Raadsvoorstel tot vaststelling Strategie Versterken Sociale Basis ‘Een sterke sociale basis, dát ZIJN we samen”
Tekst van het document
RAADSVOORSTEL Commissie M&M: Afdeling: Zaaknummer:
4 juni 2025 Sociaal Beleid 1105795
Raadsvergadering: Portefeuillehouder: Programma:
4 juni 2025 Wethouder van de Laak 6. sociaal domein
Voorstel tot vaststelling Strategie Versterken Sociale Basis ‘Een sterke sociale basis, dát ZIJN we samen”
1. Voorgesteld besluit De Strategie Versterken Sociale Basis “Een sterke sociale basis, dát ZIJN we samen” vast te stellen 2. Eerdere besluitvorming Visie sociale basis ‘Baarle BRUIST!, met elkaar, voor elkaar’(mei 2020) Beleidskader inclusie (20 december 2023) Participatievisie (5 februari 2025) GALA plan ‘Meedoen en Meebewegen’ (college besluit 26 september 2023) 3. Samenvatting Voor u ligt de Strategie Versterken Sociale Basis “Een sterke sociale basis, dát ZIJN we samen” Onder de sociale basis verstaan we het geheel van inwoners met hun informele en formele netwerken en de organisaties, diensten en voorzieningen die in onze gemeente aanwezig zijn. Zij maken het mogelijk dat we in sociale verbanden kunnen leven en kunnen meedoen in de samenleving. De sociale basis is van en voor iedereen; een sterke sociale basis, dát ZIJN we samen. Dat maakt ons ook kwetsbaar omdat we afhankelijk zijn van de bijdragen van velen. Het college vindt het belangrijk om de sociale basis te ondersteunen en sterker te maken. Met deze strategie geven we richting aan hoe we de sociale basis kunnen versterken.
Voorstel 4. Inleiding In dit voorstel leggen we u de strategie voor het versterken van de sociale basis voor. Onder de sociale basis verstaan we het geheel van mensen en hun informele en formele netwerken en organisaties, diensten en voorzieningen die in de gemeente aanwezig zijn. Zij maken het samen mogelijk dat mensen in sociale verbanden kunnen leven en kunnen meedoen in de samenleving.
Zaaknummer: 1105795
De sociale basis is van en voor iedereen. Maar ook kwetsbaar omdat ze afhankelijk is van de bijdragen van velen. Daarom is het belangrijk om deze sociale basis te ondersteunen en waar mogelijk te versterken. Een sterke sociale basis, dát ZIJN we samen. We hebben samen met betrokken maatschappelijke partners een strategie ontwikkeld, zodat we hier gericht mee aan de slag kunnen. Dit is niet nieuw, maar sluit aan op de beweging die we met Baarle BRUIST! hebben ingezet. In deze strategie scherpen we dit verder aan om de noodzakelijke transformaties om ondersteuning en zorg vanuit het sociaal en medisch domein haalbaar en betaalbaar te houden. 5. Argumenten 1.1. Met deze strategie kunnen we optimaal impact maken voor inwoners De focus van professionele inzet verplaatst zich nog meer naar het versterken van de gemeenschappelijke sociale basis. Professionals kunnen op (fysieke, geografische of digitale) ontmoetingsplaatsen beter aansluiten bij de leefwereld van inwoners en met hen sterke netwerken vormen. De leefwereld van inwoners is divers. Dat vraagt een gedifferentieerde aanpak om hen te bereiken en bij hen aan te sluiten. De inzet kan daarom ook verschillend zijn. Dit biedt meer aangrijpingspunten voor preventie, voor versterking van sociale cohesie, voor het benutten van ervaringskennis en –deskundigheid en van talenten en competenties van inwoners.
We stimuleren dat inwoners meer betrokken zijn bij elkaar, zich inzetten voor elkaar en de gemeenschap en parallel daaraan, dat inwoners meer gebruik maken van elkaars kennis en kunde in de sociale basis, en minder als eerste stap op zoek gaan naar individuele professionele hulp. 1.2. De strategie wordt omarmd door maatschappelijke partners Niet alleen de gemeente maar ook tal van maatschappelijke partners zijn actief in sociale basis. De strategie is samen met hen samen ontwikkeld en moet ook samen met hen worden uitgevoerd. We kunnen de strategie alleen realiseren door onze krachten te bundelen en expertises, middelen en bevoegdheden te verbinden en niet enkel vanuit eigen kaders en taakafbakening te werken. 1.3. De strategie sluit aan bij geleerde lessen In 2015 zijn taken op gebied van (jeugd)zorg en werk naar gemeenten gedecentraliseerd. In de strategie hebben we onze geleerde lessen van de afgelopen jaren nadrukkelijk meegenomen. Daarnaast hebben we gebruik gemaakt van regionale en landelijke inzichten en ons gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek (Verwey-Jonker Instituut/Movisie 10 bouwstenen).
Zaaknummer: 1105795
1.4. Met de strategie maken we ook impact op andere beleidsterreinen Een sterke sociale basis is ook van belang voor resultaten en impact op andere beleidsterreinen zoals veiligheid en duurzaamheid. 1.5. De strategie draagt bij aan een toekomstbestendig sociaal domein Hoewel zorgkosten niet één op één worden voorkomen door een sterke sociale basis heeft het versterken van de sociale basis op langere termijn wel een dempend effect op deze kosten. Dat is ook de reden dat het rijk het versterken van de sociale basis heeft opgenomen in de GALA opdracht. (Gezond en Actief Leven Akkoord) Datzelfde geldt voor de impact van een sterke sociale basis op het tekort aan zorg- en welzijnsmedewerkers. Onderzoek wijst uit dat financiële en personele investeringen in de sociale basis zowel zorgkosten als personele inzet op gebied van individuele zorg en ondersteuning besparen. We houden hiermee professionele zorg en ondersteuning beschikbaar voor inwoners die het – al dan niet als aanvulling op informele hulp en zorg – echt nodig hebben. De strategie biedt handvatten voor keuzes en prioritering voor optimale impact. Dat doen we in samenhang met de het maatregelenpakket voor het ravijnjaar en een doorontwikkeling van de inrichting sociaal domein (o.a. toegang tot) zorg en ondersteuning. 1.6.
De strategie sluit aan bij de vastgestelde beleidskaders Het in 2020 door de gemeenteraad vastgestelde zorg en welzijnsbeleid “Baarle-BRUIST! Met elkaar en voor elkaar!” vormt de basis voor de strategie voor het versterken van de sociale basis. In de strategie werken we de kernbegrippen sterke netwerken, maatwerk en zingeving, zeggenschap en zekerheid verder uit. Zo kunnen we scherpere keuzes maken en meer impact genereren. De strategie sluit ook aan bij de eerder vastgestelde participatievisie, beleidskader inclusie en het GALA plan ‘MeeDoen en MeeBewegen’. 1.7. Met het vaststellen van de strategie geven we invulling aan wettelijke opdrachten Gemeenten krijgen vanuit het rijk nieuwe opdrachten die de sociale basis raken en die wij zonder samenwerking met maatschappelijke partners niet effectief op kunnen pakken. In het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) hebben gemeenten de opdracht gekregen om een visie op de sociale basis vast te stellen. Achterliggende gedachte hierbij is dat de sociale basis kansen biedt voor het bevorderen van een (positief) gezonde leefstijl en preventie van ongezondheid en ziekte centraal staat, maar waarbij ook het bevorderen van een sterke sociale basis een kernopdracht is. In de Hervormingsagenda Jeugd en het Integraal Zorgakkoord (IZA). Het versterken van de sociale basis vormt daarin een belangrijke pijler.
Vanuit de Hervormingsagenda Jeugd wordt er met name gewerkt aan de reikwijdte van de Jeugdwet, de ontwikkeling van sterke lokale teams en de pedagogische sociale basis. Aan de hand van het IZA wordt gewerkt aan verschuivingen van (jeugd-, gezondheids- en ouderen)zorg naar welzijn centraal. De strategie biedt ons ook kaders voor de verdere uitwerking van deze opgaven op deelterreinen zoals de inrichting van het sociaal domein en de communicatiestrategie Sociaal Domein. 6. Risico’s en kanttekeningen 1.1 Maakbaarheid is beperkt De sociale basis is van en voor inwoners en andere partners. Met onze strategie willen we aansluiten bij wat er leeft bij inwoners. Onze inzet is daarbij gericht op gezamenlijke doelen, niet op vooraf bepaalde resultaten. We noemen dit ook wel responsief zijn. Dit betekent ook dat we de gemeentelijke beleidsdoelen niet als (enige) vertrekpunt kunnen nemen. De sociale basis is geen product dat je in kunt kopen en ook geen oplossing voor alles wat speelt in het sociaal en medisch domein, het is een proces dat gevoed moet worden. Als wij taken en rollen ‘over de schutting gooien’ naar inwoners, verenigingen of andere maatschappelijke partners kan dit weerstand Zaaknummer: 1105795
oproepen en een averechts effect hebben op het versterken van de sociale basis. Het wordt zorgvuldig balanceren tussen sturen en ruimte geven. Daarnaast zijn bredere maatschappelijke ontwikkelingen van invloed op inwoners en hun sociale basis. Denk hierbij aan toenemende polarisatie, economische en geopolitieke invloeden. Daar tegenover staat dat de onzekere geopolitieke situatie ook een impuls kan zijn voor meer onderlinge betrokkenheid en zorgzaamheid. 2.1. Gelijkwaardige samenwerking heeft effect op besluitvormingsprocessen De strategie voor de sociale basis is ontwikkeld samen met partners en we willen er ook samen met partners en inwoners invulling aan geven. Dat maakt dat de invloed en directe sturing door college en gemeenteraad minder zal zijn. Dat vraagt om meer ruimte voor eigenaarschap en initiatief vanuit partners en inwoners, én om een andere wijze van sturen en uitoefenen van invloed door college en gemeenteraad. Hetzelfde geldt ook uiteraard voor andere partijen afzonderlijk. 7. Alternatieven Alternatief is de Strategie niet vast te stellen en daarmee de beweging om te sociale basis te verstevigen niet te ondersteunen.
Hiermee zou voorbijgegaan worden aan de opdrachten die het rijk gegeven heeft aan gemeenten om een visie op de sociale basis vast te stellen in het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) maar ook de opdrachten in de Hervormingsagenda Jeugd en het Integraal Zorgakkoord (IZA). Daarnaast verwachten wij dat de dempende werking van een sterke sociale basis voor toekomstige zorgkosten dan niet of in mindere mate plaatsvindt. 8. Lasten, baten en dekking Investering: Niet van toepassing. Incidentele lasten: Uitvoering van de strategie is een (verander)opgave waar bovendien veel partijen bij betrokken zijn. Voor uitwerking, ontwikkeling en gefaseerde invoering daarvan (bijvoorbeeld voor het opstarten van (een andere manier van) samenwerking met inwoners op ontmoetingsplakken of nieuwe initiatieven) zijn incidentele middelen nodig. De hoogte ervan is mede afhankelijk van de keuzes die door de samenwerkende organisaties en inwoners worden gemaakt. Structurele lasten: Juist door de sociale basis te versterken streven we naar een demping van de kosten voor hulp en ondersteuning. Dekking: Incidentele kosten voor uitvoering van de strategie voor de sociale basis dekken we uit de beschikbare incidentele middelen voor het sociaal domein. Structureel voeren we de strategie uit binnen beschikbare budgetten in de meerjarenbegroting.
het is mogelijk dat wij in de toekomst bestaande budgetten op andere taken in gaan zetten. Kanttekening hierbij is dat de strategie geen antwoord is op autonome kostenstijgingen of mogelijke uitbreiding van gemeentelijke taken waarvoor vanuit het rijk geen compensatie tegenover staat. 9. Relatie tot Baarle-Hertog De sociale basis houdt geen rekening met landsgrenzen en wordt op diverse niveaus in meer en mindere mate gevormd door inwoners uit Baarle-Nassau en Baarle-Hertog samen. Dit is vooral zo in de persoonlijke en gemeenschappelijke sociale basis. De opdracht en opgave die gemeentes in België hiervoor hebben is echter wezenlijk anders dan hoe deze zich in Nederland heeft ontwikkeld. Zaaknummer: 1105795
Op bestuurlijk niveau verkennen we of, waar en hoe de gemeente Baarle-Hertog betrokken wil zijn bij de strategie voor versterking van de sociale basis Onderwerp van gesprek hierbij zal dan ook zijn de financiële afspraken over bestaande en nieuwe initiatieven. En of deze al dan niet ook voor inwoners van Baarle-Hertog toegankelijk zouden kunnen zijn/blijven. 10. Relatie tot ABG-Organisatie De strategie is op ABG-niveau geharmoniseerd. De beweging die we moeten maken en de uitwerking naar het handelingsperspectief zijn gelijk. Ook doen onze maatschappelijke partners een nadrukkelijk verzoek op ons om de strategie te harmoniseren omdat velen van hen actief zijn in alle drie gemeenten. De concretisering en uitvoering vindt vanzelfsprekend juist plaats op lokaal niveau waarbij juist aangesloten wordt op vind- en ontmoetingsplekken in de dorpen en/of ontwikkelen we waar nodig nieuwe vind- en ontmoetingsplekken. 11. Communicatie en vorm van participatie Participatie De Strategie is samen met onze maatschappelijke partners ontwikkeld. Er hebben een tweetal bijeenkomsten plaatsgevonden. De opbrengsten zijn verwerkt in deze strategie De gemeenteraad hebben we tijdens een raadsinformatieavond geïnformeerd over (nieuwe) ontwikkelingen in het sociaal domein en de jeugdzorg in het bijzonder.
Tijdens een interactieve raadsinformatieavond in januari zijn in relatie tot de sociale basis een viertal dilemma’s besproken. Ook deze opbrengsten zijn verwerkt in de strategie, en als bijlage toegevoegd aan de strategie. Vanwege het beeldvormende karakter van deze bijeenkomst is er geen verslag. De input van deze bijeenkomsten zijn meegenomen en verwerkt in het gecombineerd verslag van de bijeenkomsten zoals opgenomen in bijlage 2 bij de strategie. Een vertegenwoordiging vanuit de Adviesraad Sociaal Domein Baarle-Nassau heeft deelgenomen bij de bijeenkomsten met onze maatschappelijke partners. Daarnaast zijn de opbrengsten uit de verschillende bijeenkomsten met partners en de gemeenteraden op hoofdlijnen met hen besproken. Ook hebben we met leden van de Adviesraden Sociaal Domein besproken op welk moment we inwoners kunnen betrekken bij de Strategie Versterken Sociale Basis en hoe we dat zouden kunnen aanpakken. Communicatie De strategie wordt ook in een visueel document (‘praatplaat’) vormgegeven. Ook is de strategie een belangrijke basis voor de communicatiestrategie sociaal domein die we - ook in partnerschap met partners en inwoners op korte termijn - handen en voeten gaan geven. 12. Vervolg Gezamenlijke aanpak Niet alleen de gemeenteraden, maar ook de besturen van onze maatschappelijke partners zullen hun commitment geven op de Strategie Versterken Sociale Basis.
In gezamenlijkheid kunnen we verder bouwen aan een versteviging van de Sociale Basis. Na vaststelling van de strategie door de gemeenteraden van Baarle-Nassau, Alphen-Chaam en Gilze en Rijen organiseren we een kick-off-bijeenkomst. Het doel van de bijeenkomst is de strategie te formaliseren en de samenwerking met de maatschappelijke partners te markeren. Deze bijeenkomst zal na het zomerreces in Q3 georganiseerd worden. Tevens is dat het startmoment om gezamenlijk met onze partners een aanpak uit te werken om de beweging om de sociale basis te versterken samen verder in gang te zetten. We beginnen klein Gezamenlijk bepalen we op welke ontmoetingsplekken we beginnen - Waar bereiken we inwoners voor wie we meest impact kunnen maken Zaaknummer: 1105795
-
Waar ( en voor wie) zitten hiaten Aanhaken bij lopende ontwikkelingen, natuurlijke momenten of plannen – waar al energie zit Deze uitwerking verbinden we tevens nadrukkelijk met het traject om te komen tot een doorontwikkeling van de inrichting van het sociaal domein naar Sterke Lokale Teams. Ook de uitwerking van de ombuigingsvoorstellen ten aanzien van het ravijnjaar nemen we als bouwstenen mee. Samenwerking met inwoners Omdat de sociale basis van en voor inwoners is, gaan we bij de uitwerking van de aanpak – per onderdeel, per ontmoetingsplek - de samenwerking met inwoners goed vorm geven. Dat is nodig om deze beweging ook daadwerkelijk met hen te bewerkstellingen. Een sterke sociale basis, dat ZIJN we samen! BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN BAARLE-NASSAU M.J.P. de Jongh RA. M.H.M.R. de Hoon- Veelenturf Secretaris burgemeester
Bijlage(n): Strategie Vertsterken Sociale Basis “De sociale basis, dát ZIJN we samen”
Zaaknummer: 1105795
DE RAAD VAN DE GEMEENTE BAARLE-NASSAU; gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders nr. 1105795;
gelet op het bepaalde in; besluit:
de Strategie Versterken Sociale Basis “Een sterke sociale basis, dát ZIJN we samen” vast te stellen
Aldus besloten in de openbare vergadering van 4 juni 2025
DE GEMEENTERAAD VAN BAARLE-NASSAU
J.J.M. Nuijen Griffier
M.H.M.R. de Hoon- Veelenturf Voorzitter
Zaaknummer: 1105795