Voorstel tot besluitvorming over het vervolgproces visie duurzame opwek

RAADSVOORSTEL Commissie R&E: Behandelend medewerker: Cluster: Afdeling

14 september 2021 Roëlle Venema

Raadsvergadering: Portefeuillehouder:

Ruimtelijk Beleid Ruimtelijke Ontwikkeling

Programma:

29 september 2021 Wethouder Sommen

Voorstel tot besluitvorming over het vervolgproces visie duurzame opwek 1. Samenvatting Aanleiding: Op 28 juni 2019 publiceerde het kabinet het Klimaatakkoord: de Nederlandse uitwerking van de internationale klimaatafspraken van Parijs (2015). We moeten de CO2-uitstoot sterk verminderen, in 2030 met de helft ten opzichte van 1990. Eén van de afspraken is dat 30 energieregio’s in Nederland onderzoeken waar en hoe het best duurzame elektriciteit op land (wind en zon) opgewekt kan worden. Maar ook welke warmtebronnen te gebruiken zijn zodat wijken en gebouwen van het aardgas af kunnen. Waar is ruimte en hoeveel? Zijn de plekken maatschappelijk gezien acceptabel en financieel haalbaar? In een Regionale Energiestrategie (RES) beschrijft elke energieregio zijn eigen keuzes. Met de RES West-Brabant werken we samen met de andere gemeenten in de regio aan een duurzame toekomst. Stap voor stap gaan we over naar duurzame energie en warmte. Eén van de acties die in de RES West-Brabant is genoemd is het opstellen van lokaal beleid over duurzame opwek. Voor het opstellen van dit lokale beleid hebben we in de zomer van 2020 een opdracht verleend aan LOS Stadomland. Inmiddels heeft uw gemeenteraad op 31 maart 2021 de definitieve versie van de RES 1.0 van de regio West-Brabant vastgesteld. Het regionale bod en het lokale aandeel daarvan voor onze gemeente is met dit besluit bevestigd.

U heeft de ambitie uitgesproken om tot 2030 vol in te zetten op de ontwikkeling van zon op dak. Daarnaast houdt het vaststellen van het bod in dat we als gemeente starten om te verkennen hoe we na 2030 in de regio willen bijdragen aan de opwek van duurzame energie. Daartoe hebben we, mede op uw verzoek, een procesvoorstel opgesteld dat aansluit bij de complexiteit van de opgave om te komen tot lokaal beleid, lokale kaders en randvoorwaarden voor het opwekken van duurzame energie in onze gemeente. We willen de inwoners en ondernemers van de gemeente Baarle-Nassau hier nadrukkelijk bij betrekken. Dit conform een van de onderdelen van het besluit van de gemeenteraad op 31 maart dat draagvlak onder bevolking en stakeholders, verkregen door een open participatietraject, voorwaarde is voor het invullen van de lokale opgave voor grootschalige opwek. Met het raadsvoorstel leggen wij u dan ook een procesvoorstel en alternatieven voor.

Zaaknummer: 355727

Gevraagde beslissing: 1. In te stemmen met het voorgestelde vervolgproces om te komen tot een visie duurzame opwek voor de gemeente Baarle-Nassau. 2. De incidentele kosten groot € 25.000 voor het participatietraject als taakstellend budget te dekken vanuit de bestemmingsreserve ‘klimaatakkoord’. Beoogd effect: Als gemeente hebben we op dit moment geen visie op de ontwikkeling van duurzame energie. Dat betekent dat we geen initiatieven kunnen toetsen aan vastgestelde kaders. Deze kaders ontbreken ook in de regionale gesprekken over duurzame opwek als het gaat over de RES West-Brabant. Met het voorliggende procesvoorstel beogen we tot een gedragen visie, kaders en randvoorwaarden voor duurzame opwek te komen voor onze gemeente. Met deze visie zijn mogelijke toekomstige initiatieven voor duurzame opwek te toetsen en kunnen we onze ambities, kaders en randvoorwaarden goed inbrengen in de regionale gesprekken over de RES. Daarnaast geven we met een visie op duurzame opwek invulling aan de door de gemeenteraad vastgestelde duurzaamheidsvisie. 2. Onderbouwing, aanpak, uitvoering Hoe is het proces tot dusver vormgegeven? Na vaststelling van de concept-RES is, zoals gezegd, opdracht verleend aan LOS Stadomland om een lokaal beleidsdocument met betrekking tot de duurzame opwek van zon- en windenergie op te leveren. In dit proces is een start gemaakt met de volgende stappen: -

Landschappelijke analyse (sept. – nov. 2020) Stakeholdersgesprekken (sept. – nov. 2020) Raadsbijeenkomst (21 januari 2021) Inwonersbijeenkomst (15 februari 2021)

Welk vervolgproces stellen wij voor? Op dit moment zijn er geen vastgestelde kaders waaraan we plannen van initiatiefnemers voor duurzame opwek kunnen toetsen. Dat geldt voor grootschalige initiatieven maar ook voor kleinschalige en lokale initiatieven. Initiatieven die kenbaar worden gemaakt aan de gemeente kunnen tot dusver dus niet in behandeling worden genomen. We willen de ruimte en tijd nemen die nodig is om in een uitgebreid traject het gesprek met onze inwoners op gang te brengen over grootschalige vormen van zon- en windenergie. Daarentegen willen we ook de eventuele kleinschalige plannen van onze inwoners of ondernemers niet vertragen. We stellen daarom voor om het traject in twee delen op te knippen. a) Initiatievenkader kleinschalige opwek Om kleinschalige en lokale initiatieven spoedig te kunnen toetsen, stellen we voor een initiatievenkader voor kleinschalige opwek te ontwikkelen. Dit initiatievenkader heeft als doel dat we lokale plannen voor een kleinschalig zonnepark (zonder commercieel oogmerk) kunnen toetsen. Daarbij valt bijvoorbeeld te denken aan een plan van een ondernemer om voor eigen gebruik energie op te wekken of een coöperatief initiatief vanuit een wijk of buurt. Tijdens de informatieavond op 5 oktober gaan we met u in gesprek over de definitie van kleinschalig en lokaal, zodat u hiervoor de kaders kunt stellen.

Zaaknummer: 355727

b) Energiedialoog over duurzame opwek We stellen voor om tot 2023 de tijd te nemen voor gesprekken met onze inwoners en ondernemers over welke kansen en belemmeringen zij zien voor het opwekken van duurzame energie in onze gemeente. Dit traject noemen we de Energiedialoog. We richten dit traject samen met de gemeente Alphen-Chaam in omdat beide gemeenten voor de uitdaging staan een visie te ontwikkelen, het beide kleine, landelijke gemeenten zijn en een vergelijkbare opgave in de RES hebben. Het tijdspad tot 2023 hebben wij voor ogen omdat het aansluit bij de doorlooptijd van de voorbereiding voor de RES 2.0. De opbrengsten vanuit de gesprekken in de gemeente Baarle-Nassau kunnen op deze wijze dienen als input voor deze tweede versie van de Regionale Energie Strategie. We gaan tijdens de informatieavond op 5 oktober met u in gesprek over de inhoudelijke kaders die we in dit participatieproces hanteren. De Energiedialoog leidt uiteindelijk tot een visie op duurzame opwek. Het initiatievenkader kleinschalige opwek nemen we op als een onderdeel van of bijlage bij de visie duurzame opwek. Participatie & communicatie in de Energiedialoog Om te komen tot een breed gedragen visie op duurzame opwek is het nodig dat we onze inwoners en ondernemers meer mogelijkheden bieden om met ons mee te praten, mee te denken en mee te doen.

Deze mogelijkheden willen wij bieden via de Energiedialoog. Het traject van de Energiedialoog bestaat uit meerdere energieateliers, thematische (werk)bijeenkomsten voor inwoners en andere stakeholders. Zij gaan tijdens deze ateliers in gesprek over specifieke aspecten van de energietransitie. Zo kan toerisme & de energietransitie een onderwerp voor een energieatelier zijn, of lokaal eigenaarschap. De onderwerpen voor de ateliers bedenken we samen met de aanwezigen in een plenaire startbijeenkomst. In de ateliers denken we vervolgens in groepjes na over uitgangspunten en vraagstukken die bij het thema horen en halen we ideeën op. Als gemeente zijn we daarin faciliterend. Als er bijvoorbeeld een onderzoeksvraag naar voren komt uit de ateliers, zorgen we ervoor dat deze verder wordt uitgezocht en teruggekoppeld. Daarbij is het wel belangrijk dat we van te voren vastgestelde uitgangspunten van uw gemeenteraad mee krijgen. Aan het einde van het traject organiseren we een plenaire slotbijeenkomst, waarbij de groepen uit de verschillende ateliers hun bevindingen aan elkaar presenteren. De kosten voor het organiseren van de Energiedialoog komen neer op minimaal €25.000,- incl. communicatiebudget. Het is belangrijk dat we met de Energiedialoog die we samen met de gemeente Alphen-Chaam willen organiseren zoveel mogelijk inwoners en ondernemers bereiken.

Dat doen we met een communicatiecampagne. Naast de gebruikelijke gemeentelijke kanalen (website, huis-aan-huisbrief, social media) gebruiken we daarbij een interactieve projectwebsite. Op deze projectwebsite kunnen inwoners, ondernemers en gemeente informatie delen, hun zorgen, belemmeringen en kansen delen en reageren op bijvoorbeeld stellingen of polls. Waarom een nieuw procesvoorstel om te komen tot beleid omtrent duurzame opwek? 1.1 Door het opknippen van het proces geven we inwoners, ondernemers of andere stakeholders met goede ideeën voor kleinschalige opwek de gelegenheid om uitvoering te geven aan hun plannen.

Zaaknummer: 355727

1.2 Met de Energiedialoog bieden we inwoners en ondernemers de mogelijkheid om uitgebreid mee te praten en denken over de energietransitie in de gemeente Baarle-Nassau. Ad. 1.1: Op dit moment ontbreken de kaders om initiatieven met betrekking tot het opwekken van duurzame energie te kunnen toetsen en kunnen we initiatieven dus niet in behandeling nemen. Op dit moment geldt dat er geen vastgestelde kaders zijn om initiatieven met betrekking tot het opwekken van duurzame energie te kunnen toetsen. Dat geldt zowel voor grootschalige initiatieven als kleinschalige en lokale initiatieven. Initiatieven in die tweede categorie hebben geen commercieel uitgangspunt en een beperkte ruimtelijke impact. Om dit soort initiatieven vanuit onze eigen samenleving niet verder te ontmoedigen, stellen we voor om een initiatievenkader te maken om deze kleinschalige initiatieven eenduidig te kunnen toetsen. Over de definitie van kleinschalig en lokaal gaan we graag met uw raad tijdens de informatieavond op 5 oktober in gesprek. Ad 1.2: Door het participatieproces onder de noemer Energiedialoog uit te breiden met energieateliers geven we inwoners en stakeholders de gelegenheid intensiever en uitgebreider mee te denken over duurzame opwek in onze gemeente.

De gesprekken over duurzame opwek met onze inwoners, tijdens de informatieavond in februari of daarna, laten zien dat er een grote maatschappelijke betrokkenheid is voor dit thema. We stellen voor een uitgebreide dialoog te organiseren waarbij we de tijd kunnen nemen voor deze gesprekken. 3. Alternatieven We hebben op uw verzoek meerdere vormen van participatie verkend. Twee alternatieve vormen die we naast de Energiedialoog en de inzet van een interactieve projectwebsite hebben verkend zijn het burgerforum en het organiseren van aanvullende informatiebijeenkomsten. Hieronder staan ze kort beschreven en leest u de overwegingen die hebben geleid tot de keuze zoals we die u voorleggen. Alternatief 1: het Burgerforum We hebben de optie van een burgerforum onderzocht in verkennende gesprekken met adviesorganisaties met veel ervaring in dit onderwerp. In die gesprekken hebben we toegewerkt naar een procesvoorstel waarbij we in verschillende stappen toewerken naar een advies vanuit inwoners aan de gemeenteraad over de energietransitie. Dit proces doorloopt de volgende stappen: •

•

• •

Startbijeenkomst: Een bijeenkomst waaraan iedereen die meer wil weten over het burgerberaad kan deelnemen: sleutelfiguren uit de gemeenschap, ambtenaren en politici. Tijdens deze bijeenkomst wordt de werkwijze van het burgerberaad toegelicht. Burgertop: Tijdens deze bijeenkomst wordt in groepen gewerkt aan verschillende agendapunten. Deelnemers komen met een voorstel en presenteren dit voorstel aan de andere groepen. Er wordt vervolgens gestemd, waardoor een voorstel naar voren zal komen dat door het merendeel als ‘meest belangrijk’ wordt aangemerkt. Aanwezigen bij de Burgertop kunnen zich opgeven voor het burgerforum. Burgerforum: De voorstellen worden tijdens het Burgerforum uitgewerkt. Dit gebeurt in verschillende werkgroepen gedurende 3 à 4 werkateliers. Burgerakkoord: De voorstellen uit de werkgroepen worden gepresenteerd. Hier wordt vervolgens over gestemd. Voorstellen met een meerderheid worden opgenomen in het Burgerakkoord. Dit Burgerakkoord zal worden aangeboden aan de gemeenteraad.

Zaaknummer: 355727

Het bovenstaande proces vraagt zeer intensieve coördinatie en inhoudelijk advies en vraagt relatief (te) veel tijd (vanuit inwoners, de ambtelijke organisatie en de gemeenteraad). Het is kortom een zeer intensief, tijdrovend en ook duur traject. De doorlooptijd voor het proces komt neer op minimaal 6 maanden, 3 maanden voorbereidingstijd en 3 maanden voor de uitvoering. Een goede voorbereiding is belangrijk, want een burgerberaad is een nieuw instrument dat nog niet eerder is ingezet in onze gemeente en vraagt om een andere houding van inwoners, het college en uw raad. De kosten voor het organiseren van het burgerforum komen neer op minimaal €50.000,-, excl. bv communicatiebudget. Alternatief 2: aanvullende informatiebijeenkomsten Door middel van aanvullende informatiebijeenkomsten nemen we inwoners mee in het proces naar de visie duurzame opwek. Op het moment dat we nadenken over vraagstukken waarbij we inwoners willen meenemen, of op een punt in het proces staan waarbij we een belangrijke beslissing moeten nemen, organiseren we de aanvullende informatiebijeenkomsten. Hierbij informeren we inwoners over de stand van zaken van het proces en zullen we, waar mogelijk, input ophalen. De momenten waarop in deze variant inwoners betrokken worden zal in vergelijking met de Energiedialoog die we voorstellen minder zijn.

Maar door de aanvullende informatiebijeenkomsten te combineren met een interactieve projectwebsite kunnen we inwoners gedurende het gehele proces op de hoogte houden. Naast de input die inwoners leveren tijdens de informatiebijeenkomsten, kunnen we ook input ophalen met de interactieve projectwebsite. De kosten voor het organiseren aanvullende informatiebijeenkomsten komen neer op minimaal €5.000,-, incl. communicatiebudget. 4. Lasten, baten en dekking Investering: Niet van toepassing Eenmalige kosten: Voor het opstellen van lokaal beleid met betrekking tot de duurzame opwek van zon- en windenergie heeft de ABG-organisatie in de zomer van 2020 opdracht verleend aan adviesbureau LOS Stadomland. De extra inzet om het participatietraject uit te breiden past niet binnen de initiële opdracht. Extra budget is daarom nodig. De kosten voor de voorkeursoptie (het opzetten en voeren van een “Energiedialoog”) worden geschat op €25.000,-. Het voorstel is om deze kosten als taakstellend budget op te nemen en te dekken uit het budget van €237.000,- dat we eenmalig vanuit het Rijk hebben ontvangen voor de uitvoering van het klimaatakkoord. Structurele kosten: Niet van toepassing Dekking: De incidentele kosten bedragen €25.000.

Dit bedrag komt uit het budget van €237.000,- dat we eenmalig vanuit het Rijk hebben ontvangen voor de uitvoering van het klimaatakkoord, het opstellen van de Transitievisie Warmte en de Wijkuitvoeringsplannen. Bij het vaststellen van de jaarstukken 2019 zijn deze middelen gestort in de bestemmingsreserve ‘Klimaatakkoord’.

Zaaknummer: 355727

5. Relatie met Baarle-Hertog Het opstellen van beleid met betrekking tot duurzame opwek is aan de gemeente Baarle-Nassau. Hierbij vertrekken we vanuit de wettelijke verplichtingen zoals we die aan Nederlandse zijde hebben, de regionale afspraken binnen de RES, onze lokale Duurzaamheidsvisie en de eerder genomen besluiten door onze gemeenteraad op onder andere 31 maart 2021. Dit neemt niet weg dat we het gesprek wel aangaan met onze buurgemeenten. Sowieso wanneer er in de toekomst projectaanvragen met betrekking tot duurzame opwek mochten worden ingediend. 6. Relatie ABG-Organisatie Gemeente Alphen-Chaam valt onder dezelfde RES-regio als gemeente Baarle-Nassau. Voor beide gemeenten stellen we voor om hetzelfde proces te doorlopen. Het voorgestelde proces leidt echter wel tot twee visies die per gemeente uiteraard inhoudelijk kunnen verschillen van elkaar. 7. Risico’s Uw gemeenteraad kan er uiteraard ook voor kiezen om niet in te stemmen met het procesvoorstel of de alternatieven. In dat geval wordt er voorafgaand aan het werken naar de RES 2.0 versie (voorzien voor medio 2023) geen lokaal beleid omtrent duurzame opwek vastgesteld en worden er geen denkrichtingen bij onze inwoners en ondernemers opgehaald die we in dit regionale proces kunnen inbrengen. 8.

Vervolg Stap 1: Proces- en inhoudelijke kaders stellen In het raadsvoorstel vragen wij de gemeenteraad op 29 september 2021 in te stemmen met het procesvoorstel van de Energiedialoog. Als de gemeenteraad instemt met het proces zoals dat voorligt op 29 september dan worden tijdens de raadsinformatieavond van dinsdag 5 oktober aanstaande de inhoudelijke kaders voor het participatietraject vorm gegeven. Stap 2: Energiedialoog uitvoeren Op basis van de bespreking van dit voorstel en de raadsinformatieavond op 5 oktober werken wij een uitgebreid proces & participatieplan uit. Hiermee gaan we van start om de inwoners en ondernemers van de gemeente te betrekken bij het opstellen van beleid omtrent duurzame opwek.

BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN BAARLE-NASSAU

M. Tromp secretaris

M.H.M.R. de Hoon- Veelenturf burgemeester

Zaaknummer: 355727

DE RAAD VAN DE GEMEENTE BAARLE-NASSAU; gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders nr. 355727;

besluit: 1. 2.

In te stemmen met het voorgestelde vervolgproces om te komen tot een visie duurzame opwek voor de gemeente Baarle-Nassau. De incidentele kosten groot € 25.000 voor het participatietraject als taakstellend budget te dekken vanuit de bestemmingsreserve ‘klimaatakkoord’.

Aldus besloten in de openbare vergadering van 29 september 2021

DE GEMEENTERAAD VAN BAARLE-NASSAU

H.C. Veraart Griffier

M.H.M.R. de Hoon- Veelenturf

Voorzitter

Zaaknummer: 355727