Strategie-duurzaamheid Baarle-Nassau

Nationaal In lijn met de Europese afspraken heeft het kabinet de nationale doelstelling voor 2030 aangescherpt tot een CO2-reductie van tenminste 55%. Om er zeker van te zijn dat dit doel wordt behaald, richt het kabinet het beleid op een ambitie van 60% reductie in 2030. Hiervoor heeft het kabinet in 2023 een klimaatpakket gepresenteerd dat aanvullend is op de eerdere afspraken in het Klimaatakkoord. In het landelijke Klimaatakkoord hebben overheden en maatschappelijke partners afspraken gemaakt om de ambities ook daadwerkelijk te

41 Strategie duurzaamheid

realiseren. De afspraken hebben betrekking op de duurzame opwek van elektriciteit, de verduurzaming van de gebouwde omgeving, industrie, landbouw, landgebruik en mobiliteit.

Regionaal Een deel van de afspraken die in het landelijke klimaatakkoord zijn gemaakt worden op regionaal niveau uitgewerkt en vastgelegd in de Regionale Energie Strategie (RES) en de bijbehorende Regionale Structuur Warmte (RSW). Hierbij gaat het vooral om het duurzaam opwekken van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen zoals wind en zon, en om het verduurzamen van de gebouwde omgeving. De gemeente Baarle-Nassau is onderdeel van de RES-regio West-Brabant. In 2021 is de RES 1.0 vastgesteld door de gemeenteraden, de Provinciale Staten en het algemeen bestuur van het Waterschap. Hierin is onder andere vastgelegd dat: • In 2030 op 25% van de grote daken in de regio zonnepanelen liggen; • In de gemeente Baarle-Nassau moet hiervoor 4GWh (4 hectare) zon op grote daken worden gerealiseerd; • De bijdrage aan grootschalige opwek is voor Baarle-Nassau, voor na 2030 geprogrammeerd. De totale opgave voor de gemeente is 48 GWh; • In 2030 wordt 15% bespaard op het gebruik van warmte in de gebouwde omgeving.

Transitievisie warmte Een groot deel van het energiegebruik gaat nu naar het verwarmen van woningen en andere gebouwen. Dit wordt nu grotendeels met aardgas gedaan, maar in 2050 willen we in Nederland aardgasvrij zijn. In 2021 is de Transitievisie Warmte (TVW) vastgesteld door de raad. Hierin staan de kansen beschreven om naar een aardgasvrije gebouwde omgeving in 2050 te gaan in Baarle-Nassau. In 2035 willen we 1.000 woningen aardgasvrij of klaar voor de overstap naar aardgasvrij (aardgasvrij-ready) maken.

Bijlage 2: Overzichtstabellen Waar willen we heen?

Waar staan we nu? (zie bijlage 3)

Hoe monitoren we dit?

We dringen onze CO2emissie terug

We sluiten in Baarle-Nassau aan bij de landelijke doelstelling uit het klimaatakkoord om in 2030 55% minder CO2 uit te stoten ten opzichte van 1990. In 2050 willen we CO2-neutraal zijn.

We stoten momenteel ca. 18% minder CO2 uit dan in 1990. De grootste CO2-uitstoot komt vanuit de gebouwde omgeving (32%) en industrie (32%).

• Totale CO2-uitstoot per sector (kton/jaar) • Totale CO2-uitstoot per inwoner (kton/jaar)

We gebruiken minder energie

We sluiten aan bij de doelstelling uit de RES 1.0 om in 2030 15% te besparen op het gebruik van warmte in de gebouwde omgeving.

In 2022 lijkt binnen de RES regio het doel van 15% besparing tijdelijk gehaald . Dit wordt echter deels veroorzaakt door milde winters en de hoge gasprijzen.

• Totaal energiegebruik per sector (TJ/jaar) • Energielabels woningen (percentage labels C of hoger)

We stappen over op duurzame warmte

In de Transitievisie Warmte (TVW) hebben we afgesproken dat we in 2035 1.000 woningen aardgasvrij of klaar voor de overstap naar aardgasvrij (aardgasvrij-ready).

Het aardgasgebruik is tussen 2015-2021 licht afgenomen met ca. 6%. Het overgrote deel van het aardgasgebruik in de gebouwde omgeving vindt plaats in woningen (75%). In 2022 waren 3,3% 3 van de woningen aardgasvrij, dit zijn ca. 100 woningen.

• Aantal aardgasvrije bestaande woningen • Aardgasgebruik gebouwde omgeving (m3/jaar)

We wekken duurzame elektriciteit op

We sluiten aan bij de doelstelling uit de RES 1.0 om in 2030 op 25% van de grote daken in de regio zonnepanelen te leggen

Van de RES doelstelling van 10 GWh zon op grote daken in 2030 is inmiddels 12 GWh gerealiseerd en zit nog 2 GWh in de harde pijplijn. Hiermee is de doelstelling voor zon op grote daken in 2030 gehaald.

• Hernieuwbare energie opwek per soort (TJ/jaar) • Zon op bedrijfsdaken (GWh/jaar) • Zon op woningen (percentage en TJ/jaar)

Eigen organisatie

In 2030 willen we dat (bijna) alle gemeentelijke gebouwen zijn voorzien van het energielabel A en dat de energie die we gebruiken duurzaam wordt opgewekt.

We brengen de huidige stand van zaken in beeld.

• Energielabels gemeentelijke gebouwen • Energiegebruik gemeentelijke gebouwen (TJ/jaar) • Hernieuwbare energie opwek op gemeentelijke gebouwen (TJ/jaar)

Voor het basisjaar 1990 zijn geen gegevens over de CO2 -uitstoot op gemeenteniveau bekend, daarom wordt uitgegaan van de CO2 -uitstoot in 2017.

1

Landelijk lag in 2017 de CO2 -uitstoot namelijk op het niveau van 1990 (https://www.clo.nl/indicatoren/nl0165-broeikasgasemissies-in-nederland). 2

Dit is met name gehaald door hoge gasprijzen en een zachte winter. En kan van tijdelijke aard zijn. Bron: Voortgangsrapportage Regionale Energie Strategie West-Brabant 2023

3

Voorlopige cijfers CBS.

42 Strategie duurzaamheid

Waar willen we heen?

Waar staan we nu?

Hoe monitoren we dit?

We zijn beter voorbereid op perioden van extreme weersomstandigheden

Het doel is om in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust ingericht te zijn. We sluiten in Baarle-Nassau aan bij deze landelijke ambitie en willen in 2030 beter voorbereid zijn op extremer weer.

• In 2020 is er een stresstest ligt uitgevoerd; • Koppelkansen worden vaak benut in projecten;

• Elke zes jaar de klimaatstresstesten herhalen; • Aansluiten bij landelijke en regionale initiatieven om klimaatadaptatie te monitoren.

We nemen samen met bewoners en ondernemers maatregelen

De inwoners en ondernemers zijn en handelen klimaatbewust. De inrichting van de openbare ruimte is klimaatbestendig ingericht.

• We zijn plannen aan het opstellen voor het vergroenen van bedrijventerrein BaarleNassau; • De inwoners worden betrokken bij klimaatadaptatie d.m.v. acties en via communicatiekanalen

• De verhouding groen/grijs op het bedrijventerrein Baarle-Nassau; • Het aantal aangevraagde klimaatsubsidies.

We zijn een biodiverse gemeente

We streven naar meer en betere kwaliteit groen binnen de kernen We streven naar meer en een hogere kwaliteit van natuur in het buitengebied.

• We zijn een bij-vriendelijke gemeente door zelf ecologisch verantwoord te werken in (her)inrichtings-projecten, beheer en onderhoud; • We zijn aangesloten bij Bijenlandschap West-Brabant.

We monitoren de biodiversiteit met de Nationale Databank Flora en Fauna.

We zorgen voor klimaatrobuuste natuur en landschap in het buitengebied

•W  e streven naar klimaatrobuuste ingerichte beekdalen; •W  e streven naar een betere sponswerking van de bodem; •W  e hebben het risico van o.a. natuurbranden in beeld.

• We participeren bij de Visie Weerbare Beekdalen van Waterschap Brabantse Delta; • We gaan de sponswerking van de bodem en het risico op natuurbranden in beeld brengen.

De monitoring is mogelijk nadat de risico’s en kansen in beeld zijn gebracht.

We vertalen landelijke richtlijnen naar lokaal beleid

We geven als gemeente zelf het goede voorbeeld door klimaatbestendige ontwikkelingen in ons beleid te borgen en als organisatie zelf klimaatadaptief te handelen.

We hebben de grote lijnen beeld om de vertaalslag naar lokaal beleid te kunnen maken.

Het vastgestelde beleid omvat aanpassingen gericht op klimaatadaptatie.

43 Strategie duurzaamheid

Waar willen we heen?

Waar staan we nu?

Hoe monitoren we dit?

We verminderen het gebruik van primaire grondstoffen

In 2030 willen we 50% minder primaire grondstoffen gebruiken en in 2050 is onze economie volledig circulair.

We hebben meer inzicht in het primaire grondstoffen gebruik in onze gemeente nodig.

• Er wordt een grondstoffenmonitor opgesteld

We voeren ons afvalbeheer duurzaam uit

We streven de VANG-doelstellingen na dragen hiermee bij aan de doelstelling om in 2025 een maximale scheiding van restafval te hebben.

We meten de kg restafval per inwoners per jaar. Momenteel ligt dit rond de 50 kg. Het landelijk gemiddelde ligt rond de 100 kg per inwoner per jaar.

• Scheidingspercentage huishoudelijk afval • Kg restafval per inwoner • Percentage hergebruik

We verminderen het gebruik van primaire grondstoffen in onze eigen organisatie

In 2030 zijn 50% van onze inkopen en aanbestedingen circulair en in 2050 zijn onze inkopen en aanbestedingen volledig circulair.

We gaan de stand van zaken in beeld brengen over welk percentage van onze inkopen en aanbestedingen circulair is.

• Percentage circulaire inkopen en aanbestedingen

We stimuleren biobased grondstoffen

Voor 2030 zijn de volgende doelen omschreven: Minstens 30% van de nieuwbouwwoningen is gerealiseerd met 30% biobased materialen of meer. Minstens 30% van de isolatie voor verduurzaming is uitgevoerd met biobased materialen. Minstens 30% van de gebruikte materialen voor utiliteitsbouw is biobased.

Op dit moment zijn worden biobased grondstoffen alleen toegepast wanneer een huiseigenaren, ondernemers of projectontwikkelaars hier intrinsiek mee bezig zijn.

• De doelen worden opgenomen in de handreiking duurzaam bouwen • Monitor BBE van WUR

44 Strategie duurzaamheid

Waar willen we heen?

Waar staan we nu?

Hoe monitoren we dit?

We sluiten aan bij de landelijke doelstelling uit het klimaatakkoord om in 2030 55% minder CO2 uit te stoten ten opzichte van 1990. In 2050 willen we CO2-neutraal zijn.

We stoten momenteel ca. 18% minder CO2 uit dan in 19904. In 2021 was verkeer en vervoer verantwoordelijk voor 35% van de totale CO2uitstoot (zie figuren in bijlage 3).

• Totale CO2-uitstoot per sector (kton/jaar) • Totale CO2-uitstoot per inwoner (kton/jaar)

Uitbreiding van de openbare laadinfrastructuur

We sluiten aan bij de NAL doelstelling door te zorgen dat laadinfrastructuur in de publieke ruimte geen obstakel is voor de uitrol van elektrisch rijden. Volgens de prognoses van ElaadNL zijn er in 2030 in Baarle-Nassau 115 publieke laadpunten benodigd. In 2050 zijn dit 441 publieke laadpunten5. De invulling hiervan wordt uitgewerkt in een integrale laadvisie.

Er waren in 2023 in de Baarle-Nassau 122 volledig elektrische voertuigen en 61 plug-in hybride voertuigen geregistreerd6. In september 2023 waren er in totaal in de gemeente Baarle-Nassau 8 laadpunten7.

• Aantal publieke laadpunten • Aantal geregistreerde elektrische voertuigen

Stimuleren van alternatieve vormen van mobiliteit

We bevorderen schone en duurzame mobiliteitsvormen met als doel het verminderen van het vervoer op de wegen.

Op dit moment ontbreekt de mogelijkheid tot deelmobiliteit in de gemeente. Dit wordt verder in beeld gebracht in de Mobiliteitsvisie.

• Aantal deelauto’s en -tweewielers • Modal split

Eigen organisatie

Als gemeente spannen we ons in om onze eigen mobiliteit te verduurzamen.

We brengen de huidige stand van zaken in beeld.

• Totaal aantal gereisde kilometers (per vervoersmiddel en gebruikte brandstof)

Voor het basisjaar 1990 zijn geen gegevens over de CO2 -uitstoot op gemeenteniveau bekend, daarom wordt uitgegaan van de CO2 -uitstoot in 2017.

4

Landelijk lag in 2017 de CO2 -uitstoot namelijk op het niveau van 1990 (https://www.clo.nl/indicatoren/nl0165-broeikasgasemissies-in-nederland). 5

Bron: ElaadNL Outlook 2021Q3

6

Bron: regionale klimaatmonitor d.d. 18-10-2023

7

Bron: NAL Aantallen Datasheet 2023-09

45 Strategie duurzaamheid

Bijlage 3: Waar staan we nu? De afgelopen periode hebben we in Baarle-Nassau onze CO2-uitstoot verminderd met ongeveer 17 kiloton (kton), van 71 kton CO2 in 2015 naar 54kton CO2 in 2021. De grootste CO2-uitstoot komt vanuit de gebouwde omgeving (32%) en industrie (32%). Zoals te zien in onderstaande figuur1 moeten er nog grote stappen worden gezet om in 2050 volledig CO2neutraal te zijn. We stoten momenteel ca. 18% minder CO2 uit dan in 19902.

1

Ook in het aardgasgebruik is de afgelopen jaren (2015-2021) lichtelijk afgenomen met ca. 6%. Het overgrote deel van het aardgasgebruik binnen de gebouwde omgeving vindt plaats in woningen (75%). Om in 2050 volledige aardgasvrij te zijn moeten ook nog grote stappen worden gezet (zie onderstaande figuur). In 2022 waren 3,3%3 van de woningen aardgasvrij, deze woningen worden elektrisch verwarmd. Naast aardgasvrij maken moeten we onze woningen ook verduurzamen. In 2022 had 67.2% van de gelabelde woningen4 een label C of hoger.

De afname bij verkeer en vervoer in 2020 en 2021 is zeer waarschijnlijk (deels) te wijten aan de coronamaatregelen en de daarmee samenhangende verminderde reisbewegingen. Volgens cijfers van het CBS lag de

verkeersintensiteit van personenvervoer landelijk gezien over 2020 doordeweeks op 82% van die in 2019 en in het weekend op 75%. Bron: https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/welvaart-in-coronatijd/mobiliteit/ 2

Voor het basisjaar 1990 zijn geen gegevens over de CO2 -uitstoot op gemeenteniveau bekend, daarom wordt uitgegaan van de CO2 -uitstoot in 2017. Landelijk lag in 2017 de CO2 -uitstoot namelijk op het niveau van 1990

(https://www.clo.nl/indicatoren/nl0165-broeikasgasemissies-in-nederland). 3

Voorlopige cijfers CBS.

4

30,7% van de woningen in Baarle-Nassau is voor zien van een geldig energielabel.

46 Strategie duurzaamheid

De hoeveelheid hernieuwbare energie opwek neemt de afgelopen jaren sterk toe, met name zonnestroom (41 TJ in 2021). Inmiddels is 12 GWh zon op grote daken gerealiseerd (t.o.v. 3 GWh in 2021) en zit nog 2 GWh in de harde pijplijn5. Hiermee wordt de doelstelling voor zon op grote daken gehaald. Op ca. 24% van de woningen in Baarle-Nassau liggen zonnepanelen. Meer dan de helft van de zonnestroom in onze gemeente wordt opgewekt door zonnepanelen op woningen (33 TJ).

Dit zijn projecten met een vergunning en SDE-subsidie.

12

47 Strategie duurzaamheid

Bijlage 4: Netcongestie en de rol van de gemeente Momenteel is het elektriciteitsnetwerk op verschillende plekken in Nederland overbelast. Er is sprake van ‘netcongestie’ of ‘transportschaarste’. Dit betekent dat er niet genoeg netcapaciteit beschikbaar is om aan de groeiende vraag aan elektriciteit en de teruglevering van duurzaam opgewekte elektriciteit te voldoen. De netcapaciteit geeft aan hoeveel elektriciteit er over het elektriciteitsnet getransporteerd kan worden. Dit brengt flinke problemen met zich mee. Nieuwe bedrijven die een grootverbruikersaansluiting willen, komen op een wachtlijst terecht en grootschalige teruglevering van elektriciteit aan het net is niet mogelijk. In eerste instantie is het oplossen van de problemen een opgave voor de netbeheerders, die hierbij gebonden zijn aan strenge regels. TenneT richt zich op het hoogspanningsnet in Nederland en regionale netbeheerders zoals Enexis zijn verantwoordelijk voor de andere netvlakken. De netbeheerders werken hard aan het uitbreiden en versterken van het netwerk, maar dit kost veel tijd. Overheden, waaronder gemeenten, spelen vooral een indirecte rol bij het oplossen van de problematiek. Daarbij gaat het onder meer om het: • meewerken aan het versneld realiseren van netuitbreidingen bv.

door het versnellen van de procedures die hiervoor moeten worden gevolgd; • stimuleren van het slimmer benutten van het huidige netwerk; • meedenken over maatschappelijke prioritering (wat moet voorrang krijgen); • rekening houden met het netwerk bij ruimtelijke en economische plannen.

48 Strategie duurzaamheid

BAARLE-NASSAU Hernieuwbare energieopwek (TJ/jaar)

CO2-uitstoot per sector (kton/jaar)

Bijlage 5: 70 Resultaten ‘toekomstbus’

70

49

47

Een groot aandeel van de omgeving ondervraagde inwoners aan circulariteit Gebouwde Verkeer gaf en vervoer minder belangrijk te vinden dan de andere duurzaamheidsthema’s. Industrie

Landbouw Ambitie

Totaal Duurzame mobiliteit

Uit het onderzoek blijkt dat ondervraagde inwoners duurzame mobiliteitstransitie als het belangrijkst zien voor een duurzamere gemeente. Zij benoemen het vervallen van het openbaar vervoersysteem als Aardgasgebruik gebouwde omgeving (m3/jaar) voornaamste probleem binnen deze transitie. Sterker nog, alle bewoners die op duurzame mobiliteit stemden kozen voor dit thema vanwege het, volgens 10.000.000 hen, niet motiverende OV-systeem. Bussen komen minder vaak door het dorp heen als normaal, wat reizen naar steden in de buurt vermoeilijkt. 8.000.000

40

Klimaatadaptatie &28biodiversiteit 30

Als het aan de ondervraagde inwoners van de gemeente ligt, dan wordt 20 het buitengebieden vanwege toerisme beschermd en het buurtgroen beter onderhouden. Desalniettemin, uit de grafiek blijkt dat de nadruk 10 binnen het duurzaamheidsbeleid volgens de ondervraagde mensen niet 0 op klimaatadaptatie en biodiversiteit hoeft te liggen.

Rol gemeente

2020

Ondiepe bodemenergie

2021

Biobrandstoffen (vervoer)

Baarle-Nassau 18 16 12

verduurzaming van de woning op dit moment niet betalen en wil informatie

10

2.000.000 hebben over eventuele subsidies. Voor deze informatie zou deze inwoner bij

8

2049

2047

2045

2043

2041

2039

2037

2035

2033

2031

2029

2027

2025

2023

2021

2019

de gemeente terecht willen. 2017

2019

Tijdens de participatieZonnestroom werd de vraag gesteld bij wie de Totaal verantwoordelijkheid voor het behalen van deze transities ligt. 100% van de ondervraagde inwoners vindt dat de gemeente het voortouw moet nemen en de verantwoordelijkheid dus ook bij hen ligt.

Één inwoner geeft aan meer duidelijkheid nodig te hebben. Deze kan 4.000.000

2016

39

14

6.000.000 Energietransitie

0

46

50

2018

20

45

20

43

20

41

20

39

20

37

20

35

20

33

20

31

20

29

20

27

20

25

20

23

20

21

20

19

20

17

20

20

20

15

De inwoners van Baarle-Nassau hebben tijdens verschillende participatie30 momenten o.a. met de Toekomstbus hun opvattingen kunnen uiten over 10verschillende duurzaamheidsthema's en de gewenste rol van de gemeente. Uit de verzamelde gegevens blijkt dat de volgende prioriteiten en -10standpunten naar voren komen:

Circulariteit

60

Ambities 2030: 31 kton 2050: 0 kton

50

62

Woningen

Commerciele dienstverlening

Publieke dienstverlening

Totaal

Ambitie

49 Strategie duurzaamheid

6 4 2 0 Circulariteit

Duurzame mobiliteit

Energietransitie

Klimaatadaptie & biodiversiteit

Samen duurzaam doen.