Bijlage 2 Notitie Onderzoek verlenging en uitbreiding

Opvang van ontheemden uit Oekraïne in Baarle-Nassau Analyse, reflectie en toekomstplannen

Maart 2024

Hoofdstuk 1 1.1

Inleiding

Inleiding

Sinds 2022 is de druk op de asielketen toegenomen. Dit komt mede door gezinshereniging, de verminderde doorstroom van statushouders, de beperkte beschikbaarheid van woningen en opvanglocaties. Ook is de oorlog in Oekraïne uitgebroken wat heeft gezorgd voor een extra groep vluchtelingen naar Nederland. De gemeente Baarle-Nassau heeft haar maatschappelijke en bestuurlijke verantwoordelijkheid genomen en is in 2022 opzoek gegaan naar een geschikte opvanglocatie. Eind 2022 kwam het kampeer- en chaletpark De Paddock in beeld en op 31 mei 2023 is de opvang geopend voor ontheemden uit Oekraïne. De opvang voor ontheemden uit Oekraïne in Baarle-Nassau was voor een jaar opgezet. In deze notitie beschrijven we kort de landelijke en regionale ontwikkelingen, reflecteren we op onze ervaringen en overwegen we hoe we verder willen met de opvang.

1.2

Ontwikkelingen

1.2.1 Landelijke ontwikkelingen Opvang ontheemden uit Oekraïne De oorlog in Oekraïne blijft voortduren en er is nog geen zicht wanneer deze afloopt. Dagelijks melden ontheemden uit Oekraïne zich bij de aanmeldcentra voor onderdak. De instroom is groter dan het aantal beschikbare opvanglocaties dat maakt dat de vraag naar opvangplekken groot blijft. De Richtlijn Tijdelijke bescherming (RTB) die de opvang mogelijk maakt, loopt per 4 maart 2025 af. Op 26 januari 2024 ontving de Tweede Kamer een brief over de opvang van ontheemden uit Oekraïne. Een interdepartementale werkgroep werkt in afstemming met de VNG aan strategische beleidsopties voor het toekomstig verblijf en terugkeer van ontheemden uit Oekraïne. In de loop van 2024 moet een aantal beleidskeuzes worden gemaakt over de toekomst van de ontheemden in de Europese Unie (EU) en Nederland. De Europese Commissie inventariseert momenteel de mogelijkheden voor langer verblijf indien de situatie daarom vraagt. Onderdeel van de verkenning is ook de vraag of de RTB na 4 maart 2025 kan worden verlengd voor de bescherming van ontheemden uit Oekraïne. Op nationaal niveau wordt nagegaan wat een verlenging van de RTB betekent voor wet- en regelgeving, ook met het oog op zelfredzaamheid en participatie.

In afwachting van verdere Europese besluitvorming over de verlenging van de bescherming, heeft het ministerie aangegeven dat gemeenten tot 4 maart 2026 contracten mogen afsluiten met betrekking tot opvanglocaties voor ontheemden uit Oekraïne. Deze contracten worden afgestemd op de financieringstermijnen vanuit het Rijk, zodat alle kosten gedekt zijn. Asielopvang Op 24 januari 2024 nam de Eerste Kamer de Spreidingswet aan. Het doel van deze wet is om asielzoekers evenredig over Nederland op te vangen. Voor de volledigheid wordt kort toegelicht hoe de Spreidingswet werkt. De Spreidingswet doorloopt drie fasen.

Fase 1 Capaciteitsbesluit Eens per twee jaar neemt het Ministerie een deelbesluit. Het aantal opvangplekken wordt berekend en bekendgemaakt door het Ministerie. Daarna wordt het aantal opvangplekken verdeeld over de twaalf provincies met behulp van een verdeelsleutel, waarna het vervolgens wordt doorgerekend naar iedere gemeente. Dat gaat op basis van inwoneraantallen en de SES-WOA-score, de sociaaleconomische statusscore welvaart, opleiding en arbeid. De regio’s in een provincie wordt gevraagd om een plan op te stellen over hoe de asielzoekers te spreiden. Gemeenten worden gestimuleerd om asielzoekers te plaatsen op basis van vrijwilligheid. Vervolgens wordt dit plan besproken met de provincie, onder leiding van de Commissaris van de Koning. De Commissaris van de Koning biedt vóór 1 november het plan namens de gehele provincie aan de minister aan. Fase 2 Verdeelbesluit Als het plan voldoet, dan stelt de staatssecretaris het plan vast en dragen de gemeenten en provincie vervolgens zorg voor de realisatie van de opvangplekken. Als het plan niet voldoende plekken beschikbaar stelt, verdeelt de staatssecretaris de overige plekken op basis van inwoneraantal en sociaaleconomische status. Hierbij wordt meegewogen hoeveel asielzoekers een gemeente eerder opnam. Voor 31 december 2024 stelt de staatsecretaris het Verdeelbesluit vast.

Fase 3 Realisatie opvang In het deelbesluit zijn gemeenten opgenomen die een opvanglocatie beschikbaar stellen. Deze gemeenten dienen binnen zes maanden een locatie aan te bieden aan het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) die voldoet aan de Wet COA en de wettelijk gestelde vereisten. 1.2.2 Regionale samenwerking De regio Hart van Brabant stelde in 2023 vooruitlopend op de Spreidingswet een plan op voor de opvang van asielzoekers als ook voor de opvang van ontheemden Oekraïne. In dit plan staan uitgangspunten waar alle colleges van de regio mee instemden. Een van die uitgangspunten is dat de regio Hart van Brabant de opgaven collectief aanpakt, als ware ze één gemeente, en dat alle gemeenten een uiterste inspanning leveren om de eigen gemeentelijke taakstellingen voor 100% te behalen. In het deelbesluit van het ministerie staat dat Hart van Brabant 2373 asielzoekers moet opvangen. In het deelbesluit is Baarle-Nassau verantwoordelijk voor 42 opvangplekken voor asielzoekers. De opgave voor ontheemden uit Oekraïne is voor de regio Hart van Brabant 1879 en voor de gemeente Baarle-Nassau 30. Dit maakt de gemeentelijke taakstelling voor Baarle-Nassau opgeteld 72. Het regionale plan van Hart van Brabant wordt geactualiseerd op basis van deze taakstelling. Het deelbesluit voor de opvang van asielzoekers staat voor twee jaar vast.

De opgave voor ontheemden uit Oekraïne staat voor zes maanden vast. Met de regio is afgesproken dat gemeenten doelgroepen kunnen uitruilen. Vanwege de enclavesituatie is de opvang van asielzoekers in de gemeente BaarleNassau lastig. Dit betekent dat de gemeente Baarle-Nassau er bij voorkeur voor kiest om in te zetten op de opvang van ontheemden. In de praktijk zou dit betekenen dat de gemeente Baarle-Nassau de totale toebedeelde taakstelling opvang vluchtelingen realiseert door ontheemden Oekraïne op te vangen, en dit uitruilt met een andere gemeente(n), die dan het deel asielopvang voor rekening neemt.

1.2.3 Lokale uitgangspunten De burgemeester van Baarle-Nassau heeft samen met de burgemeester van AlphenChaam en Gilze en Rijen concept uitgangspunten geformuleerd die duidelijkheid bieden en richting geven aan de ABG-organisatie hoe we om willen gaan met de opvang van vluchtelingen. Deze beschrijven onder meer dat Baarle-Nassau haar maatschappelijke en bestuurlijke verantwoordelijkheid neemt. Ze wil de opvang in lijn brengen met haar schaal en identiteit. Zorg, dagbesteding en onderwijs worden goed geregeld en er wordt steeds open en transparant met de omgeving gecommuniceerd. We willen ontheemden stimuleren zelfredzaam te zijn en streven naar wederkerigheid. In bijlage 1 zijn de uitgangspunten opgenomen. Aan uw raad wordt voorgesteld om deze ook formeel te bekrachtigen

Hoofdstuk 2

Terugblik

2.1 Inleiding Op 31 mei 2023 is de opvang voor ontheemden uit Oekraïne bij kampeer en chaletpark de Paddock geopend. De Paddock heeft daarvoor een omgevingsvergunning aangevraagd, omdat de aanvraag past binnen het bestemmingsplan is de vergund. Er is uitgezocht of er toeristenbelasting betaald moet worden, omdat de ontheemden op een recreatiepark verblijven. In de Gemeentewet (artikel 224) is geen wettelijke grondslag aanwezig voor het innen van toeristenbelasting voor ontheemden die ingeschreven staan op het adres van het park. Op deze opvang hebben we 20 caravans tot onze beschikking met 50 bedden. We hebben er voor gekozen om geen families te mixen in een caravan en vangen 41 ontheemden op. De Paddock levert hand en spandiensten en zorgt dat reparaties uitgevoerd worden. Daarnaast ondersteunen zij bij calamiteiten. De opvang wordt gecoördineerd door het Rode Kruis en zij bieden maatschappelijke begeleiding aan de ontheemden. Afgelopen periode is er 24 uur per dag een beveiliger aanwezig. 2.1 Ervaring opvanglocaties Ervaring ontheemden Het Rode Kruis heeft half augustus en eind november 2023 een behoeftepeiling uitgevoerd bij de ontheemde Oekraïners die gebruikmaken van de opvanglocatie Paddock. Het eerste onderzoek is gedaan door middel van gestructureerde interviews en het uitzetten van een online vragenlijst.

Bij het tweede onderzoek is alleen gebruik gemaakt van een online vragenlijst. Aan het eerste onderzoek hebben 15 respondenten deelgenomen aan het interview, zij spraken ook namens hun gezin en/of familie. Aan het tweede onderzoek hebben 13 respondenten deelgenomen. De ontheemden hebben in beide onderzoeken aangegeven over het algemeen tevreden te zijn over de opvang. Zij zijn tevreden over de veiligheid, privacy en de staf en geven aan langer te willen blijven als dat mogelijk is. Ze zijn het minst tevreden over de activiteiten voor kinderen en volwassenen. Op de opvang worden geen activiteiten aangeboden. Alle kinderen ouder dan 4 gaan naar school. De helft van de ontheemden heeft een baan gevonden. De andere helft heeft moeite met het vinden van werk omdat zij geen Engels of Nederlands spreken. In 2023 heeft een vrijwilliger taalles gegeven en zijn ontheemden gekoppeld aan een taalmaatje. Het stimuleren van het leren van de Engelse of Nederlandse taal blijft een belangrijk aandachtspunt. Er zijn vier huishoudens die belemmeringen ervaren op medisch of psychisch vlak. De ontheemden hebben aangegeven dat zij psycho-sociale hulp ter plaatsen missen bij de opvang. Het vinden van passende psycho-sociale hulp is moeilijk te vinden, omdat organisaties die cultureel sensitieve hulp bieden nauwelijks aanwezig zijn.

Wekelijks kunnen de ontheemden gebruik maken van een huisartsenspreekuur die op de locatie komt. Om de lokale huisartsen niet te veel te belasten, wordt gebruik gemaakt van een externe huisarts. Van het spreekuur wordt goed gebruik gemaakt en de ontheemden zijn tevreden over de huisarts.

Ervaring partners De samenwerking tussen de partners wordt als prettig ervaren. De partners weten elkaar te vinden en de lijnen zijn kort. De insteek van iedereen is om de ontheemden een goede en veilige opvangplek te bieden. Afgelopen jaar heeft het Rode Kruis met name inzet gepleegd op de coördinatie van de opvang. Zij zijn het eerste aanspreekpunt voor de ontheemden, omwonenden en partners. Daarnaast hebben zij de werkprocessen ingericht, de beveiliging aangestuurd en de reparaties en medische spreekuren gecoördineerd. De maatschappelijke begeleiding was gericht op het toe leiden naar onderwijs en werk, organiseren van taallessen en het bieden van een luisterend oor. De opvang is gestart met 24 uur per dag beveiliging. Overdag was één beveiliger aanwezig en in de nachtelijke uren twee. Na verloop van tijd was de wens om de beveiliging af te bouwen. Afgelopen periode heeft een van de ontheemden voor veel overlast gezorgd. Om de veiligheid voor de ontheemden en medewerkers van de opvang te kunnen waarborgen is gekozen om de beveiliging niet af te bouwen. Dat is nu wel gelukt omdat de overlastgever elders is ondergebracht. Deze overlastgever heeft veel gevraagd van alle partners op de opvang en vanuit de ambtelijke organisatie bij het cluster veiligheid, procesregie en de programmamanager opvang vluchtelingen.

2.3 Financiën De gemeente heeft twee verschillende rijksbijdrage ontvangen. Te weten: - Rijksbijdrage opvang Bij de opvang van ontheemden uit Oekraïne is het uitgangspunt dat alle kosten door het Rijk betaald worden. Het Rijk hanteerde tot 31 december 2023 voor de opvang in basis een normbedrag van € 83 per beschikbaar bed per nacht, de gemeente BaarleNassau heeft 50 bedden beschikbaar gesteld. Op basis van dit bedrag is een voorschot aan de gemeenten uitgekeerd. Uit het normbedrag dienen alle kosten gedekt te worden, zoals beveiliging, coördinatie, ambtelijke capaciteit, zorgkosten. De kosten voor het opzetten van de opvanglocatie vallen daar niet onder, daarvoor ontvangt de gemeente een andere vergoeding, dit wordt uitgelegd onder de kop “Rijksbijdrage transitiekosten”. Via de SISA-bijlage in de jaarrekening 2023 verantwoorden wij de besteding van deze Rijksbijdrage en geven wij aan of de Rijksbijdrage toereikend was. Kosten van opvang:

Wij kwamen € 172.594 tekort op de rijksbijdrage waarop wij op basis van het aantal plaatsen recht hadden. Als voorschot (gebaseerd op het aantal verwachte plaatsen) hebben wij € 16.600 teveel ontvangen. Per saldo ontvangen wij daarom nog € 155.994 vanuit het rijk.

Per 1 januari 2024 is het normbedrag veranderd en ontvangt de gemeente € 61,- per beschikbaar bed per nacht. Naast dit normbedrag moet het uitgekeerde leefgeld aan ontheemden zonder werk apart worden gedeclareerd en valt sinds januari buiten het normbedrag. Op 15 maart 2024 heeft het Rijk toegezegd alle kosten te zullen dekken tot 4 maart 2025. Als een gemeente meer kosten maakt dan de uitkering op basis van het normbedrag, dan kunnen we de werkelijke meerkosten per opvangplek per dag declareren via de SiSa van betreffende boekjaar. - Rijksbijdrage transitiekosten Voor de vergoeding van de kosten van het geschikt maken van een locatie dienen gemeenten vooraf een aanvraag in te dienen bij het Rijk. Deze aanvraag hebben wij ingediend en is toegekend. Ook over deze kosten dienen wij achteraf via de SISA bijlage verantwoording af te leggen. Wij verwachten dat de Rijksbijdrage toereikend is voor de dekking van de gemaakte kosten. Kosten van transitie

Hoofdstuk 3

De toekomstige opvang

3.1 Inleiding De oorlog in Oekraïne duurt voort en de kans is klein dat deze op korte termijn is afgelopen. Dit maakt dat de vraag naar opvanglocaties blijft bestaan. Op dit moment zijn er te weinig plekken in Nederland. Dit maakt dat we voor de vraag gesteld staan of we de huidige opvang in Baarle-Nassau zouden kunnen/willen verlengen en al dan niet uit zouden kunnen/willen breiden. De huidige regeling voor ontheemden loopt tot 4 maart 2025. De Tweede kamer heeft op 26 januari 2024 een brief ontvangen over de afloop van de regeling. In deze brief wordt uitgegaan van het scenario dat het opvangen van ontheemden uit Oekraïne ook na 4 maart 2025 nodig zal blijven. Voor de ontheemden die opgevangen worden bij de Paddock is er behoefte aan duidelijkheid en een langere stabiele verblijfplaats. Vooruitlopend willen we daarom de opvang tot maart 2026 realiseren onder voorwaarden dat het Rijk de kosten dekt. In de brief naar de Tweede kamer wordt het voorstel gedaan om in te zetten op het bevorderen van de zelfredzaamheid en participatie in de Nederlandse samenleving. Dit verlicht de huidige druk op maatschappelijke voorzieningen en draagt bij aan het draagvlak voor de opvang van deze groep. Dit is ook een van de uitgangspunten van Baarle-Nassau, namelijk het stimuleren van zelfredzaamheid en te streven naar wederkerigheid.

De wens is om de ontheemden, voor zover wet- en regelgeving dat toelaat, hetzelfde te behandelen als onze eigen inwoners. De ontheemden hebben iets meer begeleiding nodig dan iemand die in Nederland is opgegroeid. Zij kennen de Nederlandse gewoonten niet en hebben beperkte kennis over wet- en regelgeving. Zij hebben geen of een beperkt netwerk die hen daarbij kan helpen. In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe de opvang er vanaf juni 2024 mogelijk uit zou kunnen komen te zien. 3.2 De opvanglocatie De Paddock heeft een aanbod gedaan om de huidige opvanglocaties waar in 20 caravans maximaal 50 ontheemden opgevangen kunnen worden voort te zetten en 6 extra accommodaties aan te bieden voor 30 extra opvangplekken. De taakstelling voor Baarle-Nassau is 74 en daarmee voldoen we aan de landelijke opgave en regionale afspraken. De Paddock is bezig met herontwikkeling van het park. Het veld dat voor de huidige opvang wordt gebruikt, wordt op termijn herontwikkeld. Op het moment dat de herontwikkeling start, biedt de Paddock andere accommodatie aan onder de voorwaarden dat deze minimaal hetzelfde niveau en faciliteiten moet hebben. Voor de aangeboden accommodaties geldt hetzelfde tarief als dat we nu betalen. Daarnaast bieden zij zes chalets, drie vierspersoons- en drie zespersoonsaccommodatie, aan ter uitbreiding van de opvang. Deze liggen op een ander veld en biedt iets meer comfort.

Voor de verlenging en uitbreiding zullen de nodige vergunningen aangevraagd worden. Het afgelopen jaar is er gedurende een langere periode 24 uur per dag beveiliging aanwezig geweest. De betrokken organisaties en onze veiligheidsadviseur geven aan dat dit niet structureel nodig is. De ontheemden moeten zichzelf kunnen redden in de Nederlandse maatschappelijk. Daar past geen beveiliging bij waar ontheemden 24 uur per dag op terug kunnen vallen. Bij incidenten kunnen de ontheemden net als alle andere bewoners van Baarle-Nassau terug vallen op de reguliere hulpdiensten. De ontheemden hebben een themabijeenkomst gehad over deze diensten en een instructie ontvangen. Als er nieuwe ontheemden instromen zullen zij eenzelfde

instructie ontvangen. Als er op het park calamiteiten zijn waar een ontheemde geen raad mee weten, dan kunnen zij hun directe buren vragen om hulp of in uitzonderlijke gevallen de parkbeheerder benaderen, die werkt en woont op het park. De Paddock zal een aantal taken oppakken die afgelopen jaar niet goed waren ingeregeld, zoals het aanspreken van ontheemden bij verkeerd gebruik van faciliteiten. De Paddock kan echter niet zelfstandig maatregelen opleggen. Die bevoegdheid ligt nu bij de burgemeester dan zal in de toekomst bij het college komen te liggen als de tijdelijk regeling inwerking treedt. 3.3 Coördinatie en maatschappelijke begeleiding Het opzetten van een opvanglocatie vraagt veel coördinatie. Het is goed gelukt om een stabiele en veilige opvanglocatie op te zetten met behulp van alle partners. Nu de opvanglocatie staat zal de focus meer komen te liggen op de maatschappelijke begeleiding. Voor statushouders is een werkproces “Werkproces, rollen & taken inburgering” uitgewerkt. In dit document is kort toegelicht wat wordt verstaan onder maatschappelijke begeleiding. We willen voor de ontheemden zo veel mogelijk aansluiten bij bestaande (werk)processen.

Als we het werkproces voor statushouders vertalen naar de situatie van ontheemden ziet de maatschappelijke begeleiding er als volgt uit: o voorlichting en vaardigheden: voorlichting over en begeleiding met betrekking tot basisvoorzieningen in de Nederlandse samenleving; o informatie geven over en leren omgaan met geld en je administratie kunnen voeren; o Informatie en begeleiding om ontheemden vertrouwd te maken met de lokale samenleving, cultuur, wetten en regels. o praktische hulp: praktische hulp bij het regelen van basisvoorzieningen; o in verbinding brengen van organisaties, vrijwilligers, verenigingen en ontheemden uit Oekraïne; o Stimuleren van het opzetten van eigen initiatieven. Resultaat van de ondersteuning: - dat ontheemden uit Oekraïne zichzelf kunnen redden. - dat ontheemden weten waar ze terecht kunnen met hun specifieke vragen over een onderwerp. - De ontheemde participeert en draagt bij aan de gemeenschap o.a. door het doen van (vrijwilligers) werk. Vanuit de maatschappelijke begeleiding kunnen individuele begeleiding en groepsactiviteiten worden georganiseerd die de ontheemden helpen om zelfredzaam te worden. De persoonlijke begeleiding kan zich bijvoorbeeld richten op toeleiding naar een juiste (hulp)organisatie, op weg helpen bij het vinden van antwoorden op specifieke vragen of het helpen bij invullen van formulieren.

De groepsactiviteiten worden voor alle ontheemden georganiseerd en zijn gericht op specifieke thema’s zoals het vergroten van de taal, inzicht vergroten in de Nederlandse cultuur en het vinden van werk. We streven ook naar wederkerigheid. Op dit moment hoeven werkende ontheemden geen financiële bijdragen te leveren voor hun verblijf in de opvang. Het ministerie is bezig met het opstellen van de Tijdelijk wet opvang ontheemden uit Oekraïne. Op 5

maart 2024 heeft minister van der Burg1 aangegeven dat hij in deze regeling uitwerkt op welke manier werkende ontheemden financieel moeten gaan bijdragen aan de opvang. Voor gas, water en licht wil hij een eigen bijdrage invoeren van € 105,- per meerderjarige ontheemden met inkomsten per maand. Op dit moment kan de gemeente nog niet op eigen initiatief de inkomsten van ontheemden inzien, daar komt met de komst van deze wel verandering in. Het is nog onduidelijk wanneer deze wet wordt ingevoerd. Vooruitlopend op deze wet willen we in de tweede helft van 2024 uitwerken hoe we op vrijwillige basis een financiële bijdragen kunnen ontvangen van de werkende ontheemden. 3.4 Belasting sociale voorzieningen Afgelopen jaar hebben de ontheemden die op de Paddock verblijven nauwelijks gebruik gemaakt van Het Dorpsteam, jeugdhulp, Wpg of Wmo. Zoals eerder is aangegeven is er wel veel gevraagd van het cluster veiligheid, procesregie en programmamanager opvang vluchtelingen op de overlastgever. Als gemeente zijn we verplicht om hulp te bieden aan ontheemden. De ingezette hulp moet gefinancierd worden uit het normgedrag dat de gemeente ontvangt. Als de kosten hoger zijn, betaalt de gemeente deze uit eigen middelen. In september 2023 heeft Sira Consulting2 onderzoek gedaan naar de uitgaven voor Wmo, Jeugdhulp en Wpg van gemeente aan ontheemden uit Oekraïne.

De meeste gemeenten hebben de zorg en ondersteuning kunnen dekken uit het normbedrag. Ongeveer één op de drie verwacht echter (veel) meer budget nodig te hebben, tot ruim vier keer zoveel. In 2022 en 2023 heeft het Rijk gemeenten een compensatie gegeven voor zorgkosten en deze hebben we ook ontvangen. Het gaat om een klein bedrag van € 8435,-. Deze compensatie is niet opgenomen in de regeling opvang ontheemde Oekraïne, waardoor het onzeker is of deze compensatie in de toekomst ook wordt uitgekeerd. Als een ontheemden langer verblijft is de kans ook groter dat deze een beroep zal doen op jeugdhulp, Wmo of Wpg. Het Rijk heeft de opdracht gegeven om ook in 2024 de uitgaven te onderzoeken. 3.5 Inzet externe huisarts Na 31 mei 2024 zouden we gebruik willen blijven maken van een externe huisartsenpost die op de opvanglocatie huisartsenspreekuur houdt en de lokale huisartsen worden ontlast. We willen wederom werken met vaste artsen. De inzet van de huisarts zal moeten meegroeien met de uitbreiding op de opvang. Huisartsen zijn wettelijk bevoegd om kinderen door te verwijzen naar specialistische jeugdhulp. Vaak is een huisarts, met name een externe huisarts, niet goed op de hoogte van de trajecten in het voorliggend veld, waardoor dure specialistische jeugdzorg wordt ingezet. Dit leidt tot onnodig hoge kosten voor een gemeente.

Met de organisatie die huisartsen levert, hebben we de afspraak gemaakt dat zij contact opnemen met het sociaal team voordat zij specialistische zorg inzetten. Het sociaal team kan dan meedenken of er andere zorg aanwezig is die aansluit op de vraag. Omdat een huisarts wettelijk bevoegd is om zelfstandig specialistische zorg in te zetten kan de externe huisarts niet worden afgerekend wanneer hij/zij dit wel doet, omdat de wet prevaleert boven de afgesloten overeenkomst. 3.6 Ambtelijke capaciteit De opvang van ontheemden begon als crisis maar is ondertussen een structurele taak geworden binnen de ABG-organisatie. Afgelopen jaar is er een externe 1 2

https://open.overheid.nl/documenten/dpc-c2f1f2643590065128f37729b84f38a045e531bb/pdf https://open.overheid.nl/documenten/08d17192-a37a-4c7b-a437-c49d680dd8ed/file

programmamanager ingehuurd die verantwoordelijk is voor de realisatie en aansturing van de opvanglocatie. Er is behoefte om deze formatie structureel te maken. In de perspectiefnota 2025 zal formatie worden gevraagd. Verschillende afdelingen zijn betrokken bij de opvang voor ontheemden. Bijvoorbeeld sociaal domein uitvoering zorgt dat ontheemden zonder werk leefgeld ontvangen, de juiste zorg wordt ingezet voor hulpbehoevende en voert procesregie. Met enige regelmaat wordt juridisch advies ingewonnen voor onder andere het interpreteren van de regeling. Deze inzet is opgenomen in de begroting. 3.7 Financiën verlenging en uitbreiding Voor de verlenging en uitbreiding is een concept begroting opgesteld, zie bijlage 2. Deze begroting is nog in concept omdat we nog in onderhandeling zijn met organisaties over de ingediende offerten, afhankelijk van een definitief besluit om de opvang te verlengen c.a. uit te breiden. Hierbij is vooralsnog uitgegaan om vanaf 1 juni 2024 het aantal bedden op te voeren van 50 naar 80 voor een periode tot maart 2026. In de opvang zullen we in de praktijk minder ontheemden uit Oekraïne opvangen dan 80, omdat we per accommodatie een gezin plaatsen en er sprake is van snijverlies. In de begroting is een post ambtelijke kosten voor de inzet van de ABG-organisatie opgenomen.

Daarnaast zit er in de post middelen en medische zorgkosten een reservering voor jeugdhulp, Wmo, Wpg en het Dorpsteam. In het onderzoek van de overheid3 wordt uitgegaan van het normbedrag van € 371,75 per ontheemden voor de inzet van jeugdhulp, Wmo en Wpg. Dit bedrag is opgenomen in deze post. Mochten de kosten hoger uitvallen, dan kunnen deze gedekt worden uit de post onvoorzien. Voor 2024 en 2025 worden voorschotten aangevraagd op basis van het te ontvangen normbedrag. Via de SISA-bijlage in de jaarrekening 2024, 2025 en 2026 verantwoorden wij de besteding van deze Rijksbijdrage en geven wij aan of de Rijksbijdrage toereikend was. Wij verwachten dat de Rijksbijdrage toereikend is voor de dekking van de gemaakte kosten. In de tweede helft van 2024 willen we onderzoeken of we vooruitlopend op de nieuwe regeling voor ontheemden uit Oekraïne opgesteld door het Rijk kunnen starten met het vragen van een vrijwillige bijdrage voor gas, water en licht aan. Hierdoor is het mogelijk dat we tijdelijk hogere inkomsten genereren. Als de regeling door het Rijk wordt ingevoerd heeft dat zeer waarschijnlijk effect op de hoogte van het normbedrag per dag per bed.

3

https://open.overheid.nl/documenten/08d17192-a37a-4c7b-a437-c49d680dd8ed/file

Hoofdstuk 4

Advies verlenging en uitbreiding

4.1 Inleiding Landelijk blijft er een grote vraag naar opvanglocaties voor ontheemden uit Oekraïne. Dit komt mede door de oorlog die voortduurt en locaties die sluiten. Afgelopen jaar hebben we ervaring opgedaan met het opvangen van ontheemden uit Oekraïne en die is positief. De ontheemden zijn over het algemeen tevreden over hun verblijf en willen indien dat mogelijk is langer blijven in Baarle-Nassau. De ontheemden hebben op 29 februari 2024 een brief gestuurd aan de raads- en commissieleden en hun dankbaarheid voor het verblijf geuit. 4.2 Advies Het advies is om de opvang van ontheemden bij de Paddock te verlengen en uit te breiden met 6 accommodaties, waarvan drie vierpersoons- en drie zespersoonsaccommodaties tot 1 maart 2026. De Paddock zal daarvoor wederom een omgevingsvergunning aanvragen. De Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) die de opvang mogelijk maakt, loopt per 4 maart 2025 af. Het ministerie heeft aangegeven dat gemeenten tot 4 maart 2026 contracten mogen afsluiten voor onroerend goed. Voor de uitbreiding is een begroting transitiekosten gestuurd naar het Rijk ter goedkeuring. Na deze goedkeuring zijn de kosten gedekt en kan het contract worden afgesloten tot 31 maart 2026.

Door de verlenging en mogelijke uitbreiding neemt Baarle-Nassau haar bestuurlijke en maatschappelijke verantwoordelijkheid, voldoet zij aan de eigen taakstelling en de regionale afspraken met Hart van Brabant. Het opvangen van asielzoekers en ontheemden uit Oekraïne is voor veel organisaties een nieuw speelveld. Er zijn weinig aanbieders met ervaring op maatschappelijke begeleiding en het coördineren van een opvanglocatie. Bij de opzet van een opvanglocatie was coördinatie een van de belangrijkste taken. Het accent is afgelopen periode meer verschoven naar maatschappelijke begeleiding. De organisatie die we willen inzetten, deelt de visie en werkwijze zoals is opgenomen in paragraaf 3.3. We maken met de organisatie afspraken over de resultaten die zij gaan behalen. De regeling voor ontheemden loopt tot 4 maart 2025, we sluiten daarom de contracten af voor maatschappelijke begeleiding en coördinatie en medisch spreekuur tot 4 maart 2025. Na goedkeuring en bevestigen van de financiële dekking van het Rijk kan het contract met de Paddock tot 1 maart 2026 worden afgesloten, als zij geen goedkeuring geven zal ook dit contract eindigen op 4 maart 2025. Als het Rijk besluit dat de ontheemden langer mogen blijven, dan worden de het contracten verlengd tot 1 maart 2026.

Bijlage 1 Uitgangspunten opvang vluchtelingen De burgemeesters van Alphen-Chaam, Baarle-Nassau en Gilze en Rijen hebben de volgende uitgangspunten voor de ABG-organisatie geformuleerd: 1. We nemen maatschappelijke en bestuurlijke verantwoordelijkheid voor de opvang van vluchtelingen en we gaan dit realiseren. Het opvangen van vluchtelingen is een gedeelde verantwoordelijkheid van alle gemeenten. Wij nemen hierin proportioneel onze maatschappelijke en bestuurlijke verantwoordelijkheid. 2. We willen de opvang van vluchtelingen organiseren op een manier die in lijn is met de maat, de schaal en identiteit van onze gemeente en waarbij rekening wordt gehouden met zowel humanitaire overwegingen als lokale behoeften, capaciteiten en mogelijkheden. We organiseren de opvang op een manier die bij onze gemeente en gekozen locatie past. De opvang wordt vormgegeven in lijn met bestaand lokaal en regionaal beleid. 3. We zullen alleen overgaan tot de opvang van vluchtelingen wanneer aan integrale randvoorwaarden zoals zorg, onderwijs en mobiliteit is voldaan. We vinden het belangrijk dat vluchtelingen menswaardig worden opgevangen en niet doorstromen van de ene naar de andere locatie. We willen vluchtelingen een plek bieden die voldoet aan randvoorwaarden zoals toegang tot zorg, onderwijs, participatie en mobiliteit. 4. We zijn open en transparant.

Wanneer ontwikkelingen een effect hebben op de leefomgeving of gemeenschap communiceren we hier actief en zorgvuldig over. We dragen zorg voor een tijdige actuele en reële weergave over de ontwikkelingen rond opvang. Daarbij hebben we oog en oor voor de vragen en zorgen die spelen bij inwoners. We zijn niet altijd de afzender van berichten over opvang. Om ervoor te zorgen dat inwoners een eenduidig verhaal krijgen, stemmen we de communicatie af met onze partners en betrokken stakeholders. 5. We nemen vragen en zorgen van inwoners serieus en zoeken samen met inwoners naar handelingsperspectief We regelen dat bewoners weten waar zij terecht kunnen met vragen en zorgen. We nemen hun signalen serieus. We tolereren geen overlastgevend en crimineel gedrag. We spannen ons maximaal in om samen met inwoners en onze (veiligheids)partners tot handelingsperspectief te komen. 6. We zoeken naar de kansen die vluchtelingenopvang ons biedt, bijvoorbeeld door het stimuleren van werkgelegenheid, participatie en lokale inkoop. We benutten de kans die de opvang onze gemeenschap biedt en waar de vluchteling en/of de gemeenschap profijt van heeft. We pakken daar een actieve rol in. 7. We stimuleren zelfredzaamheid en streven naar wederkerigheid. De asielzoekers en ontheemden worden gastvrij ontvangen.

We leren hun hoe ze mee kunnen doen in onze maatschappij en hun leven zelfstandig kunnen organiseren. We bieden de vluchteling opvang en verwachten daar een positieve en actieve bijdrage voor terug. Bijvoorbeeld door het doen van vrijwilligerswerk.

Bijlage 2 Concept begroting Opvang Ontheemden

Paddock Transitiekosten Paddock opvanglocatie Gereed maken accommodatie

€ 43.424,00 Kosten jun2024-jun2025 per maand jun2024 t jun2025

Kosten opvang Paddock verlenging 20 acc uitbreiding 6 acc extra taken Gas, water en licht

€ 54.594,00 € 19.559,00 € 12.445,00 € 6.412,00

Begeleidingskosten Maatschappelijke begeleiding en coordinatie

€ 12.000,00

Ambtelijke kosten Projectkosten

€ 6.083,00

€ 72.996,00

Overige Bemiddeling- en (medische)zorgkosten, zoals externe huisartsen Onvoorzien

€ 12.287,00 € 25.053,33

€ 147.444,00 € 300.639,96

Totaal lasten

€ 148.433,33

€ 1.781.199,96

Baten 20 accommodaties voor 50 pers. € 61 per dag per bed 6 accommodaties a 30 pers. € 61 per dag per bed

€ 92.770,83

€ 1.113.250,00

€ 55.662,50

€ 667.950,00

Totaal Baten

148.433,33

1.781.200,00

juni2025 t mrt2026

€ 655.128,00 € 234.708,00 € 149.340,00 € 76.944,00

€ 575.969,00 € 193.183,00 € 124.450,00 € 65.000,00 inschatting

€ 144.000 1e offerte

€ 958.602,00