Plan van Aanpak Transitievisie Warmte

1

Plan van Aanpak Transitievisie Warmte Gemeente Baarle-Nassau

2

INHOUDSOPGAVE I.

INLEIDING ........................................................................................................................................ 3 A. INTRODUCTIE TRANSITIEVISIE WARMTE ........................................................................................ 3 B. WAT VERANDERT ER VOOR DE GEMEENTE? .................................................................................. 3 C. VOORONDERZOEK ........................................................................................................................... 5

II.

AANPAK ........................................................................................................................................... 6 A. AANLEIDING .................................................................................................................................... 6 B. OPGAVE ........................................................................................................................................... 6 C. DOEL ................................................................................................................................................ 6 D. RESULTAAT ...................................................................................................................................... 6 E. UITGANGSPUNTEN .......................................................................................................................... 6

III.

PLANNING & PROCES .................................................................................................................. 8

3

I.

INLEIDING

A. INTRODUCTIE TRANSITIEVISIE WARMTE In juni 2019 heeft het kabinet het Klimaatakkoord gepresenteerd met daarin meer dan 600 afspraken om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan. Deze afspraken zijn verdeeld over de sectoren elektriciteit, gebouwde omgeving, industrie, landbouw & landgebruik en mobiliteit. Aan de sectortafel Gebouwde Omgeving zijn de doelstellingen vormgegeven voor de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Eén van die doelstellingen is dat in 2030 1,5 miljoen gebouwen van het aardgas zijn gehaald. Voor 2050 is de doelstelling dat alle gebouwen in Nederland stoken en koken op een alternatieve duurzame wijze, dus zonder het gebruik van (aard)gas. De gemeente heeft bij deze warmtetransitie een regierol. In het nationale Klimaatakkoord is verder afgesproken dat in elke gemeente de gemeenteraad uiterlijk in 2021 een Transitievisie Warmte (hierna TVW) vaststelt. De TVW geeft inzicht in de alternatieven voor (aard)gas in de gemeente, een indeling in wijken in het kader van de TVW, de best passende oplossingen per wijk en welke wijken als eerste in aanmerking komen om van het gas af te gaan. De TVW geeft houvast aan gemeente, bewoners en belanghebbenden tot tenminste 2030. De TVW wordt elke vijf jaar herijkt met nieuwe ervaringen en inzichten.

Dit kan gaan om ontwikkelingen in techniek maar ook om het toevoegen van nieuwe kansrijke wijken en de ontwikkeling van wijkuitvoeringsplannen. Samen met de Regionale Energie Strategie (RES), de Regionale Structuur Warmte (RSW) en de nieuwe Omgevingsvisie geeft de TVW vorm aan hoe de energietransitie verloopt. Zo biedt de RES op regionaal niveau duidelijkheid over locaties waar duurzame elektriciteit opgewekt kan worden en welke warmtebronnen beschikbaar zijn in de regio. De RSW biedt inzicht in de bovengemeentelijke vraag naar en het aanbod van warmte. Mogelijk maakt een gemeente voor de warmtevoorziening van een wijk bijvoorbeeld gebruik van een warmtebron in een andere gemeente. De RSW zorgt op voor afstemming tussen de verschillende TVW’s en voorkomt dat bronnen ten onrechte in meerdere transitievisies worden opgenomen.

B. WAT VERANDERT ER VOOR DE GEMEENTE? DECENTRALE AANPAK De gemeente krijgt de regie over hoe zij hun gemeente aardgasvrij maken. De invulling van deze regierol is vormvrij. Binnen het Programma Aardgasvrije Wijken is een aantal mogelijke rollen benoemd. Zo is onderscheid gemaakt tussen een sturende regisseur, die gaat voor maximale resultaten en tempo, een afwachtende regisseur, waarbij prioriteiten liggen bij andere opgaven, een

4 integrale regisseur, die zoveel mogelijk koppeling zoekt met andere opgaven, en een procesregisseur die stuurt op zoveel mogelijk participatie. Het is aan de gemeente zelf om de kaders te bepalen waarbinnen de TVW wordt opgesteld. In de startnotitie Transitievisie Warmte die door het college van B&W op 28 juli 2020 is vastgesteld staat dat de gemeente Baarle-Nassau vooralsnog een sturende rol in dit proces kiest. De gemeente is nu aan zet, maar kan de TVW niet alleen opstellen. De afhankelijkheid van allerlei verschillende belanghebbenden is groot. Andersom is ook de impact van de TVW op inwoners en de plannen binnen en buiten het gemeentehuis aanzienlijk. Een geslaagde TVW maakt de gemeente daarom integraal, door ruimtelijke en maatschappelijke opgaven en belangen met elkaar te vervlechten. Daarbij betrekt de gemeente in ieder geval de woningcorporaties, netbeheerders, ondernemers, buurgemeenten en uiteraard inwoners.

WIJKGERICHTE AANPAK Uit de TVW blijkt welke wijken als eerste in aanmerking komen om van het aardgas af te gaan. Voor deze startwijken maken gemeente en de interne en externe stakeholders een Wijk Uitvoeringsplan (WUP). In deze plannen wordt in detail uitgewerkt welke alternatieve energiebronnen beschikbaar zijn en welke kosten dit met zich meebrengt. Ook zal er per wijk een op maat gemaakt participatietraject worden gestart. Een WUP moet acht jaar voordat de wijk van het aardgas af gaat worden vastgesteld. Op die manier kunnen woningeigenaren zich goed voorbereiden op de stap om van het aardgas af te gaan. We starten met de wijkindeling op basis van de technische kenmerken van de wijk. De woningbouwvoorraad in de wijk is daarbij belangrijk en daarnaast hanteren we een schaal die niet te groot is. Op deze manier werken we toe naar de wijkuitvoeringsplannen. Mocht in een later stadium echter blijken dat de wijkindeling verbeterd of veranderd moet worden, dan passen we deze in de loop van het proces aan.

LEREN DOOR DOEN Het klimaatakkoord verplicht gemeenten niet om vóór 2030 te beginnen met het aardgasvrij maken van woonwijken. Dit is echter wel raadzaam. Het geeft gemeenten mogelijkheden om ervaring op te doen met het aardgasvrij maken van woonwijken. Deze input kan vervolgens worden gebruikt om andere wijken goedkoper, sneller en efficiënter van aardgas af te halen. Het Rijk rekent daarnaast de totale opbrengst van alle transitievisies door en bepaalt zo of de landelijke doelstelling om 1,5 miljoen gebouwen in 2030 van het aardgas af te halen, wordt bereikt. Daarnaast worden de transitievisies doorberekend door het Rijk. Gemeenten die verhoudingsgewijs het minste bijdragen, moeten rekening houden met bijsturing vanuit het Rijk.

PARTICIPATIE Een belangrijk onderdeel van de TVW is burgerparticipatie. Een WUP moet een op maat gemaakt participatietraject bevatten. Het participatietraject moet tenminste twee zaken garanderen, namelijk het tijdig informeren van de betrokken partijen op een transparante manier, en het bieden van mogelijkheden aan de betrokken partijen om ideeën en wensen kenbaar te maken. Daarnaast staat of valt een WUP met de participatie van inwoners. Het vroegtijdig meenemen van inwoners kan het

5 draagvlak voor de warmtetransitie vergroten en verhoogt daarmee ook de kans op een succesvolle warmtetransitie.

C. VOORONDERZOEK WARMTE BAARLE-NASSAU Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) heeft een startanalyse uitgevoerd. In deze startanalyse is gekeken naar de gevolgen van vijf CO2 neutrale warmtestrategieën in een buurt. Hierbij is gekeken naar de nationale kosten, de energievraag en de CO2-reductie die wordt gerealiseerd door de strategie. Uit deze analyse blijkt dat de inzet van Groengas in vrijwel elke buurt van gemeente BaarleNassau resulteert tot de laagste nationale kosten. Uitzonderingen zijn de gebieden ‘Baarle-Nassau (kern)’ en ‘Verspreide huizen Baarle-Nassau (buitengebied)’, waar een all-electric oplossing resulteert tot de laagste nationale kosten. Het onderzoek geeft een transparante doorrekening van welke combinatie van verwarmingstechnieken en isolatie in de buurt de laagste kosten voor de keten hebben. Daarmee is het onderzoek input voor de gesprekken die we met stakeholders gaan voeren over de warmtetransitie. Om te bepalen welke wijken als eerste in aanmerking zullen komen om van het aardgas af te gaan, worden naast de beschikbare technieken en bijpassende kosten ook nog andere factoren verkend. Daarnaast is het goed mogelijk dat in het vervolgproces andere technische oplossingen de voorkeur gaan krijgen boven de technieken uit de startanalyse.

6

II.

AANPAK

A. AANLEIDING De hele Nederlandse woningvoorraad gebruikt in 2050 geen (aard)gas meer om te koken en te stoken. In het nationale Klimaatakkoord is afgesproken dat gemeenten een regierol krijgen in de warmtetransitie en dat elke gemeente in 2021 een Transitievisie Warmte oplevert.

B. OPGAVE In 2050 is er geen aardgas meer beschikbaar om mee te koken en te stoken. In de komende dertig jaar moeten daarom alle woningen in de gemeente Baarle-Nassau van het aardgas af worden gehaald. Voor de verschillende kernen en buurtschappen in Baarle-Nassau ontwikkelen we daarvoor een passende strategie.

C. DOEL Een begrijpelijke strategie om handen en voeten te geven aan waarom, hoe en wanneer we woningen in de gemeente Baarle-Nassau van het aardgas af gaan halen. Hiermee scheppen we duidelijkheid aan de inwoners en ondernemers van de gemeente Baarle-Nassau.

D. RESULTAAT Het resultaat is een visie op de wijze waarop de gemeente Baarle-Nassau in 2050 een aardgasvrije gemeente is. De visie bestaat uit: -

Informatie over de warmtetransitie en technologische oplossingen Een profielschets op wijkniveau van mogelijke passende oplossingen Indicatie van welke wijken als eerste in aanmerking komen om van het gas af te gaan Handelingsperspectief voor de inwoners en ondernemers van de gemeente Baarle-Nassau.

E. UITGANGSPUNTEN De uitgangspunten voor de Transitievisie Warmte van de gemeente Baarle-Nassau zijn: 1. Financiële haalbaarheid Elke inwoner van de gemeente Baarle-Nassau moet mee kunnen in de energietransitie. In het nationaal Klimaatakkoord is afgesproken dat bij de afweging van de verschillende alternatieve warmtebronnen, de laagste maatschappelijke kosten het zwaarst meewegen. 2. Flexibel en toekomstgericht We maken de transitievisie warmte met het oog op een aardgasvrije gemeente in 2050. In de komende jaren zullen er wat betreft de beschikbare technieken nog veel innovaties plaatsvinden. Naarmate de expertise en ervaring in de bouwsector toeneemt, zullen de kosten naar verwachting dalen. Daar spelen we op in door de transitievisie warmte elke vijf jaar te herijken en nieuwe innovaties daarin mee te nemen.

7 3. Werk met werk maken De warmtetransitie is niet het enige wat speelt binnen de gemeente Baarle-Nassau. Met de transitievisie haken we aan bij bestaande processen en projecten binnen en buiten het gemeentehuis. Daarbij kijken we verder dan energievraagstukken. Met de transitievisie warmte zoeken we aansluiting bij wat speelt in wijken en bij de inwoners van de gemeente Baarle-Nassau. Op die manier benutten we koppelkansen en pakken we de opgave pragmatisch en efficiënt op. 4. Samen De transitievisie warmte maken we samen met interne en externe stakeholders en samen met de inwoners van de gemeente Baarle-Nassau. Het nationaal Klimaatakkoord benadrukt het belang van participatie in de energietransitie. Het is nog niet duidelijk of er nog specifieke richtlijnen vanuit het Rijk op ons af komen. We maken een uitgebreid participatie- en communicatieplan om vorm te geven aan hoe we inwoners van de gemeente Baarle-Nassau een rol geven in dit proces.

8

III.

COMMUNICATIE EN PARTICIPATIEPLAN

Een uitgebreid participatieproces is belangrijk voor de acceptatie van en het draagvlak voor de warmtetransitie. Een plan dat is opgesteld zonder daarbij de inbreng van onze inwoners mee te nemen, is bij uitstek geen goed plan. Samenwerking met stakeholders en inwoners is dan ook van groot belang. Communicatie en participatie spelen daarbij een belangrijke rol, ook bij het opstellen van de TVW. We willen daarom een aanpak van onderop realiseren, waarbij inwoners en andere stakeholders kunnen meedenken bij de totstandkoming van de TVW. Om dit goed te kunnen doen, delen we de communicatie- en participatieactiviteiten op in twee lijnen. 1. Verstrekken van informatie via een webinar en een website. We willen iedereen meenemen in de stappen die we zetten in de energietransitie en informeren inwoners over het proces naar de TVW. Daarom organiseren we een digitale bijeenkomst waarbij we het proces naar de TVW delen, onze ambities als gemeente uitdragen en de randvoorwaarden schetsen. In de uitnodiging van deze digitale bijeenkomst nemen we een enquête op. We stellen daarin inwoners vragen over het proces naar de transitievisie warmte (hoe willen inwoners betrokken worden, wanneer en op welke wijze?) Daarnaast realiseren we een website over de energietransitie. Via deze website delen we informatie met inwoners over de energietransitie en de TVW.

Zo kan het eerder gegeven webinar hierop worden teruggekeken en delen we infographics om inwoners op een toegankelijke en begrijpelijke manier te informeren. Via deze website kunnen we inwoners daarnaast ook uitnodigen om zich aan te sluiten bij een ‘kerngroep/focusgroep’. 2. Participatie: ophalen van input bij inwoners/stakeholders. In dit traject gaan we input en informatie ophalen bij inwoners en stakeholders. De website over de energietransitie en de TVW wordt hierbij ingezet. Zo kunnen we via de website een enquête verspreiden en inwoners uitnodigen tot het voeren van discussies. Via de gebruikelijke informatiekanalen wijzen we inwoners op deze enquête (d.m.v. de nieuwsbrief, Facebook en LinkedIn). Daarnaast maken we wijkprofielen van de verschillende wijken in de gemeente. Hierin nemen we informatie op over de wijk: o.a. het type woningen, het gemiddelde energielabel van de wijk en de hoeveelheid inwoners. Aan de hand van deze wijkprofielen gaan we gericht in gesprek met inwoners, bedrijven en andere belanghebbenden. Hiermee willen we ophalen welke kansen en belemmeringen zij zien voor hun wijk. Gelet op de huidige Coronacrisis zullen we de vorm aanpassen aan de op dat moment geldende maatregelen. Wij hanteren als uitgangspunt dat we een fysiek gesprek faciliteren.

In het onderdeel planning & proces beschrijven we welke acties we in welke fase ondernemen om de verschillende doelgroepen te bereiken en betrekken.

9

IV.

PLANNING & PROCES

December 2020 – Januari 2021 Fase 0 - Plan van Aanpak Het Plan van Aanpak met uitgangspunten wordt op 31 maart 2021 vastgesteld in de raad. Hoe betrekken we de gemeenteraad? Het Plan van Aanpak wordt vastgesteld in de gemeenteraad. Februari – April 2021 Fase 1 - Wijkprofielen Met interne en externe stakeholders maken we wijkprofielen waarbij we de kansen voor de wijken integraal beoordelen. Het resultaat is een overzicht per wijk van mogelijke alternatieven voor aardgas en een prioritering van wanneer deze wijken in aanmerking komen om van het gas afgehaald te worden. Participatie: De wijkprofielen stellen we samen met interne en externe stakeholders op. De wijkprofielen zijn ook pas af als we deze na fase 2 – participatie ook hebben getoetst aan de ideeën van inwoners. Hoe betrekken we de gemeenteraad? Aan het einde van fase 1 informeren we de gemeenteraad over de voortgang. April – Juli 2021 Fase 2 - Participatie Met de wijkprofielen gaan we naar de wijken toe die het meest kansrijk zijn om als eerste van het gas af te halen. We halen informatie vanuit de wijken op en kijken waar aanknooppunten zijn om de conceptvisie te versterken. Participatie: We organiseren in deze fase één digitale bijeenkomst gericht op alle inwoners van Baarle-Nassau om algemene informatie te delen.

Daarna gaan we per wijk met inwoners in gesprek over de kansen en belemmeringen die zij zien in hun wijk. Gezien de Corona-crisis zullen we de vorm aanpassen aan de geldende maatregelen op dat moment, maar het uitgangspunt is om een fysiek gesprek te faciliteren. Hoe betrekken we de gemeenteraad? Aan het einde van fase 2 delen we wat we bij de inwoners hebben opgehaald met de Commissie Ruimte in een presentatie Augustus 2021 Fase 4 - Concept Transitievisie Warmte De input vanuit het gemeentehuis (beleid, onderzoeken en uitkomsten Fase 1) combineren we met de input vanuit de wijken (Fase 2). Daarmee vormen we de concept Transitievisie Warmte.

10 Participatie: Bij het opstellen van de conceptversie van de TVW betrekken we de interne en externe stakeholders uit de 1e fase. Hoe betrekken we de gemeenteraad? Na fase 3 start het besluitvormingstraject. De TVW wordt vastgesteld door de gemeenteraad. September 2021 – november 2021 Fase 5 – Besluitvorming Behandeling in College: 28 september Vergadering van Presidium: 4 oktober Behandeling in commissie Ruimte en Economie: 19 oktober Behandeling in de raadsvergadering: 3 november Doorwerking De TVW is geen los product, maar kent een doorwerking in -

De Transitievisie Warmte wordt geborgd in het gemeentelijke omgevingsbeleid (Omgevingsvisie, Omgevingsplan en event. programma’s). De Transitievisie Warmte wordt elke vijf jaar herijkt. Voor elke wijk wordt met een wijkuitvoeringsplan vastgelegd wat de definitieve oplossing en planning is, 8 jaar voor afsluiting van de gasaansluiting. In regionaal verband stemmen overheden het aanbod van en de vraag naar warmte af in de Regionale Structuur Warmte (RSW), onderdeel van de RES.