Uitvoeringsagenda Duurzaamheid Duurzaam Baarle-Nassau 2021

UITVOERINGSAGENDA DUURZAAM BAARLE-NASSAU 2021

15 februari 2021

INHOUD 1

Inleiding ................................................................................................................................3

2

Organisatie ...........................................................................................................................4

2.1

Interne organisatie ......................................................................................................................................... 4

2.2

Communicatie en participatie .................................................................................................................. 4

3

Thema energie ....................................................................................................................6

3.1

Regionale energie- en klimaatstrategie REKS .................................................................................. 6

3.2

Transitievisie Warmte ................................................................................................................................... 6

3.3

Energiereductie ..................................................................... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

3.4

Stimuleren grootschalige opwek ............................................................................................................ 7

3.5

Innovatie .................................................................................. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

3.6

Controles en audits ....................................................................................................................................... 7

4

Thema klimaat en biodiversiteit ......................................................................................9

4.1

Klimaatadaptatie ............................................................................................................................................. 9

4.2

Biodiversiteit ...................................................................................................................................................... 9

5

Thema circulaire economie ............................................................................................ 10

5.1

Afvalbeleid .......................................................................................................................................................10

5.2

Stimuleren circulair/duurzaam ondernemen ......... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

6

Thema gemeente als goed voorbeeld......................................................................... 10

6.1

Verduurzamen gemeentelijke gebouwen en installaties ..........................................................11

6.2

Uitvoeren actieplan Maatschappelijk Verantwoord Inkopen MVI .......................................11

6.3

Verankering duurzaamheidsbeleid in ander gemeentelijk beleid .......................................12

1 INLEIDING Onder de noemer ‘Samen Duurzaam’ werken we in Baarle-Nassau aan het realiseren van onze duurzaamheidsambities. Dat doen we als gemeente niet alleen. We werken samen met bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Hoe onze gezamenlijke ambities eruit zien en wat onze strategie is om de ambities te realiseren, hebben we vastgelegd in de visie ‘Duurzaam BaarleNassau’. Voor de volledigheid hebben we onze koers hieronder nog een keer schematisch in beeld gebracht:

Figuur 1: Koersdocument duurzaamheid in beeld

In de Uitvoeringsagenda Duurzaamheid Baarle-Nassau 2021 beschrijven we de activiteiten en projecten waar we ons in 2021 mee bezig zullen houden. Dit zijn voor een groot deel zaken die voortvloeien uit landelijk of provinciaal beleid (noodzakelijke acties). Binnen de mogelijkheden die we hebben, focussen we daarnaast op projecten die we cruciaal vinden voor een essentiële versnelling naar een duurzame gemeente (zeer gewenste acties).

2 ORGANISATIE 2.1

Interne organisatie

Bij het opstellen van het jaarverslag over 2020 is gebleken dat de duurzaamheidskoers van de gemeente Baarle-Nassau niet bij alle medewerkers bekend is en dat binnen de ABG-organisatie onvoldoende kennis en capaciteit aanwezig is om het thema de aandacht te geven die het verdient. Het vertrek van de beleidsmedewerker duurzaamheid heeft aan het licht gebracht dat het thema onvoldoende verankerd is in de rest van de organisatie. In 2021 zetten we daarom stevig in op het vergroten van het draagvlak voor onze duurzaamheidskoers en het organiseren van de benodigde kennis en capaciteit. In 2021: 1. Organiseren we een communicatie- en bewustwordingsactie in onze eigen organisatie om onze duurzaamheidskoers beter onder de aandacht te brengen. 2. Maken we nieuwe afspraken over de uitvoering van ons duurzaamheidsbeleid en zorgen we voor voldoende kennis en capaciteit.

2.2

Communicatie en participatie

Communicatie zou een integraal onderdeel zou moeten zijn van elk project, op dit moment is het dat nog niet. Om de communicatie rond duurzaamheidsprojecten beter vorm te geven, zullen in 2021 nieuwe afspraken worden gemaakt tussen de afdelingen die verantwoordelijk zijn voor de projecten en het team Communicatie. Voor grote, langlopende trajecten zoals de Transitievisie Warmte zal voortaan een communicatiestrategie en -agenda per traject worden gemaakt. Hetzelfde geldt voor het onderdeel Participatie. In 2020 is een start gemaakt met de ontwikkeling van een ABG-brede participatieleidraad voor de raad, een handleiding voor medewerkers en een stappenplan voor inwoners en andere initiatiefnemers. Bij grote, langlopende duurzaamheidstrajecten zal het onderdeel Participatie aan de hand van deze afspraken worden uitgewerkt. De communicatie- en participatiestrategie wordt daarmee een integraal onderdeel van elk projectplan en de verantwoordelijkheid voor de uitvoering ervan ligt bij de inhoudelijk projectleider. Het team Communicatie adviseert bij het opstellen van de strategie en helpt bij de uitvoering ervan (faciliteren en gezamenlijk uitvoeren). Naast de projectmatige communicatieactiviteiten, doen we in 2021 ook weer mee aan acties zoals de Week van de Duurzaamheid. Deze acties vinden verspreid over het jaar plaats, zodat we de aandacht voor duurzaamheid vasthouden.

We voeren ze zoveel mogelijk samen met onze maatschappelijke partners uit. In 2020 zijn de eerste stappen gezet om te komen tot een duurzaamheidsplatform van en voor de samenleving. Een platform bedoeld om bijvoorbeeld:  Duurzaamheidsinitiatieven te presenteren;  Projecten en acties vorm te geven samen met actieve inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties (samen aan de slag);  Praktische informatie over duurzaamheid te delen.

Het is nog niet duidelijk hoe het platform er concreet uit zal gaan zien. In 2021 nemen we hierover een besluit en gaan we het platform samen met onze duurzaamheidspartners inrichten. Als gemeente zullen we het platform vooral gaan faciliteren en zullen we zorg dragen voor het feit dat het platform aansluit bij Mijn Buurtje wat dit jaar verder vormgegeven zal worden voor de gemeente BaarleNassau. In 2021: 1. Maken we nieuwe afspraken over de communicatie rond grote, langdurende duurzaamheidstrajecten. We werken een communicatie- en participatiestrategie uit per traject. 2. Voeren we met onze maatschappelijke partners verdeeld over het jaar communicatieacties uit, bv. in het kader van de Week van de Duurzaamheid. 3. Onderzoeken we of we onder een specifiek beeldmerk gaan communiceren voor duurzaamheid. 4. Zetten we samen met onze partners een duurzaamheidsplatform op, van en voor de samenleving, dat we als gemeente faciliteren.

2.3

Innovatie

De aandacht voor innovatie zou een integraal onderdeel moet zijn van het duurzaamheidsbeleid. Dat geldt met name voor de energietransitie, omdat we verwachten dat innovatieve ontwikkelingen essentieel zijn voor het bereiken van de ambities op de langere termijn. Innovaties zijn echter ook binnen de andere thema’s relevant. Daarom nemen we de aandacht voor innovatie mee in ons totale duurzaamheidsbeleid. We houden ogen en oren open voor nieuwe ontwikkelingen en stimuleren innovaties waar dat mogelijk is.

2.4

Regionale projecten

Het ‘Actieprogramma Regio West-Brabant 2019-2023’ vormt de basis van de regionale samenwerking. Op regionaal niveau worden er verschillende inspanningen gedaan die bijdragen aan onze duurzaamheidsdoelen. Zo werken we samen naar de totstandkoming van de Regionale Energiestrategie (RES), werken we aan toekomstbestendige mobiliteit en zijn er projecten rondom vitaal platteland en het verduurzamen van de economie. In 2021: 1. Dragen we bij aan de uitvoering van de (duurzaamheids)projecten die uit regionale samenwerkingsverbanden ontstaan.

3 THEMA ENERGIE 3.1

Regionale Energiestrategie RES

In 2020 hebben we vanuit Baarle-Nassau actief meegewerkt aan de totstandkoming van de Regionale Energiestrategie (RES) voor regio West-Brabant, waarbij onder meer de regionale potentie voor de opwek van duurzame elektriciteit in beeld is gebracht. In maart 2020 is op regioniveau het concept-bod voor de RES vastgesteld. Binnen het regionale bod heeft elke gemeente een deelopgave. Alle deelopgaven samen moeten ervoor gaan zorgen dat de regio de afspraken uit het nationale klimaatakkoord nakomt. De energie-opgave van Baarle-Nassau richt zich op het opwekken van zon- en windenergie (3.4). In 2021 werken we samen met alle betrokken partners in de regio aan de definitieve RES 1.0 die voor 1 juli 2021 bij het Rijk moet worden ingediend. We gaan aan de slag met het verder uitwerken van de plannen uit het concept-bod RES die betrekking hebben op onder meer energiebesparing, de grootschalige opwek van duurzame energie en de warmtetransitie (Regionale Structuur Warmte). Ook de benodigde infrastructuur is een punt van aandacht. Om de projecten die volgen uit de RES de komende jaren mogelijk te maken, maken we afspraken over de uitvoering en de financiering daarvan. Het betrekken van inwoners en ondernemers (communicatie en participatie) is hierbij essentieel. De afspraken die in het kader van de RES worden gemaakt, moeten ook landen in onze eigen uitvoeringsagenda.

Concreet betekent dit dat we inzetten op de warmtetransitie (2.2), energiereductie (2.3), het stimuleren van lokaal opgewekte duurzame energie met burgerparticipatie (2.4) en ons beleid ten aanzien van klimaatadaptatie (3.1).

In 2021: 1. Stuurt de regio namens het college van B&W de definitieve RES 1.0 aan het Rijk. 2. Maken we met onze partners in de regio afspraken over de uitvoering van projecten die volgen uit de RES, inclusief de financiering hiervan.

3.2

Transitievisie Warmte

De Regionale Energiestrategie (RES) voor West-Brabant geeft op hoofdlijnen inzicht in de warmtevraag en de belangrijkste warmtebronnen van de regio (Regionale Structuur Warmte). Aansluitend hierop hebben we voor Baarle-Nassau in 2020 de basis gelegd voor de ontwikkeling van een Transitievisie Warmte. Eind 2021 moet elke gemeente in Nederland beschikken over een dergelijke visie. In de Transitievisie Warmte komt te staan wanneer welke wijk of buurt van het aardgas af gaat en wat de rol van de gemeente hierbij is. Op basis van de in 2020 vastgestelde Startnotitie gaan we in 2021 concreet aan de slag met een plan van aanpak en de verdere ontwikkeling van de visie, die eind 2021 door de gemeenteraad moet worden vastgesteld. In de visie komt te staan (1) wat de mogelijke alternatieven voor aardgas zijn in de gemeente, (2) wat per wijk de beste oplossing is, (3) wanneer voor welke wijk of buurt het beste moment is om van het aardgas af te gaan en (4) hoe we de warmtetransitie in onze gemeente organiseren, met wie en wat de rol van de gemeente hierbij is. Een belangrijk aandachtspunt is de participatie van inwoners, bedrijven en andere stakeholders. Woningcorporatie Leystromen heeft aangegeven dat zij nauw betrokken wil worden bij de uitwerking van de visie. Bij het uitwerken van de visie krijgt communicatie en participatie dan ook extra aandacht.

In 2021: 1. Stelt de gemeenteraad de Transitievisie Warmte van Baarle-Nassau vast.

3.3

Energiereductie

De lopende trajecten, die samen met het Regionaal Energieloket en de lokale energiecoaches zijn opgezet, lopen in 2021 door. Daarbij gaat het concreet om:  Succesvol afronden van de RRE-subsidie;  Het geven van energieadviezen aan particuliere woningeigenaren en huurders;  Werven en opleiden van energiecoaches;  Acties gericht op bewustwording en het nemen van duurzaamheidsmaatregelen;  De wijkaanpak energiebesparing in Baarle dorp Noord. Bij een aantal woningen zijn in 2020 scans uitgevoerd. Begin 2021 zijn de rapporten gepresenteerd op een online informatieavond. In 2021: 1. Gaan de lokale energiecoaches door met het geven van energieadviezen aan particuliere woningeigenaren, waarbij zo mogelijk al rekening wordt gehouden met toekomstige warmteopties (zie 2.2). 2. Wordt in samenwerking met de lokale energiecoaches acties uitgevoerd, gericht op bewustwording en gedragsverandering. Hiervoor worden afspraken vastgelegd in een intentie- en raamwerkovereenkomst. 3. Continueren we de inzet van het regionaal energieloket als digitale vraagbaak voor onze inwoners. 4. Continueren we de duurzaamheidslening.

3.4

Stimuleren grootschalige opwek

Als het gaat om het (grootschalig) opwekken van duurzame elektriciteit, richten we ons in BaarleNassau op de opwek van zonne- en windenergie. In het kader van zonenergie richten we ons vooral op zon-op-bedrijfsdaken en in beperkte mate op zonnevelden. Deze keuze is ook verankerd in de concept-RES. Projecten waarbij inwoners kunnen participeren hebben onze voorkeur. In 2021 zal het beleid voor grootschalige opwek zonne- en windenergie in samenspraak met stakeholders opgesteld en door de raad goedgekeurd. In 2021: 1. Stellen we de visie voor grootschalige opwek zonne- en windenergie vast. 2. Geven we een vervolg aan het ABG-brede project Zon-op-bedrijfsdaken.

3.5

Controles en audits

Veel bedrijven zijn al sinds 1993 verplicht om energiemaatregelen te treffen. In samenwerking met de Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant informeren we bedrijven hierover en zien we toe op de naleving van de verplichtingen. Van de in 2020 uitgevoerde controles zal een groot aantal hercontroles in 2021 worden uitgevoerd. Tijdens de hercontroles wordt vastgesteld of de vereiste maatregelen zijn getroffen.

Om het toezicht te versterken maakt de gemeente gebruik van budget vanuit het Rijksprogramma Versterkte Uitvoering Energiebesparings- en informatieplicht (VUE). De controles die in dit kader voor 2020 waren gepland, zijn in dat jaar ook grotendeels uitgevoerd. Door de beperkingen rondom COVID19 is een zeer beperkt deel van de controles met instemming van het rijk doorgeschoven naar 2021. Het programma VUE1 krijgt in 2021 een vergelijkbaar vervolg (VUE2). De uitvoering daarvan is inmiddels gestart. In 2021: 1. Controleert de OMWB bedrijven op de wettelijke verplichtingen t.a.v. energiebesparing.

4 THEMA KLIMAAT EN BIODIVERSITEIT 4.1

Klimaatadaptatie

De risicodialogen die we in het kader van Klimaatadaptatie voeren met inwoners, bedrijven en andere betrokken partijen, hebben in 2020 door corona vertraging opgelopen. In 2021 hopen we deze weer op te kunnen pakken (al dan niet digitaal) en ze af te ronden in het najaar. Rekening houdend met de resultaten, zullen we vervolgens een uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie opstellen. In 2021 willen we daarnaast de mogelijkheden onderzoeken om een klimaatsubsidie in te richten voor inwoners. Hierbij zou het voor inwoners mogelijk moeten zijn om de subsidie te benutten om klimaatmaatregelen te nemen in hun eigen tuin. Daarbij zou het dan gaan om acties als: - Tegel eruit, groen erin; - Het plaatsen van een regenwatervijver; - Het leggen van een waterdoorlatende verharding; - Het plaatsen van een groen dak; - Het plaatsen van een regenton. In 2021: 1. Voeren we de klimaatdialogen met onze inwoners, bedrijven en andere betrokken partijen. 2. Stellen we een uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie op. 3. Onderzoeken we de mogelijkheden voor het inrichtingen van een klimaatsubsidie.

4.2

Biodiversiteit

Bij nieuwe ontwikkelingen en het beheer van onze openbare ruimte is aandacht voor biodiversiteit inmiddels vanzelfsprekend. Ook in 2021 zullen we onze werkwijze op dit vlak voort zetten. Het nieuwe maaibestek dat in 2021 in gaat, is gericht op ecologisch beheer en minder maaien op plekken waar de veiligheid dat toe laat. Projecten die verder voor 2021 op de agenda staan zijn:  Afronding van het project Natuur in het Dorp, waarbij we in 2020 al nestkasten en beplanting hebben uitgedeeld aan inwoners.  Deelname aan het Bijenlandschap West-Brabant.  Overleggen we met lokale natuurverenigingen voor het opstellen van een lokale visie van deze verenigingen op biodiversiteit. In 2021: 1. Faciliteren we de natuurverenigingen om een eigen visie op biodiversiteit te maken. 2. Nemen we het verbeteren van de biodiversiteit mee als uitgangspunt bij nieuwe ontwikkelingen en het beheer van onze openbare ruimte. 3. Werken we samen met onze partners aan de projecten: a. Bijenlandschap West-Brabant; b. Afronding van het project Natuur in het Dorp.

5 THEMA CIRCULAIRE ECONOMIE 5.1

Afvalbeleid

Nieuw afvalbeleid In 2020 is een nieuw afvalbeleid vastgesteld dat naar verwachting per 1 januari 2022 volledig wordt geïmplementeerd. Als onderdeel hiervan wordt een tarief vastgesteld op het aantal ledigingen en het aantal kg restafval. Hiermee wordt beoogd om de hoeveelheid restafval die jaarlijks vrijkomt terug te dringen en bewoners te stimuleren beter het afval te scheiden. Het beter scheiden van afval levert meer grondstoffen op die kunnen worden gerecycled en daarmee een reductie in de CO2-uitstoot. Tevens wordt begin 2021 onderzocht of de inzameling van het huishoudelijk afval via een samen met de gemeente Baarle-Hertog op te richten Benelux Groepering voor Territoriale Samenwerking (BGTS) kan worden ondergebracht bij de Belgische afvalinzamelaar IOK Afvalbeheer. Naast het terugdringen van de hoeveelheid restafval als doelstelling van het afvalbeleid van de gemeente Baarle-Nassau leidt dit bijvoorbeeld ook tot minder transportbewegingen en daarmee een CO2-besparing. Voorkomen zwerfafval In 2020 is de ‘Aanpak zwerfafval 2020 en verder’ vastgesteld. Dit document beschrijft de visie van de ABG-organisatie op de duurzame aanpak van zwerfafval in de gemeenten Alphen-Chaam, BaarleNassau en Gilze en Rijen. Het vormt de basis voor activiteiten in de drie gemeenten in de periode 2020-2022.

Aansluitend op de visie en op de activiteiten die in voorgaande jaren zijn uitgevoerd, stellen we voor 2021 een nieuwe Uitvoeringsagenda Zwerfafval op met daarin concrete acties (bv. het verder uitrollen van de gebiedsadoptie door scholen en verenigingen, het project Schoon Belonen voor verenigingen). Deze agenda gaat in 2021 ter kennisname naar de raad. In 2021: 1. Stellen we een uitvoeringsagenda Zwerfafval op die aansluit bij de ABG-brede visie en de activiteiten die in 2020 in Baarle-Nassau hebben plaatsgevonden. 2. Gaan we door met het ondersteunen en faciliteren van gerichte acties om zwerfafval te minderen. 3. Onderzoeken we hoe we inwoners, bedrijven en verenigingen nog beter kunnen betrekken bij het opruimen van zwerfafval.

5.2 Stimuleren circulair/duurzaam ondernemen Steeds meer ondernemers vinden het belangrijk om een bijdrage te leveren aan een schoon milieu (planet) en een betere samenleving (people). Ze ondernemen zoveel mogelijk circulair, energiebewust en maatschappelijk verantwoord. Soms gebeurt dit vanuit een intrinsieke motivatie, maar vaak liggen er ook andere redenen aan ten grondslag. Denk bijvoorbeeld aan kostenbesparing, efficiencyverbetering, een beter imago, het voldoen aan klantwensen en/of het naleven van wettelijke eisen. Als gemeente Baarle-Nassau gaan we in 2021 onderzoeken hoe we circulair, duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen kunnen stimuleren. Hierbij kunnen we denken aan initiatieven als de Groene Pluim. In 2021: 1. Onderzoeken we hoe we circulair en duurzaam ondernemen kunnen stimuleren.

6 THEMA GEMEENTE ALS GOED VOORBEELD 6.1

Verduurzamen gemeentelijke gebouwen en installaties

We gaan in 2021 verder met de verduurzaming van onze gemeentelijke gebouwen en installaties. We kijken hierbij naar alle duurzaamheidsambities, al ligt de nadruk wel op energiemaatregelen. Het beleidsplan voor sportaccommodaties wordt naar verwachting eind maart 2021 door de raad vastgesteld. Vervolgens starten we met de uitvoering van de duurzaamheidsplannen per locatie. Een deel van de maatregelen voeren we in 2021 al uit. Voor de overige plannen, die voor de komende jaren op de planning staan, moeten eerst middelen beschikbaar worden gesteld. Het beleidsplan voor het overig gemeentelijk vastgoed wordt naar verwachting in mei vastgesteld. Aansluitend daarop worden in 2021 ook al de nodige duurzaamheidsmaatregelen uitgevoerd. Dat geldt in elk geval voor de gemeentewerf die in 2021 verder wordt verduurzaamd. In 2019 zijn er BONTON prullenbakken in alle gemeentehuizen en – werven geplaatst. Hierdoor kunnen de medewerkers van de ABG-organisatie hun afval scheiden en hebben we zo min mogelijk restafval. De bedrijfsinterne milieuzorg kan naar verwachting nog worden verbeterd. In 2021 zetten we op een rij welke maatregelen nog getroffen kunnen worden, afhankelijk van de huisvestiging van de ABGorganisatie. Begin 2021 ligt ook het voorstel voor aan de raad om in te stemmen met het Schone Lucht Akkoord. Bij instemming werken we mee aan een permanente luchtverbetering in Nederland.

In 2021: 1. Gaan we aan de slag met het maken van plannen rondom het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed. Indien nodig maken we per project een raadsvoorstel met kredietaanvraag. 2. Doen we verder onderzoek naar bedrijfsinterne milieuzorg (dit is afhankelijk van de ABG huisvesting).

6.2

Uitvoeren actieplan Maatschappelijk Verantwoord Inkopen MVI

Als overheid kopen we veel producten en diensten in. Met de ondertekening van het Manifest Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI), hebben we afgesproken om werk te maken van de verduurzaming van onze inkoop. Ook in 2021 zetten we ons hiervoor in. In 2021 werken we tevens toe naar een nieuw inkoopbeleid, hier is duurzaamheid ook in verankerd.

In 2021: 1. Geven we vanuit het Inkoopbureau voorlichting over en stimuleren het toepassen van het Actieplan MVI. De aanpak op dit vlak continueren we. 2. Nemen we duurzaamheid expliciet mee bij het opstellen van nieuwe inkoopbeleid. 3. Bieden we waar mogelijk hulp (vakkennis duurzaam inkopen) bij de uitvoering van projecten.

6.3

Verankering duurzaamheidsbeleid in ander gemeentelijk beleid

Onze duurzaamheidsambities werken door in ander gemeentelijk beleid. Als het gaat om de fysieke omgeving zijn de ontwikkelingen rond de Omgevingswet van groot belang. In de loop van 2021 (tweede of derde kwartaal) wordt het plan van aanpak voor de voorbereiding van de Omgevingsvisie aan de gemeenteraad voorgelegd. Het koersdocument Duurzaamheid staat op de inventarisatielijst Omgevingsbeleid die de basis vormt voor het plan van aanpak. De verankering van de duurzaamheidsambities in de Omgevingsvisie zetten we hiermee in gang. Om het koersdocument ook te verankeren in het Omgevingsplan is het van belang dat we een basis-set regels ontwikkelen. Als we ervoor kiezen om duurzaamheid ook nog door te vertalen naar het kerninstrument Programma, dan ontwikkelen we bovendien een basis-set aan maatregelen, die aansluit bij de uitvoeringsagenda Duurzaamheid. Algemeen uitgangspunt is dat we duurzame initiatieven zoveel mogelijk stimuleren. Hierbij denken we bijvoorbeeld aan duurzame energievoorzieningen en natuurontwikkeling bij vrijkomende agrarische bebouwing (VAB’s), groene oases in kernen en coöperatieve moestuinen en voedselbossen. In 2021: 1. Zetten we verdere stappen bij de verankering van duurzaamheid in ons Omgevingsbeleid.