Voorstel tot kennisneming van de ‘Ontwikkelstrategie Stedelijke Regio Breda-Tilburg’ en het eindconcept van het ‘Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant 2040’

RAADSVOORSTEL Commissie R&E: Cluster: Afdeling: Zaaknummer:

7 december 2023 Ruimtelijke Ordening Ruimtelijke ontwikkeling 1044806

Raadsvergadering: Portefeuillehouder :

20 december 2023 Wethouder van Tilborg

Programma:

Voorstel tot kennisneming van de ‘Ontwikkelstrategie Stedelijke Regio Breda-Tilburg’ en het eindconcept van het ‘Ontwikkelperspectief en eerste uitvoeringsafspraken Stedelijk Brabant 2040’

1. Voorgesteld besluit 1. Kennis nemen van de ‘Ontwikkelstrategie Stedelijke Regio Breda Tilburg’ (versie juli 2023) en het eindconcept ‘Ontwikkelperspectief en eerste uitvoeringsafspraken Stedelijk Brabant 2040’. 2. Instemmen met de ‘concept raadsbrief aan het Bestuurlijk Overleg van de SRBT’ conform de bijlage met daarin een verzoek om nadere aanscherping-aanvulling van de ‘Ontwikkelstrategie Stedelijke Regio Breda Tilburg’ (versie juli 2023). 2. Eerdere besluitvorming 3. Samenvatting De Ontwikkelstrategie Stedelijke Regio Breda-Tilburg is opgemaakt door 19 gemeenten in samenspraak met waterschappen en provincie. Deze bevat een integrale koers op ruimtelijke thema’s voor de lange termijn. Als gemeente zien we aanknopingspunten om dit in ons beleid te verwerken. We stellen voor per brief enkele aanvullingen voor te stellen aan het Bestuurlijk Overleg van de SRBT (Stedelijke Regio Breda-Tilburg). Ter kennisname is het eindconcept ‘Ontwikkelperspectief en eerste uitvoeringsafspraken Stedelijk Brabant 2040’ toegevoegd. Deze is opgemaakt door de provincie waarin de Ontwikkelstrategie als bouwsteen is meegenomen.

Voorstel 4. Inleiding Het proces voor het opstellen van een gezamenlijke koers voor de integrale verstedelijkingsopgave van Brabant en van de Stedelijke Regio Breda-Tilburg (SRBT) is in 2020 gestart. Deze werkwijze leidde in mei 2022 tot een uitwerking in een ‘concept- verstedelijkingsstrategie SRBT’. Vanaf het najaar van 2022 is de verdere uitwerking opgepakt. Een intensief bestuurlijk en ambtelijk proces heeft geresulteerd in de Ontwikkelstrategie zoals we die nu aan u aanbieden. We hebben u via een Raadsinformatiebrief op 14 juni 2022 (398487) geïnformeerd over het proces dat we doorlopen met de SRBT. Ook kon u deelnemen aan een webinar in september 2022. Aanvullend bent u dit jaar geïnformeerd via een webinar, georganiseerd op 17 mei 2023, en hebben we op 24 mei 2023 een ABG brede raadsavond georganiseerd waarin we een nadere inhoudelijke toelichting gaven op de Ontwikkelstrategie. We gaven aan dat in het najaar de gemeenteraden geconsulteerd worden; via dit voorstel leggen we de ‘Ontwikkelstrategie Stedelijke Regio Breda Tilburg’ (versie juli 2023) opgemaakt door de SRBT aan u voor. Tevens zenden we mee het eindconcept ‘Ontwikkelperspectief en eerste uitvoeringsafspraken Stedelijk Brabant 2040’ opgemaakt door de provincie.

Zaaknummer: 1044806

Wat is er gebeurt vanaf de ABG brede raadsavond op 24 mei 2023? In de periode mei-juli 2023 is de ontwikkelstrategie aangescherpt. Daarmee zijn ook verschillende aandachtspunten die de drie colleges hebben ingebracht meegenomen. Zoals aandacht voor: - de bereikbaarheid van onze dorpen, - het op peil houden en ontwikkelen van het voorzieningenniveau, - het toevoegen van passende woonmilieus, - het economisch profiel van het landelijke en agrarische gebied, - het verankeren van onze grote vrijetijdseconomie sector. De concrete activiteiten en projecten, die op blz. 82 zijn geformuleerd in de tabel ‘inzet hoofdstuk 4, concrete activiteiten/projecten 2023-2024’, zien we als een krachtig middel om de koers die in het document is geformuleerd verder uit te werken. (We komen hier in argument 2.1 op terug). Neemt niet weg dat niet al onze aandachtspunten zijn meegenomen. Met name enkele kansen en ruimtelijk economische elementen zijn in de tekst en op de kaartbeelden niet terug te vinden waardoor we ons niet volledig herkennen. (We komen hier in argument 2.2. op terug). U wordt voorgesteld dit per brief onder de aandacht te brengen van het Bestuurlijk Overleg SRBT. 5. Argumenten 1.1 De ontwikkelstrategie is tot stand gekomen door brede afstemming tussen waterschappen, provincie, Rijk en 19 gemeenten. De Ontwikkelstrategie is opgemaakt door de SRBT.

Deze bevat een integrale koers op ruimtelijke thema’s voor de lange termijn die we als 19 gemeenten in samenspraak met waterschappen en provincie hebben bepaald. Er ligt een forse bouw-, transformatie- en herstructureringsopgave. Om ruimte te bieden aan al die opgaven met behoud van onze ruimtelijke kwaliteit, zullen we samen slimmer en duurzamer moeten verstedelijken. De grote vraag naar ruimte voor woningen en bedrijvigheid moeten we in samenhang bezien met het oplossen van de opgaven op het vlak van klimaatadaptatie, energietransitie, slimme mobiliteit, biodiversiteit, gezondheid, inclusiviteit en circulaire economie. De inzet en het ‘hoger doel’ van de Ontwikkelstrategie is: leven, wonen en werken in een groene, gezonde en inclusieve stedelijke regio en het vergroten van die brede welvaart in een goede verdeling over stad en land. Daarnaast vormt de strategie de basis om aan de hand van de ontwikkelprincipes samenwerkingsafspraken te maken met Waterschappen, Provincie en Rijk over de uitvoering van activiteiten en projecten voor de jaren 2023-2024. Het gezamenlijke proces is adaptief en dynamisch. 1.2 De ontwikkelstrategie sluit aan bij Woondeal. In de periode najaar 2022 tot voorjaar 2023 werd onder leiding van de provincie Noord-Brabant gewerkt aan een woondeal SRBT. Dit liep parallel aan het opstellen van de Ontwikkelstrategie.

Er kon daardoor veel uitwisseling van kennis en gegevens plaatsvinden. De woondeal is passend binnen de ontwikkelstrategie maar de reikwijdte van de SRBT gaat verder dan de woondeal. De ontwikkelingsstrategie heeft een planhorizon tot 2040. 1.3 De ontwikkelstrategie heeft geen eigenstandige, formeel-juridische of planologische status of werking. Zowel de Ontwikkelstrategie als het Ontwikkelperspectief hebben het karakter van beleidsvoornemens en als zodanig geen eigenstandige, formeel-juridische of planologische status of werking. Het is de bedoeling dat de voornemens en afspraken door bevoegde gezagen vertaald worden in hun eigen (omgevings)beleid. De verdere doorvertaling gericht op de uitvoering vindt plaats in de eigen plannen en door afspraken te maken met waterschappen, provincie en het Rijk.

Zaaknummer: 1044806

1.4 Het eindconcept ‘Ontwikkelperspectief en eerste uitvoeringsafspraken Stedelijk Brabant 2040’ is een voorbeeld van de doorwerking van SRBT voorstellen. Het eindconcept ‘Ontwikkelperspectief en eerste uitvoeringsafspraken Stedelijk Brabant 2040’ is geschreven door de provincie Noord-Brabant. Zij gebruiken dit document in hun gesprekken met het Rijk in het BO MIRT (Bestuurlijk Overleg Meerjarenprogramma Infrastructuur Ruimte en Transport) en het BO Leefomgeving (Bestuurlijk Overleg Leefomgeving) over toekenning van middelen aan projecten. De provincie heeft hierin input van de vier stedelijke regio’s in Brabant meegenomen maar daar wel haar eigen draai aan gegeven inspelend op landelijke prioriteiten in het beleid. Het is een voorbeeld van hoe de Ontwikkelstrategie doorwerkt in andere plannen. 2.1 De Ontwikkelstrategie sluit in hoofdlijnen aan bij bestaande en in voorbereiding zijnde visies en ruimtelijke plannen van de gemeente. De ontwikkelstrategie biedt haakjes die we kunnen gebruiken om (nieuw) beleid te verankeren, ons te laten inspireren of (toekomstige) financieringsvraagstukken mede te onderbouwen. We waarderen het samenhangende verhaal over balans der dingen en de urgentie om afspraken te maken over de schaarse ruimte en de urgente problemen. De urgentie is onderzocht en onderbouwd (hoofdstuk 1).

Het is het vertrekpunt om de ‘opgaven’ in hoofdstuk 2, ‘de ontwikkel principes’ in hoofdstuk 3 en de ‘inzet’ in hoofdstuk 4. uit te werken, te toetsen/ te motiveren. Voorgaande zal de gemeente ruimte bieden om in de toekomst onderbouwde en passende keuzes te maken. We lichten er voor de gemeente enkelen uit. • de erkenning dat dorpen een andere dynamiek en ontwikkeling kennen dan steden en dit nader verkennen en handen en voeten geven in een dorpenstrategie. • De toezegging dat het thema transitie van het landschap en de landbouw in de vervolg fase van de samenwerking nader besproken wordt in SRBT verband. • De Multimodale mobiliteitsaanpak. • Onderzoek naar het langer vasthouden van water op de hoge zandgronden en in de flanken van de beken met speciale aandacht voor grensoverschrijdende watersystemen. • Doorontwikkeling van de bossenstrategie naar een landstrategie en aanvalsplan kleine landschapselementen om zo buitengebied SRBT als geheel natuur inclusiever en biodiverser te maken. • Doorontwikkeling van de strategie van “energiepockets” van Tennet naar de lagere schaalniveaus. 2.2 We herkennen ons nog niet volledig omdat enkele kansen en belangrijke ruimtelijk economische elementen niet terug te vinden zijn in de teksten en op de kaartbeelden.

Het duiden van de kansen en ruimtelijk economische elementen is van groot belang met als doel: het beter verankeren van met name vrijetijdseconomie in het economisch profiel van de SRBT. Dit vinden we nog onderbelicht. We stellen voor de volgende kansen en elementen te verwerken in de reactiebrief aan het Bestuurlijk Overleg SRBT: Leisure-Vrijetijdseconomie • De aanduiding Landschappelijke leisure opnemen ten aanzien van het stroomgebied van grensrivier ‘t Merkske; een grensoverschrijdend natuurgebied in de invloedssfeer van Unesco wereld erfgoed ‘koloniën van weldadigheid’. • Een icoontje ‘regionaal koopcentrum’ voor het dorp Baarle-Nassau. • Een icoontje ‘Enclaves’ voor het dorp Baarle-Nassau; de enclaves trekken bezoekers uit de hele wereld.

Zaaknummer: 1044806

Dorpenstrategie • Wij hechten grote waarde aan de nog nader te ontwikkelen Dorpenstrategie. Wij zien deze Dorpenstrategie als onlosmakelijk onderdeel van de ontwikkelstrategie SRBT voor het integrale vraagstuk over wonen (als vliegwiel), leefbaarheid, mobiliteit, voorzieningen en economische kansen, specifiek in de dorpen. Mobiliteit • Wij begrijpen de ingestoken strategie maar vragen speciale aandacht voor een toegankelijk en betaalbaar OV voor de kleine kernen. Voor Baarle-Nassau heeft dit met name betrekking op de verbinding van de kern Ulicoten met Baarle, Breda en Tilburg. • Het fietspad Bels Lijntje wordt aangegeven als toekomstige (grensoverschrijdende) snelfietsroute. Wij merken hierbij op dat het Bels Lijntje momenteel een grensoverschrijdend toeristisch fietspad is. Dit, alsmede de natuurwaarden langs het Bels Lijntje, moeten ook in de toekomst geborgd worden. Ontwikkelstrategie stedelijke regio Breda – Tilburg: diversen • Pag. 4 ,kaart ‘Daily Urban System’ Naast de lijn Baarle-Chaam-Breda is er ook de lijn Baarle-Alphen-Tilburg. Deze laatste is niet ingetekend. • Pag. 72, kaart ‘Voorzieningen, leisure en landschap’ De stippellijn Cittaslow omsluit ook Baarle-Nassau, dit is niet correct. Wij stellen voor BaarleNassau te omkaderen als “Enclave gebied”. • Bijlage 1, Toelichting woningaantallen in de SRBT De tabel op pag.

5 geeft als ontwikkelperspectief voor Baarle-Nassau aan: “Versterken van de centrumdorpen”. Hieraan zou o.i. toegevoegd moeten worden “Inzet op duurzame leefbaarheid van de kernen”. • Bijlage 2, ‘Verkenning transitie landschap en landbouw’ Op meerdere kaarten lijkt de bron van de Leij enkel in Alphen of Goirle te liggen terwijl een deel van de Leij begint aan de oostflank van Baarle-Nassau. • Bijlage, ‘Eindconcept-ontwikkelperspectief en eerste uitvoeringsafspraken Stedelijk Brabant 2040’ o Pag. 21 Baarle-Nassau is op de kaart geheel wit, de groengebieden Merkske en NNB gebieden rondom Baarle-Nassau ontbreken. o Pag. 33 idem. Daarnaast is het een gemiste kans dat natuurgebieden aan Belgische zijde niet zijn ingetekend. Juist visies als deze houden immers niet op bij de landsgrens. 6. Risico’s en kanttekeningen 1.1 De uitvoering van de concrete activiteiten en projecten (blz. 82 in de tabel ‘inzet hoofdstuk 4’) zijn onder voorbehoud van samenwerkings- en uitvoeringsafspraken alsmede van middelen waarvan we de hoogte nog niet kunnen inschatten. Voor uitvoering zijn afspraken nodig met waterschappen, provincie en Rijk en zo mogelijk andere partijen. Mogelijk benodigde financiën zijn nog niet in beeld. Vooralsnog bestaan onze kosten uit bestuurlijke en ambtelijke inzet.

De onderzoeks- en begeleidingskosten zijn tot aan de oplevering van de Ontwikkelstrategie betaald door de gemeenten Breda en Tilburg. 1.2 De exacte samenwerkingsvorm van de SRBT is nog niet bepaald. Een werkgroep Governance buigt zich over de mogelijkheden. De bevindingen zullen dit najaar besproken worden door de wethouders RO in het Bestuurlijk overleg. De drie gemeenten zijn vertegenwoordigd in deze werkgroep gezamenlijk met andere gemeenten.

Zaaknummer: 1044806

7. Alternatieven n.v.t. 8. Lasten, baten en dekking Aan de uitvoering zijn vooralsnog geen financiële consequenties verbonden. Daarvoor is eerst nadere invulling van deze opgaves nodig. Deelname aan het proces kost wel bestuurlijke en ambtelijke uren. 9. Relatie tot Baarle-Hertog Hoewel de ontwikkelstrategie SRBT geen directe relatie heeft met Baarle-Hertog, heeft het ruimtelijk-, economisch- en mobiliteitsbeleid in onze regio en provincie tevens effect voor BaarleHertog. 10. Relatie tot ABG-Organisatie De drie gemeenten nemen allen deel aan de SRBT. Allen behandelen een soortgelijk voorstel toegespitst op de eigen gemeente. 11. Communicatie en vorm van participatie We zenden een reactiebrief naar het Bestuurlijk Overleg van de SRBT. 12. Vervolg Planning: Het bestuurlijk overleg van de SRBT verzamelt de reacties. Na verwerking worden de uitgangspunten vertaald tot concrete uitwerkingsafspraken met Waterschappen, Provincie en Rijk. Daarnaast wordt de Governance van de SRBT verkend. Uw raad wordt meegenomen in het verdere verloop van het samenwerkingsproces en de nadere uitwerking van de thema’s zoals de dorpenstrategie.

BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN BAARLE-NASSAU P.W.M. Geurts M.H.M.R. de Hoon- Veelenturf Secretaris burgemeester

Bijlage(n): • Bijlage 1 raadsbrief aan de SRBT ‘Reactie over de Ontwikkelstrategie Stedelijke Regio Breda Tilburg’ • Bijlage 2‘Ontwikkelstrategie Stedelijke Regio Breda Tilburg’ (versie juli 2023) • Bijlage_3 Toelichting woningaantallen in de SRBT • Bijlage_4 Verkenning voor een nieuw perspectief voor het landschap en de landbouw • Bijlage_5 Kwalitatieve verkenning economie • Bijlage_6 Klimaatonderlegger en Watersysteemkaart • Bijlage_7 Prioriteiten, Afwegingsprincipes en Voorkeursvolgorde verstedelijking in de NOVI • Bijlage 8 Eindconcept ‘Ontwikkelperspectief en eerste uitvoeringsafspraken Stedelijk Brabant 2040’

Zaaknummer: 1044806

DE RAAD VAN DE GEMEENTE BAARLE-NASSAU; gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders nr. 1044806;

gelet op het bepaalde in; besluit: 1. Kennis nemen van de ‘Ontwikkelstrategie Stedelijke Regio Breda Tilburg’ (versie juli 2023) en het eindconcept ‘Ontwikkelperspectief en eerste uitvoeringsafspraken Stedelijk Brabant 2040’. 2. Instemmen met de ‘concept raadsbrief aan het Bestuurlijk Overleg van de SRBT’ conform de bijlage met daarin een verzoek om nadere aanscherping-aanvulling van de ‘Ontwikkelstrategie Stedelijke Regio Breda Tilburg’ (versie juli 2023).

Aldus besloten in de openbare vergadering van 20 december 2023

DE GEMEENTERAAD VAN BAARLE-NASSAU

H.C. Veraart Griffier

M.H.M.R. de Hoon- Veelenturf Voorzitter

Zaaknummer: 1044806