Bijlage 6 - Memo Baarle-Nassau Groen gas)

Bijlage 1 – Achtergrondinformatie over groen gas Groen gas Groen gas is als hernieuwbare energiebron een duurzaam alternatief voor aardgas. Groen gas komt niet uit de grond, maar wordt gemaakt van natuurlijke grondstoffen. Het wordt geproduceerd door het maken en opwaarderen van biogas, wat voortkomt uit de vergisting of vergassing van afval- en reststromen uit de landbouw (bijvoorbeeld mest), de voedingsindustrie en waterzuivering. Omdat groen gas dezelfde samenstelling heeft als aardgas, kan het worden ingevoed op het bestaande aardgasnet. Groen gas kan echter ook worden gebruikt voor de vervoerssector. Groen gas voor de gebouwde omgeving wordt verhandeld met certificaten: garanties van oorsprong. Groen gas kan helpen om het elektriciteitsnet te ontlasten. Landelijke ontwikkeling: wetsvoorstel bijmengverplichting De overheid overweegt om energieleveranciers vanaf 2026 te verplichten om groen gas bij te mengen in het landelijke gasnet, dit loopt op tot een verplichte bijmenging van 1,1 miljard kuub gas in 2030. Mestvergisting moet een belangrijke bijdrage gaan leveren aan deze landelijke groen gas doelstelling voor 2030. Hierbij wordt gerekend met de opschaling van mestvergisting van de huidige vijf procent vergisting naar vijfenveertig procent van de beschikbare mest.

Op langere termijn richting 2050 is de verwachting dat als gevolg van de inzet op een circulaire economie, een verkleining van de veestapel en een hoogwaardige toepassing van biomassa de beschikbaarheid van biomassareststromen voor groengasproductie afneemt. Ook is het belangrijk om hierbij te vermelden dat groen gas een transitiebrandstof is, geen eindoplossing. Meerwaarde van groen gas op gemeentelijk niveau Gemeenten kunnen in hun warmteplannen niet groen gas meenemen voor hele wijken of buurten. Hier zijn verschillende redenen voor. Er is weinig groen gas beschikbaar en de handel ervan gebeurt op Europees niveau. Er zijn geen regels die consumenten beschermen tegen hoge prijzen. Ook weten we niet zeker hoeveel groen gas er in de toekomst beschikbaar is en wat het gaat kosten. Bovendien is er concurrentie om het beschikbare groene gas. Energiebedrijven moeten het bijmengen in het gewone gasnet voor huizen en gebouwen, maar in de vervoerssector is ook behoefte aan groen gas. Gemeenten hebben ook weinig mogelijkheden om groen gas te regelen voor hun inwoners. Ze kunnen inwoners niet verplichten om groen gas te gebruiken, en ze kunnen energiebedrijven niet dwingen om groen gas te leveren. Met groen gas kan in slechts een klein deel van de energievraag in de regio worden voorzien. Het aandeel van groen gas in de energiemix in 2050 is 3 à 4%.

Om verschillende redenen is het zaak om groen gas in te zetten waar de maatschappelijke waarde het hoogst is. In de gebouwde omgeving kan groen gas een belangrijke rol spelen als transitiebron en sluitstuk in de verduurzaming van de warmtevoorziening in combinatie met zo goed mogelijk isoleren/energie besparen en een hybride warmtepomp. Zeker voor oude bestaande bouw, bijvoorbeeld in oude binnensteden en verspreide gebouwen in buitengebieden die moeilijk aardgasvrij te maken zijn. Verduurzaming agrarische sector Naast de bijdrage aan de energietransitie kan de productie van groen gas via mestvergisting ook een bijdrage leveren aan de verduurzaming van de agrarische sector in de Zuidelijke Zandgronden. Als we dit combineren met het dagelijks afvoeren van mest en het afscheiden van stikstof, bereiken we drie belangrijke voordelen: Minder uitstoot van stikstof en methaan; Minder gebruik van kunstmest gemaakt van fossiele brandstoffen; Betere mogelijkheden om mest te bewerken voor gerichte bemesting.

1

Als boeren alleen mest vergisten (mono mestvergisting), kunnen ze op een nieuwe manier waarde halen uit hun mest. Ze kunnen producten maken die de bodem verbeteren en kunstmest vervangen. Dit kan samen met stallen die weinig uitstoot hebben. Deze aanpak heeft verschillende voordelen: Minder stikstofuitstoot; Beter voor het klimaat; Hergebruik van grondstoffen; Beter voor milieu, bodem en water; Een gezonde toekomst voor boerenbedrijven. Lokale participatie groen gas Om de meerwaarde van groen gas uit mest te maximaliseren is collectieve mestvergisting, van meerdere agrarische bedrijven samen, de beste oplossing. Dit kan gemeentegrenzen overschrijden. Een collectieve monomestvergister geeft economische schaalvoordelen en biedt ook kleinere agrarische bedrijven de mogelijkheid om mee te doen. Hierbij kunnen de deelnemende bedrijven een coöperatie vormen. De vergister is dan eigendom van de coöperatie van de deelnemende agrariërs. Het vormen van een coöperatie door de deelnemende agrarische bedrijven is een vorm van participatie, vergelijkbaar met hoe dat voor wind- en zonenergie al op verschillende plekken wordt gedaan. Maar ook vanuit het oogpunt van de lokale gemeenschap kan gekeken worden naar eigenaarschap van en zeggenschap over groengasprojecten. Lokaal eigendom kan bijdragen aan de maatschappelijke acceptatie bij de realisatie van groen gas initiatieven.

Door op korte termijn de mogelijkheden voor de lokale productie van groen gas verder te verkennen en verzilveren, wordt de kans groter dat de baten van deze productie ten goede kunnen komen van de gemeenschap. Dit voordat grote energieleveranciers de mest opkopen en vergisten, ten koste van lokale baten. Uitgangspunt is dat gemeenten en provincie in beleid een inspanningsverplichting kunnen opnemen, waarmee wordt aangestuurd op een zorgvuldig participatieproces met de omgeving. Vervolgonderzoek Voor de Zuidelijke Zandgronden is het interessant om gezamenlijk onderzoek te laten doen naar de kansen en knelpunten rondom de productie van groen gas. Hierbij kan worden onderzocht wat de verwachte toekomstige beschikbaarheid is van groen gas in de periode na 2030, welke locaties in WestBrabant hiervoor het meest geschikt zijn, welke lokale afnamebronnen er zijn en welke mogelijkheden er zijn voor het vormen van coöperaties en lokaal eigenaarschap en zeggenschap. De ruimtelijke inpassing van vergisters komt hierbij uiteraard ook aan de orde. Ook is het belangrijk om samen op te trekken met partijen als Enexis, de Waterschap en Brabant Water. Naast de technische en juridische mogelijkheden, is het uiteraard ook van groot belang om de gemeenschappen te betrekken bij dit onderzoek en te komen tot een passende aanpak.

Immers, het liefst zien we dat de baten van de productie van groen gas bij de lokale partijen terechtkomen in plaats van bij grootschalige commerciële bedrijven. Het lijkt gunstig om dergelijk vervolgonderzoek gezamenlijk met de andere gemeenten in de Zuidelijke Zandgronden op te starten. Immers, het profiel van deze vier gemeenten is vergelijkbaar en collectieve mestvergisters kunnen gemeentegrenzen overschrijden. Door hier nu al samen in op te trekken, kunnen de mogelijkheden voor een constructieve samenwerking voor de productie van groen gas al vanaf de start worden verkend.

2