BLN Programmabegroting 2026

L/B L L

Bedrag -109 10

V/N N V

L

-25

N

B L

419 13

V V

L

-231

N

B

85

V

B

327

V

B

23

V

L/B L/B

7 519

V V

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

Paragrafen

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

69

Lokale heffingen

Lokale heffingen Inleiding De gemeentelijke heffingen zijn na de doeluitkeringen en de algemene uitkering uit het Gemeentefonds de belangrijkste bron van inkomsten. In de paragraaf Lokale heffingen doen wij verslag van: • de geraamde inkomsten; •

het beleid ten aanzien van de lokale heffingen;

•

de berekeningswijze van de gemeentelijke tarieven en welke beleidsuitgangspunten hieraan ten grondslag liggen;

•

de ontwikkeling van de lokale lastendruk;

•

het kwijtscheldingsbeleid.

Lokale heffingen De lokale heffingen zijn met € 5,7 miljoen goed voor 22% van de gemeentelijke inkomsten. In onderstaand overzicht zijn de inkomsten voor de jaren 2024 tot en met 2026 weergegeven. Hierbij is een onderverdeling gemaakt in gebonden heffingen (aan te wenden voor doel) en vrij besteedbare heffingen. De inkomsten uit lokale heffingen nemen in 2026 met € 615.000 toe ten opzichte van 2025. Deze hogere inkomsten zitten verspreid over diverse heffingen. De in deze paragraaf genoemde tariefvoorstellen voor 2026 zijn indicatief, de definitieve tarieven worden momenteel uitgewerkt en later meegenomen in het raadsvoorstel voor de nieuwe belastingverordeningen 2026.

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

71

Realisatie 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

Gebonden heffingen Afvalstoffenheffing

717.726

736.000

743.000

Leges Markten en kermissen Rioolheffing

661.009 18.406 641.540

668.465 18.505 740.000

734.100 18.505 847.000

2.038.681

2.162.970

2.342.605

Forensenbelasting OZB Niet-woningen eigenaren OZB Niet-woningen gebruikers OZB Woningen eigenaren

374.499 537.670 326.009 1.301.404

388.415 572.212 346.009 1.342.674

401.115 820.293 452.441 1.381.761

Reclame en precariobelasting Toeristenbelasting

51.325 301.399

54.603 237.919

56.603 265.019

Totaal Vrij besteedbare heffingen

2.892.306

2.941.832

3.377.232

Totaal opbrengsten

4.930.987

5.104.802

5.719.837

Heffingen

Totaal Gebonden heffingen

Vrij besteedbare heffingen

Gebonden heffingen Bij de gebonden heffingen is kostendekkendheid het uitgangspunt. De gebruiker betaalt in principe de integrale kosten van de geleverde producten en diensten. Een meer dan kostendekkende heffing is niet toegestaan; daarentegen kunnen bestuurlijke overwegingen aanleiding zijn tot het vaststellen van lagere tarieven. Het BBV schrijft voor dat gemeenten in de paragraaf lokale heffingen inzicht verschaffen in de berekeningswijze van de gemeentelijke tarieven. Naast de kosten op de betreffende taakvelden worden namelijk nog een aantal posten extracomptabel toegerekend aan de tarieven, zoals overhead, rente en BTW. Hieronder wordt achtereenvolgens ingegaan op de tariefberekeningen van de afvalstoffenheffing, de rioolheffing en de gemeentelijke leges.

72

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

Afvalstoffenheffing De gemeente is verplicht om huishoudelijk afval op te halen. Van de opbrengst afvalstoffenheffing betaalt de gemeente de inzamelings- en verwerkingskosten, maar ook de exploitatie van de milieustraat. Inwoners van Baarle-Nassau betalen een vastrecht en een variabel tarief (per kilo restafval). De afvalstoffenheffing wordt geïncasseerd door Brabant Water. De afvalstoffenheffing is een bestemmingsheffing, dit houdt in dat de geïnde gelden aangewend moeten worden voor het doel. Uitgangspunt in Baarle-Nassau is een 100% kostendekkende afvalstoffenheffing: de tarieven bewegen mee met de ontwikkeling van de toerekenbare kosten. De voorziening Afvalstoffenheffing vormt de sluitpost van de exploitatie. De voorziening heeft een egaliserende functie, ze kan worden gebruikt om via het tarief te sparen voor grote uitgaven in de toekomst (onderhoud, vervanging) of om ongewenste schommelingen van het tarief op te vangen. In onderstaande tabel is de exploitatieopzet van de afvalstoffenheffing 2026 afgezet tegen die van 2025. 2025

2026

Kosten taakvelden Begroting gemeente Baarle-Nassau Begroting ABG (60%) Inkomsten taakvelden Netto kosten taakveld Afval

803.784 39.485 -233.000 610.269

838.156 54.485 -241.000 651.641

Toe te rekenen kosten: Overhead ABG (40%) incl. (omslag)rente BTW Totale kosten

26.324 57.343 693.936

36.324 68.000 755.965

Opbrengst heffingen

736.000

743.000

Dekking Mutatie voorziening (positief = toevoegen, negatief = onttrekken)

106% 42.064

98% 12.965-

De toerekenbare kosten voor de heffing zijn per saldo in 2026 met € 62.000 toegenomen ten opzichte van de gewijzigde begroting 2025. Daarnaast nemen de opbrengsten met € 7.000 toe. De huidige stand van de egalisatievoorziening afvalstoffenheffing (saldo jaarrekening 2024) ligt met € 166.888 boven het gewenste niveau van € 100.000. In de begroting 2026 is rekening gehouden met een indexering van 1%. In onderstaande tabel is het tariefvoorstel 2026 afgezet tegen het tarief 2025.

Vastrecht eenpersoonshuishouden Vastrecht meerpersoonshuishouden Tarief per kilo restafval*

2025 € 181,20 € 234,72 € 0,28

2026 € 183,00 € 237,12 n.t.b.

wijziging € 1,80 (+1%) € 2,40 (+1%) n.t.b.

(*) Het tarief per kilo restafval wordt nog afgestemd met gemeente Baarle-Hertog.

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

73

Rioolheffing Voor de afvoer van afvalwater en de zuivering daarvan, heeft de gemeente de plicht om voor een goed werkend rioleringsstelsel te zorgen. Ook heeft de gemeente de zorgplicht om de grondwaterstand en de afvoer van hemelwater (regenwater) te beheren. Om al deze watertaken te bekostigen wordt er één belasting geheven, de rioolheffing. De gemeentelijke watertaken gaan gepaard met relatief grote uitgaven en hebben een langjarige planning. In het verbreed gemeentelijk rioleringsplan (VGRP) is het onderhoud aan het rioleringsstelsel voor de komende jaren in kaart gebracht. Voor de rioolheffing geldt een vast tarief per kubieke meter water dat vanuit het perceel van de belastingplichtige wordt afgevoerd. De rioolheffing is, evenals de afvalstoffenheffing, een bestemmingsheffing. Ook hier is een 100% kostendekkende heffing het uitgangspunt in Baarle-Nassau. In onderstaande tabel is de exploitatieopzet van de rioolheffing 2026 afgezet tegen die van 2025. 2025

2026

905.194 94.120 -4.000 995.314

598.841 109.120 -4.000 703.961

62.746 207.359 1.265.419

72.746 155.870 932.577

Opbrengst heffingen

740.000

847.000

Dekking Mutatie voorziening (positief = toevoegen, negatief = onttrekken)

58% -525.419

91% -85.577

Kosten taakvelden Begroting gemeente Baarle-Nassau Begroting ABG (60%) Inkomsten taakvelden Netto kosten taakveld riool Toe te rekenen kosten: Overhead ABG (40%) incl. (omslag)rente BTW Totale kosten

De toerekenbare kosten voor de heffing zijn per saldo in 2026 met € 333.000 afgenomen ten opzichte van de gewijzigde begroting 2025. Daarnaast nemen de opbrengsten met € 107.000 toe. De rioolheffing wordt gedurende de jaren 2025 t/m 2027 extra verhoogd met jaarlijks 10% (bovenop de reguliere verhoging van 4,5%) ter compensatie van de (hoge) inflatie gedurende de periode 20212024. In onderstaande tabel wordt het tariefvoorstel 2026 afgezet tegen het tarief 2025.

Rioolheffing per m3

2025 € 1,68

2026 € 1,92

wijziging € 0,24 (+14,5%)

74

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

Retributies Retributies worden geheven als de gemeente een dienst verleent aan een individu of een van haar bezittingen ter beschikking stelt. Voorbeelden van retributies zijn leges, markt- en standplaatsgelden en lijkbezorgingsrechten (grafrechten). In 2018 zijn de meeste tarieven voor de drie ABG gemeenten geharmoniseerd. De geharmoniseerde tarieven worden gezamenlijk voor de drie gemeenten geïndexeerd (2,7% in 2026). Voor de overige tarieven is dezelfde index gehanteerd. Jaarlijks bij het opstellen van de begroting wordt een kostendekkendheidsanalyse gemaakt van de legesverordening. De lasten worden berekend aan de hand van de normatieve tijdsbesteding en de toerekenbare uurtarieven. De baten worden berekend op basis van de verwachte productie en de geïndexeerde legestarieven. De kostendekkendheidsanalyse van de legesverordening wordt momenteel uitgewerkt en later meegenomen in het raadsvoorstel voor de nieuwe belastingverordeningen 2026.

Vrij besteedbare heffingen De vrij besteedbare heffingen zijn een belangrijk politiek instrument en maken integraal onderdeel uit van het gemeentelijk (belasting-)beleid. De geïnde gelden vormen een algemene inkomstenbron voor de gemeente.

Onroerende zaakbelasting Inwoners betalen onroerendezaakbelasting (OZB) als zij op 1 januari van een belastingjaar eigenaar zijn van een woning of gebruiker en/of eigenaar van een niet-woning. De OZB is gebaseerd op de WOZ-waarde op 1 januari van het voorgaande jaar. In deze begroting is een inkomstenstijging verwerkt van 3% voor het woningen tarief. De tarieven niet-woningen eigenaren en niet-woningen gebruikers worden in 2026 gelijkgetrokken met het gemiddelde in Nederland. Hierdoor stijgen deze tarieven met respectievelijk 43% en 31%. In de tariefberekening is tenslotte rekening gehouden met 0,5% areaal toename. Het beleid tot nu toe is altijd geweest dat de OZB-opbrengst niet beïnvloed wordt door de hertaxaties van het onroerend goed. Met andere woorden: als de totale waarde van het onroerend goed stijgt, als gevolg van hogere taxatiewaarden, zullen de OZB-tarieven minder stijgen zodat de totale opbrengst gelijk blijft (het omgekeerde geldt uiteraard ook). Net als in voorgaande jaren is ook voor 2026 dit beleidsuitgangspunt gehanteerd. Voorstel tarieven 2026 Woningen eigenaren Niet-woningen eigenaren Niet-woningen gebruikers

2025 0,102% 0,216% 0,172%

2026 0,100% 0,306% 0,220%

Toeristenbelasting Voor personen die niet staan ingeschreven in de gemeente heffen wij een toeristenbelasting als zij blijven overnachten in een hotel, een pension of een ander vakantieonderkomen. Voor de toeristenbelasting zijn de houders van de hotels, pensions en campings belastingplichtig. Zij kunnen het tarief aan de toerist doorberekenen.

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

75

Om de toeristenbelasting gelijk te trekken met het landelijk gemiddelde, worden de tarieven in 2026 met 11% verhoogd. Voorstel tarieven 2026 Tarief per overnachting Tarief per vaste standplaats

2025 € 2,04 € 360,11

2026 € 2,26 € 399,72

wijziging € 0,22 (+11%) € 39,61 (+11%)

Forensenbelasting Forensenbelasting wordt geheven op natuurlijke personen die, zonder in de gemeente hoofdverblijf te hebben, op meer dan 90 dagen van het belastingjaar voor zichzelf en/of hun gezin een gemeubileerde woning in de gemeente beschikbaar houden. Voorstel tarieven 2026 maximaal 15 m2 meer dan 15 m2, doch niet meer dan 20 m2 meer dan 20 m2, doch niet meer dan 30 m2 meer dan 30 m2, doch niet meer dan 40 m2 meer dan 40 m2, doch niet meer dan 60 m2 meer dan 60 m2, doch niet meer dan 80 m2 meer dan 80 m2, doch niet meer dan 100 m2 meer dan 100 m2

2025 € 109,00 € 162,00 € 202,00 € 279,00 € 340,00 € 444,00 € 552,00 € 659,00

2026 € 112,00 € 167,00 € 208,00 € 287,00 € 350,00 € 457,00 € 569,00 € 679,00

wijziging € 3 (+3%) € 5 (+3%) € 6 (+3%) € 8 (+3%) € 10 (+3%) € 13 (+3%) € 17 (+3%) € 20 (+3%)

Reclamebelasting Deze belasting wordt geheven van elke ondernemer die een reclame-uiting heeft binnen de bebouwde kom van de gemeente Baarle-Nassau. De opbrengst van deze belasting wordt geheel aangewend ter bevordering van de lokale economie. In Baarle-Nassau zijn 2 zones aangewezen waarbinnen de belastingplicht geldt. De belasting wordt berekend op basis van de WOZ-waarde van de bedrijfsvestiging. Voorstel tarieven 2026 Bij een WOZ-waarde t/m € 150.000: - Zone 1, vast bedrag - Zone 2, vast bedrag Bij een WOZ-waarde boven de € 150.000, voor iedere € 1.000 daarboven: - Zone 1 - Zone 2 Maximumbedrag per vestiging:

76

2025

2026

wijziging

€ 207,00

€ 213,00

€ 6 (+3%)

€ 103,00

€ 106,00

€ 3 (+3%)

€ 1,61

€ 1,66

€ 0,05 (+3%)

€ 0,80 € 1.035,00

€ 0,82 € 1.066,00

€ 0,02 (+3%) € 31 (+3%)

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

Precariobelasting De precariobelasting wordt geheven van degenen die één of meer voorwerpen heeft in de openbare ruimte, zoals terrassen. Voorstel tarieven 2026 Per m2 per jaar Per m2 per maand

2025 € 36,40 € 3,64

2026 € 37,50 € 3,75

wijziging € 1,10 (+3%) € 0,11 (+3%)

Ontwikkeling van de lokale lastendruk Jaarlijks brengt het Coelo (het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden) een Atlas van de lokale lasten uit. Daarin is op het vlak van de lokale lastendruk een vergelijking van alle Nederlandse gemeenten gemaakt. Uitgangspunt voor de berekening van de lokale lastendruk zijn de lasten OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing voor een gemiddeld meerpersoonshuishouden. De volgende tabel geeft de meerjarige ontwikkeling van de lokale woonlasten weer voor de jaren 2024-2026: Woonlasten Onroerende zaakbelasting* Afvalstoffenheffing Rioolheffing Totaal woonlasten Stijging (Absoluut) Stijging (Relatief)

2024 € 475 € 269 € 180 € 924 € 109 13,4%

2025 € 478 € 280 € 206 € 964 € 40 4,4%

2026 € 490 € 283 € 236 € 1.009 € 45 4,6%

Bij de berekening van de woonlasten voor Baarle-Nassau gaan we uit van de waarden die door het COELO voor een meerpersoonshuishouden gehanteerd worden: OZB: gemiddelde woningwaarde volgens COELO op waarde peildatum (2025 = € 468.235), plus 3% voor 2026 en min 0,5% areaalontwikkeling; Afvalstoffenheffing: begrote opbrengsten 2025 plus 1% (2025: vastrecht € 234,72 + 162 kg restafval à € 0,28); Rioolheffing: waterverbruik meerpersoonshuishouden met een waterverbruik van 123 m³, plus 14,5% tariefstijging voor 2026.

Gemiddelde woonlasten (COELO) Provincie Noord-Brabant Gemeenten < 25.000 inwoners Gemeente Alphen-Chaam Gemeente Gilze en Rijen Gemeente Goirle Gemeente Hilvarenbeek Gemeente Zundert

€ 908 € 1.037 € 1.100 € 763 € 1.007 € 865 € 1.245

€ 965 € 1.091 € 1.196 € 862 € 1.007 € 948 € 1.246

n.t.b. n.t.b. n.t.b. n.t.b. n.t.b. n.t.b. n.t.b.

Kwijtscheldingen Zoals binnen onze gemeente gebruikelijk bestaat de mogelijkheid om voor de aanslagen rioolheffing en afvalstoffenheffing jaarlijks een verzoek om kwijtschelding in te dienen. Personen die aan de voorwaarden voldoen (betrokkenen hebben geen vermogen en de betalingscapaciteit is te laag om de aanslag te betalen), kunnen door het indienen van een dergelijk verzoek voor één of beide heffingen kwijtschelding ontvangen. In de tariefberekeningen voor de afvalstoffen- en rioolheffing is rekening gehouden met de inkomstenderving door kwijtschelding.

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

77

Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is bepaald dat gemeenten hun beleid voor risicomanagement moeten vastleggen en op basis van een risicoprofiel hun financiële weerstandsvermogen moeten bepalen. Risicomanagement is vooral bedoeld er voor te zorgen dat het optreden van risico’s zo weinig mogelijk nadelige gevolgen heeft op de uitvoering van het bestaande beleid en het realiseren van de gestelde doelen. Door het in beeld brengen en kwantificeren van de risico’s kan bepaald worden welk bedrag nodig is om de nadelige gevolgen op te vangen indien risico’s zich daadwerkelijk voordoen.

Risicoprofiel De risicoanalyse heeft plaats gevonden ten tijde van het opstellen van de begroting 2026. Er zijn circa 40 risico’s geïdentificeerd waarvan de kans en het financieel gevolg zijn ingeschat. Door aan elk risico een score toe te kennen zijn de risico’s te rangschikken en te prioriteren om te managen. De risicoscore wordt bepaald door de formule kans x geldgevolg. In deze paragraaf worden de tien risico’s met de hoogste score gepresenteerd waarbij de risico’s van de bouwgrondexploitaties niet zijn meegenomen (op de enige nog lopende bouwgrondexploitatie lopen we ook geen risico meer). De tien grootste risico’s per 1 januari 2026 zijn: Programma

0. Bestuur en ondersteuning

2. Verkeer, vervoer en waterstaat 6. Sociaal Domein

8. Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing 9. Algemene dekkingsmiddelen

Omschrijving risico

Kans

Financieel gevolg

Hogere fin. bijdrage aan ABG

40%

€

Benodigde weerstandscapaciteit 672.300 € 268.920

Hogere bijdrage ABG interne organisatie Onjuist uitgevoerde bestuurlijke processen leiden tot juridische claims en/of extra kosten ABG ICT (o.a.een mogelijke hack)

20%

€

400.000 €

80.000

10%

€ 1.000.000 €

100.000

25%

€

280.800 €

70.200

Onderhoud openbare ruimte

20%

€

500.000 €

100.000

Jeugdzorg

50%

€

400.000 €

200.000

Gebruik huishoudelijke hulp

50%

€

190.000 €

95.000

Lagere legesopbrengsten omgevingsvergunningen

50%

€

125.000 €

62.500

Door de stijgende inflatie is de stelpost indexatie niet toereikend Door aanpassing verdeelmaatstaven of lagere uitgaven van het Rijk kan de algemene uitkering dalen

50%

€

250.000 €

125.000

80%

€

140.000 €

112.000

Totaal:

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

€

1.213.620

79

De totaal benodigde weerstandscapaciteit van alle risico's van de gemeente Baarle-Nassau bedraagt € 1.676.100. Dat is gelijk aan de berekende benodigde weerstandscapaciteit in het kader van de jaarrekening 2024. Omdat risico’s zich in de meeste gevallen niet tegelijkertijd zullen voordoen, kan risicosimulatie worden toegepast. Op basis van een dergelijke simulatie zal de benodigde weerstandscapaciteit lager uitvallen dan het totaal van de risico’s. Risicosimulatie is een ingewikkelde statistische kansberekening die alleen toegevoegde waarde heeft als de massa, dat wil zeggen het aantal risico’s, groot genoeg is. Dat is in Baarle-Nassau niet het geval. Bij programma 0 Hogere bijdrage ABG interne organisatie is rekening gehouden met de risico’s in de bedrijfsvoering van de ABG op basis van het risicoprofiel genoemd in de begroting 2026 van de ABG. Het risicoprofiel is onlangs herijkt op basis van de doorontwikkeling van de organisatie naar een professioneel dienstverlener. Op dit moment beziet de ABG de omvang van deze risico’s mede in relatie tot financiering in hun eigen begroting. Een eerste uitwerking vindt plaats in de begroting 2027 van de ABG.

Weerstandscapaciteit / Weerstandsvermogen Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit de financiële middelen die de gemeente kan inzetten om de nadelige gevolgen van de risico’s (niet begrote kosten) op te vangen en bevat twee componenten: • •

een incidentele component bestaande uit de algemene weerstandsreserves en het geraamde bedrag voor onvoorziene lasten die als buffer dienen voor het tijdelijk opvangen van negatieve exploitatieresultaten; een structurele component bestaande uit de onbenutte belastingcapaciteit en capaciteit uit hoofde van de overige heffingen.

De onbenutte capaciteit uit belastingen en heffingen zijn geen middelen die direct beschikbaar zijn en er spelen politieke overwegingen een rol voordat tot een verhoging van de gemeentelijke tarieven wordt overgegaan. Daarom is ervoor gekozen deze niet mee te nemen in de berekening van de beschikbare weerstandscapaciteit. De beschikbare weerstandscapaciteit is als volgt berekend:

80

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

nr. Omschrijving

2025

2026

2027

2028

2029

2.352.704

1.683.548

1.129.746

1.199.984

1.018.118

-220.991 100.000

-220.000 100.000

-38.875 -8.120 -47.943 -20.000 -15.000 -30.000 -8.179 -5.000 -10.341 -10.000 -500.000 145.293

-40.000

A Algemene reserve stand per 01 januari Mutaties/Claims op basis van raadsbesluiten 1 Afboeken kosten nieuwbouw CCB 2 Middelen t.b.v. bibliotheek (sept.circ. 2025) 3 Opbrengst verkoop CCB-gebouw 4 Onderzoek toekomstig gebruik gemeentehuis 5 BP met verbrede reikwijdte 6 Omgevingsplan Grens 32 7 Pilot subsidieverwerving 8 Ondernemerspeiling 9 Realisatie basisinfrastructuur Bels Lijntje 10 Beleid Vrijkomende Agrarische Verbouwing 11 Woonwagenbeleid 12 Extra capaciteit wonen 13 Grensstation 14 Aanvulling voorziening riolering 15 Bestemming resultaat jaarrekening 2024

pm

(Meerjaren)begroting 16 Bestemming resultaat jaarrekening 2025 t/m 2028 17 Nieuwe gemeenteraad 2026 (1e Turap 2025) 18 Actualiseren parkeernormennota (PPN 2026) 19 Uitvoeringsplan vrijetijdsvisie (PPN 2026) stand per 31-12 (afgerond)

-343.802 -15.000 -10.000 -25.000

70.238

-181.866

-440.356

1.683.548

1.129.746

1.199.984

1.018.118

577.762

1.232.331

1.246.781

1.235.083

1.235.781

1.235.781

16.499 -2.049

18.302

698

B Algemene bedrijfsreserve grondexploitaties stand per 01 januari 20 Winstneming Maaijkant 2e fase 21 Gebiedsvisie voor transformatiegebieden kern BLN 22 Opstell. prog. grondbel. en kst.verhaal (PPN 2026) stand per 31-12 (afgerond)

-30.000 1.246.781

1.235.083

1.235.781

1.235.781

1.235.781

12.670

1

1

1

1

D beschikbare weerstandscapaciteit

2.942.999

2.364.830

2.435.766

2.253.900

1.813.544

E benodigde weerstandscapaciteit

1.676.100

1.676.100

1.676.100

1.676.100

1.676.100

1,76

1,41

1,45

1,34

1,08

ruim voldoende

ruim voldoende

ruim voldoende

voldoende

voldoende

C Onvoorzien

F weerstandsvermogen (ratio) kwalificatie

Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is te definiëren als “het vermogen van de gemeente Baarle-Nassau om financiële risico’s op te kunnen vangen teneinde haar taken te kunnen voortzetten”. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de risico’s

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

81

waarvoor geen voorzieningen zijn getroffen of verzekeringen voor zijn afgesloten (de benodigde weerstandscapaciteit). Het weerstandsvermogen is van belang bij het beoordelen van de financiële positie van de gemeente en wordt uitgedrukt in een verhoudingsgetal, de weerstandsratio. Op basis van de benodigde en de beschikbare weerstandscapaciteit wordt het weerstandsvermogen bepaald via de volgende formule:

Weerstandsratio

Beschikbare Weerstandscapaciteit = -----------------------------Benodigde Weerstandscapaciteit

=

€ 2.942.999 ------------------ = 1,76 € 1.676.100

Het weerstandsvermogen voor 2025 is momenteel 1,76. Dit is lager dan de laatste herberekening bij de jaarrekening 2024. Voor de beoordeling van de weerstandsratio zijn een aantal klassen gedefinieerd: Ratio weerstandsvermogen > 2,0 1,4 < x ≤ 2,0 1,0 < x < 1,4 0,8 < x < 1,0 0,6 < x < 0,8 < 0,6

Betekenis

Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende

Bij de vaststelling van de perspectiefnota 2013-2016 heeft de gemeenteraad besloten de norm te stellen op ruim voldoende (1,4 - 2,0). Momenteel wordt dus voldaan aan deze norm. Tenslotte dient nog te worden opgemerkt dat bovenstaande berekening een momentopname is. Door het voortschrijdend inzicht en de voortgang van de lopende projecten veranderen de risico’s continu.

Financiële kengetallen De kengetallen helpen de leden van de gemeenteraad inzicht te krijgen in de financiële positie van de gemeente. Het doel van de kengetallen en de beoordeling ervan is om raadsleden inzicht te geven in de financiële positie van hun gemeente. Financiële kengetallen

Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Structurele exploitatieruimte Grondexploitatie Belastingcapaciteit

82

Rekening 2024

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Begroting 2029

17% 17%

Begroting 2025 (primair) 31% 31%

39% 39%

53% 52%

51% 51%

48% 48%

45% 3% -3% 93%

40% 1% 0% 101%

34% 0% 0% 93%

30% -1% 0% 95%

28% -2% 0% 94%

27% -1% 0% 92%

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

Netto schuldquote De netto schuld weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de baten. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Normaal bevindt de netto schuldquote van een gemeente zich ergens tussen de 0% en 100%. De percentages voor Baarle-Nassau lopen op, dit betekent dat de schuld toeneemt. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen Om inzicht te verkrijgen in hoeverre sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel inals exclusief doorgeleende gelden weergegeven (netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen). Op die manier wordt duidelijk in beeld gebracht wat het aandeel van de verstrekte leningen is en wat dit betekent voor de schuldenlast. De wijze waarop de netto schuldquote gecorrigeerd voor de doorgeleende gelden wordt berekend is gelijk aan de netto schuldquote, met dien verstande dat bij de financiële activa ook alle verstrekte leningen worden opgenomen (betreft met name leningen aan sportverenigingen en startersleningen). Uit de kengetallen valt af te lezen dat er slechts in beperkte mate gelden zijn doorgeleend. Solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen.

Onder de solvabiliteitsratio wordt verstaan het eigen vermogen als percentage van het balanstotaal. Het eigen vermogen van een gemeente bestaat uit de reserves (zowel de algemene reserve als de bestemmingsreserves) en het resultaat uit het overzicht van baten en lasten. In het algemeen wordt een getal tussen 25% en 40% als een minimum gezien. BaarleNassau voldoet met circa 34% voor 2026 aflopend naar 27% in 2029 aan deze norm. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt thans het onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten. De aard van de lasten en baten bepaalt in eerste instantie of een begrotingspost als incidenteel of structureel aangemerkt wordt. Om de structurele lasten en baten te bepalen worden de incidentele lasten en baten van de totale lasten en baten afgetrokken. De structurele exploitatieruimte wordt bepaald door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves gedeeld door de totale baten en uitgedrukt in een percentage. Het percentage voor Baarle-Nassau bedraagt voor 2026 0% wat duidt op een sluitende begroting. Voor 2027 t/m 2029 is op dit moment sprake van een tekort. Grondexploitatie Grondexploitaties kunnen een forse impact hebben op de financiële positie van een gemeente.

De boekwaarde van de voorraden grond is van belang omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. Voor de berekening van dit kengetal wordt de boekwaarde van de in exploitatie genomen gronden, gedeeld door de totale baten uit de programmabegroting of jaarstukken (ingevolge artikel 17 onderdeel van het BBV = exclusief mutaties reserves) en uitgedrukt in een percentage. Het financiële effect van de huidige grondexploitaties op de begroting van BaarleNassau is zeer beperkt. Belastingcapaciteit De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Het Coelo publiceert deze lasten ieder jaar in de Atlas van de lokale lasten. Onder de woonlasten wordt verstaan de OZB, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing voor een woning met een gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. Dit wordt afgezet tegen de gemiddelde woonlasten in Nederland in het voorafgaande jaar. Baarle-Nassau zit voor 2026 en verder onder het landelijk gemiddelde.

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

83

Onderhoud kapitaalgoederen

Onderhoud kapitaalgoederen Algemeen Wij zijn inrichter, beheerder en voor een groot deel ook eigenaar van de openbare ruimte in BaarleNassau. Bij de inrichting en het beheer van de openbare ruimte ontstaan kapitaalgoederen zoals wegen, riolering, water en groen. Kapitaalgoederen zijn van directe invloed op een goed, veilig en efficiënt leef-, werk- en woonmilieu voor de inwoners. Daarnaast is het financieel belang van goed beheer en onderhoud van kapitaalgoederen groot, omdat we de waarde ervan dienen te behouden en het een aanzienlijk beslag op onze begroting legt. Naast producent en beheerder van die kapitaalgoederen zijn we er zelf ook gebruiker van. Bij het uitvoeren van onze taken maken we bijvoorbeeld gebruik van het gemeentehuis en de gemeentewerf.

Beleidsdocumenten • • • • •

Wegbeheerplan 2019-2024 VGRP 2021-2025 Onderhoudsplanningen gebouwen 2024-2033 Beleidsplan sport en bewegen 2021-2025 "Baarle Beweegt" Groenvisie Grenzeloos groen 2017

Wegen Beleidskader Wegbeheer is een wezenlijk onderdeel van het beheer van de openbare ruimte. Om deze openbare ruimte, welke voor een belangrijk gedeelte het leefgenot en de veiligheid voor onze inwoners bepaalt, op een verantwoorde wijze te kunnen beheren zijn middelen nodig. Om deze middelen zo efficiënt en effectief mogelijk in te zetten is bestuurlijk gekozen voor de methode van Rationeel wegbeheer van de CROW. In het door de raad op 7 november 2018 vastgestelde wegbeheerplan is opgenomen de minimale technische kwaliteit van de verharding conform de CROW-richtlijn te houden (minimaal niveau B). In 2022 is voor het laatst een weginspectie uitgevoerd. Uit de inspectie is gebleken dat sprake is van achterstallig onderhoud (kwaliteitsniveau D) waar de komende jaren prioriteit aan gegeven dient te worden. Conform de regelgeving uit het Besluit Begroten en Verantwoorden, is hiervoor in 2023 een voorziening gevormd. Verder zal, op basis van de weginspecties 2025, het wegbeheerplan geactualiseerd worden voor de periode 2026-2030. Naar verwachting is het wegbeheerplan gereed in januari 2026.

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

85

Financiële consequenties De financiële ramingen in de begroting 2026-2029 zijn nog gebaseerd op de weginspecties uit 2022 en de daarop gebaseerde geactualiseerde uitvoeringsplanning 2024-2028. Financiële consequenties in de begroting De uitgevoerde onderhoudswerkzaamheden wijken vaak af ten opzichte van de planning uit het wegbeheerplan. Dit wordt met name veroorzaakt door het feit dat projecten integraal aangepakt worden. Daarbij wordt niet alleen naar de onderhoudstoestand van de weg gekeken maar ook naar eventueel noodzakelijke maatregelen op het gebied van verkeer, groen, riolering en openbare verlichting. Omdat het bedrag voor onderhoud (groot en klein) in de praktijk van jaar tot jaar niet erg veel afwijkt, is in het verleden de onderhoudsvoorziening opgeheven. In plaats daarvan wordt jaarlijks in de begroting een bedrag voor uit te voeren onderhoudswerkzaamheden opgenomen. De jaarlijkse bedragen zijn gebaseerd op de geactualiseerde uitvoeringsplanning 2024-2028. Voor 2026 betreft het een bedrag van € 379.000. In 2023 is tevens een voorziening gevormd van € 893.000. Deze voorziening zal gedurende de periode 2024 t/m 2027 aangewend worden om het achterstallig onderhoud weg te werken. In 2024 is een bedrag uitgegeven van € 2.391. Van de resterende middelen wordt gedurende de jaren 2025 t/m 2027 telkens ongeveer 1/3 deel uitgegeven.

Riolering en water Beleidskader De raad heeft op 4 november 2020 het Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025 (VGRP) vastgesteld. Het beleid, zoals opgenomen in het VGRP, is gericht op: • • • • • •

Het inzamelen van het binnen gemeentelijk gebied geproduceerde afvalwater; Het inzamelen van hemelwater; Het transporteren van het ingezamelde water naar een geschikt lozingspunt; Het voorkomen van ongewenste emissies naar oppervlaktewater, bodem en grondwater; Het zoveel mogelijk beperken van overlast voor de woonomgeving (in de breedste zin van het woord); Het doelmatig beheren van de riolering, het oppervlaktewater en grondwater tegen de laagst mogelijke maatschappelijke kosten.

Financiële consequenties Op basis van het VGRP 2021-2025 bedragen de kosten voor onderhoud aan de riolering in 2026 € 352.600. Financiële consequenties in de begroting De jaarlijkse onderhoudskosten worden verantwoord binnen de gesloten exploitatie riolering. Het saldo tussen de totale lasten en baten binnen de exploitatie riolering wordt toegevoegd of onttrokken aan de voorziening riolering. In 2026 wordt het WRP (Water- en Rioleringsprogramma) opgesteld voor de periode 2027-2031. Het WRP is feitelijk de opvolger van het VGRP en behandelt; Beleidskeuzes, Zorgplichten, Uitvoeringsstrategie, Maatregelen, Onderzoek, Personeel en financiën (rioolheffing). Omdat het WRP voor de nieuwe planperiode nog niet gereed is, zijn de in de begroting 2026-2029 geraamde bedragen, nog gebaseerd op het VGRP 2021-2025.

86

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

Gebouwen Beleidskader In 2023 zijn de onderhoudsplannen van de gemeentelijke gebouwen opnieuw geactualiseerd voor de periode 2024-2033. Jaarlijks wordt bekeken of er tussentijdse aanpassingen nodig zijn. De onderhoudsplannen geven inzicht in het geplande groot en klein onderhoud voor 2026 en een doorkijk voor de komende jaren. Voor al het in 2026 geplande onderhoud geldt, dat telkens wordt bekeken of het onderhoud noodzakelijk is of dat bepaalde werkzaamheden doorgeschoven kunnen worden. Daarnaast worden de onderhoudswerkzaamheden zoveel mogelijk afgestemd met de gebruikers van de gebouwen. Financiële consequenties Op basis van de onderhoudsplannen is gedurende de periode 2024-2033 voor groot onderhoud een totaalbedrag benodigd van € 2.588.000. Financiële consequenties in de begroting De afgelopen jaren is gebleken dat de uitgevoerde onderhoudswerkzaamheden vaak afwijken ten opzichte van de onderhoudsplanningen. Dit wordt met name veroorzaakt door onderhoudswerkzaamheden pas uit te voeren wanneer deze noodzakelijk zijn en niet wanneer deze gepland zijn. Voor de periode 2026 tot en met 2029 zijn de volgende bedragen opgenomen voor groot onderhoud; 2026 € 197.000, 2027 € 203.000, 2028 € 220.000 en 2029 € 194.000.

Buitensportaccommodaties Beleidskader De raad heeft op 29 september 2021 het beleidsplan sport en bewegen 2021-2025 'Baarle Beweegt' vastgesteld. Hierin is tevens het beleid met betrekking tot het groot onderhoud (vervangingsinvesteringen) aan de buitensportaccommodaties opgenomen. Het groot onderhoud betreft met name kosten voor het onderhouden/vervangen van de atletiekbaan, de tennisbanen, de voetbalvelden, regeninstallaties, veldverlichting, hekwerken/afrasteringen, netten, ballenvangers, doelen en de dugouts. In 2026 ontwikkelen we een vervolgaanpak op het sport en beweegbeleid 2021-2025: ‘Baarle Beweegt’. Dat doen we in twee parallelle sporen. Een van de twee sporen betreft herijking van het sportaccommodatiebeleid: onderhoud, beheer en exploitatie maken hier deel van uit. Financiële consequenties in de begroting In de huidige meerjarenbegroting zijn in het investeringsplan onderstaande posten opgenomen voor groot onderhoud (renovatie/vervanging): • 2026 Renovatie atletiekbaan (pm-post); • 2028 € 139.000 t.b.v. Gloria, voetbal veld C (toplaag, drainage, doelen) + hekwerk, ballenvangers en leidingwerk; • Renovatie voetbalveld Ulicoten inclusief plaatsen ledverlichting (pm-post).

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

87

Groen Beleidskader Op 12 juli 2017 heeft de raad ingestemd met de Groenvisie Grenzeloos Groen. Grenzeloos groen betekent dat groen geen barrières vormt. Ook niet voor flora en fauna. Bij de inrichting van het groen is (bio)diversiteit daarom een belangrijk uitgangspunt. Het doel van de groenvisie is de groene karakteristiek van de gemeente te versterken en toekomstbestendig te houden. Op basis van de groenvisie worden de onderhoudswerkzaamheden gebaseerd op beeldkwaliteit, kwaliteitsniveau A in het centrum en kwaliteitsniveau B in de woon- en werkomgeving. Omdat de kwaliteit van het openbaar groen om uiteenlopende oorzaken geleidelijk afneemt, is planmatige vervanging noodzakelijk om op lange termijn de groene uitstraling te behouden. Daarnaast zal ook de groen- en boomstructuur van de hoofdwegen versterkt worden. Dit wordt gekoppeld aan de herinrichtingen die plaats zullen vinden. Daarbij zal met name aandacht besteed worden aan het realiseren van groeiplaatsen voor bomen. Financiële consequenties In de groenvisie is voor het centrum kwaliteitsniveau A vastgesteld en kwaliteitsniveau B voor de woon- en werkomgeving. In de praktijk blijkt het niet mogelijk om in het centrumgebied het gewenste kwaliteitsniveau A te realiseren met het huidig beschikbare budget.

Daarnaast worden, in verband met renoveren, herstellen en omvormen, met als doel het openbaar groen binnen de kern op het gewenste kwaliteitsniveau te brengen, middelen gereserveerd. Financiële consequenties in de begroting Voor het totale groenonderhoud is in de begroting 2026 een bedrag van € 410.000 opgenomen (exclusief onderhoud bomen). Met ingang van 2027 wordt hierop een bedrag van € 32.000 bezuinigd. Daarnaast is voor renovatie, herstel en omvorming jaarlijks een bedrag beschikbaar van € 20.000.

88

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

Financiering

Financiering Inleiding Regelgeving met betrekking tot de uitvoering van taken op het gebied van treasury is opgenomen in de Wet Financiering Decentrale Overheden (wet Fido). Het doel van deze wet is onder andere om op een verantwoorde, prudente en professionele wijze de inrichting en uitvoering van de treasuryfunctie (financieringsactiviteiten) van de gemeente middels een statuut te regelen.

Treasurystatuut Het beleid op dit onderdeel is voor onze gemeente vastgelegd in het Treasurystatuut 2019 gemeente Baarle-Nassau (raad 18 december 2019).

Renteschema a.

De externe rentelasten over de korte en lange financiering

b.

De externe rentebaten (idem) Saldo rentelasten en rentebaten

€

314.000

€ €

314.000

€

314.000

d1. Rente over eigen vermogen

+/+ €

-

d2. Rente over voorzieningen Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente

+/+ € €

314.000

-/-

c1. De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend c2. De rente van projectfinanciering die aan

-/-

€

-

-/- €

-

+/+ €

-

het betreffende taakveld moet worden toegerekend c3. De rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een specifieke lening voor is aangetrokken (= projectfinanciering), die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend Aan taakvelden toe te rekenen externe rente

e.

De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag)

f.

Renteresultaat op het taakveld Treasury

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

-/Voordelig

€

327.961 (13.961)

89

Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet geeft het renterisico op korte termijn weer. Hieronder vallen alle kortlopende financieringen met een rentetypische looptijd korter dan 1 jaar. Het doel van deze limiet is om te voorkomen dat bij herfinanciering van de leningen, bij een (aanzienlijk) hogere rentestand, grote verschillen optreden in de hoogte van de rente die de gemeente moet betalen. Het niveau van de kasgeldlimiet is beperkt tot 8,5% van het totaal van de begroting. Voor onze gemeente is dit voor 2026 circa € 2,2 miljoen.

Renterisiconorm De renterisiconorm is ingesteld als instrument om de renterisico’s voor de vaste schuld te beheersen en wordt gebruikt in relatie tot het aangaan van vaste geldleningen. Het betreft de norm die het feitelijk renterisico op de vaste schuld met een looptijd van langer dan één jaar bepaalt. Jaarlijks mogen de renterisico’s door renteherziening en herfinanciering niet hoger zijn dan 20% van het begrotingstotaal. Op basis van de nu bekende gegevens (vaste schulden, renteherziening, aflossingen en nieuwe geldleningen) lopen wij geen renterisico in 2026.

Financieringsbehoefte Per 1 januari 2026 bedraagt het verwachte financieringstekort € 0,9 mln. De financieringsbehoefte voor alleen het jaar 2026 bedraagt 2,4 mln. De totale financieringsbehoefte in 2026 bedraagt dan ongeveer € 3,3 mln. Dit betekent dat de gemeente hiervoor in 2026 middelen aan moet trekken. Omdat het financieringstekort na 2026 nog verder oploopt, is het uitgangspunt de benodigde middelen in 2026 deels met lang geld te financieren (2 mln.). Het restant financieren we in 2026 met kort geld.

Houdbare overheidsfinanciën Rijk en decentrale overheden In Europa zijn regels afgesproken over de overheidsfinanciën. Zij bepalen de normen voor het begrotingstekort (EMU-saldo) en de overheidsschuld (EMU-schuld). De Wet houdbare overheidsfinanciën (Wet HOF) bevat het benodigde wettelijke instrumentarium voor het bereiken en in stand houden van houdbare overheidsfinanciën. De meest in het oog springende afspraak is het bereiken van begrotingsevenwicht op middellange termijn. Hiermee wordt uitdrukking gegeven aan de noodzaak van structurele reductie van het EMU-tekort en het garanderen van een houdbare EMU-schuld. De beheersing van het EMU-saldo is een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het Rijk en de decentrale overheden. De eindverantwoordelijkheid voor de overheidsfinanciën als geheel ligt bij het Rijk. Gemeenten dienen hun tekort te houden onder de af te spreken percentages. Het Rijk wil gemeenten een boete opleggen via een korting op het Gemeentefonds wanneer zij de aan hen toegewezen EMU-norm overschrijden.

Schatkistbankieren Schatkistbankieren houdt in dat tegoeden worden aangehouden in de Nederlandse schatkist. Hierdoor hoeft de Nederlandse staat minder geld te lenen op de financiële markten en daalt de staatsschuld. Schatkistbankieren is ingevoerd voor gemeenten, provincies, waterschappen, en gemeenschappelijke regelingen. Dit heeft een positief effect op de omvang van de EMU-schuld.

90

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

Bedrijfsvoering

Bedrijfsvoering Inleiding De bedrijfsvoering vormt het fundament van de gemeentelijke organisatie. Zij bestaat uit personeel, informatisering, automatisering, communicatie, organisatie, facilitaire dienstverlening en financieel beheer & beleid (waaronder de administratieve organisatie, treasury, planning & control en de interne controle). Een goede bedrijfsvoering bepaalt in belangrijke mate de kwaliteit van de dienstverlening aan onze inwoners, ondernemers en verenigingen. De ABG-organisatie speelt hierin een centrale rol: een sterke en toekomstbestendige ABG-organisatie zorgt ervoor dat de gemeente Baarle-Nassau betrouwbaar beleid kan uitvoeren, kan inspelen op maatschappelijke ontwikkelingen en inwoners goed kan ondersteunen. ABG-organisatie Sinds 2016 is de bedrijfsvoering van de gemeente Baarle-Nassau ondergebracht in de ABGorganisatie: de gezamenlijke ambtelijke organisatie van de bestuurlijk zelfstandige gemeenten Alphen-Chaam, Baarle-Nassau en Gilze en Rijen. Iedere dag werken medewerkers van ABG aan goede en betrouwbare dienstverlening voor de drie gemeenten.

In de begroting 2025 is aangegeven dat de organisatie verder bouwt aan kwaliteit en continuïteit. Deze lijn zetten we in 2026 voort. De ABG-organisatie werkt daarbij aan een groeipad richting een professionele en lerende dienstverlener. Daarmee wordt bedoeld een organisatie die stabiel en betrouwbaar werkt, die medewerkers en bestuurders goed ondersteunt en die continu leert en verbetert. De doorontwikkeling richt zich op meer grip op processen en ontwikkeling van control, het versterken van het strategische vermogen, meer integraliteit en samenhang in de organisatie en een cultuur waarin leren en verbeteren centraal staan. Dit draagt eraan bij dat de drie besturen beter inzicht hebben en meer mogelijkheden krijgen om richting te geven aan de organisatie en de kwaliteit van de dienstverlening. Gekoppeld aan de strategische koers om door te groeien richting een professionele en lerende dienstverlener, wordt ook gekeken naar het systeem “Betalen en Genieten”, dat bepaalt hoeveel geld de drie gemeenten bijdragen aan de organisatie. Dit systeem moet transparant, stuurbaar en toekomstbestendig worden. Centrale huisvesting Een belangrijke ontwikkeling binnen het strategische groeipad is de realisatie van een nieuw gezamenlijk kantoor aan het Anne Frankplein in Rijen.

Deze centrale huisvesting moet bijdragen aan hechtere samenwerking en een efficiëntere ondersteuning van de drie gemeenten en haar inwoners. Op dit moment loopt de aanbesteding. Volgens planning verhuist de ABG eind 2026. Voor de gemeenten betekent dit dat er bestuurszetels worden ingericht in de eigen gemeentehuizen.

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

91

Momenteel zijn we bezig om de effecten van de ontvlechting in beeld te brengen als gevolg van deze gewijzigde huisvestingssituatie. Medewerkers en werkgeverschap De kwaliteit van de dienstverlening valt of staat met gemotiveerde en vakbekwame medewerkers. Goed werkgeverschap, behoud van medewerkers en het aantrekken van nieuw talent blijven daarom speerpunten. Vooralsnog lukt het vrij aardig om vacatures te vervullen, maar uiteraard niet op alle functies. De arbeidsmarkt blijft krap en dat vraagt van de organisatie om aantrekkelijk te zijn en te blijven investeren in ontwikkeling en doorgroei.

De ABG zet daarom in op een gezonde en veilige werkomgeving, op opleiding en groei voor medewerkers en op digitalisering die hen ondersteunt in het werk. Ook voor jonge professionals wil de organisatie aantrekkelijk zijn, onder meer door mogelijkheden om te leren en door te groeien. Deze inzet draagt direct bij aan de doorontwikkeling van de organisatie tot een professionele en lerende dienstverlener. Digitalisering en informatieveiligheid De digitale ontwikkeling heeft grote impact op de bedrijfsvoering. De ABG investeert daarom doorlopend in moderne systemen en in informatieveiligheid. Daarbij is naast technische maatregelen ook aandacht voor bewustwording bij medewerkers. Doel is zowel de interne processen als de externe dienstverlening te versterken. Risicobeheersing en rechtmatigheid Risicobeheersing blijft onderdeel van de reguliere P&C-cyclus. Risicomanagement is gericht op zowel bewustwording als het tijdig signaleren van nieuwe risico’s. Bij beleidsvoorstellen wordt een risicoparagraaf toegevoegd. Risicomanagement is daarnaast een doorlopend proces: de risicoanalyse wordt jaarlijks geactualiseerd als onderdeel van het interne controleproces en vormt de basis voor verdere bijsturing van werkprocessen en beleidsuitgangspunten.

Sinds 2023 ligt de verantwoordelijkheid voor de rechtmatigheidsverantwoording bij het college van burgemeester en wethouders. Deze verantwoording steunt op de verbijzonderde interne controle (VIC). De VIC toetst of interne beheersmaatregelen effectief zijn en levert input voor verbetering van processen. De gemeenteraad wordt hiermee in staat gesteld zijn kaderstellende en controlerende rol beter te vervullen.

92

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

Verbonden partijen

Verbonden partijen Inleiding Samenwerkingsverbanden kunnen belangrijke voordelen opleveren met betrekking tot kosten, doelmatigheid en kwaliteit van de te leveren producten. Individuele gemeenten zijn soms te klein om kwalitatief goede producten tegen een acceptabele kostprijs te leveren. Samenwerking kan zich uitstrekken over alle beleidsterreinen (programma’s) en op het gebied van de bedrijfsvoering. Een samenwerking kan diverse vormen aannemen (bijvoorbeeld: openbaar lichaam, gemeenschappelijke regeling, centrumgemeente). Soms zijn verbonden partijen wettelijk voorgeschreven zoals de Veiligheidsregio en de Omgevingsdienst.

Visie en beleidsvoornemens omtrent verbonden partijen Voor het aangaan van een verbonden partij moet aan de volgende criteria worden voldaan: 1. Er is sprake van een publiek belang. 2. Het publieke belang kan niet goed behartigd worden door middel van subsidies, regelgeving, toezicht of het inkopen van diensten of producten. 3. Een verbonden partij is de beste manier om de taken uit te voeren. 4. De (financiële) risico’s die gepaard gaan met het aangaan van een verbonden partij staan in een redelijke verhouding tot het te dienen publieke belang. Dit is verder uitgewerkt in onze eigen nota Verbonden Partijen. Daarnaast is in 2022 ook de Wet gemeenschappelijke regelingen aangepast om de democratische legitimiteit van deze regelingen te vergroten.

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

93

Overzicht verbonden partijen

94

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

Grondbeleid

Grondbeleid Algemeen Het grondbeleid van de gemeente is een belangrijk sturingsinstrument voor de invulling van de aanwezige en toekomstige bouwmogelijkheden in onze gemeente. Op basis van dit beleid realiseert de gemeente doelstellingen op het gebied van ruimtelijke ordening, volkshuisvesting en economisch beleid. In september 2020 heeft de gemeenteraad van Baarle-Nassau de nieuwe nota grondbeleid vastgesteld. De nota grondbeleid geeft het juridische- en beleidsmatige kader aan waarbinnen de gemeente opereert.

Uitgangspunt is actief grondbeleid, maar met de huidige mogelijkheden van kostenverhaal en sturing via het omgevingsplan, voorheen bestemmingsplan, en overeenkomst of grondexploitatieplan, dienen bij elke mogelijkheid van grondaankoop de risico’s en kosten goed in beeld gebracht te worden. Naast het uitgangspunt van actief grondbeleid wordt situationeel grondbeleid toegepast. Dit wil zeggen dat er per situatie wordt gekeken op welke wijze de gemeente haar capaciteiten het beste kan inzetten om op een locatie de gewenste ontwikkeling te realiseren. Ook bij private ontwikkelingen kunnen we sturen op ruimtelijke en volkshuisvestelijke doelen. Dit doen we dan via de invulling van het benodigde ruimtelijke plan en het afsluiten van (anterieure)overeenkomsten. Waar voorheen op grond van de Grondexploitatiewet kostenverhaal (van te maken gemeentelijke kosten) gepleegd werd, is dit nu op basis van de omgevingswet. Beleidsdocumenten Wet- en regelgeving, het Besluit Begroting en Verantwoording (hierna; BBV), de al lopende bestemmingsplannen en onder de omgevingswet het omgevingsplan vormen de algemene kaders van het te voeren grondbeleid. Onder andere de nota grondbeleid en de notitie grondprijzen sluiten hier op aan.

Actief grondbeleid Van actief grondbeleid is sprake als de gemeente grond koopt, die bouw- en woonrijp maakt en weer verkoopt of in erfpacht uitgeeft aan ontwikkelaars, aannemers en/of particulieren. Bij actief grondbeleid exploiteert de gemeente gronden voor eigen rekening en risico. Bouwgronden in exploitatie hebben betrekking op grondexploitaties in de uitvoeringsfase, waarvan de gronden in eigendom zijn van de gemeente, waarvoor de raad een grondexploitatiecomplex en een grondexploitatiebegroting heeft vastgesteld. De gemeente Baarle-Nassau heeft in 2025 één lopende grondexploitatie waarvoor door de gemeenteraad in het verleden een exploitatieopzet is vastgesteld. In tabel 1 hieronder zijn de lasten en baten van deze woningbouwexploitatie in 2025 opgenomen. Tevens zijn per exploitatie de nog te

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

95

verwachte lasten en baten in de toekomst en het verwachte resterende (dus exclusief reeds genomen winsten) resultaat op eindwaarde opgenomen. Tabel 1 grondexploitaties per 30 juni 2025 Exploitatie Maaijkant 2e fase

Boekwaarde per Lasten 2025 31-12-2024 -742.619

429.032

Baten 2025

Winstneming 2025

-

-

Boekwaarde Verwachte per 30-06-2025 lasten -313.588

Verwachte baten

244.892

14.284

Verwachte eindwaarde 82.980

Verwacht eindjaar 2026

In tabel 2 worden de verwachte resterende resultaten (op eindwaarde), zoals deze zijn opgenomen in de begroting 2026, vergeleken met de verwachte resterende resultaten (op eindwaarde) zoals die zijn opgenomen in de jaarstukken 2024. Voor de verschillen wordt in deze paragraaf per exploitatie een toelichting gegeven. Tabel 2 verwachte eindwaarde juni 2025 ten opzichte van 2024 Exploitatie

Verwachte EW jaarstukken 2024

Maaijkant 2e fase

Verwacht eindjaar per 30-06-2025

35.393

Verwachte EW begroting 2026

2.026

Verwacht eindjaar per 30-06-2025

82.980

2.026

Verschil EW jaarstukken 2024 vs begroting 2026 47.587

De opbouw van het totale resultaat (het verwachte resterende resultaat op eindwaarde plus de gerealiseerde tussentijdse winstnemingen tot en met december 2026) wordt in de tabel hieronder weergegeven. Tabel 3 totale resultaat per project

Exploitatie (woningbouw) Maaijkant 2e fase

Verwachte EW Winstnemingen begroting 2026 t/m 2024 82.980

72.347

Totaal resultaat project (EW) 155.326

Onderstaand volgt een toelichting op de grootste afwijkingen en wordt de eindwaarde (afgerond op duizendtallen) per 30 juni 2025 vergeleken met de eindwaarde per ultimo 2024. Daarnaast zijn de effecten, waar nodig, van de volgende uitgangspunten verwerkt: • Tarieven voor interne uren (conform ABG beleid); • Indexering van de kosten en opbrengsten; Maaijkant, 2e fase De ontwikkeling van de woonwijk Maaijkant 2e fase is in uitvoering. Het bestemmingsplan is onherroepelijk verklaard. Het resterende bouwvolume (vijf rijwoningen en drie patiowoningen) is verkocht aan een ontwikkelaar. De woonrijpwerkzaamheden rondom de verharding zijn in de eerste helft van 2025 gereed gemaakt. Er resteren slechts nog posten voor de aanleg van het groen, openbare verlichting en een speelvoorziening. Deze grondexploitatie kent een verwacht positief saldo en heeft een restant looptijd van ongeveer een half jaar.

Het verloop van het verwachte resultaat (eindwaarde) laat het volgende beeld zien: • Begroting 2025 (per 30-06-2024); € 30.000; • Jaarstukken 2024 (per 31-12-2024); € 35.000; • Begroting 2026 (per 30-06-2025); € 83.000. In vergelijking met de jaarstukken 2024 is het verwachte resultaat (eindwaarde) toegenomen met € 48.000. De kosten nemen in eerste instantie wat toe vanwege het opnemen voor budget van verlichting en een speelvoorziening die eerder niet apart geraamd waren. Daarentegen kan de bestaande rotonde gehandhaafd worden. Hierdoor valt het budget wat was geraamd om deze te

96

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

vernieuwen vrij. Het relatief grote verschil in resultaat komt met name door het hanteren van een lagere kostenindex. De verwachting bij het vaststellen van voorgaande begroting was dat deze hoger zou liggen dan in de praktijk heeft plaatsgevonden. Deze is naar beneden bijgesteld wat het resultaat ten goede komt. Het saldo van de tot dusver gerealiseerde tussentijdse winstnemingen, per ultimo 2024, bedraagt € 72.000. Het saldo van de toekomstige winstnemingen bedraagt naar verwachting € 83.000. Dit betekent voor dit project een totaal verwacht positief resultaat (op eindwaarde) van € 155.000. Faciliterend grondbeleid Faciliterend grondbeleid (ook passieve complexen genoemd) houdt in dat de gemeente zelf geen grondexploitaties voert maar dit overlaat aan private ontwikkelaars. De gemeente 'faciliteert' deze gebiedsontwikkelingen door te investeren in plankosten, welke kosten vervolgens zullen worden verhaald op betrokkenen (middels een zogenaamde anterieure overeenkomst). Deze vorm van verrekening wordt in veruit de meeste gevallen toegepast. In de overige gevallen wordt vooraf geen overeenstemming bereikt tussen een private ontwikkelaar en de gemeente.

Afhankelijk van, of de ruimtelijke procedure onder de nieuwe of oude wetgeving valt, wordt in die situatie de kostenverrekening gebaseerd op enerzijds een exploitatieplan en het sluiten van een nadere (posterieure) overeenkomst onder de Wro of anderzijds kostenverhaalregels onder de omgevingswet.

Zoals genoemd in de inleiding is publiekrechtelijk kostenverhaal anders geregeld onder de Ow. Het exploitatieplan is met de inwerkingtreding van de Ow komen te vervallen. Daarnaast is behalve het traditionele kostenverhaal tevens (publiekrechtelijk) kostenverhaal zonder tijdvak geïntroduceerd. Er zijn vanaf januari 2024 twee stromen. De traditionele vorm van publiekrechtelijk kostenverhaal heeft net als voorheen een duidelijk eindbeeld, fasering en einddatum. Het nieuwe systeem, kostenverhaal zonder tijdvak, is bestemd voor organische gebiedsontwikkeling, waarbij geen duidelijk eindbeeld en fasering zijn. Hierbij gaat het om plannen met een globale functieaanduiding die op verschillende manieren kunnen worden uitgewerkt. De gemeente Baarle-Nassau is momenteel niet betrokken bij dergelijke plannen. Alle private ontwikkelingen zijn geactualiseerd. Winst- en verliesneming grondexploitaties Voor projecten waarin niet alle kosten gedekt worden door opbrengsten vormen wij een voorziening (op basis van de netto contante waarde). We brengen dit bedrag ten laste van de algemene reserve grondexploitatie. Bij de bepaling van de winstneming wordt de "percentage of completion" regel uit het BBV toegepast. Daarbij wordt een deel van het verwachte eindresultaat tussentijds als winst genomen (en gedoteerd aan de algemene reserve grondexploitatie) naar rato van de gerealiseerde baten en lasten.

Jaarlijks bezien we bij de samenstelling van de jaarstukken of we gronden moeten afwaarderen (en een verliesvoorziening moeten treffen) en of we winst moeten nemen. Reserves grondbedrijf Het weerstandsvermogen van het grondbedrijf bestaat uit de algemene reserve grondexploitatie en dient ter dekking van onvoorzienbare risico’s. Dotaties en onttrekkingen vinden plaats als gevolg van winst- en verliesneming op de lopende grondexploitaties. Het saldo van de algemene reserve grondexploitatie (deze is niet gemaximeerd) per 30-06-2025 bedraagt € 1.232.000. Dit bedrag is gereserveerd om mogelijke risico’s op te vangen.

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

97

Risicoparagraaf Met bouwgrondexploitaties zijn meer dan gemiddelde risico’s gemoeid. De exploitatie strekt zich uit over een groot aantal jaren en het gaat om grote investeringen. De opbrengsten worden veelal pas na de gemaakte kosten genoten en het is altijd de vraag of de verwachte opbrengsten ook gerealiseerd worden. Er wordt geprobeerd zoveel mogelijk risico’s te kwantificeren en deze in de grondexploitatieberekeningen mee te nemen. In de grondexploitatie moet voldoende weerstandscapaciteit aanwezig zijn om risico’s op te kunnen vangen.

Voor de grondexploitatie "Maaijkant, 2e fase" zijn mede vanwege de ver gevorderde fase geen risico’s voorzien.

98

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

Enclavesituatie

Enclavesituatie Inleiding Vanwege de unieke enclavesituatie waarmee onze gemeente te maken heeft, kreeg de gemeente in het verleden (2006 tot en met 2022) extra middelen ter dekking van de extra kosten die hiermee gepaard gaan (In het laatste jaar bedroeg het bedrag aan extra middelen € 542.000). Met ingang van 2023 zijn deze extra middelen, als gevolg van de herijking van het gemeentefonds, komen te vervallen . De extra kosten moet de gemeente met ingang van 2023 dan ook opvangen binnen de reguliere exploitatiebegroting.

De daadwerkelijke kosten die direct verband houden met de enclavesituatie zijn niet eenvoudig te bepalen. Er zijn ook geen uitgangspunten geformuleerd op basis waarvan de totale kosten zo reëel en betrouwbaar mogelijk bepaald kunnen worden.

Programmabegroting 2026 Baarle-Nassau

99