OUD Voorstel tot het voteren van een krediet voor 31 extra lichtmasten langs het fietspad Baarle-Ulicoten

RAADSVOORSTEL Commissie R&E: Behandelend medewerker: Cluster: Afdeling

21 april 2022 Jan Braspenning

Raadsvergadering: Portefeuillehouder:

18 mei 2022 Wethouder van Tilborg

Leefomgeving Openbare Ruimte

Programma:

Verkeer, vervoer en waterstaat

Voorstel tot het voteren van een krediet voor 31 extra lichtmasten langs het fietspad Baarle Ulicoten.

1. Samenvatting Aanleiding: Uw gemeenteraad heeft in de raadsvergadering van 15 december 2021 ingestemd met het ontwerp voor de reconstructie van het fietspad en een uitvoeringskrediet van € 660.000 gevoteerd. Via een amendement heeft u het college toen verzocht om een verlichtingsplan op te stellen. Er is een plan gemaakt om 31 nieuwe lichtmasten te plaatsen. Die lichtmasten komen langs het fietspad bij slingers en bij donkere stukken langs de bosrand. In het eerdere ontwerp, op basis waarvan het benodigde krediet is bepaald, waren ook al maatregelen, zoals nieuwe tegels en reflecterende belijning, opgenomen om de veiligheid te verbeteren. We verbeteren door de extra verlichting de veiligheid voor de fietsers nog meer en nemen het gevoel van onveiligheid nog verder weg. Gevraagde beslissing: 1. een krediet van € 61.000,-- te voteren ten behoeve van het plaatsen van 31 extra lichtmasten langs het fietspad Baarle - Ulicoten. 2. de jaarlijkse kapitaallasten van € 2.000 mee te nemen in de begroting 2023 – 2026. Beoogd effect: In het oorspronkelijke vastgestelde ontwerp zijn maatregelen opgenomen om de verkeersveiligheid te verbeteren. Door het plaatsen van extra lichtmasten verhogen we de verkeersveiligheid nog meer. 2.

Onderbouwing, aanpak, uitvoering Als vervolg op het amendement is op 20 december 2021 het gespecialiseerde adviesbureau Nobralux gevraagd om een offerte op te stellen voor het maken van een verlichtingsplan. Het amendement en de eerdere inventarisatie van de Dorpsraad zijn als info meegestuurd. Op 5 januari 2022 is de offerte ontvangen en op 11-1-2022 is opdracht gegeven. De uitgangspunten voor het advies van Nobralux waren: - Onveilige locaties voor fietsers veilig verlichten; - Keuze voor 3000 K wit licht (geen amber); - Mogelijkheden met connectiviteit en sensoren onderzoeken;

Zaaknummer: 312969

-

NPR richtlijnen van toepassing. (NPR = Nederlandse Praktijk Richtlijn en is een aanvulling op de NEN-normen); - Adviseren over 2 alternatieven (armatuurtype Alexia met ingebouwde sensor en armatuurtype Brisa met externe sensor). Op 7 februari 2022 hebben we het advies ontvangen. Om te voldoen aan de NPR-richtlijnen zijn 129 lichtmasten nodig ter plaatse van slingers in het fietspad en langs het bosgedeelte. De kosten voor type Alexia zijn € 200.500,- en voor type Brisa € 183.000,-. Gezien het enorme aantal van 129 lichtmasten en de bijbehorende hoge kosten hebben we vervolgens een alternatief gezocht, dat dus niet voldoet aan de NPR richtlijnen. Dat alternatief is oriëntatieverlichting. Als basis voor ons ontwerp is de fietspadverlichting gebruikt, die is toegepast op een stuk van het fietspad Chaam – Ulvenhout. De lichtmasten staan daar niet om de 25 á 30 meter maar om de 50 á 100 meter en maar langs een gedeelte en aan één kant van de weg. We komen dan op een ontwerp met 31 nieuwe lichtmasten, zoals aangegeven op bijgevoegde tekeningen. De kosten, met armatuur Brisa, ramen we op € 61.000,-- excl BTW. Dit ontwerp hebben we vervolgens voorgelegd aan Enexis.

Enexis reageert als volgt: - Er moet nog nagegaan worden of raketboringen (8 stuks) onder de weg mogelijk zijn ivm aanwezige leidingen (water / gas / persleiding waterschap / datakabels); - De standaard aansluitkosten per lichtmast in onze gemeentelijke raming zijn akkoord. Er komen geen extra kosten bij voor eventuele boringen; - Voor 9 lichtmasten is een netwerkuitbreiding van het laagspanningsnet nodig; - De kosten voor netwerkuitbreidingen zijn voor Enexis; - Enexis hanteert op dit moment een voorbereidingstijd van 45 weken, de verwachting is dat dit nog oploopt. Overigens is de levertijd voor materialen (masten / armaturen) ook 3 á 4 maanden na opdracht aan een aannemer/leverancier. 3. Alternatieven 1. Het meest voor de hand liggende alternatief is om het oorspronkelijke besluit in tact te laten. Dus om de maatregelen om de verkeersveiligheid te verbeteren in de vorm van nieuwe tegels en belijning niet aan te passen. 2. Een tweede alternatief is om wel extra verlichting te plaatsen maar dan de oorspronkelijke maatregelen te laten vervallen. 3. In het amendement is gevraagd om alternatieven als sensoren en zonne-energie te onderzoeken. Argumenten 1.1 In het ontwerp is al voorzien in maatregelen om de veiligheid voor fietsers te vergroten. Er worden in het oorspronkelijke ontwerp al maatregelen getroffen ten behoeve van het vergroten van de veiligheid van de fietsers.

Die maatregelen zijn: - het aanbrengen van nieuwe rode fietspadtegels ter plaatse van slingers in het fietspad; Kosten geraamd op € 58.000,-- het aanbrengen van reflecterende belijning, kosten geraamd op € 8.400,--; - het verplaatsen van een lichtmast bij de Fransebaan; - het verbeteren van de aansluitingen op de Dorpstraat en Loveren; - het rooien van enkele bomen; - het aanbrengen van rode asfalt bij zijwegen. Hoewel elke vergelijking mank gaat, zijn er drukkere fietspaden, zoals het Bels Lijntje, of andere drukke wegen zonder fietspaden, zoals de Hoogstratensebaan of de Zondereigensebaan, die ook niet zijn verlicht. 1.2 De extra benodigde financiële middelen zijn niet voorzien in het oorspronkelijke krediet Zaaknummer: 312969

De extra benodigde kosten van € 61.000,-- zijn niet nodig om de verkeersveiligheid te verbeteren. Door andere maatregelen, die wel zijn opgenomen in het oorspronkelijke krediet, is al voorzien in de verbetering van de verkeersveiligheid. 1.3 In de lopende aanbestedingsprocedure van het oorspronkelijke ontwerp is geen rekening gehouden met de aanleg van nieuwe openbare verlichting; De aanbestedingsprocedure voor het civiele bestek is opgestart, zonder dat er een besluit ligt over het wel of niet aanbrengen van extra verlichting. De reden daarvoor is dat uw raad wil dat er in ieder geval zo snel mogelijk gestart wordt met de reconstructie van het fietspad. Extra verlichting kan mogelijk meegenomen worden tijdens de reconstructie. En als dat niet het geval is kan de verlichting op een later tijdstip alsnog geplaatst worden. Uit de reactie van Enexis blijkt het onmogelijk om op korte termijn de verlichting te realiseren. Als er besloten wordt om extra verlichting te plaatsen zal er, aanvullend op het bestek, op een aantal locaties bij de slingers in het fietspad een mantelbuis onder de bestrating aangebracht moeten worden. Dit om toekomstig opbreekwerk van Enexis aan de nieuwe bestrating te voorkomen. Als de boringen om onder de weg niet mogelijk blijken, zal de weg opengebroken moeten worden.

2.1 Extra openbare verlichting verlicht het buitengebied; dit is onwenselijk en verbruikt bovendien energie. Het buitengebied en de natuur zijn niet gebaat zijn bij extra verlichting, donker moet donker blijven. Bovendien verbruikt extra verlichting vanzelfsprekend ook extra energie, terwijl dat ons inziens niet nodig is. Deels beperken we dat energiegebruik door het afschakelen van de verlichting in de nacht. 2.2 De doorlooptijd bij Enexis is minimaal 45 weken na opdracht Bij reconstructie van het fietspad vóór de zomer 2022 zou dat betekenen dat we op zijn vroegst in het voorjaar van 2023 verlichting kunnen plaatsen. Een alternatief zou kunnen zijn om de aanleg van het fietspad ook een jaar uit te stellen. 2.3 Bij het aanbrengen van verlichting is er sprake van dubbele maatregelen: nieuwe rode betonstenen + belijning en dus verlichting. De keuze zou toch op één van beide maatregelen moeten vallen en niet op beiden. Bij de keuze voor verlichting zal dit toch moeten leiden tot minderkosten voor het oorspronkelijke ontwerp doordat de opgenomen maatregelen vervallen. 3.1 Alternatieven verlichting: sensoren en zonne-energie Er is op verzoek van uw gemeenteraad ook nog gekeken om bijvoorbeeld zonne-energie of sensoren toe te passen. Wij passen standaard al het telemanagement systeem van Luminext toe in onze armaturen.

Met dit systeem kunnen we per lichtmast de verlichtingssterkte en –duur al regelen. Het is voorstelbaar en mogelijk dat we de verlichting beperkt laten branden (bijvoorbeeld vanaf 6.00 uur tot zonsopkomst en vanaf zonsondergang tot 23.00 uur). Sensoren Het toepassen van sensoren langs het fietspad om de verlichting in- en uit te schakelen heeft vooren nadelen. Het voordeel is dat je energiezuinig omgaat met de verlichting. Het licht schakelt in op het moment dat het nodig is doordat de beweging wordt gedetecteerd door de sensor in of aan het armatuur. Wanneer je een reeks lichtmasten hiermee uitrust dan kun je ervoor zorgen dat je een golfbeweging maakt met licht: 1. Armatuur 1 schakelt in op het moment dat je nadert. 2. Armatuur 2 in de reeks schakelt gedimd in en wacht op de beweging. 3. Daarna schakelt armatuur 2 volledig in en armatuur 3 doet hetzelfde. 4. Als de in- en uitschakeling van de hele reeks armaturen op deze manier gebeurt dan ontstaat er

Zaaknummer: 312969

een zgn. “wave” van licht die de ogen geleidelijk aan laat wennen aan licht en de donkerte die daarop volgt. Deze setting zorgt voor een veilig verlicht fietspad. Nadeel hiervan is dat je ervoor moet zorgen dat de lichtmasten niet te ver uit elkaar staan opgesteld. Het aantal benodigde lichtmasten is dus aanzienlijk hoger dan je in dit geval zou willen. Denk daarbij aan een mastafstand van maximaal 25 meter en de noodzaak van een minimum aantal masten van 10 stuks om een geleidelijk verloop in het lichtbeeld te kunnen maken. Zodra je kiest voor mastafstanden van meer dan 25 meter dan ontstaat zonering; grote contrasten tussen lichte en donkere gedeeltes op het fietspad die elkaar afwisselen. De ogen van de fietser moeten bij iedere overgang wennen aan lichte en vervolgens weer aan donkere zones. Deze situatie is onveilig en zelfs gevaarlijk. Elke uittreding uit een verlichte zone veroorzaakt enkele seconden verblinding omdat de ogen zich weer moeten aanpassen aan de nieuwe lichtsituatie. Deze opstelling zou ik daarom afraden. Het gebruik van sensoren voegt hierin ook nauwelijks iets toe want met grotere mastafstanden kun je de golfbeweging niet maken. Zonne-energie Momenteel zijn er OVL lichtmasten die zijn voorzien van een zonnepaneel. Deze foto-voltaische cel laadt een accu op die vervolgens na zonsondergang voor de voeding zorgt.

In de eerste instantie lijkt dit een uitstekend idee. Echter kleven er veel nadelen aan dit systeem omdat deze techniek nog in de kinderschoenen staat. Het grootste probleem is dat de opgewekte stroom niet meteen kan worden gebruikt voor de verlichting omdat het simpelweg nog niet donker is op het moment dat de stroom wordt opgewekt. De mast is daarom voorzien van een accu die overdag (en dan nog alleen wanneer er voldoende zonlicht voorhanden is) wordt opgeladen. De capaciteit van deze accu is meestal niet voldoende om de gewenste verlichtingssterkte te genereren (meestal 3-5 lux). Daarbij komt dat de accu zeer onderhouds- en storingsgevoelig is en ook veelvuldig wordt gestolen(!). De accu’s zijn onderhevig aan slijtage en ze moeten elke paar jaar worden vervangen. Conclusie sensoren en zonne-energie Zowel sensoren als zonne-energie zijn niet geschikt om in deze specifieke situatie toe te passen. 4. Lasten, baten en dekking Investering: In het investeringsplan dat is opgenomen in de begroting 2022-2025 is geen rekening gehouden met het plaatsen van extra lichtmasten. Bij een extra investering van € 61.000 bedragen de extra jaarlijkse kapitaallasten ruim € 2.000 (€ 61.000/30). Dekking: De jaarlijkse kapitaallasten nemen we mee in de begroting 2023-2026. 5. Relatie met Baarle-Hertog Niet van toepassing 6. Relatie ABG-Organisatie Niet van toepassing 7.

Risico’s De risico’s zijn al beschreven onder het kopje alternatieven /argumenten.

Zaaknummer: 312969

8. Vervolg Planning: De aanbestedingsprocedure voor de reconstructie van het fietspad is op 14 maart 2022 gestart. De definitieve gunning is volgens planning op 15 april. We verwachten dat de aannemer rond 11 mei 2022 (de datum van de raadsvergadering waarin dit voorstel wordt behandeld) start of gestart is met de reconstructie van het fietspad. Communicatie: Alle bewoners langs het fietspad hebben op 24 februari 2022 een brief en de tekeningen ontvangen. De Dorpsraad heeft de brief en tekeningen per mail ontvangen. Ook Natuurvereniging Mark en Leij is geïnformeerd. De tekeningen zijn op 24 februari 2022 ook geplaatst op de website van de gemeente: www.baarle-nassau.nl/reconstructies We hebben alle betrokkenen gevraagd om mee te denken over de plannen en voor 14 maart te reageren. 1. We hebben van twee bewoners een reactie ontvangen. Een bewoner vraagt om een nieuwe lichtmast niet recht voor zijn woning (raam slaapkamer) te plaatsen. De andere bewoner vraagt om de lichtmast niet voor zijn inrit te plaatsen. We houden in de uitvoering rekening met beide wensen. 2. De Dorpsraad heeft als volgt gereageerd. Wat betreft het plan staan er meer lantaarnpalen op dan we verwacht hadden, maar daar zal uiteraard wel goed over nagedacht zijn. Gezien het feit dat er om verlichting is gevraagd en dat die er als het goed is nu gaat komen kunnen wij alleen maar heel blij zijn.

Het plan ziet er wat de dorpsraad betreft goed uit. 3. Mark en Leij heeft in algemene zin als volgt gereageerd. Aangezien wij vooral licht toe passen op de momenten dat de hoeveelheid natuurlijk licht tekort schiet, is de invloed op diersoorten die schemer of nacht-actief zijn het grootst. Daarbij valt bovendien op te merken dat de invloed van licht in de avondschemering groter is vanwege het feit dat diverse dieren de dag afwachten tot het moment om weer te kunnen gaan foerageren in de schemer. De eerste schemering en donkere uren worden daardoor intensiever gebruikt dan latere uren of de ochtendschemering, waarin een afbouw van activiteit plaats vind. Veel nacht actieve dieren, genieten door verminderde zichtbaarheid een zekere mate van veiligheid. Dit geldt zeker voor muizen en vleermuizen. Omgekeerd bevoordeelt aangebrachte verlichting hun natuurlijke vijanden (o.a. uilen) onevenredig. Een ander effect van verlichting is dat nacht-actieve insecten in hun oriëntatie verstoord worden en zich in relatief hoge dichtheden rond lichtpunten kunnen verzamelen. Hierdoor worden bijvoorbeeld vleermuizen, door deze voedselbron aangetrokken met extra risico's, zowel door hun vijanden als verkeer. Ook gaat er invloed uit van licht omdat dieren hun activiteit/rustritme wordt bepaald door aanwezig licht. Verlichting verlengt de dag, met meer uren activiteit tot gevolg.

Ook de timing van groei en voortplanting wordt gestuurd door de daglengte. Licht kan dit verstoren. Planten in de stad krijgen eerder hun blad in het voorjaar en dragen het langer in de herfst. Conclusie: plaats geen verlichting als er andere mogelijkheden zijn om de verkeersveiligheid te verbeteren. BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN BAARLE-NASSAU M. Tromp secretaris

M.H.M.R. de Hoon- Veelenturf burgemeester

Bijlage(n): 3 tekeningen Zaaknummer: 312969

DE RAAD VAN DE GEMEENTE BAARLE-NASSAU; gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders nr. 312969;

gelet op het bepaalde in ; besluit:

1. een krediet van € 61.000,-- te voteren ten behoeve van het plaatsen van 31 extra lichtmasten langs het fietspad Baarle - Ulicoten. 2. de jaarlijkse kapitaallasten van € 2.000 mee te nemen in de begroting 2023 – 2026.

Aldus besloten in de openbare vergadering van 11 mei 2022

DE GEMEENTERAAD VAN BAARLE-NASSAU

H.C. Veraart Griffier

M.H.M.R de Hoon-Veelenturf Voorzitter

Zaaknummer: 312969