Voorstel tot vaststelling Kleinschalig initiatievenkader voor duurzame opwek

RAADSVOORSTEL Commissie R&E Behandelend medewerker: Cluster: Afdeling

13 september 2022 Mylene van der Donk

Raadsvergadering: Portefeuillehouder:

Ruimtelijk Beleid Ruimtelijke Ontwikkeling

Programma:

28 september 2022 Wethouder van de Laak

Voorstel tot vaststelling Kleinschalig initiatievenkader voor duurzame opwek

1. Voorgesteld besluit 1. De Nota van Zienswijzen bij het kleinschalig initiatievenkader voor duurzame opwek vast te stellen; 2. Het kleinschalig initiatievenkader voor duurzame opwek vast te stellen. 2. Eerdere besluitvorming Zie samenvatting. 3. Samenvatting Op 31 maart 2021 heeft de gemeenteraad van de gemeente Baarle-Nassau de Regionale Energiestrategie (‘RES’) van de regio West-Brabant vastgesteld. In de RES staat voor de gemeente Baarle-Nassau een opgave geformuleerd voor de opwek van 48 GWh aan duurzame energie na 2030. Regionaal is afgesproken dat elke gemeente aan de slag gaat met het vormgeven van lokale kaders voor de grootschalige opwek van energie. Dit proces zijn we inmiddels gestart. In de zomer van 2020 heeft de ABG-organisatie adviesbureau LOS Stadomland de opdracht verleend om voor elk van de ABG-gemeenten een handreiking grootschalige opwek duurzame energie op te stellen. De eerste stappen zijn gezet, ook op het vlak van participatie, namelijk gesprekken met stakeholders eind 2020, met uw gemeenteraad in januari 2021 en een inwonersbijeenkomst op 15 februari 2021. Op 29 september 2021 heeft uw gemeenteraad besloten om het proces om te komen tot beleid voor duurzame opwek in twee sporen op te knippen.

Uw gemeenteraad heeft besloten om op korte termijn een kader om kleinschalige initiatieven te kunnen toetsen op te stellen en om uitgebreid de tijd te nemen voor een participatietraject over grootschalige vormen van energieopwek voor na 2030. In een raadsinformatieavond georganiseerd op 5 oktober 2021 (samen met de gemeenteraad van de gemeente Alphen-Chaam) bent u verder in gesprek gegaan over de kaders die u wilde meegeven voor het beleidskader om kleinschalige en lokale initiatieven te kunnen toetsen. Op basis van uw inbreng hebben we het kleinschalig initiatievenkader voor duurzame opwek opgesteld en in concept ter inzage gelegd. De reacties die wij hebben mogen ontvangen op deze conceptversie hebben wij samengevat en voorzien van een reactie in de Nota van Zienswijzen bij het kleinschalig initiatievenkader voor duurzame opwek.

Voorstel Zaaknummer: 406765

4. Inleiding Met het kleinschalig initiatievenkader voor duurzame opwek kan de gemeente, na vaststelling door uw gemeenteraad, lokale en kleinschalige initiatieven voor energieopwek toetsen. Tot op heden hebben we de initiatieven vanuit onze inwoners en ondernemers aangaande dit onderwerp niet van een inhoudelijke reactie kunnen voorzien. Met het kleinschalig initiatievenkader sturen we als gemeente op kleinschalige en lokale projecten met meerwaarde voor de samenleving en omgeving en zo min mogelijk landschappelijke impact. 5. Argumenten Waarom een kleinschalig initiatievenkader voor duurzame opwek? 2.1 Het kleinschalig initiatievenkader vormt na vaststelling een toetskader voor kleinschalige initiatieven voor duurzame opwek in de gemeente Baarle-Nassau. 2.2 Met het kleinschalig initiatievenkader voor duurzame opwek faciliteren we lokale, duurzame initiatieven. 2.3 Het kleinschalig initiatievenkader geeft invulling aan de duurzaamheidsdoelstellingen van de gemeente Baarle-Nassau. Ad. 2.1: De gemeente krijgt verzoeken van initiatiefnemers die in de gemeente Baarle-Nassau ideeën hebben om op kleinschalige wijze duurzame energie op te wekken. Op dit moment kunnen wij deze aanvragen niet in behandeling nemen omdat we ze niet kunnen toetsen aan bestaand beleid. Enkele initiatiefnemers wachten al langer op een inhoudelijke reactie van de gemeente.

Dit kan initiatiefnemers ontmoedigen en vormt een belemmering voor duurzame initiatieven. Het kleinschalig initiatievenkader vormt na vaststelling het toetskader voor dit soort ontwikkelingen, zodat we deze aanvragen in toekomst wel in behandeling kunnen nemen. Ad. 2.2: In het visiedocument duurzaam Baarle-Nassau staat hoe we in onze gemeente duurzame initiatieven willen faciliteren. “Als gemeente willen we initiatieven die bijdragen aan onze ambities zoveel mogelijk op weg helpen door mee te denken, heldere kaders te formuleren, er bekendheid aan geven en waar mogelijk drempels te beslechten.” Met het kleinschalig initiatievenkader geven we invulling aan deze doelstelling en richten we ons op kleinschalige en lokale initiatieven. De kleinschaligheid van de initiatieven waarborgen we door de maximale afmetingen die we in het kader hanteren. Voor kleinschalige zonnevelden ligt de maximale afmeting op 1,5 hectare per projectgebied. Deze afmeting is inclusief landschappelijke inpassing en andere eisen aan de inrichting. De bovengrens van 1,5 hectare per project baseren we op verschillende inhoudelijke argumenten. Een project van deze afmeting is landschappelijk goed in te passen op verschillende locaties, dat geldt zowel voor meer grootschalige open landschappen als kleinschalige landschappen.

Een omvang van 1,5 ha zorgt er ook voor dat een zonneveld vanuit financieel oogpunt minder interessant is voor investeerders omdat er relatief weinig winst mee te behalen is. Het is vooral interessant voor lokale partijen die de opgewekte stroom meteen zelf kunnen gebruiken. Ook is in het buitengebied in sommige gevallen op dit moment al mogelijk om 1 ha aan zonneveld (zonder bijkomende regels) aan te leggen, maar we krijgen signalen dat lokale initiatiefnemers daaraan niet voldoende hebben om hun bedrijf te verduurzamen. Daarnaast biedt de grens van 1,5 ha ook voordelen als het gaat om de aansluiting op het elektriciteitsnet (al geeft het daar ook geen garantie voor). Ons voorstel van de maximale hoogte van een kleine windmolen is gebaseerd op hoe de regels op dit moment al zijn. In het buitengebied mogen kleine windmolens tot 15 meter (onder voorwaarden) al gerealiseerd worden. Met het beleidskader geven we juist betere richtlijnen mee voor hoe deze kleine

Zaaknummer: 406765

windmolens goed in te passen zijn. Een kleinere molen is op dit moment niet rendabel voor de initiatiefnemer. Ad. 2.3: In het visiedocument duurzaam Baarle-Nassau is voor 2030 de doelstelling dat we - binnen onze mogelijkheden - ons deel van de bijdrage leveren aan de landelijke doelstelling om de CO2uitstoot met minstens 49% te verminderen ten opzichte van 1990 door energiebesparing en schone (duurzame) energieopwekking. Met het kleinschalig initiatievenkader geven we aan onder welke voorwaarden we kansen zien voor kleinschalige initiatieven voor de opwek van duurzame energie in onze gemeente. 6. Risico’s en kanttekeningen 2.1 Initiatieven die passen binnen het kleinschalig initiatievenkader voor duurzame opwek kunnen niet per definitie rekenen op aansluiting op het energienetwerk. 2.2 Tussen het initiële participatieproces en de besluitvorming over het kleinschalig initiatievenkader voor duurzame opwek heeft relatief veel tijd gezeten. Ad. 2.1: Schaarste op het elektriciteitsnetwerk is momenteel in veel gebieden in Nederland een probleem. Ook in West-Brabant is het elektriciteitsnetwerk in veel gevallen vol. Dat betekent dat veel duurzame energieprojecten niet op de gebruikelijke manier kunnen worden ontsloten. Dat zal naar verwachting ook gelden voor initiatieven die ontstaan uit het kleinschalig initiatievenkader voor duurzame opwek.

Toch vinden we het belangrijk om dit ruimtelijke kader vast te stellen, omdat we hiermee duidelijkheid scheppen over onder welke ruimtelijke voorwaarden kleinschalige energieprojecten in onze gemeente plaats kunnen vinden. Voor elke initiatiefnemer geldt dat het verstandig is om in een vroeg stadium met de netbeheerder in gesprek te gaan. Daarnaast werkt de netbeheerder aan het oplossen van het capaciteitsprobleem. Tot slot kan een initiatiefnemer nadenken over andere mogelijkheden van het realiseren van projecten die minder afhankelijk zijn van de netcapaciteit en richten we met ons beleidskader voornamelijk op projecten voor eigen verbruik. Ad. 2.2: In het najaar van 2020 heeft de ABG-organisatie de opdracht gekregen om beleid voor duurzame opwek voor de gemeente Baarle-Nassau op te stellen. In november van dat jaar is een start gemaakt in de vorm van gesprekken met stakeholders, waaronder Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer, de lokale afdelingen van de ZLTO, de netbeheerder en het waterschap. Op basis van deze gesprekken en de ruimtelijke analyse van de gemeente zijn in januari en februari 2021 sessies met uw gemeenteraad en de inwoners van onze gemeente georganiseerd. In de periode daarna hebben we uw gemeenteraad voorgelegd om het traject in twee delen te knippen.

De participatiemomenten bleken voldoende om een kader op te stellen om kleinschalige initiatieven te kunnen toetsen, maar een uitgebreider participatietraject wordt nodig geacht voor grootschalige vormen van duurzame opwek. Nadat uw gemeenteraad de opdracht heeft gegeven om het proces op deze wijze verder op te pakken, is een conceptversie van het kleinschalig initiatievenkader opgesteld. Deze conceptversie is daarna ter inzage gelegd, zodat iedereen nog inhoudelijk op het voorgenomen beleidskader kon reageren. Tussen het initiële moment van participatie (in februari 2021) en de besluitvorming over dit beleidskader zit door de koerswijziging een langere periode. Omdat het inmiddels bijna een jaar geleden is dat inwoners over dit kader hebben kunnen meedenken, kunnen zij misschien vragen hebben over het doorlopen proces en de manier waarop hun inbreng is verwerkt. Met de ter inzage procedure hebben we nogmaals geprobeerd onze inwoners bij dit proces te betrekken. Tegelijkertijd hebben we met dit proces getracht om de opdracht van uw gemeenteraad, om op korte termijn een kader op te stellen waarmee lokale en kleinschalige initiatieven getoetst kunnen worden, zo goed mogelijk in te vullen.

Zaaknummer: 406765

7. Alternatieven U kunt ervoor kiezen om het kleinschalig initiatievenkader voor duurzame opwek niet vast te stellen, dit leidt tot de volgende situatie: 2.1 Initiatieven voor het ontwikkelen van zonne-energie binnen onze gemeenten kunnen niet eenduidig worden getoetst. 2.2 Lokale initiatiefnemers worden ontmoedigd verder te verduurzamen. 2.3 Lokale, duurzame initiatieven worden onvoldoende gefaciliteerd. Ad. 2.1: Het initiatievenkader voor duurzame opwek fungeert na vaststelling als toetskader voor kleinschalige en lokale initiatieven voor duurzame opwek. De gemeente is bevoegd gezag voor het ruimtelijk mogelijk maken van (de meeste van) deze ontwikkelingen. Dat betekent dat de gemeente de wettelijke verplichting heeft om op aanvragen vanuit initiatiefnemers inhoudelijk te reageren en een besluit op de aanvraag te nemen. De grondslag hiervoor is de Algemene wet bestuursrecht. Dit besluit kan zijn om de aanvraag toe dan wel af te wijzen. De gemeente moet dit besluit inhoudelijk goed kunnen motiveren, bijvoorbeeld op basis van wettelijke voorschriften of vastgestelde beleidskaders. Indien uw gemeenteraad ervoor kiest om het kleinschalig initiatievenkader voor duurzame opwek niet vast te stellen, is er geen vastgesteld kader om aanvragen eenduidig aan te kunnen toetsen en om besluiten op de aanvragen te kunnen motiveren. Ad.

2.2: Initiatiefnemers die met een idee bij de gemeente komen om hun bedrijfsvoering verder te verduurzamen, moeten zonder vastgesteld kader langer wachten op een inhoudelijke beantwoording. Dit kan worden ervaren als een belemmering of drempel en leidt er in sommige gevallen toe dat zij ontmoedigd worden. U kunt er daarnaast voor kiezen om het kleinschalig initiatievenkader voor duurzame opwek geamendeerd vast te stellen, bijvoorbeeld door onderdelen te schrappen of de bovengrens te verlagen, dit leidt tot de volgende situatie: Ad. 2.3: Met het kleinschalig initiatievenkader geven we lokale initiatiefnemers de ruimte om een rol te spelen in de energietransitie. De ruimte die we daarbij geven is in sommige gevallen net meer dan wat op basis van de huidige bestemmingsplannen op dit moment al mogelijk is. Daartegenover staat dat dit gebeurt binnen duidelijke kaders. Met het schrappen of verminderen van bepaalde onderdelen is de ruimte die we lokale initiatiefnemers geven ten opzichte van de huidige regelgeving minimaal. Daarmee bestaat de mogelijkheid dat we initiatiefnemers demotiveren met onnodige belemmeringen in onze lokale regels. 8. Lasten, baten en dekking n.v.t. 9. Relatie tot Baarle-Hertog De effecten van de energietransitie zijn gemeentegrensoverschrijdend. Samenwerking met de gemeente Baarle-Hertog is daarom belangrijk.

De algemeen leidende principes zorgen ervoor dat de inpassing van een kleinschalige initiatief aansluit op de gebiedsspecifieke kenmerken en de inpassing in het landschap garandeert. Dit geldt ook voor het enclavegebied en het grensgebied. 10. Relatie tot ABG-Organisatie Elk van de gemeenten in de ABG-organisatie krijgt eigen kaders om duurzame initiatieven te toetsen. In de gemeente Gilze en Rijen is in september 2021 een handreiking zonne-energie vastgesteld. In de gemeente Alphen-Chaam is via een vergelijkbaar traject ook eerst een kleinschalig initiatievenkader voorbereid. De gemeenteraad in Alphen-Chaam heeft dit beleidskader in april 2022 vastgesteld.

Zaaknummer: 406765

11. Communicatie en vorm van participatie Op het vlak van communicatie en participatie zijn de eerste stappen voor het opstellen van dit beleidskader eind 2020 en begin 2021 gezet. Er zijn gesprekken gevoerd met stakeholders (waaronder Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer, de lokale afdelingen van de ZLTO, de netbeheerder en het waterschap) en er zijn informatieavonden georganiseerd voor de gemeenteraad en voor inwoners. Op 5 oktober jl. is er een extra informatieavond georganiseerd met de gemeenteraad, zodat deze verdere kaders voor het kleinschalig initiatievenkader mee heeft kunnen geven. Op basis van die informatie is de conceptversie van het kleinschalig initiatievenkader voor duurzame opwek opgesteld. Aanvullend heeft het concept beleidskader van 16 maart tot en met 27 april 2022 ter inzage gelegen. Ook is het conceptplan actief kenbaar gemaakt bij de bekende stakeholders (de provincie Noord-Brabant, netbeheerder Enexis, de lokale afdelingen van de ZLTO en stichting Doordacht Duurzaam). In de periode dat de conceptversie ter inzage heeft gelegen, zijn er twee zienswijzen ingediend. De zienswijzen zijn (geanonimiseerd) samengevat en beantwoord in een Nota van Zienswijzen (bijlage 2 bij dit voorstel). Op iedere zienswijze hebben wij inhoudelijk gereageerd. Daarnaast geven we aan of de zienswijze leidt tot een aanpassing van het voorgenomen beleidskader.

Alle zienswijzen zijn ontvankelijk. De zienswijzen hebben niet geleid tot aanpassingen in het voorgenomen beleidskader. Indien er op basis van het beleidskader concrete initiatieven voor kleinschalige opwek ontstaan, kennen deze elke ook nog een eigen ruimtelijke procedure met inspraakmomenten. Zo wordt voor een zonproject een inrichtingsplan gemaakt in een omgevingsdialoog, waarbij naast initiatiefnemer en gemeente ook de direct omwonenden worden betrokken. Indien een aanvraag leidt tot een (ruimtelijk) besluit, hoort daarbij ook de gebruikelijke procedure van zienswijzen en/of bezwaar. 12. Vervolg Planning: Het kleinschalig initiatievenkader voor duurzame opwek treedt na een positief besluit in werking. Na een positief besluit zullen we actief communiceren over het beleidskader. Toekomstige plannen van initiatiefnemers kunnen aan de hand van de vastgestelde kaders worden getoetst, waarna er een formeel besluit kan worden genomen. Het kader wordt na vijf projecten geëvalueerd of eerder wanneer een aanleiding zich voordient.

BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN BAARLE-NASSAU M. Antens M.H.M.R. de Hoon- Veelenturf Secretaris burgemeester

Bijlage(n): 1. Kleinschalig initiatievenkader voor duurzame opwek 2. Nota van Zienswijzen bij het kleinschalig initiatievenkader voor duurzame opwek

Zaaknummer: 406765

DE RAAD VAN DE GEMEENTE BAARLE-NASSAU; gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders nr. 406765;

besluit: 1. De Nota van Zienswijzen bij het kleinschalig initiatievenkader voor duurzame opwek vast te stellen; 2. Het kleinschalig initiatievenkader voor duurzame opwek vast te stellen.

Aldus besloten in de openbare vergadering van 28 september 2022

DE GEMEENTERAAD VAN BAARLE-NASSAU

H.C. Veraart Griffier

M.H.M.R. de Hoon-Veelenturf Voorzitter

Zaaknummer: 406765