Raadsvoorstel Regionaal Plan Energiesysteem West Brabant in Balans

RAADSVOORSTEL Commissie Omg.: Afdeling: Zaaknummer:

19 februari 2025 Ruimtelijke Ontwikkeling 1099666

Raadsvergadering: Portefeuillehouder: Programma:

12 maart 2025 Wethouder Adams

Voorstel tot: Inbrengen van wensen en bedenkingen t.a.v. het concept Regionaal Plan Energiesysteem: West Brabant Energie in Balans (RPE WBEB)

1. Voorgesteld besluit 1. De wensen en bedenkingen ten aanzien van het concept Regionaal Plan Energiesysteem: WestBrabant Energie in Balans (RPE WBEB) zoals opgenomen in bijlage 4: Wensen en Bedenkingen RPE WBEB vast te stellen. 2. Eerdere besluitvorming In 2021 is de RES West-Brabant 1.0 door de gemeenteraad vastgesteld met daarin de regionale ambities voor duurzame energieopwekking. 3. Samenvatting In 2021 is de RES (Regionale Energiestrategie) West-Brabant 1.0 vastgesteld, waarin is opgenomen hoe de regio West-Brabant in 2030 haar opgave voor 2,2 TWh duurzame opwek gaat realiseren. In 2024 is gewerkt aan een verbrede en verdiepende energiestrategie (ten opzichte van RES WestBrabant 1.0): het concept Regionaal Plan Energiesysteem: West-Brabant Energie in Balans (RPE WBEB). Deze strategie zet in op een robuust en toekomstbestendig regionaal energiesysteem met aandacht voor elektriciteit, warmte, waterstof en groen gas en de balans tussen vraag en aanbod. De RPE WBEB is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met inwoners, klankbordgroep en stakeholders, waarbij aandacht is besteed aan betaalbaarheid, rechtvaardigheid en solidariteit.

Voorstel 4. Inleiding Het RPE WBEB is een verbreding en verdieping op de in 2021 vastgestelde RES West-Brabant 1.0. Waar de RES West-Brabant 1.0 vooral gericht was op duurzame elektriciteitsopwekking (zon en wind), maakt het RPE WBEB een belangrijke ontwikkeling door naar een integrale aanpak van het energiesysteem. Het eerder gestelde doel uit de RES West-Brabant 1.0 van 2,2 TWh duurzame elektriciteit in 2030 blijft gehandhaafd, maar wordt aangevuld met mogelijkheden voor andere energiedragers om het totale systeem in balans te houden en minder kwetsbaar te maken. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Baarle-Nassau biedt het concept RPE WBEB ter consultatie aan, u aan. In het RPE WBEB worden zeven bestuurlijke keuzes voorgelegd. De bestuurlijke keuzes zijn: 1. We vormen gebiedscoalities voor het optimaal benutten van de schaarse capaciteit op het elektriciteitsnet. 2. We maken procesafspraken over de bovenlokale warmteprogrammering. 3. We geven prioriteit aan de stimulering van energiehubs.

Zaaknummer: 1099666

4. 5. 6. 7.

Solidariteit tonen bij de ruimtelijke opgave van de Powerport-regio. We voeren regie op de ruimtelijke verdeling van batterijparken. We kiezen voor kansrijke waterstofclusters. We voeren regie op de opschaling van groen gasproductie.

Het college van Baarle-Nassau vraagt de gemeenteraad de voorgestelde wensen en bedenkingen zoals beschreven in bijlage 4 vast te stellen. Mocht de raad nog wensen en bedenkingen willen aanpassen/toevoegen dan kan dit via amendering, zodat er een eenduidige reactie komt met draagvlak in de gemeenteraad. Om de relevantie van het RPE WBEB voor de gemeente Baarle-Nassau goed te kunnen duiden, en u te informeren over de stand van zaken ten aanzien van de energietransitie in deelgebied de Zuidelijke Zandgronden (Alphen-Chaam, Baarle-Nassau, Rucphen en Zundert), hebben we een raadsinformatiebrief voor u opgesteld (zie Bijlage 5). Omdat er zich in ons deelgebied interessante kansen voordoen voor de productie van groen gas, bieden we u daarnaast een memo aan over groen gas met een meer gedetailleerde omschrijving (zie Bijlage 6). 5. Argumenten 1.1 De bestuurlijke keuzes dragen bij aan balans op het energiesysteem. Om voorbereid te zijn op de toekomst als het gaat om het regionaal energiesysteem is het belangrijk om nu bestuurlijke keuzes te maken of richting te kiezen. In het concept RPE WBEB (Bijlage 1) staan zeven bestuurlijke keuzes die belangrijk zijn voor ons regionaal energiesysteem van de toekomst. Sommige keuzes zijn inhoudelijk, andere procesmatig. Om te komen tot bestuurlijke keuzes is gekeken naar publieke belangen en leidende principes.

Publieke belangen zijn: betaalbaar en economisch krachtig, rechtvaardig, betrouwbaar en veilig, ruimte en milieu, duurzaam, transparante afweging belangen. Leidende principes zijn: verantwoordelijkheid zo laag mogelijk in het systeem (met solidariteit tussen gemeenten), versterken van het regionale systeem, optimaal benutten van duurzame regionale bronnen, optimaal benutten van regionale infrastructuur. Balans op het energiesysteem is niet alleen voor de regio van belang, maar ook voor de gemeente Baarle-Nassau. Een robuust en toekomstbestendig energiesysteem is één van de randvoorwaarden om lokale ambities (o.a. woningbouw) te realiseren. 1.2 Het college stelt nog enkele wensen en bedenkingen over de RPE WBEB voor. In bijlage 4 ziet u de twee voorgestelde wensen en bedenkingen om in te dienen op de RPE WBEB. Allereerst zien wij bijv. op pagina 6 en 14 de tekst ‘Als we de vraag niet of niet helemaal kunnen beantwoorden, leggen we dit terug bij de stedelijke regio’s West-Brabant West en Breda-Tilburg (SRBT), die alle belangen tegen elkaar af kunnen wegen’. Door deze formulering lijkt het alsof de stedelijke regio’s (de SRBT in ons geval) bevoegdheden heeft om te besluiten over de RES. Dit is niet het geval. Het is goed dat er via de SRBT integraal gekeken wordt naar de samenhang van de verschillende opgaven in de regio, maar in de lijn is de SRBT niet het bevoegd gezag.

Daarnaast is de bestuurlijke keuze over groen gas als volgt geformuleerd: ‘We voeren regie op de opschaling van groen gasproductie’. Belangrijk is om te benadrukken dat er voldoende aandacht is voor de stappen voor het ‘opschalen’. Bijv. de vragen: wat vinden we van groen gas, wat zien we als grootschalig en hoe gaan we om met landschappelijke inpassing. Ook is het een belangrijk dat participatie hierin een grote rol gaat spelen. 1.3 Tegengaan van netcongestie Het RPE WBEB richt zich op verschillende belangrijke uitdagingen die opgepakt worden op weg naar een robuust en toekomst gericht regionaal energiesysteem. Een van de meest urgente uitdagingen is Zaaknummer: 1099666

de netcongestie op het elektriciteitsnet. Vraag en aanbod van energie is nu niet optimaal op elkaar afgestemd waardoor het elektriciteitsnet piept en kraakt. Daarnaast is het vinden van geschikte locaties voor energie-infrastructuur een complexe opgave, waarbij rekening gehouden moet worden met zowel ruimtelijke als maatschappelijke aspecten. Het integraal bekijken van deze opgaven in een gebied is daarbij van groot belang. Dit vraagt solidariteit omdat deze opgaven vaak gemeentegrens overstijgend zijn of omdat er gemeentegrens overstijgende belangen zijn. Het RPE WBEB zet sterk in op deze integrale kijk en samenwerking in de regio. 1.4 Zoeken naar een goede balans tussen energiedragers Het creëren van een goede balans tussen verschillende energiedragers vraagt om zorgvuldige afstemming, terwijl ook het waarborgen van solidariteit tussen gemeenten essentieel is voor een eerlijke verdeling van lusten en lasten. Een andere belangrijke uitdaging is het borgen van betaalbaarheid voor inwoners, zodat de energietransitie voor iedereen haalbaar blijft. Om deze uitdagingen het hoofd te bieden, werkt het RPE WBEB toe naar een toekomstbestendig energiesysteem met duidelijke kenmerken. Dit systeem moet allereerst CO2-neutraal en betrouwbaar zijn, zodat we kunnen rekenen op een duurzame energievoorziening.

De organisatie gebeurt van onderop, waarbij gestreefd wordt naar lokale uitvoering waar mogelijk en regionale afstemming waar nodig. Water en bodem worden gehanteerd als sturende principes bij de inrichting van het systeem. Belangrijk voor het slagen van de energietransitie is dat het systeem maatschappelijk gedragen wordt en betaalbaar blijft voor alle inwoners. 1.5 De meerwaarde van samenwerking in deelgebied de Zuidelijke Zandgronden De gebiedscontext is van groot belang bij de transitie van het energiesysteem in onze regio. Het is belangrijk om het verhaal en de belangen van deelgebied Zuidelijke Zandgronden goed uit te dragen binnen de RES West-Brabant. Dit deelgebied bestaat uit de gemeenten Alphen-Chaam, Baarle-Nassau, Rucphen en Zundert. Om verschillende redenen zijn de mogelijkheden voor grootschalige opwek van wind- en zonne-energie in ons deelgebied beperkt. Zo is het opwekken van windenergie nauwelijks mogelijk vanwege o.a. beperkingen vanuit Defensie rondom vliegbasis Gilze-Rijen. En de mogelijkheden voor de opwek van zonne-energie zijn verminderd vanwege o.a. eisen vanuit het Rijk (de zonne-ladder) en netcongestie. Het is dan ook essentieel om in ons deelgebied, naast meer energiebesparing, ook het inzetten van alternatieve vormen van energie te verkennen.

Meer specifiek lijken er in de Zuidelijke Zandgronden interessante mogelijkheden te zijn om een transitiebrandstof te produceren: groen gas. Groen gas vormt als hernieuwbare energiebron een duurzaam alternatief voor aardgas. Groen gas wordt geproduceerd door het maken en opwaarderen van biogas, wat voortkomt uit de vergisting of vergassing van afval- en reststromen uit de landbouw. In de agrarische gebieden van de Zuidelijke Zandgronden kan dit worden gedaan met dierlijke mest. Voor de Zuidelijke Zandgronden is het interessant om gezamenlijk onderzoek te laten doen naar de kansen en knelpunten rondom de productie van groen gas. Het lijkt gunstig om dergelijk onderzoek gezamenlijk op te starten. Immers, het profiel van deze vier gemeenten is vergelijkbaar en collectieve mestvergisters kunnen gemeentegrenzen overschrijden. Naast de technische mogelijkheden dient o.a. te worden gekeken naar juridische aspecten (inclusief lokaal eigenaarschap en zeggenschap), de ruimtelijke inpassing en uiteraard maatschappelijk draagvlak. In Bijlagen 5 (RIB Baarle-Nassau Zuidelijke Zandgronden) en 6 (Memo over groen gas) informeren we u hier in meer detail over.

1.6 Participatie gewaarborgd in het verdere proces Het programmateam van de RES West-Brabant heeft een zorgvuldig proces ingericht om alle gemeenteraden, beide waterschappen en de provincie op verschillende momenten te informeren en om input te vragen. De eventuele wensen en bedenkingen die de RES West-Brabant in de huidige fase ontvangt, worden verwerkt in de nieuwe versie van het RPE WBEB. Ook worden de wensen en bedenkingen van andere gemeenten met u gedeeld, zodat u inzicht krijgt in hoe andere gemeenten Zaaknummer: 1099666

aankijken tegen het concept RPE WBEB. Tot slot zal door het programmateam RES West-Brabant inzichtelijk worden gemaakt hoe de wensen en bedenkingen zijn verwerkt in de nieuwe versie van het RPE WBEB. De definitieve versie van het RPE WBEB wordt na verwerking van alle input aan u aangeboden ter vaststelling. 6. Risico’s en kanttekeningen 1.1 Er gaat relatief veel aandacht naar andere deelgebieden. Veel van de bestuurlijke keuzes in de energieregio West-Brabant zullen landen in andere deelgebieden. Gezien de regionale belangen begrijpen we de positionering en prioritering van andere deelgebieden. Er is daar meer potentie voor (regionaal) beschikbare warmtebronnen en daarnaast ligt vraag en aanbod dichter bij elkaar. Het neemt niet weg dat er ook voor de Zuidelijke Zandgronden en flinke opgave ligt. Bestuurlijke aandacht hiervoor blijft ook de komende jaren van belang. In de eerdergenoemde Bijlagen 5 (RIB Baarle-Nassau Zuidelijke Zandgronden) en 6 (Memo groen gas) brengen we daarom graag onder de aandacht welke mogelijkheden er wél zijn en waar ons deelgebied zich de komende jaren voor wil inzetten. 7. Alternatieven 1. Uw raad kan besluiten om via amendering andere wensen en bedenkingen kenbaar te maken. Op die manier kan de discussie over het concept RPE WBEB door de raadsleden worden gevoerd en wordt getoetst hoeveel draagvlak er is.

Eventuele wensen en bedenkingen waar een meerderheid voor is, worden ingediend bij het programmateam van de RES West-Brabant. Het programmateam zal deze eenduidige reactie mét draagvlak van de gemeente Baarle-Nassau vervolgens verwerken in de definitieve versie van het RPE WBEB. 8. Lasten, baten en dekking De kosten voor het opstellen van het RPE WBEB zijn proceskosten en zijn opgenomen in de lopende begrotingen. Er worden ook geen investeringsgelden gevraagd. De dekking van concrete projecten komt aan de orde bij de besluitvorming over die projecten. Dit besluit heeft geen financiële gevolgen. 9. Relatie tot Baarle-Hertog De RPE WBEB heeft geen gevolgen voor het Belgische energiesysteem. 10. Relatie tot ABG-Organisatie Aan het college van Alphen-Chaam wordt een soortgelijk voorstel voorgelegd. Beide gemeenteraden krijgen nu de mogelijkheid om wensen en bedenkingen naar voren te brengen. De definitieve RPE WBEB zal in een latere fase aan elke gemeenteraad apart worden aangeboden ter vaststelling. 11. Communicatie en vorm van participatie Omdat het belang van lokale participatie groot is, wordt er ook op het niveau van de RES West-Brabant nagedacht over de beste aanpak. De insteek hierbij is dat iedereen kan meedenken over de plannen voor duurzame energie in onze regio. En ook dat gemeenten in West-Brabant dat op een vergelijkbare manier aanpakken.

Zodat inwoners en professionals overal op eenzelfde manier kunnen meepraten en -denken over de concrete uitwerking van plannen en hoe die een plek krijgen in West-Brabant. Een voorbeeld van een uitgangspunt voor communicatie en participatie is het koppelen van energiemaatregelen aan andere thema’s, zoals het vergroenen van de straat. Door hierin samen met onze gemeenschappen op te trekken, zorgen we dat het bouwen aan het energiesysteem van de toekomst ook op andere vlakken zoveel mogelijk bijdraagt aan een gezonde leefomgeving.

Zaaknummer: 1099666

12. Vervolg Na de vaststelling van de conceptversie van het RPE WBEB worden eventuele wensen en bedenkingen verwerkt. De definitieve versie van het RPE WBEB wordt u en de andere gemeenteraden, de provincie en de waterschappen vervolgens aangeboden ter vaststelling. Voor meer informatie over deze vervolgstappen verwijzen we u naar het overzicht in Bijlage 7. Na vaststelling van het definitieve RPE WBEB wordt een uitvoeringsprogramma opgesteld. Hierin wordt het RPE WBEB uitgewerkt tot concrete projecten en activiteiten, waarbij participatie door inwoners en andere stakeholders van groot belang is. Hiertoe wordt een passend participatietraject ingericht voor de gemeente Baarle-Nassau.

BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN BAARLE-NASSAU P.W.M. Geurts M.H.M.R. de Hoon- Veelenturf Secretaris burgemeester

Bijlage(n): Bijlage 1: RPE-WBEB 20 december 2024 Bijlage 2: Projectenboek inspirerende voorbeelden uit WB Bijlage 3: Eindverslag_Straatgesprekken RES West-Brabant Bijlage 4: Wensen en bedenkingen_RPE WBEB Bijlage 5: RIB Baarle-Nassau Zuidelijke Zandgronden Bijlage 6: Bijlage Baarle-Nassau_Groen gas Bijlage 7: Consultatieronde RPE WBEB

Zaaknummer: 1099666

DE RAAD VAN DE GEMEENTE BAARLE-NASSAU; gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders nr. 1099666;

gelet op het bepaalde in; besluit: De wensen en bedenkingen ten aanzien van het concept Regionaal Plan Energiesysteem: WestBrabant Energie in Balans (RPE WBEB) zoals opgenomen in bijlage 4: Wensen en Bedenkingen RPE WBEB vast te stellen.

Aldus besloten in de openbare vergadering van 12 maart 2025

DE GEMEENTERAAD VAN BAARLE-NASSAU

J.J.M. Nuijen Griffier

M.H.M.R. de Hoon- Veelenturf Voorzitter

Zaaknummer: 1099666