnen en er meer ruimte ontstaat voor aantrekkelijke buitenruimte en horeca (terrassen). Aan de rand van het centrum worden ook voorzieningen voor fietsparkeren gerealiseerd. In de wijken is plek voor kleinere (geclusterde) zorgvoorzieningen. Dit sluit aan op de wensen die inwoners tijdens de participatie naar voren hebben gebracht.

Buurtsupermarkten zijn waardevol, maar hebben het ook in Baarn lastig. Waar nodig denkt de gemeente mee over een andere locatie.

Trekkers toevoegen aan het centrum Waar leegstand van winkelpanden een probleem wordt kiest Baarn er voor dit op te vangen door andersoortige functies. Denk hierbij aan cultuur, welzijn, wonen en nieuwe vormen van verlevendiging van het centrum. De grootste winst is echter te halen door het toevoegen van één of twee trekkers. Dit moet leiden tot een blijvend aantrekkelijk en levendig centrumgebied, waar inwoners en toeristen elkaar ontmoeten, boodschappen doen, winkelen en recreëren.

8. Gezondheid en mee kunnen doen Bewegingsvriendelijke openbare ruimte Voldoende bewegen verlaagt de kans op verschillende chronische aandoeningen en houdt mensen vitaal. Bovendien draagt voldoende sporten en bewegen bij aan een mentaal gezonde bevolking. Baarn wil de openbare ruimte daarom zodanig inrichten dat mensen worden uitgenodigd tot gezond gedrag: - In de Baarnse openbare ruimte moet meer plek komen voor spelen, ontmoeten, wandelen en fietsen. Dat betekent meer speelplaatsen, meer groen en betere wandel en fietsroutes. De ruimte die hiervoor nodig is wil Baarn realiseren door op termijn minder ruimte te reserveren voor de auto. De hiervoor benodigde mobiliteitstransitie is eerder in dit hoofdstuk uitgebreid beschreven. - Sport- en speelplekken zo aantrekkelijk en toegankelijk mogelijk maken. Dat houdt in dat ouderen (opa en oma) naar buiten kunnen met de kleinkinderen en op een bankje kunnen zitten (in of uit de zon), plekken toegankelijk zijn voor mindervaliden en dat kinderen veilig kunnen spelen (door het aanbrengen van bijv. omheining). Ook kunnen schoolpleinen buiten

schooltijden worden benut als speelplekken. Drie van de acht Baarnse scholen doen al mee. - In Nieuwe-Oosterhei is de dichtheid hoog en er is weinig ruimte op straat. Als er al speelplekken moeten worden toegevoegd in Baarn dan heeft deze buurt daarbij voorrang. Voorzieningen op het gebied van sport en spelen zijn in Baarn in voldoende mate aanwezig. De Baarnse ‘sport- en beweegzone’ aan de De Geerenweg ligt weliswaar aan de rand van de kern, maar wel aan de rand die het meest dichtbevolkt is. Op en rond de sport- en beweegzone liggen wel kansen voor het verder versterken van de gebruiksmogelijkheden: - De gebruiksbestemming van sportkantines iets verruimen en daarmee kansen bieden aan maatschappelijk ondernemerschap. - Clusteren van accommodaties, met het oog op duurzaamheid en efficiënt ruimtegebruik. - Inzetten op multifunctioneel bespeelbare sportvelden. - Het gebied breder toegankelijk maken door de inpassing van sport & bewegen in de openbare ruimte. - Inzetten op collector sportvelden, waarmee warmte kan worden opgewekt. - Het verhogen van de ecologische en landschappelijke waarde van het gebied. De gemeente zet er op in dat iedereen in Baarn kan meedoen. Dat geldt in de breedste zin. Belangrijke criteria zijn dat mensen kansen hebben op goed onderwijs, passend werk en een geschikte en betaalbare woning. Vooral op dat laatste punt is in Baarn ruimte voor verbetering.

Er zijn onvoldoende betaalbare woningen en veel mensen die in Baarn werken wonen noodgedwongen ergens anders. Dit blijkt uit de beschikbare cijfers (o.a.

Startnotitie Woonvisie Baarn, 2023) en ook tijdens de participatie is dit punt vaak genoemd.

uitzondering is asfaltfabriek De Eem in Eemnes. Bij noordoostenwind is er soms sprake van overlast.

Eenzaamheid is een ander punt van aandacht. In wijken waar sprake is van veel eenzaamheid probeert de gemeente de mobiliteit op orde te hebben, zodat mensen makkelijk naar voorzieningen in de omgeving kunnen komen. Ook in algemene zin is de bereikbaarheid van voorzieningen een belangrijk onderwerp. Baarn is een compacte kern. De gemeente zet er daarom op in de bereikbaarheid van voorzieningen voor voetgangers en fietsers te vergroten. Meedoen heeft ook te maken met een zo toegankelijk mogelijke buitenruimte. Bij de integrale hoofdkeuzes en in dit hoofdstuk bij Mobiliteit (4) is al het een en ander gezegd meer ruimte voor voetgangers en fietsers. Om hiervoor ruimte te maken is een gedragsverandering nodig, waardoor de rol en het ruimtebeslag van de auto in de directe leefomgeving kan worden verkleind.

Op het gebied van verkeer zijn er twee aandachtspunten: mensen ondervinden hinder van verkeer door (richting Soest) en langs (A1) de kern Baarn. Waar nodig wordt de inrichting van doorgaande wegen aangepast.

Daarnaast moet ook worden gedacht aan minder drempels, markeringen, geleidelijnen, openbare toiletten enz. En als gebieden autoluw of autovrij worden gemaakt moeten er wel altijd voldoende parkeerplaatsen blijven voor minder validen.

Vanuit het oogpunt van milieu en volksgezondheid heeft de gemeente als taak dat stedelijk afvalwater wordt ingezameld en getransporteerd richting een afvalwaterzuiveringsinstallatie (awzi). Op het gebied van sociale veiligheid bleek uit onderzoek van ongeveer 10 jaar geleden dat veel mensen zich onveilig voelden in Baarn. Dat was onder andere het gevolg van woninginbraken, drugs- en middelengebruik en dealen. Deze onderwerpen zijn tijdens de recente participatieronde nauwelijks genoemd. De gemeente blijft actief beleid voeren om de veiligheid op deze punten te vergroten. Wel vaak genoemd tijdens de participatie is het onderhoud van het groen in de gemeente. Mensen storen zich vooral aan overhangend groen langs stoepen en voetpaden. Fiets- en wandelroutes in Baarn zijn vaak al smal en overhangend groen vormt dan een extra barrière.

Tenslotte blijkt uit onderzoek dat 10% van de inwoners van Baarn moeite heeft met rondkomen. De gemeente probeert deze mensen waar mogelijk bij te staan.

9. Veilige leefomgeving Weinig grote problemen op milieugebied Baarn is een overwegend groene gemeente en kent weinig grote bedrijventerreinen met bedrijven met een hindercontour. Er is dan ook geen sprake van grote problemen op het gebied van bedrijvigheid. Enige HOOFDLIJNENNOTITIE | OMGEVINGSVISIE BAARN | 23

BUREAU NIEUWE GRACHT stedenbouw & landschap

24 | OMGEVINGSVISIE BAARN | HOOFDLIJNENNOTITIE