Raadsvoorstel voortgang ravijnjaar 2026

RAADSVOORSTEL Commissie B&M: Afdeling: Zaaknummer:

nvt Financiën & Control 1092500

Raadsvergadering: Portefeuillehouder: Programma:

18 december 2024 Wethouder van Tilborg

Voorstel: vervolgproces en bepalen uitgangspunten, leidende principes en bestuurlijk ambitie gericht op de ravijnjaren. 1. Voorgesteld besluit 1. Kennis te nemen van het vervolgproces om te komen tot keuzes om het verwachte begrotingstekort voor 2026 en verder om te buigen naar een sluitende meerjarenprognose; 2. In te stemmen met de bestuurlijke uitgangspunten, leidende principes en verwoorde ambities als basis om voorstellen tot een maatregelenpakket te maken om het begrotingstekort te dichten. 2. Eerdere besluitvorming De gemeenteraad heeft bij de Perspectiefnota 2025-2028 kennisgenomen van de ontwikkelingen van het financieel perspectief voor de jaren 2025-2028. In de begroting 2025-2028 zijn al maatregelen voorgesteld om in ieder geval de jaarbegroting 2025 sluitend te krijgen. 3. Samenvatting Het financieel perspectief van de gemeente laat door kortingen van de Rijksoverheid vanaf 2026 een (fors) tekort zien. De gemeenteraad is nadrukkelijk betrokken bij het proces om tot een maatregelenpakket te komen, dat nodig is om de tekorten – in ieder geval voor 2026 en 2027 – op te vangen. In dit voorstel wordt de raad gevraagd kennis te nemen van het proces dat doorlopen gaat worden en de uitgangspunten, leidende principes en bestuurlijk ambities als basis om een maatregelenpakket te maken, vast te stellen.

Voorstel 4. Inleiding Het financieel perspectief voor de gemeente Baarle-Nassau laat in de begroting 2025 en het meerjarenperspectief 2026-2028 een (fors) tekort zien. In de begroting 2024 is al een stijging van de OZB met 28% doorgevoerd in verband met het wegvallen van de Enclave-uitkering en ook in de begroting 2025 worden al flinke taakstellingen/ombuigingen doorgevoerd. Dit vraagstuk speel niet alleen bij onze gemeente, maar alle gemeenten worden in meer- of mindere mate getroffen door de bezuinigingsmaatregelen die zijn doorgevoerd van uit de Rijksoverheid.

Zaaknummer: 1092500

Het college heeft de ABG-organisatie gevraagd om te komen tot een 1e inventarisatie van maatregelen om dit tekort in ieder geval voor de jaren 2026-2027 om te buigen. Uw raad is door de organisatie bijgepraat over de stand van zaken middels een raadsinformatieavond, heeft per fractie de gelegenheid gehad om vragen te stellen over de geïnventariseerde maatregelen en de raad kreeg de ruimte om aan te geven hoe er naar het vervolgproces wordt gekeken. In dit voorstel vraagt het college uw raad om kennis te nemen van het vervolgproces om te komen tot het sluitend maken van het (nu) verwachte tekort en in te stemmen met de uitgangspunten, leidende principes en bestuurlijke ambities die hiervoor gaan gelden. Bij definitieve voorstellen komt een (robuust) afwegingskader als onderbouwing voor het totale te nemen pakket van maatregelen. Beoogd effect Zorgen voor een goede en gezonde financiële positie van onze gemeente waarbij de baten en lasten structureel voor de langere termijn in evenwicht zijn en waarbij de van belang zijnde financiële kengetallen zich binnen de waarden bewegen die door de gemeenteraad als norm zijn gesteld. Dit vanuit de gedachte dat het gemeentebestuur er is om de samenleving te dienen met goed bestuur gericht op een aanvaardbaar voorzieningenniveau (pakket van diensten en producten). 5. Argumenten 5.1.1

Kaderstellende rol gemeenteraad gericht op het budgetrecht

De gemeenteraad moet zijn verantwoordelijkheid kunnen dragen voor de kaderstellende rol gericht op het budgetrecht. Daarom zijn er in relatie tot het financiële beleid voor de nu geprognosticeerde tekorten maatregelen nodig. Het is van belang dat de raad kennisneemt van het proces dat het college voorstelt om de komende maanden door te werken aan een definitief pakket van maatregelen. Het is hierbij van belang dat de raad nadrukkelijk wordt betrokken bij de totstandkoming van dit pakket. In het voorgestelde proces wordt hier rekening mee gehouden. 5.1.2

Van 1e inventarisatie ambtelijk naar bestuurlijk gedragen voorstellen

Uw raad heeft kennisgenomen van een 1e inventarisatie die ambtelijk is gedaan. Gezien het tekort dat nu is geprognosticeerd geeft de inventarisatie richting aan de maatregelen die mogelijk genomen kunnen worden. De komende maanden is het van belang dit nader uit te werken en de haalbaarheid te toetsen. De inventarisatie geeft ook aan dat het geprognosticeerd tekort niet kan worden gedekt uit het totaal van de maatregelen als alles gehonoreerd zou worden. Uiteraard is er nog een aantal zoekgebieden die in beeld moeten worden gebracht om te bezien of deze kunnen worden toegevoegd aan het maatregelenpakket. Hierbij wordt met name gedacht aan een aanvullend onderzoek op de Wmo-uitgaven, de bekostiging van de verbonden partijen inclusief de ABG-organisatie en de kostenverdeling met de gemeente Baarle-Hertog. Bij de verbonden partijen geldt nadrukkelijk dat dit in samenhang moet gebeuren met de overige gemeenten die onderdeel zijn van die verbonden partij. Dat zal bepalend zijn voor de mate dat daarin compensatie verkregen kan worden. Het college is van mening dat een interventie nodig is om tot goede keuzes te komen. Daarom is in het proces een werksessie met de gemeenteraad opgenomen om te verkennen wat het betekent als het nu geprognosticeerde tekort volledig uit ombuigingen en taakstellingen gerealiseerd wordt.

In beeld kan dan worden gebracht wat dit voor effect heeft op het voorzieningenniveau en of het beoogd effect (zie hierboven) gerealiseerd kan worden waarbij zoveel mogelijk extra OZB-stijgingen Zaaknummer: 1092500

worden voorkomen. Maatregelen waarbij we als het ware door “de bodem zakken” van wat aanvaardbaar is, kunnen in het te maken afwegingskader dan een lagere prioriteit krijgen. Uiteindelijk betekent dit mogelijk dat het nadelige tekort dat overblijft uit verhoging OZB moet komen. Op dit moment is hier nog maximering op van toepassing. In het landelijk regeerakkoord wordt hier wel op gezinspeeld. Uiteraard zal dit samen met de ABG-organisatie worden voorbereid. De betrokkenheid van inwoners, maatschappelijke partners en doelgroepen is lastig. Zij zullen immers (terecht) opkomen voor hun eigen belangen. Het tijdig kennisnemen van zaken die hen kunnen raken is wel van belang. In het proces, mede naar aanleiding van wat de fracties hebben meegegeven bij de “carrousel-avond”, wordt hiervoor een inloopavond georganiseerd. Op deze wijze kan het gemeentebestuur transparant zijn over de beweegredenen van het dan beschikbare concept-maatregelen pakket. Bij de verdere uitwerking geldt dat er toetsing tevens plaats vindt op juridische haalbaarheid/ voorbereiding op te nemen besluiten. 5.1.3

Vervolgproces

Het college stelt het volgende vervolgproces voor; 1. 2. 3.

4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

Nadere uitwerking nog te onderzoeken onderwerpen en aanvullende maatregelen gericht op het halen van de bezuinigingsdoelstellingen;; Maken van een concept-afwegingskader met onderbouwing – december 2024/januari 2025; Werksessie met de gemeenteraad over punt 1 en 2 - uiterlijk eind januari 2025. Daarin presenteren we een geactualiseerd financieel beeld met in ieder geval de uitkomsten van de december-circulaire met een uitleg van de relatie naar de totale begroting en een uitleg van de beïnvloedbaarheid van de begrotingsbudgetten op de taakvelden en de impact van de voorstellen op het voorzieningenniveau van de gemeente; Afronding concept- maatregelenpakket en raadsvoorstel te maken keuzes – februari/maart 2025. Mogelijk nog een extra thema-avond gericht op de verwerking van de zaken uit de werksessie – maart 2025 Inloop-avond voor de inwoners, verenigingen e.d. – maart 2025; Behandeling raadsvoorstel in gemeenteraad april 2025; Voorgenomen besluiten kenbaar maken aan degenen die door de besluiten worden getroffen; Uitwerking en implementatie; Actueel beeld bij PPN 2026 met (aanvullende) informatie vanuit de mei-circulaire;

Het college stelt communicatie over het proces naar de samenleving voor, gericht op: • waardoor komen de tekorten? • hoe wordt het opgepakt? • welke kaders stelt de gemeenteraad? en • hoe loopt het besluitvormingstraject over de te nemen maatregelen en • hoe en wanneer kunnen bezorgde inwoners, partners en verenigingen inbreng leveren Het college zal separaat de uitkomsten van de december-circulaire en het effect op meerjarenbegroting via een RIB kenbaar maken. Mochten er zicht bijzondere zaken aandienen die horen bij dit proces dan geldt hiervoor een actieve informatieplicht vanuit het college naar de gemeenteraad. Zaaknummer: 1092500

Zaaknummer: 1092500

5.2.1

Bestuurlijke uitgangspunten

Voor het pakket met maatregelen gelden de volgende bestuurlijke uitgangspunten in opmaat naar een eventueel afwegingskader: • De financiële situatie vraagt om nieuwe uitdagingen gericht op ombuigingen en om financiële tekorten in de toekomst te voorkomen • Geen taboes of politieke inperkingen • Strategische heroriëntatie van belang: dus focus op/herijken van bestuurlijke prioriteiten • Additionele dekkings- en of inkomstenbronnen moeten getoetst worden op realiteitsgehalte; daar waar kan is basis 100% kostendekkendheid; • De ombuigingen moeten passen binnen juridische en wettelijke kaders, zoek hierbij de randen van wat mogelijk is op; • We willen de basis op orde houden, waarbij “back to basics” ook een basis is; Sober niveau.

• Efficiency-besparingen bij ABG-organisatie zijn onderdeel zoekgebied, eveneens de specifieke verzoektaken van de gemeente; • Basis is synchronisatie van uitvoeringstaken over de ABG-gemeenten; • Kijk ook naar verbonden partijen (in regionaal verband); • Medebewindstaken: onvoldoende geld gaat gepaard met beperking inzet (financiële) middelen; • Inkoopstrategieën en (bestuurlijke) mandaten aanpassen aan veranderde setting als keuze worden gemaakt; • Volgen van het 2e VNG begrotingsadvies; • Niet wettelijke taken niet bijdragend aan de kern van de bestuurlijke ambities ter afweging voorleggen; • Check op integraliteit en bijkomende effecten op de voorstellen • Scope is tot en met 2027 ivm verkiezingen 2026

2.2 Leidende principes voor de komende jaren Vanuit de bestuurlijke uitgangspunten is het nodig om bij het pakket van maatregelen rekening te houden met leidende principes voor de komende jaren gericht op het op orde krijgen en houden van een goede financiële positie (zie ook beoogd effect). Deze principes zijn: • • • • • • • • • •

Tering naar de nering (komen tot een sluitend meerjarenperspectief) scope tot en met 2027 incl. investeringen in deze periode: ruimte voor maken afwegingskader Dit met respect creëren van voldoende maatschappelijke waarden, waarbij we uitleg geven hoe het ervoor staat; Omdenken bij ombuigen, kijk met creatieve bril naar het kunnen realiseren van maatschappelijke waarden met minderinzet van (financiële) middelen; Basis is; geen nieuwe initiatieven tot dat financiële huishouding op orde is. Bij uitzonderingen financiële dekking binnen bestaande budgetten; Uitvoeringskracht behouden; Rolneming gemeente passend in huidig en toekomstig maatschappelijke verhoudingen Meer op proces dan op inhoud; Verbinding en aanjagen van initiatieven gericht op gewenst maatschappelijk effect; Meer actievere rol van inwoners en partners (samen doen); Inzetten op wederzijds vertrouwen;

Zaaknummer: 1092500

• • •

Investeringen en subsidies als basis van gericht op ondersteuning politieke prioriteiten en gericht passend binnen de rolneming gemeente; Onomkeerbaar keuzes met grote maatschappelijke gevolgen tot het laatst toe trachten uit te stellen; In basis respecteren van bestuurlijke afspraken.

2.3 Kern van de bestuurlijke ambitie in Baarle -Nassau Voor Baarle-Nassau geldt dat de volgende items van de bestuurlijke ambitie in essentie toekomstbestendig overeind moeten blijven: • Verbonden met maatschappij en onze dorpen • Samen-werken aan duurzame, brede welvaart (gezondheid en bestaanszekerheid) • Zorgstelsel volhoudbaar maken en houden (voorkomen en normaliseren) • Bouwen voor de gewenste doelgroepen • Versterking uitvoeringskracht (met partners) • Openbare ruimte: bijdrage tot prettige en gezonde(re) leefomgeving • Robuuste/solide ABG-organisatie en overige regionale samenwerking is rand voorwaardelijk • Blijvend inzetten op het creëren van maatschappelijke waarden met de volgende lokale focuspunten: • Sociale en fysiek veiligheid is 1e prioriteit • Betere benutting inwoners betrekken en in te zetten voor realisatie van plannen en gewenste maatschappelijke effecten • Doorzetten samenwerking ABG • Samenwerken blijvend in te zetten aan beide zijden van de grens • Prioritering in ruimtelijke ontwikkelingsprojecten • Zorg gericht op de meest kwetsbare inwoners; inzetten op veranderagenda sociaal domein • Rolneming gericht op basistaken

6. Risico’s en kanttekeningen 6.1 Het proces richt zich op de nu verwachte tekorten. In de komende maanden kunnen hier nog veranderingen in ontstaan door de december-circulaire, nadere afspraken VNG-Rijk, maar ook resultaten ten aanzien van kostenontwikkeling jeugdzorg. Dit kan leiden tot hogere – dan wel lagere tekorten. De bedoeling is om bij het pakket van maatregelen ook een reservelijst aan te leggen om bij nieuwe tegenvallers daar uit te putten. Ook is het de bedoeling om bij de te nemen maatregelen ook een prioritering weg te zetten. Bij meevallers in het financieel perspectief hoeven dan ombuigingen niet door te gaan op basis van deze prioritering. Dit kan bijvoorbeeld naar voren komen naar aanleiding van de meicirculaire. 6.2 De uitgangspunten, leidende principes en de bestuurlijke ambities hebben vooral zin als er iets te kiezen valt binnen het financieel perspectief in relatie tot de in te brengen maatregelen. Daarom wordt er nog een nader onderbouwd afwegingskader tijdens het proces uitgewerkt. Belangrijke vraag is of we met de te nemen maatregelen ons voorzieningenniveau dusdanig terugschroeven dat niet meer verantwoord is.

Zaaknummer: 1092500

7. Alternatieven Er zullen beperkte alternatieven zijn op de in te brengen maatregelen. Belangrijk is of het Rijk genegen is om tot bijstelling van de uitkering uit het gemeentefonds te komen. Hierbij is inzet van de VNG van belang. Naar aanleiding van het begrotingsadvies van de VNG zal het college de VNG de impact van de tekorten schriftelijk kenbaar maken. Hierbij zal het de gevoelens van de gemeenteraad betrekken bij de behandeling van de begroting en dit voorstel. 8. Lasten, baten en dekking De kosten en de dekking van de kosten zit in de reguliere bijdrage aan de ABG-organisatie. Wel is het zo dat de capaciteit die ingezet wordt voor dit vraagstuk niet op andere terreinen kan worden ingezet. 9. Relatie tot Baarle-Hertog Bij het maatregelenpakket zullen ook zaken naar voren komen die impact hebben op de huidige afspraken met Baarle-Hertog. Heldere communicatie over het proces met het bestuur van BaarleHertog is dan ook noodzakelijk. 10. Relatie tot ABG-Organisatie Het maatregelenpakket waartoe uiteindelijk wordt besloten zal door de ABG-organisatie moeten worden doorgevoerd, waarbij dit ook impact kan hebben op de samenwerking met de andere 2 gemeenten (bijvoorbeeld niet meer hetzelfde beleidskader of afwijking van werkprocessen).

De ABG-organisatie als verbonden partij heeft aangegeven dat ook zij maatregelen in beeld brengt die kunnen bijdragen aan het sluitend maken van de begroting. Dit wordt betrokken bij de kaders 2026 van de ABG-organisatie (januari 2025). 11. Communicatie en vorm van participatie Via de gemeentelijke media houden we inwoners en maatschappelijke instellingen op de hoogte van het proces dat de komende maanden gaat lopen. Ook in bestuurlijke en ambtelijke overleggen houden we maatschappelijke en bestuurlijke partners op de hoogte van het proces. Hier was ook in brede zin draagvlak voor tijdens de “carrousel”-avond. 12. Vervolg Zie 5.1.3.

BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN BAARLE-NASSAU J.P.W. van Zuijlen T.G.S. Adams Secretaris (loco) burgemeester (loco)

Bijlage(n): geen

Zaaknummer: 1092500

DE RAAD VAN DE NASSAU;

GEMEENTE BAARLE-

gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders nr. 1092500;

besluit: 1.

2.

Kennis te nemen van het vervolgproces om te komen tot keuzes om het verwachte begrotingstekort voor 2026 en verder om te buigen naar een sluitende meerjarenprognose; In te stemmen met de bestuurlijke uitgangspunten, leidende principes en verwoorde ambities als basis om voorstellen tot een maatregelenpakket te maken om het begrotingstekort te dichten.

Aldus besloten in de openbare vergadering van 18 december 2024

DE GEMEENTERAAD VAN BAARLE-NASSAU

J.J.M. Nuijen Griffier

M.H.M.R. de Hoon- Veelenturf Voorzitter

Zaaknummer: 1092500