Bijlage 1 - Beeldkwaliteitplan 'Cultuurcentrum Baarle en Begeleid-Woonvoorziening'
Tekst van het document
Cultuurcentrum Baarle & Begeleid-woonvoorziening
Beeldkwaliteitplan juli 2023
Aveco de Bondt Boschstraat 35 4811 GB BREDA telefoon:
076-5225262
internet:
www.avecodebondt.nl
email:
info@avecodebondt.nl
Opdrachtgever:
Gemeente Baarle-Nassau
Projectnummer: 212749 Datum:
juli 2023
Referentie:
212749_AdB_0005_v1.0_bkp
1. Inleiding
5
1.1
Aanleiding
5
1.2
Ligging en begrenzingen plangebied
5
1.3
Leeswijzer
5
1.4
Relatie met welstandsnota
7
2. Analyse plangebied en omgeving
9
2.1
Historische ontwikkeling
9
2.2
Huidige situatie en karakteristiek
11
2.3
Planvoornemen en scenariostudie cultuurcentrum
18
3. Stedenbouwkundige kaders
21
3.1
Visie op de opgave
21
3.2
Stedenbouwkundige kaders
21
4. Beeldkwaliteit
27
4.1
Beeldkarakteristiek
27
4.2
Criteria volume cultuurcentrum
27
4.3
Criteria volume begeleid-woonvoorziening
31
4.4
Criteria buitenruimte
32
Cultuurcentrum Baarle & Begeleid-woonvoorziening
Beeldkwaliteitplan
Luchtfoto met indicatieve planbegrenzing cultuurcentrum en begeleid-woonvoorziening
Cultuurcentrum
Begeleid-woonvoorziening
4
1.
INLEIDING
1.1
Aanleiding
Aan
de
Pastoor
1.2
de
5-7
is
cultuurcentrum
van
de
het
1.3
Leeswijzer
huidige
Beide locaties zijn gelegen nabij het centrum van Baarle. De Loswal,
Het beeldkwaliteitplan geeft inzicht in de gewenste uitstraling
gemeenten
waar beide initiatieven aan grenzen, dient als een parkeerplaats
van de architectuur van de ontwikkeling en de inrichting
Baarle-Nassau en Baarle-Hertog gelegen. De gemeenten hebben
voor het centrum van Baarle-Nassau. Het plangebied grenst aan
van de buitenruimte. Dit is verwoord en verbeeld middels
vastgesteld dat de huidige locatie niet meer voldoet aan de
de noord- en westzijde aan weiland en tuin, in het oosten aan
een set spelregels. Deze spelregels gaan onder andere over
wensen en behoeften. In overleg met de gemeente Baarle-
de parkeerplaats van het centrum (Loswal) van Baarle-Nassau.
de architectonische uitstraling, positionering en oriëntatie
Hertog werd daarom na een onderzoekstraject beslist om een
Direct ten zuiden van het plangebied zijn de achterzijden van de
van de bebouwing, rooilijn, bouwhoogte, kleurstelling en
nieuw cultuurcentrum te bouwen. Na een locatieafweging van
woningen aan de Pastoor de Katerstraat gesitueerd. Dwars door
materiaalgebruik en de inrichting van de buitenruimte.
7 potentiële locaties is de keuze voor de bouw van het nieuwe
het plangebied loopt de landsgrens tussen Nederland en België.
grensoverschrijdende
Katerstraat
Ligging en begrenzingen plangebied
cultuurcentrum gevallen op het ‘Park naast de Loswal’. De locatie
Naast dat het beeldkwaliteitplan dient ter inspiratie, dient het
heeft een uitgesproken grensoverschrijdend karakter. Rekening
In
van
tevens als toetsingskader voor iedereen die bij het verdere
houdend met de benodigde bruto vloeroppervlakte van 3.321
het plangebied in haar omgeving plaats en een visie op de
ontwerp- en ontwikkelingsproces betrokken is om een
m² is de locatie groot genoeg voor de realisatie van het nieuwe
opgave. Hierna
kaders en
bijzondere ontwikkeling met maximaal toekomstperspectief
cultuurcentrum.
beeldkwaliteitseisen gesteld aan de nadere architectonische
te bieden. Ten tweede fungeert dit beeldkwaliteitplan als
uitwerking van beide volumes en de inrichting van de buitenruimte.
formeel toetsingskader voor de Commissie voor welstand en
Direct ten zuiden van de locatie voor het cultuurcentrum is een initiatief voor een begeleid-woonvoorziening actueel.
onderhavig
beeldkwaliteitplan worden
vindt
een
stedenbouwkundige
analyse
monumenten. Parkeerplaats Loswal
Beide locaties liggen nabij het historische centrum, grenzen direct aan het parkeerplein de Loswal en hebben voldoende ontsluitingsmogelijkheden voor het verkeer. Het betreffen beiden onbebouwde percelen waardoor een ontwikkeling geen bijzondere ingrepen vereist. Met
de
nieuwbouw
van
het
cultuurcentrum
kan
een
beeldbepalend, herkenbaar, sculpturaal en uitnodigend gebouw gerealiseerd worden waarmee, samen met de begeleidwoonvoorziening, tevens een nieuwe dynamiek aan het nu enigszins anonieme parkeerplein toegevoegd wordt.
5
Vogelvlucht met het plangebied uitgelicht
6
Naar de letter of de geest?
1.4
Relatie met welstandsnota
De ervaring heeft geleerd dat een beeldkwaliteitplan als te
In dit beeldkwaliteitplan zijn, naast een algemene beschrijving
benauwend voor een deugdelijke planontwikkeling ervaren
van de ontwikkeling, concrete criteria opgenomen voor de
kan worden. De oorzaak hiervan ligt in het feit, dat bij
nadere uitwerking. Deze criteria worden door de Commissie voor
het opstellen van het beeldkwaliteitplan lang niet alle
welstand en monumenten gehanteerd bij de beoordeling van de
mogelijke ontwikkelingen voorzien kunnen worden. De gestelde
bouwplannen.
Foto’s van historische situatie Bels Lijntje
uitwerkingsregels zouden in dergelijke gevallen een goede planontwikkeling onmogelijk kunnen maken. Daarom wordt hier in de leeswijzer benadrukt dat dit beeldkwaliteitplan naar de geest gelezen dient te worden. De uitwerkingsregels zijn daarop gericht, maar wanneer in specifieke gevallen niet aan de uitwerkingsregels kan worden voldaan en de voorgenomen ontwikkeling, de geest van dit beeldkwaliteitplan indachtig, zeker wel gewenst is, kan het bevoegd gezag besluiten om af te wijken van de uitwerkingsregels.
7
28-10-2022 12:41
Zoek op de kaart
Topotijdreis: 28-10-2022 200 12:41 jaar topografische kaarten
Zoek op de kaart Topotijdreis
Vergelijken
1854
1880
1815
1815
1850
1850
1854
Topotijdreis: 200 jaar topografische kaarten
Vergelijken
Over Topotijdreis
Topotijdreis
Delen
1880 1900
1900
1950
1950
2000
2000
2021
2021
200 m
28-10-2022 12:42
Zoek op de kaart
Vergelijken
Topografische kaart uit ca. 1850
Zoek op de kaart Topotijdreis
1900
1960
1815
1815
1850
1850
1900 1900
1900
https://www.topotijdreis.nl/kaart/1854/@123090,383790,11.01
Topografische Militaire Kaart Powered by Esri
28-10-2022 Topotijdreis:12:44 200 jaar topografische kaarten
Vergelijken
Topografische kaart uitOverca. 1880 Topotijdreis
Topotijdreis: 200 jaar topografische kaarten
Topotijdreis
Delen
https://www.topotijdreis.nl/kaart/1880/@123090,383790,11.01
1950
1/1
1950
1960
2000
2000
2021
2021
200 m
Topografische kaart uit ca. 1900
8
Topografische Militaire Kaart & Bonnebladen Powered by Esri
Topografische kaart uit ca.1960
28-10-2022 Topotijdreis: 12:45200 jaar topografische kaarten
Topotijdreis
Zoek op de kaart
Topotijdreis: 200 jaar topografische kaarten
Vergelijken
Over Topotijdreis
Topotijdreis
Delen
2.
ANALYSE PLANGEBIED EN OMGEVING
2.1
Historische ontwikkeling Over Topotijdreis
Delen
Aan de hand van historische topografische kaartbeelden (bron: 1980
Topotijdreis.nl) en enkele historische fotobeelden wordt in
1815
het navolgende de ontwikkeling van het plangebied in haar omgeving geschetst.
1850
Het gebied wordt gekenmerkt door een oud, plaatselijk goed bewaard gebleven cultuurlandschap met tal van oudere en
1900
jongere landgoederen. Het plangebied ligt in een archeologisch landschap ‘Dekzandeiland Alphen-Baarle’. Dit landschap ligt ten zuidwesten van de stedelijke agglomeratie Tilburg-Goirle en
1950
beslaat het gebied rondom de woonkernen Baarle-Nassau en 1980
Alphen. Het landschap is een waterscheidinggebied van waaruit
2000 200 m
2021
Topografische kaart uit ca. 1970
Topotijdreis: 200 jaar topografische kaarten
Topotijdreis
verschillende beken ontspringen. Het waterscheidinggebied
200 m
TOP25 Powered by Esri
Topografische kaart uit Over ca.Topotijdreis 1980
bestaat uit dekzandplateaus en –ruggen met een licht golvend TOP25 Powered by Esri
reliëf. Daarnaast komen in het noorden en zuiden plaatselijk
Delen
stuifduincomplexen voor. Een groot deel van het oppervlak wordt ingenomen door uitgebreide complexen van oud bouwland (plaggendekken). Vanwege de lage dichtheid aan bebouwing kenmerkt dit landschap zich door een hoge ruimtelijke samenhang. Met de realisatie van het cultuurcentrum en de begeleid-woonvoorziening wordt geen afbreuk gedaan aan de waarden die dit type landschap vertegenwoordigt. https://www.topotijdreis.nl/kaart/1980/@123090,383790,11.01
1/1
1/1
Het plangebied bestaat uit meerdere percelen, is altijd onbebouwd geweest en heeft momenteel een tuinfunctie. Met de komst van het Bels Lijntje kwam het plangebied direct aan het voormalig rangeerterrein te liggen.
200 m
TOP25 Powered by Esri
Topografische kaart uit ca.
Bels Lijntje
Binnen het plangebied zijn, naast het aangrenzend Bels lijntje en het voormalig stationsgebouw, verder geen cultuurhistorisch waardevolle stedenbouwkundige elementen aanwezig.
9
Historie Bels Lijntje In 1867 werd de spoorlijn Tilburg – Turnhout, beter bekend als
gehele lengte smalle aanbouwen, die later zijn voorzien van
het Bels Lijntje, geopend en al snel maakten ook internationale
lessenaarsdaken.
treinen gebruik van deze route. Er waren twee grensstations:
Het gebouw heeft verschillende functies gehad, waaronder
Baarle-Nassau en Weelde-Merksplas.
een puddingfabriek en een bowlingbaan. Momenteel is er een
In
1906
werd
door
de
Belgische
en
Nederlandse
restaurant gevestigd en sinds 2002 is het een rijksmonument.
Staatsspoorwegen een nieuw station opgericht: Station BaarleNassau Grens / Weelde-Staat met aan beide zijden van de grens
De voormalige spoorwegverbinding vormt momenteel een druk
rangeerterreinen en gebouwen.
bereden fietspad. Bij het fietspad in het centrum vind je het Belgische café Tourmalet, dan snackbar De Toerist en een streep
In 1973 reed de laatste officiële trein en hierna alleen toeristische
Stationsgebouw vanaf straatzijde (ca 1915) Bron: Mariusbroos.nl
op het fietspad die zegt dat je Nederland binnenrijdt.
stoomtreinritten van Tilburg tot de grens en terug. Onderhoud werd verminderd en rails en bielzen werden verwijderd. In 1989
Cultuurcentrum en het initiatief begeleid-woonvoorziening
werd over de bedding een fietspad aangelegd.
De
De drie stationsgebouwen zijn nog steeds aanwezig, waarvan
cultuurcentrum transformeert de bestaande achterkantsituatie
het station Baarle-Nassau direct ten oosten van het plangebied
aan de Loswal naar een representatieve voorzijde wat een
gelegen is. Dit stationsgebouw was tot 1934 in gebruik en in
kwalitatieve begrenzing en pleinwand tot gevolg heeft. Dit wordt
Baarle-Nassau stonden ook de wachtposten 19 t/m 27 en een
versterkt door de entrees van beide gebouwen aan de zijde van
aantal douanewoningen.
de Loswal te projecteren.
realisatie
van
een
begeleid-woonvoorziening
en
het
Perronzijde van stationsgebouw (ca 1910) Bron: Mariusbroos.nl
Het langgerekte stationsgebouw onder zadeldak heeft dezelfde
Door beide volumes vorm te geven als een langgerekt volume,
architectuur als de andere stations aan de spoorlijn, maar op
die qua schaal en horizontale oriëntatie is afgestemd op
dit station waren ook douanelokalen aanwezig. De bouwstijl
het voormalige stationsgebouw, wordt recht gedaan aan de
is sober met kenmerken van de Waterstaatsstijl. Het dak is
cultuurhistorische setting. Daarnaast wordt een belevingsfunctie
voorzien van een overstek en is gedekt met kruispannen. Het
aan het plein toegekend, wordt de lange lijn van het Bels Lijntje
geheel is uitgevoerd in oranje-rode machinale baksteen en heeft
versterkt en tevens een bijdrage geleverd aan het versterken van
een natuurstenen plint waarboven het metselwerk gegroefd is
het groene karakter doordat beide volumes op passende wijze
uitgevoerd. De gevel aan de straatzijde is zeventien vensterassen
landschappelijk ingepast worden.
lang, per as is een raam of deur in een rondboognis aangebracht. De lange, naar het spoor gerichte gevel, heeft over bijna de
10
Bels Lijntje ten noorden van Baarle-Nassau (ca 1970) Bron: Mariusbroos.nl
2.2
Huidige situatie en karakteristiek
Het plangebied ligt in de directe nabijheid van het centrum en begrensd het cultureel erfgoed in de vorm van het Bels Lijntje. Dit gebied maakt onderdeel uit van het collectief geheugen alhoewel de huidige uitstraling dit niet doet vermoeden. Het plangebied heeft in de huidige vorm een tuinfunctie, grenst met de oostzijde aan het parkeerplein Loswal en is niet beleefbaar vanuit de openbare ruimte. Dit stenige parkeerplein bestaat uit een asfaltvlakte met twee noordzuid gerichte bomenrijen en wordt aan de oostzijde begrensd door het Bels Lijntje, het voormalig stationsgebouw en achterzijden van woningen die georiënteerd zijn op de Stationsstraat. Naast het stenige karakter is het een vrij anonieme ruimte. Door het realiseren van een cultuurcentrum met een representatieve en prominente uitstraling en een begeleid-woonvoorziening ontstaat de mogelijkheid dit parkeerplein te verlevendigen. Bebouwingsstructuur Het plangebied heeft momenteel een tuinfunctie en is, op één bijgebouw voor hobbydieren na, onbebouwd. Aan de oostzijde ligt een groot onbebouwd parkeerplein Loswal dat aan de westzijde begeleid wordt door het voormalig stationsgebouw en de achterzijden van enkele solitaire drie-onder-één kapwoningen.
Het
voormalig
stationsgebouw
heeft
een
langgerekte vorm in één bouwlaag met kap en doet nu dienst als restaurant ‘Wok Wonderland’. Het gebouw begeleidt het Bels Lijntje en het parkeerplein en heeft aan deze zijde een relatief gesloten achtergevel. Zowel ten noorden (Chaamseweg) als ten
Themakaart bebouwing
zuiden (Pastoor de Katerstraat) wordt de bebouwing gevormd door overwegend woningbouw, hier en daar gecombineerd met een andere functie. Beiden vormen een bebouwingslint waarbij de bebouwing divers en afwisselend is.
11
De oostzijde van het plangebied wordt vormgegeven door een bosstruweel die een groene scheiding vormt tussen het parkeerplein en de tuinen. In het plangebied, direct grenzende aan de Loswal, worden twee volumes gerealiseerd bestaande uit het noordelijk gesitueerde cultuurcentrum en direct ten zuiden daarvan een inititaief voor een kleinschalige begeleid-woonvoorziening. Beide volumes krijgen hun representatieve zijde en entree aan de Loswal en worden als solitaire volumes ontworpen en landschappelijk ingepast.
1. Voormalig stationsgebouw, momenteel Wok Wonderland
2. Woning aan de Stationsstraat
12
6.
5. 2. 3. 1. 4.
3. IJssalon en schoonheidssalon
5. Snackbar de Toerist Overzichtskaart met locaties van de foto’s
4. Kledingwinkel en hotel
6. Café Tourmalet
13
Verkeerstructuur en parkeren Het centrale parkeerplein Loswal wordt ontsloten vanaf de noordelijk gelegen Chaamseweg en de zuidelijk gelegen Pastoor de Katerstraat. De inrichting van het parkeerterrein bestaat uit langgerekte parkeerstroken die evenwijdig aan het Bels Lijntje gesitueerd zijn. Het betreft vier parkeerstroken waarvan twee haaksparkeerstroken en één langsparkeerstrook gecombineerd met één schuinparkeerstrook. Tussen de parkeerstroken bevindt zich een in de verharding staande bomenrij. Het parkeerplein zelf is vormgegeven middels een asfaltvlakte. In noord-zuid richting, tussen het parkeerplein en het voormalig stationsgebouw, loopt het cultuurhistorisch waardevolle Bels Lijntje dat dienst doet als fietsverbinding in tweerichtingen. Het Bels lijnte wordt van het parkeerplein gescheiden door een haag gecombineerd met bomen.
Themakaart infrastructuur
14
7. 9. 8.
10.
7. Stationsstraat vanaf de Nieuwstraat
9. Parkeerplein (Loswal) langs het plangebied Overzichtskaart met locaties van de foto’s
8. Achterzijde woningen aan de Stationsstraat
10. Stationsstraat
15
Groenstructuur Het plangebied heeft momenteel een tuinfunctie bestaande uit gazon, verruigd grasland, verspreid wat bomen en bosstruweel. De locatie is, met uitzondering van een schuurtje voor de huisvesting van hobbydieren, onbebouwd. Het parkeerplein heeft een langgerekte vorm die de richting van het voormalig stationsgebouw en het Bels Lijntje volgt. Twee bomenrijen, een haag langs het Bels Lijntje en de westelijke groene struweelhaag versterken deze richting.
Themakaart groenstructuur
16
12.
13.
14. 11.
11. Groensingel gezien vanuit het parkeerplein
13. Oude boom Overzichtskaart met locaties van de foto’s
12. Groensingel gezien vanuit het plangebied
14. Schuurtje in het groen
17
2.3
Planvoornemen en scenariostudie cultuurcentrum
Het plangebied is gelegen nabij het centrum van Baarle en biedt ruimte aan twee nieuwe volumes: Planvoornemen begeleid-wooninitiatief Het betreft een initiatief dat ruimte biedt aan circa 16 zelfstandige woningen bestemd voor geestelijk-lichamelijk beperkte jongvolwassenen zonder gedragsproblemen. Het plan is om een toekomstbestendige woonomgeving te realiseren waarin de bewoners samen oud kunnen worden en er tevens 24-uurs zorg en begeleiding aanwezig is. Het volume bestaat uit twee bouwlagen en wordt duurzaam vormgegeven. Op eigen terrein wordt een kleine, groen vormgegeven, parkeervoorziening (circa 6 parkeerplaatsen) gerealiseerd.
18
SCENARIO 1 Planvoornemen cultuurcentrum
De volgende functies worden buiten gerealiseerd:
De locatie staat kadastraal bekend als gemeente Baarle-Nassau,
1.
Terras;
sectie C, perceelnummers 5258, 5259 en 5260. Het projectgebied
2.
Laad- en losplaats;
is een rechthoek van 55 bij 85 meter en heeft een oppervlakte
3.
Buitenruimte voor personeel.
6.0
2
van 4.675 m2.
4
BE
6
Op basis van uitgebreid onderzoek door Sweco en gesprekken met
Scenario 1: één bouwlaag
betrokkenen en toekomstige gebruikers werden ruimtebehoeften
In dit scenario wordt het gehele programma gehuisvest in een
binnen verschillende clusters nauwgezet in beeld gebracht
volume bestaande uit één bouwlaag. Een deel van het volume is
middels drie scenario’s. Uit het behoefteonderzoek is gebleken
hoger om het auditorium te huisvesten waardoor het volume in
cultuurcentrum
dat voor de nieuwbouw uitgegaan dient te worden van een netto
geringe mate geleed wordt. De vrije ruimte rondom het volume
NL
ruimtebehoefte van 2.460 m² wat overeenkomt met een bruto
is zeer beperkt wat een goede functionele en landschappelijke
ruimtebehoeften van 3.321m². Deze scenariostudie betreft een
inpassing belemmert doordat er weinig ruimte is voor functies in de
louter theorerische spreiding van het programma op het terrein
buitenruimte zoals een terras, fietsvoorzieningen, representatieve
en een indicatieve invulling van de benodigde volumes.
voor-/entreeruimte, bevoorrading, landschappelijke inpassing etc..
Onderstaande functies worden inpandig gerealiseerd: 1.
73.0
8-10
8.0
47.0
begeleid woonvooriening
Publiekszone: onthaal, foyer, biljartruimte, tentoonstelling, garderobe, sanitair en dergelijke;
2.
Bibliotheek;
3.
Multifunctionele kleedruimte,
lokalen:
(les)keuken,
grote
zaal,
bar,
danszaal,
kleine
zaal,
auditorium,
geluidstudio, creatief atelier, multifunctionele lokalen en dergelijke; 4.
Academie
voor
Muziek
en
Woord
Noorderkempen:
instrumentenlokalen, atelierlokalen; 5.
Werkplekken: personeelsruimte, backoffice, kantoortuin, overlegzone, huiskamer SJB, printerruimte, opslag;
6.
Lokale Omroep Baarle: studio, computerruimte;
7.
Opslag: (gedeelde) opslagruimten, schoonmaakberging;
19
SCENARIO 2
SCENARIO 3
Scenario 2 : twee bouwlagen Ten opzichte van scenario 1 is het volume compacter vormgegeven door het nagenoeg geheel uit te voeren in twee bouwlagen. Door
6.0
6.0
het compactere volume is er meer buitenruimte beschikbaar
2
BE
cultuurcentrum
4
BE
6
6
cultuurcentrum
70.0
Het volume is nog compacter vormgegeven door het grotendeels uit te voeren in 3 bouwlagen waardoor er nog meer open ruimte
8-10
29.0
8-10
15.0
9.0 32.0
buitenruimte een plek te geven. Scenario 3: minimale footprint, grotendeels 3 bouwlagen
64.0
NL
NL
26.0
om het volume in haar omgeving in te passen en functies in de
2
4
beschikbaar is om het gebouw en de buitenfuncties in te passen. Daarnaast is er meer ruimte om het perceel groen vorm te geven en landschappelijk in te passen.
23.0
Conclusie begeleid woonvooriening
begeleid woonvooriening
Voor een goed functionerend cultuurcentrum dient er voldoende ruimte rondom het gebouw aanwezig te zijn om de buitenfuncties goed in te passen. In scenario 1 is dit niet het geval. Scenario 2 en 3, of een combinatie van beide, is dan ook wenselijk en biedt eveneens mogelijkheden voor een goede (landschappelijke) inpassing in haar omgeving. Geconcludeerd kan worden dat een volume in 2-3 bouwlagen wenselijk is. Niet alleen vanwege het compacte volume maar ook vanwege de gewenste wandwerking aan het grootschalige parkeerplein. Daarnaast sluit het volume hierdoor op passende wijze aan op het zuidelijke initiatief (kleinschalig begeleidwoonvoorziening) dat bestaat uit een volume in twee bouwlagen.
20
3.
STEDENBOUWKUNDIGE KADERS
3.1
Visie op de opgave
3.2
Stedenbouwkundige kaders
Met de komst van het cultuurcentrum, en de begeleid
auto’s geintroduceerd waarmee er een groene kwaliteitsimpuls
Uit de analyse en de visie op de opgave kan geconcludeerd
woonvoorziening direct ten zuiden hiervan, worden nieuwe
wordt gegeven aan de Loswal.
worden dat nieuwbouw van het cultuurcentrum en het begeleidwooninitiatief op deze plek niet alleen mogelijk en gewenst is
functies aan het parkeerplein toegevoegd waardoor het huidige anonieme parkeerplein een meer dynamische belevingswaarde
Belangrijke thema’s bij de architectonische uitwerking van de
maar tevens een meerwaarde heeft. Om recht te doen aan de
krijgt en de bestaande achterkant omgevormd wordt naar een
volumes zijn: iconisch, sculpturaal, verbindind, uitnodigend,
locatie dient daarbij, naast de beeldkwaliteiteisen, allereerst
representatieve voorkant die op passende wijze de openbare
zichtbaar, toegankelijk en duurzaam.
voldaan te worden aan een aantal stedenbouwkundige kaders.
ruimte begrenst. Door de horizontale oriëntatie van beide volumes wordt er recht gedaan aan de cultuurhistorische setting.
Cultuurcentrum
De nieuwe pleinwand versterkt hiermee de lengterichting van
Het cultuurcentrum dient vormgegeven de worden als een solitair/
het Bels Lijntje en sluit qua schaal aan bij het historische karakter
sculpturaal/iconisch volume met een horizontale oriëntatie, een
van de omgeving.
alzijdige vormgeving en een uitnodigende plint. Door het volume te voorzien van een ‘voortuin’ (entreeplein) aan de zijde van De
Uitgangspunt is dat beide volumes als solitair gebouw worden
Loswal en het volume aan de overige zijden landschappelijk in te
ontworpen en een uitnodigend karakter krijgen. Ze worden
passen wordt enerzijds recht gedaan aan de huidige tuinfunctie
vormgegeven als een herkenbare en beeldbepalende compositie
maar wordt ook een passende overgang gerealiseerd tussen het
van volumes die op positieve wijze deel uit gaat maken van het
volume en het parkeerplein. Aan deze zijde worden dan ook de
collectief geheugen van Baarle. De hedendaagse vormgeving
entree en overige representatieve functies gesitueerd.
contrasteert bewust met het voormalige stationsgebouw
Doordat de landsgrens schuin door het plangebied van het
(Rijksmonument) waardoor de monumentale waarden niet
cultuurcentrum loopt ontstaan er mogelijkheden om zowel in de
onevenredig aangetast worden. Beide volumes vormen solitaire
bouwmassa als in de ‘voortuin’ de typische enclavesituatie vorm
gebouwen die qua architectonische uitwerking en kleur- en
te geven.
materiaalgebruik van elkaar verschillen (dus geen broertje/zusje van elkaar).
Begeleid-woonvoorziening Direct ten zuiden van het cultuurcentrum is een kleinschalige
De entrees worden gesitueerd aan de zijde van de Loswal.
begeleid-woonvoorziening voorzien. In tegenstelling tot het
Er wordt voldoende afstand gehouden tot de zijdelingse
cultuurcentrum, met een meer extravert karakter en bijbehorende
perceelsgrenzen zodat deze landschappelijk ingepast kunnen
verschijningsvorm, zal dit volume vanwege haar functie een meer
worden. Daarnaast wordt er een (groene) overgangsruimte aan
introvert karakter en gevelbeeld hebben.
de zijde van de Loswal op voldoende afstand van de geparkeerde
21
Programma Wanneer het programma voor het cultuurcentrum in één bouwlaag uitgevoerd wordt, is de footprint dusdanig groot dat de ruimte voor een goede landschappelijke en functionele inpassing ontbreekt. Tevens ontstaat er onvoldoende pleinwerking aan
o
dw
elei
beg
ing
zien
oor onv
cult
uu
trum rcen
deze zijde en is er sprake van een ongewenst contrast tussen het begeleid-wooninitiatief (2 bouwlagen) en het cultuurcentrum.
Minimaliseren footprint Door het volume van het cultuurcentrum uit te voeren in 2-3 bouwlagen kan de footprint geminimaliseerd worden waardoor er voldoende ruimte resteert voor een goede landschappelijk en functionele inpassing. Samen met het begeleid-wooninitiatief ontstaat er op deze wijze een samenhangende en dynamische pleinwand.
Rooilijn en voortuin De rooilijn van het begeleid wonen initiatief dient op voldoende afstand van het parkeren aan de Loswal gesitueerd te worden (creëren groene overgangszone). Het volume van het cultuurcentrum dient minimaal in of achter de rooilijn gesitueerd te worden van het naastgelegen begeleid-wooninitiatief. Door het terugspringen van de rooilijn ontstaat een voortuin die naast de functie van entreeplein ook een groene inrichting krijgt als overgang naar de Loswal.
22
Geleding Het volume voor het cultuurcentrum mag geleed worden om aansluiting te zoeken bij de stedenbouwkundige korrel van het begleid-wooninitiatief. Een lichte verspringing in de rooilijn is toegestaan indien dit niet ten koste gaat van van de horizontale oriëntatie (langgerektheid) van het gehele volume.
Verbijzonderen landsgrens De landsgrens dient in de buitenruimte (landschappelijke elementen en/of inrichtingselementen zoals lichtlijnen) zichtbaar gemaakt te worden. De landsgrens loopt eveneens door het volume van het cultuurcentrum. Deze kan (is geen verplichting) in de bouwmassa (geleding in de bouwmassa, gevelbehandeling en/ of in kleur- en materiaalgebruik) dan wel in het interieur verbeeld worden zolang dit niet ten koste gaat van het sculpturale karakter van het volume.
Landschappelijke inpassing Aan de zijde van het parkeerplein dient ter hoogte van het cultuurcentrum een groen vormgegeven ‘voortuin’ gerealiseerd te worden. Deze voortuin biedt ruimte aan de entree, fietsparkeren, zitten, ontmoeten etc. De overige randen van beide volumes zorgen voor een groene inbedding en de benodigde landschappelijke inpassing van beide volumes.
23
Stedenbouwkundige kaders verbeeld
24
22g 22f 22e 22d 22c 22b 22a
4
1a
30-
30d
26-
28p
22-
24
g 20-
26
24
20b
2a
20
5
16a
16a
r
Bu
at
ra
st
se
Gil
-14
1
8
6-6
a
4
11
2
9
4-4
3
3
4
1
2
Cha
a
am
sew
eg
Be
a
rl de
Ne
29-29a
tra
Cha
at
am
27-
27b
25
sew eg
21-
23
1
22g 22f 22e 22d 22c 22b 22a
nd
uws
1a
Pastoor Vekemanshof
lgië
Nie
31-33a
6
5
12a
1
s
ee
m ge
n
14a
8
7
16-
va
14-
16-
18
3
r te
12
straat
22
at
ra
st
lie
Le
Sint Jan
28
30d
4
6
22-
g
�ons Voormalig sta
6a
Nie
31-33a
uwst
m
raat
27-2
7b
t t aa raa str nssst �otion StaSta
ru Cultureel cent
29-29a
1
gebouw
De Loswal
3-5b
8-10 7-7b
7-7b
Stationsstraat
11
9-9
b
7-7
a
5
1
at
2a
otsra Rkoers 11
5-7
9 6 8-8a
29
13-
at
tra
kers
2g
4
6
8
1a
tra ers aakt k
sak
Roo
4
6
8
11
sak
Roo
11
25
2f
2e 2a-
16-1
1a
8-10
11-1
24
10-12
9
13
Legenda -
9
13-2
15
13
14
17
17
7
16 19
12
14 16
19
21
14 16
18
8
8a
21
20-20a
23-27d
24
22
26 Pastoo
29
28
r de Kat
erstra
at
15
31 13
11
30
33-37
9 5-5b
3-3a
3
23 21
19
24
20
1b
1a-1d
2
4a
4-
1:1000
0m
10m
20m
26
30m
40m
50m
29
28
erstra
17
at
15
13
11
9
23-27d
24
2
de Kat
22
Kerkstraat
1a-1o
Parallelweg
Pastoor
24
26 7
31
Pastoor de Katerstr aat
30
0a
33-37 26
7
5-5b
3-3a
24
Kerkstraat 1a-1o
3
1b
22
20
16-16b
18
a 14-14
2a
12-1
10-1
Kerkstraat 1a-1d
1
Parallelweg
2
Stedenbouwkundige kaders
25
Desiree Geeraertstraat
Begeleid ziening woonvoor
15
12
8-1
2
13a
0b
6
6
13-
20-2
4
a
3-5b
28p
2
8-8
19a 15
4 26-
10c
19-
2
30-
10-
Levendig architectuurbeeld met dynamisch avondbeeld (bron www.architectuur.nl)
Geleding bouwmassa, representatieve zijde richting parkeerplein met avondbeleving (bron: www.behance.net)
26
Representatieve en transparante plint aan zijde parkeerplein (bron: www.tweesnoekenarchitectuur.nl)
Iconisch gebouw met fraaie geleding en duurzame uitstraling (bron: www.dp6.nl)
4.
BEELDKWALITEIT
4.1
Beeldkarakteristiek
Beide volumes betreffen in de vrije ruimte staande iconische/ sculpturale
gebouwen.
Met
een
hedendaagse
moderne
uitstraling wordt bewust het contrast gezocht met het voormalige stationsgebouw (Rijksmonument). De langegrekte vormen benadrukken de richting van het Bels Lijntje. Het betreffen solitaire volumes die qua architectonische uitwerking en materialisering van elkaar verschillen en een alzijdige uitstraling hebben. De volumes worden landschappelijk ingepast en aan de zijde van de Loswal zorgt een groene voorruimte/-tuin voor de overgang naar het parkeerplein.
4.2
Criteria volume cultuurcentrum
Plaatsing en oriëntatie van het volume •
Het volume dient in dan wel achter de rooilijn van het begeleid-wooninitiatief gesitueerd te worden
•
De rooilijn van het volume is evenwijdig aan het parkeerplein om de lengterichting van het cultuurhistorisch Bels lijntje te
Geleding door massaopbouw, verbijzonderen entree (bron: www.dp6.nl)
benadrukken •
De representatieve zijde en de entree bevinden zich aan de zijde van het parkeerplein Loswal
•
Losse bijgebouwen zijn niet toegestaan. Het betreft één volume dat vrij in de ruimte staat
•
Een groen vormgegeven voortuin aan de zijde van de Loswal fungeert als entreeplein en biedt ruimte voor fietsvoorzieningen, een eventueel terras, ontmoeting, zitgelegenheid en overige representatieve buitenfuncties
•
Bevoorrading vindt plaats aan de zuidzijde dan wel aan de achterzijde (westzijde) van het volume
Binnen horizontale orientatie ruimte voor verbijzonderen entree, en verschil in gevelkarakteristiek
Voorruimte met entree en avondbeleving (bron: www.bedauxdebrouwer.nl
27
Massaopbouw •
Het betreft een solitair volume dat als samenhangend
Samensgestelde hoofdvorm, wisselende bouwhoogtes zorgen voor geleding en levendig architectuurbeeld
ervaren wordt. Het mag zowel uitgewerkt worden als een sculpturaal volume als ook middels een samengestelde hoofdvorm om het volume te geleden •
De maximale bouwhoogte bedraagt 3 bouwlagen waarbij de dakvorm vrij is. Wisselende bouwhoogtes worden ingezet om het volume te geleden dan wel sculpturaal vorm te geven
•
Het volume kan horizontaal en/of verticaal geleed worden middels inspringingen en uitkragingen als onderdeel van het totale architectuurbeeld
•
De grootste bouwhoogte is aan de zijde van het parkeerplein gesitueerd om de grootschalige openheid van het parkeerplein te begeleiden. De achterzijde is eventueel lager om de overgang naar het buitengebied/tuin vorm te geven
Sculpturaal volume met vrije dakvorm
28
Groene representatieve voortuin, entree als verbijzondering in gevelbeeld
Gevelkarakteristiek •
Hedendaagse
architectuur
met
een
duurzame
en
sculpturale/iconische uitstraling •
Het is een multifunctioneel gebouw met een extraverte identiteit en een expressieve gevelbehandeling
•
Het volume heeft een alzijdige uitstraling (dus niet alleen de voorzijde maar ook de overige zijden representatief uitwerken)
•
Indien het niet ten koste gaat van de sculprualiteit van het volume kan de landsgrens tussen België en Nederland tot uitdrukking gebracht worden in de architectonische uitwerking van het volume (geen verplichting). Bijvoorbeeld door de massaopbouw (verschil in proportie), verschil in gevelkarakteristiek (functie), kleur en materialisering (gevelbehandeling) of een combinatie van deze
•
Transparante plint (bron: www.mgf-architekten.de)
De entree vormt een verbijzondering in de gevel en wordt uitnodigend vormgegeven
•
De begane grond dient ontworpen te worden als een plint om de representatieve functies en entree te huisvesten. Avondbeleving (verlichte plint) speelt hierbij ook een belangrijke rol
•
Het gebouw opent zich naar het parkeerplein en is dusdanig vormgegeven/gesitueerd dat een aantrekkelijke voortuin ontstaat die de (groene) overgang vormt van parkeerplein naar entree met ruimte voor functionele aspecten zoals fietsparkeren, zitten etc.. De voortuin en het volume reageren op elkaar en zijn in samenhang ontworpen
Kleur- en materiaalgebruik •
Duurzaam kleurtonen
en
eerlijk
materiaalgebruik
in
gedempte
Duurzaam materiaalgebruik en uitstraling (bron: www.neriandhu.com)
Sculpturaal volume (bron: architectsforurbanity.com/
29
Duurzaamheid •
Groene uitstraling buitenruimte (voortuin en randen ten
Verbijzonderen entree (bron: pda.designsingapore.org)
Transparante gevel (bron: www.archdaily.com)
behoeve van landschappelijke inpassing) •
Waar mogelijk nestgelegenheden voor fauna opnemen in het volume
•
Het dakvlak dient duurzaam ingericht te zijn (zonnepanelen al dan niet in combinatie met groen sedumdak)
•
Voorkeur voor gebruik van circulaire materialen in gebouw en terreininrichting
•
Toepassing energiezuinig en selectief gebruik verlichting op basis van LED
•
Sculptraal volume met vrije kapvorm (bron: www.dezeen.com)
Terugdringen van het elektrisch gebruik in gebouwen door inzetten van energie-zuinige apparaten
•
Toepassing van passieve koeling door gebruik van zonwering en de juiste beglazing, zodat gebruik van airconditioning kan worden teruggedrongen
•
Duurzaam verwarmen van gebouwen
Daar waar duurzaamheidsaspecten op de architectonische uitwerking van invloed zijn, dienen deze integraal ‘meeontworpen’ te worden. Reclame en installaties •
Reclame-uitingen in de vorm van letters en/of logo’s toegestaan in het gevelvlak en als integraal onderdeel meegenomen in het architectonisch ontwerp
•
Geen uitstekende delen of reclame-uitingen op het dak
•
Installaties zijn opgelost binnen het bouwvolume en niet zichtbaar vanuit de openbare ruimte
30
Geleding van de bouwmassa (bron: www.archdaily.com)
Transparante gevel naar parkeerplein met avondbeleving (bron: www.denooyer.nl)
4.3
Criteria volume begleid-woonvoorziening
Plaatsing en oriëntatie van het volume
Gevelkarakteristiek
•
Het volume wordt op gepaste afstand van het parkeerplein
•
Hedendaagse architectuur met een duurzame uitstraling
gesitueerd waardoor er voldoende ruimte is voor een groene
•
Entree vormt een verbijzondering in de gevel en wordt
overgang en ruimte voor een entree met bijbehorende voorzieningen •
•
• •
uitnodigend vormgegeven
Terugdringen van het elektrisch gebruik in gebouwen door inzetten van energie-zuinige apparaten
•
Toepassing van passieve koeling door gebruik van zonwering
Het volume mag, gezien de functie, een meer gesloten
en de juiste beglazing, zodat gebruik van airconditioning
De rooilijn van het volume is evenwijdig aan het parkeerplein
karakter krijgen waarbij de begane grond representatief
kan worden teruggedrongen
om de lengterichting van het cultuurhistorisch Bels lijntje te
vormgegeven dient te worden en avondbeleving een
benadrukken
belangrijke rol speelt
Bevoorrading en parkeren bevindt zich aan de noordzijde
•
•
•
•
Duurzaam verwarmen van gebouwen
Het volume heeft een alzijdige uitstraling (dus niet alleen
Daar waar duurzaamheidsaspecten op de architectonische
van het volume (bij voorkeur gecombineerd met die van de
de voorzijde maar ook de overige zijden representatief
uitwerking van invloed zijn, dienen deze integraal ‘mee-
bevoorrading van het cultuurcentrum)
uitwerken)
ontworpen’ te worden.
De representatieve zijde bevindt zich aan de zijde van de Loswal
Kleur en materiaalgebruik
Het betreft één solitair volume dat vrij in de ruimte staat
•
waarbij het plaatsen van losse bijgebouwen zoveel mogelijk
Duurzaam
en
eerlijk
Reclame en installaties materiaalgebruik
in
gedempte
•
kleurtonen
Reclame-uitingen in de vorm van letters en/of logo’s toegestaan in het gevelvlak en als integraal onderdeel
voorkomen wordt door deze te integreren in het volume.
meegenomen in het architectonisch ontwerp
Indien dit niet mogelijk is dienen losse bijgebouwen uit
Duurzaamheid
•
Geen uitstekende delen of reclame-uitingen op het dak
het zicht van de openbare ruimte gesitueerd te worden als
•
•
Installaties zijn opgelost binnen het bouwvolume en niet
onderdeel van het inrichtingsplan voor de buitenruimte
behoeve van landschappelijke inpassing) •
Massopbouw •
Het betreft een kloek rechthoekig volume in 2 bouwlagen
•
Het volume kan horizontaal en/of verticaal geleed worden middels inspringingen en uitkragingen als onderdeel van
Groene uitstraling buitenruimte (voorruimte en randen ten
zichtbaar vanuit de openbare ruimte
Waar mogelijk nestgelegenheden voor fauna opnemen in het volume
•
Het dakvlak dient duurzaam ingericht te zijn (zonnepanelen al dan niet in combinatie met groen sedumdak)
•
het totale architectuurbeeld
Voorkeur voor gebruik van circulaire materialen in gebouw en terreininrichting
•
Toepassing energiezuinig en selectief gebruik verlichting op basis van LED
31
4.4
Criteria buitenruimte
Om de volumes op een juiste wijze stedenbouwkundig in te passen (denk hierbij onder andere aan toegankelijkheid van de volumes) dienen er ingrepen gedaan te worden in de inrichting van het parkeerplein Loswal. Een nieuw ontwerp en inrichting hiervan kan bijdragen aan het zichtbaar en beleefbaar maken van deze cultuurhistorisch belangrijke plek maar valt echter wel buiten de scope van dit beeldkwaliteitplan. Hieronder volgen de criteria voor de bij de volumes behorende buitenruimte. •
Hoogwaardige, functionele en duurzame uitstraling
•
Groene inpassing van beide volumes, overgang naar buitengebied en vergroening parkeerplein
•
Representatieve
en
groene
voortuin
cultuurcentrum
met ruimte voor fietsparkeren en zitten, ontmoeten etc. Faciliteren fietsparkeren als integraal onderdeel inrichtingsplan buitenruimte
Groene representatieve voortuin (bron: www.inmill.nl)
32
•
Eventuele gebouwtjes voor nutsvoorzieningen worden geïntegreerd in het volume
•
De voortuin is functioneel vormgegeven en zo ingericht dat enerzijds ontspanning en recreatie mogelijk is en anderzijds interactie en sociale ontmoetingen tussen gebruikers en bezoekers worden gestimuleerd
•
De voortuin kent een zorgvuldige materialisering
•
Een herkenbare lijn markeert de overgang tussen de landsgrenzen en wordt opgenomen in de entree van het gebouw. Verlichting kan daarbij een belangrijke rol spelen
•
De voortuin en groene robuust vormgegeven randen zorgen voor de benodigde landschappelijke inpassing
•
Naast de architectonische uitwerking van de volumes dient ook een inrichtingsplan voor de buitenruimte voorgelegd te worden aan de Commissie voor welstand en monumenten
Ruimte voor ontmoeten en zitten (bron: www.struykverwoinfra.nl)
Verbijzonderen landsgrens in buitenruimte (bron: www.architectenweb.nl)
Ruimte voor ontmoeten en zitten (bron: www.struykverwoinfra.nl)
33