Baarle beweegt - Sport- en beweegbeleid 2021-2025

Baarle beweegt! sport- en beweegbeleid 2021-2025

Baarle beweegt!

gemeente Baarle-Nassau

Pagina 2 Inhoudsopgave

2

Voorwoord

4

Hoofdstuk I.

Aanleiding

5

Hoofdstuk II.

Wat is er al? a. Beleid b. Baarle bruist! c. Lokaal sportakkoord d. Ontwikkeling team sportcoaches e. Cijfers f. Conclusie

6 6 6 7 7 8 8

Hoofdstuk III.

Visie op bewegen a. Algemeen b. Specifiek voor onze gemeente c. En nu concreet…

9 9 10 10

Hoofdstuk IV.

Rol van de gemeente a. Sport en bewegen in het gemeentelijk sociaal domein b. Sport en de (gemeentelijke) gezondheidszorg

11 11 11

Hoofdstuk V.

Ontwikkelkansen a. Uitdagende openbare ruimte b. Professionele ondersteuning / instructie c. Fit en veerkrachtige burgers / samenleving d. Meedoen / Arbeidsparticipatie e. Betrekken / Inclusie f. Sport als effectief middel

12 12 12 12 13 13 13

Hoofdstuk VI.

Ons sportkapitaal

15

Paragraaf 1:

Baarle beweegt!

Aanbieders (verenigingen, bedrijven, zorg- en welzijnsinstellingen, gemeente) 1.1 Veel sport-specifieke aanbieders 1.2 Ook niet-sportspecifieke aanbieder 1.3 Andere aanbieders 1.4 Inclusiviteit 1.5 Mooie mix

15 15 16 16 16

Paragraaf 2: Programma 2.1 Sportspecifiek 2.2 Benadering doelgroepen 2.3 Algemene promotie 2.4 Een leven lang sport en bewegen 2.5 Kwaliteit bewegingsonderwijs 2.6 Topsport als inspiratie

17 17 17 17 17 18

gemeente Baarle-Nassau

Pagina 3

Hoofdstuk VII.

Paragraaf 3: Accommodaties 3.1 Voorzieningen 3.2 Exploitaties 3.3 Investeringen 3.4 Onderhoud en beheer 3.5 Inclusie 3.6 Duurzaamheid

18 18 19 19 21 21

Beschikbare middelen 7.1 Menskracht 7.2 Accommodaties 7.3 Financiële middelen (geld) 7.4 Overige middelen 7.5 Kosten en baten sportaccommodaties 7.6 Dekking onderhoudslasten sportvelden 7.7 Dekking vervangingsinvesteringen voorzieningen sportvelden

23 23 23 23 23 24 24 24

Hoofdstuk VIII. Welke middelen hebben we nodig? 8.1 Menskracht 8.2 Geld 8.3 Accommodaties 8.4 Organisatie

25 25 25 26 26

Bijlagen: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

SROI-cijfers: maatschappelijk rendement van sport Toelichting en uitwerking kosten per sportaccommodatie Overzicht van de accommodaties met hun specifieke vorm van eigendom en beheer Beleid verduurzamen sportaccommodaties. Actieplan 2021-2022. Sportpark De Bremer Ulicoten.

Baarle beweegt!

gemeente Baarle-Nassau

Pagina 4

Voorwoord Voor u ligt het eerste sportbeleidsplan van de gemeente Baarle-Nassau. U leest hierin het voorgestelde beleidskader op het gebied van sportstimulering. Daarnaast laten we zien hoe we de komende jaren investeren in onze prachtige sportaccommodaties. Begin 2020 hebben we met een 20-tal partijen het Lokaal Sportakkoord ondertekend. Ook is vorig jaar onze nieuwe visie op zorg en welzijn ‘Baarle BRUIST! met elkaar, voor elkaar’ vastgesteld. Het afgelopen jaar heeft nog eens extra laten zien, dat sport en bewegen voor een belangrijk deel bijdraagt aan de gezondheid en het welzijn van onze inwoners. Sport en bewegen is een beleidsterrein waarvoor geen blauwdruk bestaat. Het is in iedere Nederlandse gemeente, en zelfs in iedere kern van de gemeente Baarle-Nassau, maatwerk. Per dorp verschillen de inwoners, de aanbieders, het aanbod en de faciliteiten. Samenwerken, ondersteunen, netwerken en allianties vormen zijn daarom sleutelwoorden. De middelen die we als lokale samenleving tot onze beschikking hebben zo effectief mogelijk inzetten zodat we een zo groot mogelijk maatschappelijk rendement behalen. U zult in het sportbeleid de ambities van het Lokaal Sportakkoord en Baarle Bruist herkennen. We willen onze inwoners nog meer dan we al doen verleiden om mee te doen. Daarvoor hebben we sterke verenigingen en andere organisaties nodig en die verdienen ondersteuning.

En natuurlijk een kwalitatief hoogwaardig sportaccommodatieniveau dat vakkundig, efficiënt en effectief gebruikt en beheerd wordt. U treft het allemaal aan in deze sportbeleidsnota. Uiteraard kunnen we niet alles tegelijk. Het sportbeleidsplan heeft een looptijd van vier jaar. We gaan ervoor, doet u mee? Namens het college van burgemeester en wethouders Nico Sommen, wethouder sport

Baarle beweegt!

gemeente Baarle-Nassau

Pagina 5

Hoofdstuk I. Aanleiding In de programmabegroting 2021 is het opstellen van een sport(accommodatie)beleidsplan opgenomen. Dit zou een document moeten worden waarmee we als gemeente Baarle-Nassau op het gebied van sport en bewegen ons beleid formuleren en kaders stellen voor een periode van minimaal vier jaar. Begin januari 2020 is het Lokaal Sportakkoord Baarle-Nassau ondertekend door een 20-tal partijen die samen 12 nieuwe activiteiten gaan ondernemen. Dit lokale sportakkoord geldt als belangrijke onderlegger voor het sport- en beweegbeleidsplan 2021-2025. Die activiteiten zijn niet louter sportactiviteiten. Het zijn activiteiten waarbij sport en bewegen wordt gecombineerd met andere beleidsvelden zoals onderwijs, zorg en ouderen. Het is ons lokale bewijs, dat sport tegenwoordig geen zuivere vrijetijdsbesteding meer is. Het is ook een belangrijk middel om maatschappelijke effecten op andere beleidsterreinen te verwezenlijken. Je kunt het als een concrete uitwerking van onderdelen van ons nieuwe zorg- en welzijnsbeleid ‘Baarle Bruist’ zien. In dit plan beginnen we met de paraplu -de visie die wij met sport in onze gemeente nastreven- en gaan daarna in op de daarvoor beschikbare middelen. Middelen om de visie te realiseren zijn onze sportaccommodaties, financiële middelen en personele inzet. We introduceren de term sportkapitaal. We schetsen de lokale situatie.

In een actieplan vermelden we hoe we verbeteringen willen gaan bereiken. Dat actieplan actualiseren we jaarlijks. De samenwerking met onze ABG-partners Alphen-Chaam en Gilze en Rijen heeft tot doel om gezamenlijke meerwaarde te leveren op zoveel mogelijk gebieden. Sport leent zich daar bijzonder goed voor. Ook Alphen-Chaam en Gilze en Rijen hebben behoefte aan nieuw sport- en beweegbeleid. Ook voor de andere twee ABG-gemeenten wordt (of is) daarom een beleidsplan ontwikkeld dat uitgaat van dezelfde visie op sport en bewegen. Uiteraard lokaal ingekleurd waar gewenst en nodig. Dat komt met name in het accommodatiebeleid tot uiting. Dus waar het kan, voeren we hetzelfde beleid. En waar het moet, maken we verschil per gemeente.

Baarle beweegt!

gemeente Baarle-Nassau

Pagina 6

Hoofdstuk II. Wat is er al? a. Beleid De gemeente Baarle-Nassau heeft geen specifiek sport- en beweegbeleid. Wel is er uiteraard het onlangs vastgestelde zorg- en welzijnsbeleid ‘Baarle BRUIST! Met elkaar, voor elkaar’. Onze gemeente heeft onlangs een nieuw subsidiebeleid vastgesteld. Uiteraard zijn in de afgelopen jaren wel beleidsbesluiten genomen op het gebied van sport en bewegen. Denk aan de realisatie van een kunstgras voetbalveld en een hockeyveld of de aanstelling van buurtsportcoaches. Deze nota is de paraplu boven eerder genomen besluiten en is het beleidskader voor toekomstige afwegingen. b. Baarle Bruist De meest recente exponent van ons sociaal beleid is het zorg- en welzijnsbeleid onder de titel ‘Baarle Bruist’. Hierin staan zes ambities geformuleerd die perfect harmoniëren met sport en bewegen. We zoomen daar even op in: Betekenis hebben Toelichting: Iedereen doet ertoe. We bieden oplossingen en hulp die past bij de motivatie en drijfveren van inwoners en organisaties. Bij het stimuleren en faciliteren van sport en bewegen sluiten we aan bij de behoeften van onze inwoners, verenigingen en andere aanbieders. Regie: grip houden op je leven Toelichting: We gunnen iedereen zoveel mogelijk regie over eigen leven en initiatieven. We geven invloed en zeggenschap om dat mogelijk te maken. Als het nodig is, ondersteunen we de eigen regie.

We stimuleren sport en bewegen voor iedereen, in het bijzonder inwoners die nog niet of in geringe mate actief zijn. Onze inwoners beslissen zelf of ze actief willen worden. We weten ook dat velen dat wel willen maar daarin ondersteuning nodig hebben. Die steun willen we hen bieden. Ieder mens is Uniek We bieden maatwerk dat past bij persoonlijke omstandigheden en talenten van inwoners. Er zijn veel factoren die kunnen leiden tot het afhaken of niet eens beginnen aan sport en bewegen: de prijs, het aanbod, de locatie. We moeten samen met onze maatschappelijke organisaties en verenigingen goed kijken wat voor wie, wanneer, voor welke prijs wordt aangeboden, zodat de kans op succes (=deelname) zo groot mogelijk wordt. We hebben dus scherp in beeld, dat ieder mens uniek is en eigen wensen, behoeften en mogelijkheden heeft. Inclusief iedereen Iedereen is anders. We stimuleren mogelijkheden voor mensen met een andere achtergrond of beperking om mee te doen. In zowel het Lokaal Sportakkoord als in dit sportbeleidsplan is inclusiviteit een belangrijk thema. Dat moet tot uiting komen in een aanbod dat voor iedereen bereikbaar is maar dat specifiek voor (doel)groepen zal zijn, als dat nodig is. Samen kom je verder

Baarle beweegt!

gemeente Baarle-Nassau

Pagina 7 We brengen inwoners en partijen bij elkaar. We werken nauw samen en benutten elkaars kennis en kunde. We doen dat op basis van gezamenlijke doelen en gedeeld eigenaarschap. We werken samen met inwoners, verenigingen en maatschappelijke en commerciële organisaties. We streven hierbij naar het aangaan van brede en duurzame maatschappelijke allianties. In het Lokaal Sportakkoord komt al een heleboel kennis en kunde van partijen bij elkaar. Daaruit is een uitvoeringsagenda ontstaan die een groot maatschapppelijk draagvlak heeft en waar alle deelnemende partijen een rol hebben. Mooie allianties die samenwerking tussen de partijen bevorderen. Toekomstgericht We werken preventief om problemen te voorkomen. We kijken vooruit en houden rekening met nieuwe ontwikkelingen. Sport en bewegen als instrument van gezonde leefstijl en ‘meedoen’ benadrukt het preventieve karakter in sterke mate. Maar het heeft ook een curatieve functie en kan daardoor in de toekomst wellicht zorgkosten doen dalen. Deze rol wordt verder versterkt in het op komst zijnde Lokale Preventie-akkoord (volksgezondheid) dat gelinkt wordt aan het Lokaal Sportakkoord. We stimuleren vernieuwing van beweegmogelijkheden en sluiten aan bij trends en ontwikkelingen in de samenleving. c. Lokaal Sportakkoord Baarle-Nassau In januari 2020 is het Lokaal Sportakkoord Baarle-Nassau afgesloten.

Hierin staat een set aan afspraken op een vijftal thema’s. Het hele maatschappelijke veld van sport, onderwijs, zorg, overheid, ouderen en het bedrijfsleven was uitgenodigd om op enigerlei wijze deel te nemen aan het sportakkoord. Voor de gemeente Baarle-Nassau heeft dit 12 nieuwe activiteiten op het gebied van sportstimulering en –ontwikkeling opgeleverd waarvoor 20 organisaties met elkaar samenwerken. De gemeente is in dit sportakkoord één van de betrokken partners. Dit beleidsplan sluit volledig aan bij de initiatieven die in het Lokaal Sportakkoord staan beschreven en geven daar extra stimulans aan. Wij beschouwen de consultaties en inbreng van partijen in het Lokaal Sportakkoord dan ook als maatschappelijke input en voor deze beleidsnota. d. Ontwikkeling team sportcoaches Het fenomeen (buurt)sportcoaches is in Baarle-Nassau in september 2016 begonnen en heeft zich goed ontwikkeld. Bij de start waren zij in onze gemeente hoofdzakelijk actief in het onderwijs. Nu zijn zij op vele maatschappelijke terreinen actief: onderwijs, zorg, sport, welzijn. Een paar voorbeelden: • Sportcoaches verzorgen alle gymlessen op alle 17 basisscholen in het ABG-gebied van de leerjaren 1 tot en met 8. Hiermee is een enorme kwaliteitsimpuls gegeven aan het bewegingsonderwijs op de scholen.

Onze gemeente geldt tegenwoordig als een voorbeeld in het land van hoe zoiets succesvol georganiseerd kan worden. • Sportcoaches nemen het sportdeel van het leefstijlprogramma CooL+ voor hun rekening. In dit programma werken deelnemers onder begeleiding van een leefstijlcoach en personeel van huisartsenpraktijken aan een gezondere leefstijl. Het accent hierin ligt op voeding en beweging. De eerste groep uit onze gemeente moest door de coronabestrijding lang wachten, maar is recent toch gestart. De deelnemers werken nu twee jaar lang aan verbetering van leefstijl op de accommodatie van Gloria Atletiek. Een mooi voorbeeld van samenwerking tussen diverse partijen. • Inmiddels draait voor alle basisscholen in de gemeente een naschools sportprogramma. De stichting Sport’sCool tekent voor de organisatie. Baarle beweegt!

gemeente Baarle-Nassau

Pagina 8 • • •

Ad hoc worden sportcoaches door partijen ingehuurd. Denk hierbij aan sportclinics bij de Zonnebloem, de dementievriendelijke gemeente en het mantelzorgcafé. Voortkomend uit het Lokaal Sportakkoord zullen sportcoaches binnenkort worden ingezet voor sportactiviteiten bij het ‘Baols Bakske’ en worden ze ingezet voor diverse verenigingsondersteunende projecten. In de samenwerking met de GGD, zorgpartijen en de andere ABG-gemeenten worden elders activiteiten georganiseerd waaraan inwoners van de gemeente Baarle-Nassau kunnen deelnemen. Denk aan valpreventietrainingen, fittesten of het leefstijlprogramma voor kinderen (en hun ouders) onder de naam CooL2BFit.

De gemeente Baarle-Nassau zelf heeft een formatie van 1,8 fte aan buurtsportcoaches. Deze (drie) sportcoaches maken onderdeel uit van een team van 18 sportcoaches (13,5 fte) die actief zijn in het ABG-gebied. Daardoor kan uitval beter opgevangen worden, kunnen de juiste personen op de juiste taken gezet worden en kan gelijktijdige inzet in onze gemeente plaatsvinden. e. Cijfers Uit diverse bronnen halen we de volgende interessante informatie: • Meerdere bronnen (gepubliceerd op waarstaatjegemeente.nl) zeggen dat 54% van de inwoners van de gemeente Baarle-Nassau als niet-sporters worden gekwalificeerd. Landelijk is dit 48,7%. • In de 2019-versie van de Jongerenmonitor van de GGD scoort onze jeugd tot 18 jaar slechter dan de GGD-regio West-Brabant qua voldoende bewegen in het dagelijks leven (11% tov 18%) en vrijwilliger bij sportvereniging (23% tov 31%). Ze zijn echter vaker lid van een sportvereniging dan in de regio West-Brabant: 87% tegenover 79%. • Van alle inwoners van de gemeente Baarle-Nassau is 21,4% lid van een vereniging die (via een sportbond) weer lid is van NOC*NSF. Voor Nederland als geheel is dit 24,9%. Het verschil is bij mannen (veel) groter dan bij vrouwen. Aangezien 87% van de jeugd lid is van een sportvereniging, is dat dus bij de categorie 19+ nog veel lager dan 21,4%.

• Onze gemeente behaalt met het instrument buurtsportcoaches een veel grotere cofinanciering vanuit de samenleving (35%) dan het landelijk gemiddelde (16,7%). Daardoor zijn in de gemeente Baarle-Nassau de eigen gemeentelijke bijdragen en de rijksbijdragen lager dan landelijk. Onze gemeente draagt 31% van de kosten bij, terwijl andere gemeenten 41,8% zelf betalen. De rijksbijdrage is bij ons slechts 34% tegenover 40% landelijk. f. Conclusie De optimist zal zeggen: gaat toch goed zo! Wat moeten we nog doen? Maar een blik op cijfers toont geen positief beeld als we kijken naar eenzaamheid, gezondheid en participatie van onze inwoners. Dat is overigens in heel Nederland het geval. Het is dus belangrijk, dat we een stap extra zetten. Een tweede conclusie is dat de gemeente Baarle-Nassau in de afgelopen jaren schoorvoetend een begin heeft gemaakt met sportstimulering. Er liggen nog veel kansen en de projecten en activiteiten in onze gemeente draaien nog op zo´n kleine schaal, dat er nog veel winst te behalen is. Wij zien het als onze opdracht om die te gaan verzilveren. Vooral het bevorderen van een gezonde leefstijl met sport en bewegen heeft specifiek in onze aandacht. De coronapandemie heeft het belang hiervan extra onderstreept. Ook staan er de komende jaren behoorlijke investeringen in onze sportaccommodaties op het programma.

Accommodaties zijn een middel die, gekoppeld aan een sterke basis-sportinfrastructuur, voorwaarde zijn voor een programma met ‘voor elck wat wils’.

Baarle beweegt!

gemeente Baarle-Nassau

Pagina 9

Hoofdstuk III. Visie op sport en bewegen a. Algemeen Voor het algemene beeld over het thema sport en bewegen anno 2020 citeren wij uit de samenvatting die de Vereniging Sport en Gemeenten geeft in haar voorstel voor een gemeentelijke beleidsvisie voor de raadsperiode 2018-2022, getiteld “Sport stimuleert, naar een optimale inzet van uw sportkapitaal”. “Gemeenten staan voor grote opgaven in het sociale domein (decentralisaties), de fysieke leefomgeving (energietransitie, duurzaamheid, mobiliteit, woningbouw) en het (preventieve) gezondheidsbeleid. Daarbij hebben ze te maken met ingrijpende demografische ontwikkelingen (vergrijzing, groei dan wel krimp van de bevolking, migratie, vluchtelingen), een steeds mondigere bevolking, de invloed van de sociale media op de (politieke) menings- en besluitvorming, bezuinigingen en toenemende verantwoordingsdruk. Deze opgaven en ontwikkelingen werken door in het lokale sport- en beweegbeleid. Tegelijkertijd bieden sport en bewegen mogelijkheden om op deze opgaven en ontwikkelingen in te spelen. Het lokale sportbeleid streeft naar een lokaal sportklimaat en -aanbod, waar sport en sportief bewegen voor iedereen toegankelijk zijn. Iedereen kan ervaring opdoen met het plezier en de positieve energie die door sportief bewegen en sportbeoefening worden voortgebracht.

De effectiviteit van dit sportstimuleringsbeleid toont zich in een blijvend hoge en frequente sportdeelname van de lokale bevolking. Een hoge en frequente sportdeelname is naast doel in zichzelf, tevens een onmisbare voorwaarde voor het bereiken van doelstellingen van het gemeentelijke sociale en/of economische beleid. In dat geval zetten andere afdelingen dan de gemeentelijke sportafdeling sport als beleidsinstrument in. De effectiviteit daarvan blijkt uit de mate waarin deze afdelingen erin slagen met de inzet van sport hun beleidsdoelstellingen te bereiken, bijvoorbeeld op het gebied van (preventief) gezondheidsbeleid, leefbaarheid of versterking van het vestigingsklimaat. Het gemeentelijk sportbeleid zoekt voortdurend naar mogelijkheden om de doelmatigheid en effectiviteit van het lokale (sport)beleid te vergroten. In het sportstimuleringsbeleid begint dit bij het optimaal laten renderen van het lokaal aanwezige sportkapitaal. Het is zaak te bewaken dat dit sportkapitaal (de lokaal aanwezige combinatie van accommodaties, aanbieders en programma) blijft aansluiten op de veranderende vraag naar en behoefte aan bewegingsmogelijkheden van de diverse doelgroepen in de bevolking. Bij de inzet van sport als middel wordt zoveel als mogelijk gebruik gemaakt van (in de praktijk) beproefde en onderbouwde methoden of interventies, die zicht geven op vooraf bepaalde opbrengsten.

Lerend beleid draagt bij aan de doelmatigheid en effectiviteit van het beleid. Proberen, pilots, experimenteren, monitoren en evalueren zijn nodig om te leren of het beleid werkt op de manier zoals voorspeld en bedoeld. Zo niet, dan is het zaak bij te sturen. Dat vraagt om doelgerichtheid in combinatie met een bepaalde handelingsvrijheid in de beleidsuitvoering. Omdat er geen wettelijk kader is voor sportbeleid en gemeenten in deze autonoom opereren, kan het sportbeleid zich profileren als proeftuin voor lokale beleidsontwikkeling, bijvoorbeeld bij de herinrichting van het sociale domein of de invoering van het nieuwe omgevingsbeleid.”

Baarle beweegt!

gemeente Baarle-Nassau

Pagina 10

b. Specifiek voor onze gemeente Hieruit trekken wij de volgende conclusies over sport en bewegen (tussen haakjes refereren we aan een leefgebied uit het zorg- en welzijnsbeleid). 1. Bewegen is een belangrijke pijler voor het welbevinden van onze inwoners. (Prettig wonen in je wijk). 2. Sporten en bewegen dragen in grote mate bij aan een gezonde leefstijl. De fysieke en mentale weerbaarheid worden erdoor vergroot. Kwetsbare inwoners kunnen er minder kwetsbaar door worden. (Fit en veerkrachtig). 3. Sporten en bewegen zijn bindende elementen tussen individuele mensen en groepen onderling, vooral als de deelnemers zich verenigen. Dat kan in verengingsverband maar ook in particulier samengestelde groepjes. (Zinvolle daginvulling). 4. Voor veel mensen is sporten of bewegen gewoon leuk: leuk om te doen, leuk om naar te kijken, leuk om er vrijwilliger te zijn en leuk om erbij betrokken te zijn. Een plezierige tijdbesteding. (Zinvolle daginvulling). 5. Sport en bewegen is een zeer bruikbaar thema/middel om in te zetten op vele beleidsterreinen en helpt daardoor de doelen in die beleidsterreinen te realiseren. (Passende hulp en ondersteuning). 6. Uitgaande van cijfers over lidmaatschappen en gezondheid is het groeipotentieel voor sport en bewegen groot, zeker in bepaalde doelgroepen. c. En nu concreet….. Dit leidt tot deze visie op sport en bewegen voor de gemeente Baarle-Nassau:

Het thema ‘sport en bewegen’ levert een belangrijke bijdrage aan het welzijn, de gezondheid en ontwikkeling van de inwoners van Baarle-Nassau. Sport is naast een prettig tijdverdrijf bij uitstek een manier om mensen met elkaar in contact te brengen, te laten participeren en als alternatief voor of onderdeel van zorgtrajecten. In een veranderende samenleving willen we mensen blijvend verleiden om (meer) te bewegen. Door bestaande structuren te versterken en in te spelen op individuele behoeftes bouwen we met sport als middel verder aan een gezonde, betaalbare samenleving waarin iedereen met plezier kan meedoen.

Baarle beweegt!

gemeente Baarle-Nassau

Pagina 11

Hoofdstuk IV. Rol van de gemeente Volgens de principes van zelfredzaamheid en het benutten van eigen, lokale kracht proberen wij zoveel mogelijk de ontwikkeling van het thema sport en bewegen aan onze burgers en hun organisaties/verenigingen over te laten en helpen wij hen waar nodig. Dat betekent dat wij onze burgers en organisaties/verenigingen: in staat stellen om zich via sport en bewegen te uiten en te ontwikkelen (wij faciliteren) zodat iedere inwoner een echte keuze kan maken om te sporten en te bewegen; stimuleren om nieuwe wegen in te slaan waardoor de sport- en beweegmogelijkheden en het aanbod daarin attractief, modern, toekomstbestendig en op maat zijn; het goede voorbeeld willen geven door indien nodig zelf nieuwe ontwikkelingen te initiëren. a. Sport en bewegen in het (gemeentelijke) sociale domein We willen dat ‘iedereen die in deze gemeenten woont, mee kan doen aan onze samenleving’. Het is de taak van de gemeente om burgers die daarin ondersteund moeten worden ook die ondersteuning te bieden. Met de komst van de gedecentraliseerde taken in het sociale domein ligt er een uitdaging om die ondersteuning efficiënt en effectief te organiseren. Sport en bewegen spelen hierin een grote rol. Sport is een bewezen effectief én relatief goedkoop middel in activering, zorg, integratie, onderwijs en andere sectoren.

In Nederland hebben al vele interventies gedraaid die dit bewezen hebben. We kunnen gerust zeggen, dat ‘de sky the limit is’. Echt alles voor vele doelgroepen is al ontwikkeld en wetenschappelijk op effectiviteit getoetst. 1 b. Sport en de (gemeentelijke) gezondheidszorg Op landelijk niveau is een preventieakkoord afgesloten gericht op het terugdringen van roken, problematisch alcoholgebruik en overgewicht. Deze drie pijlers vormen de basis voor het bevorderen van de volksgezondheid. Door aan deze drie pijlers te werken kan snel gezondheidswinst worden gehaald. Sport en bewegen zijn uitermate belangrijke aspecten daarin. Op dit moment is de effectiviteit van sport in zorg en welzijn in onze gemeente nog relatief laag. Er zijn al goede initiatieven voor specifieke doelgroepen gestart, maar het bereik in aantal inwoners is nog laag. In het kader van inclusie willen we deze groepen en burgers meer op maat gaan bedienen. Omdat de situatie landelijk niet anders is dan in onze gemeente, stimuleert het Rijk het tot stand brengen van lokale preventieakkoorden met een tweetal subsidiemogelijkheden. Een eenmalige projectsubsidie om de totstandkoming van de lokale preventieakkoorden te stimuleren en een meerjaren activiteitensubsidie. We denken dat er samen met het maatschappelijk middenveld zeker mogelijkheden zijn om te komen tot een preventieakkoord voor Baarle-Nassau.

Hierbij willen we ook onderdelen van ons lokale sportakkoord inzetten, omdat daaraan wordt meegewerkt door partijen die hiermee ook bijdragen aan de preventie van gezondheidsschade. Ook stellen we het begrip Positieve Gezondheid hierin centraal. Positieve Gezondheid is een denklijn waarbij gezondheid niet slechts bepaald wordt door de afwezigheid van ziekte. Behalve goed werkende lichaamsfuncties gaat het hierbij om mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren. Deze aspecten maken onderdeel uit van ons zorg- en welzijnsbeleid en dus ook als afgeleide daarvan van deze Baarle Beweegt-nota.

1 Indien u hierin geïnspireerd wilt worden, kunt u eens kijken op de websites

https://www.kenniscentrumsportenbewegen.nl/producten/over-sport-en-beweeginterventies/ of www.sportengemeenten.nl.

Baarle beweegt!

gemeente Baarle-Nassau

Pagina 12

Hoofdstuk V. Ontwikkelkansen Vanuit onze visie en ambitie zien we de volgende kansen om sport als middel sterker in te zetten. a. Uitdagende openbare ruimte Onze gemeente is samen met de omliggende regio een ideaal fiets- en wandelgebied. Binnen de bebouwde kommen zouden we nog meer aandacht kunnen hebben voor sport- en beweegmogelijkheden in de buitenlucht voor alle leeftijden. Dit is ook een vereiste binnen de Omgevingswet. ‘Jong geleerd is oud gedaan’. Als kinderen plezier in sport ervaren, is de kans op ‘een leven lang sporten en bewegen’ het grootst. Speciale aandacht mag er daarom zijn voor openbare sport- en spelmogelijkheden voor kinderen tot 12 jaar. Overigens gaat het bij een uitdagende openbare ruimte niet alleen om kinderen maar ook om ouderen (bijvoorbeeld beweegtuinen of buitenfitness). In de regio zijn voorbeelden waar bij herinrichting van straten een ‘gezonde omgeving’ met ruime aandacht voor bewegen2 is gecreëerd. Bewegen en sport als pijler hanteren bij de inrichting van nieuwe omgevingen of bij het herinrichten van de bestaande omgeving biedt hierin volop kansen. Dat geldt ook voor het openbare karakter van veel van onze buitensportaccommodaties en bijvoorbeeld de Ommetjes die in samenwerking met Toerisme Baarle zijn ingericht. b.

Professionele instructie/ ondersteuning Er bestaat een top-10 van factoren die mensen het meest opvoeren als argument om niet meer te sporten of om niet te beginnen met sporten. Het ontbreken van een professionele instructie en organisatie is er daar één van. Daarom moet er aandacht zijn voor een sportaanbod dat deskundig, veilig, effectief, positief en gezellig gepresenteerd wordt in een gestructureerde organisatie. Met het ABG-team sportcoaches hebben we een goed functionerend middel in handen om hieraan tegemoet te komen bij de uitbouw van sportdeelname. Uitbreiding, specialisatie en (bij)scholing zijn nodig als we een groei in sportdeelname willen bereiken. Datzelfde geldt voor het vrijwillige kader van veel (sport)verenigingen: werving en behoud, opleiding en begeleiding van vrijwilligers zijn nodig. Sommige verenigingen merken nu al een terugloop in het aantal vrijwilligers. Verenigingen moeten daarin ondersteund worden, omdat verenigingen belangrijk zijn in ons sportkapitaal (onderdeel: aanbieders). Ondersteuning aan verenigingen kan geboden worden door subsidiëring van vrijwilligersactiviteiten en door inzet van sportcoaches voor werving, behoud, opleiding en begeleiding van vrijwilligers. c.

Fitte en veerkrachtige burgers / samenwerking De sportakkoorden hebben een mooie en grote betrokkenheid opgeleverd vanuit de lokale en regionale aanbieders in de (gezondheids)zorg. Huisartsen, fysiotherapeuten, leefstijlcoaches, GGD en gemeente werken samen om (meer) inwoners fitter en veerkrachtiger te maken. Voor mensen met een beperking kan lokaal niet altijd een passend sport- en beweegaanbod georganiseerd worden. Maar in de regio werken gemeenten beter samen aan Uniek Sporten, 2Het project Thomas van Aquinostraat in Tilburg is zo’n voorbeeldproject. Hierin werd de koppeling inrichting openbare

ruimte, sport en bewegen maar ook inclusiviteit voor mensen met een beperking gemaakt. www.pleinciviel.nl/eengezonde-omgeving-thomas-van-aquinostraat-tilburg.html

Baarle beweegt!

gemeente Baarle-Nassau

Pagina 13 waardoor de keuzemogelijkheden voor deze groep groter worden. De gemeente Baarle-Nassau speelt nog geen rol hierin en zou actiever kunnen worden ten voordele van haar inwoners. Op zoek naar efficiëncy en effectiviteit stimuleren instellingen hun cliënten om sociaal-emotionele problematiek met alternatieve methodes aan te pakken. Daarbij komen sport en bewegen steeds nadrukkelijk in beeld. Alom wordt gepropageerd, dat een gezonde leefstijl de weerbaarheid en weerstand (ook tegen nieuwe virussen) vergroot. De verbindende en verenigende functie van sport houdt mensen langer betrokken en actief bij de samenleving. Lichaams- en hersenactiviteit blijven op niveau en dat voorkomt of vertraagt ouderdomsproblemen zoals eenzaamheid, immobiliteit en dementie. Dit zijn allemaal valide argumenten om als gemeente Baarle-Nassau te willen gaan meedoen aan de rijksregelingen voor een Lokaal Preventie-akkoord. Het Rijk stelt subsidies beschikbaar voor het opstellen én uitvoeren van een Lokaal Preventie-akkoord. Ons huidige sportakkoord biedt daarvoor al aardig wat kapstokken en die kunnen in het preventie-akkoord verder uitgediept worden. Het extra uitvoeringsbudget dat hiervoor beschikbaar komt, zal het succes daarvan sterk bevorderen. d.

Meedoen / Arbeidsparticipatie Door sport herkennen of ontdekken mensen competenties bij zichzelf waarmee zij hun kansen op de arbeidsmarkt kunnen vergroten. We gebruiken deze kans nog niet in Baarle-Nassau. Daarnaast leent de sportsector zich bij uitstek voor inzet van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. In deze zogenaamde ‘social return on investment’ verrichten mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt betaald of onbetaald werk bij verenigingen. Hiermee kunnen zij een welkome aanvulling zijn op de samenwerking tussen professionals en vrijwilligers op onze sportparken en bevorderen we de zelfwerkzaamheid bij verenigingen. De verenigingen in de gemeente Baarle Nassau hebben voor de uitvoering van zelfwerkzaamheid ook nu al veel vaste vrijwilligers beschikbaar die dagelijks op de accommodaties uitvoering geven aan een groot aantal onderhoudstaken. Zo verzorgt voetbalvereniging Gloria UC in Ulicoten zelf het maaionderhoud van de velden met een door de gemeente beschikbaar gestelde machine. Het betreft accommodatie-onderhoud zoals het netheidsonderhoud van beplantingen en verhardingen en het veelal dagelijks onderhoud en/of periodiek onderhoud op de velden die een directe relatie hebben met het gebruik van de velden zoals het speelklaar maken, herstel van speelschade, weegbree- en onkruidbestrijding, beregenen en netheidsonderhoud. e.

Betrekken / Inclusie Sport en bewegen zijn uitermate geschikt om inwoners te betrekken bij de samenleving. Zeker om hen te betrekken voor wie sporten en bewegen niet zo’n logische stap is. Daarvoor moeten soms wel drempels weggenomen of verlaagd worden. Soms letterlijk door fysieke aanpassingen aan gebouwen en terreinen, soms figuurlijk door bijvoorbeeld financiële ondersteuning, afwijkende sportmomenten of passend sport- of beweegaanbod. Door oog te hebben voor zulke drempels werken we aan inclusiviteit van onze samenleving. Financieel hebben we al diverse ondersteuningsmogelijkheden die echter vaker gebruikt zouden kunnen worden (sociaal-cultureel fonds, Jeugdfonds Sport). f. Sport als effectief middel Sport is een effectief middel gebleken om doelstellingen van niet-sportsectoren te bereiken. Daarom is het aan te raden sport vaker in andere beleidssectoren in te zetten als middel. Het initiatief hiervoor kan ook vanuit de andere onderdelen in het sociaal domein genomen worden. Het Kenniscentrum Sport en Bewegen heeft een tool gemaakt waarmee het maatschappelijk rendement van sport berekend kan worden per gemeente. De berekening voor de gemeente BaarleNassau komt uit op een rendement van € 2,38. Dit betekent dat iedere in onze gemeente door alle Baarle beweegt!

gemeente Baarle-Nassau

Pagina 14 partijen en inwoners geïnvesteerde euro in sport en bewegen een maatschappelijk (en soms commercieel) rendement van € 2,38 oplevert. Dit rendement komt voor 42% tot uiting in de kwaliteit van leven, voor 35% in een lager ziekteverzuim, voor 14% in een hogere arbeidsproductiviteit, voor 6% in lagere zorgkosten en voor 4% in een langere levensverwachting. Van de stakeholders slaat de balans tussen kosten en baten (erg) voordelig uit voor het bedrijfsleven, onze inwoners zelf, het Rijk en de zorgverzekeraars. De gemeente is feitelijk de enige stakeholder die veel meer investeert dan ze zelf aan revenuen ‘in kas’ incasseert. Anderzijds kan opgemerkt worden, dat het een taak van de gemeentelijke overheid is om te investeren in de lokale samenleving met als oogmerk het realiseren van maatschappelijk rendement. Het rendement voor de gemeente BaarleNassau als geheel (€ 2,38) maakt investeren de moeite waard. Zie de bijlage 1: “maatschappelijk rendement van sport” voor meer informatie hierover.

Baarle beweegt!

gemeente Baarle-Nassau

Pagina 15

Hoofdstuk VI. Ons sportkapitaal In de inleiding introduceerden we uit de toekomstvisie van de Vereniging Sport en Gemeenten de term ‘sportkapitaal’. Dit is de lokale combinatie van sportaccommodaties, sportaanbieders en sportprogramma. De samenhang en afstemming tussen deze drie bepaalt de effectiviteit van het (sport)beleid. Immers, als een gemeente schitterende sportaccommodaties heeft, maar er is geen sportprogramma, dan kunnen de inwoners niet genieten van deze accommodaties. Anderzijds lopen ambitieuze, geweldig florerende verenigingen tegen hun grenzen aan, als de accommodaties niet op orde zijn.

Hieronder beschrijven we hoe we per onderdeel tegen ons sportkapitaal aankijken en daarna (in het volgende hoofdstuk) hoe we daarop willen inzetten in de komende jaren. We focussen op aanbieders (paragraaf 1), programma’s (paragraaf 2) en accommodaties (paragraaf 3). Paragraaf 1: Aanbieders (verenigingen, bedrijven, zorg- en welzijnsinstellingen, gemeente) Sportaanbieders zijn rechtspersonen/organisaties die sport- en beweegactiviteiten aanbieden. Dit kunnen verschillende soorten organisaties zijn. Denk hierbij aan uiteraard sportverenigingen maar ook aan seniorenverenigingen, zorg- en welzijnsinstellingen, het onderwijs, de gemeente en bedrijven als sportscholen of outdoor sportbedrijven. Hieronder geven we een analyse van de sport- en beweegaanbieders in de gemeente Baarle-Nassau. 1.1 Veel sport-specifieke aanbieders Voor veel van de gangbare sporten is in onze gemeente een vereniging te vinden. ‘Sportspecifiek’ betekent dat de aanbieder slechts één reguliere sport aanbiedt (bijvoorbeeld of voetbal of badminton of tennis én direct aan de betreffende sport aanverwante spelsoorten). 1.2 Ook niet-sportspecifieke aanbieder Binnen onze gemeente is ook een niet-sportspecifieke organisatie actief, namelijk de stichting Sport’sCool.

Deze stichting stelt zich ten doel om te voorzien in sportaanbod voor specifieke doelgroepen en waarin het reguliere palet van aanbieders niet kan of wil voorzien. Niet-

Baarle beweegt!

gemeente Baarle-Nassau

Pagina 16 sportspecifiek betekent dat de aanbieder zich niet richt op één reguliere sport maar het aanbod inricht naar de vraag van een doelgroep. Sport’sCool initieert niet-sportspecifiek aanbod voor vaak kwetsbare doelgroepen. Het is een stichting en heeft dus geen leden of vrijwilligers (behalve de bestuursleden). Sport’sCool heeft deelnemers en huurt professionals in voor het sportonderricht. Daarmee is de stichting een waardevolle aanvulling op de sportspecifieke aanbieders. Waar mogelijk werkt Sport’sCool met hen samen. Door deze typische opstelling kan Sport’sCool gezien worden als een basisvoorziening. Zij is uiterst geschikt om activiteiten te initiëren die de gemeente(n) graag gerealiseerd zou(den) zien. De stichting maakt gebruik van subsidies die de gemeente juist voor activiteiten voor deze doelgroepen beschikbaar stelt. 1.3 Andere aanbieders Behalve de reguliere sportverenigingen en Sport’sCool wordt sport tegenwoordig door veel meer partijen aangeboden. Organisaties die werken met kinderen van 0 tot 12 jaar geven sporten en bewegen al een groeiende plaats in hun programma’s, zodat in die levensfase de basis wordt gelegd voor ‘een leven lang sport’. Hierover bestaan al contacten tussen GGD (consultatiebureau), onderwijs, kinderopvang, huisartsen, fysiotherapeuten en gemeente.

Ook seniorenverenigingen hebben hun sportaanbod de laatste jaren uitgebreid en willen daarin nog verder gaan. In de particuliere en commerciële hoek zijn ook volop sportaanbieders actief. Zelfs op het snijvlak van sport en cultuur kan de inwoner in onze gemeente terecht, bijvoorbeeld voor dans. 1.4 Inclusiviteit De bereidheid, ambitie en vitaliteit bij de aanbieders is volop aanwezig om hun aanbod te verbreden en inclusiviteit te bevorderen. De aanbieders hebben daarbij soms wel ondersteuning nodig. Denk daarbij aan stimuleren van samenwerking of directe ondersteuning door de gemeente (vergunningverlening, intermediair, subsidies, sportcoaches, aanpassing accommodaties). Aanbieders vinden het ook belangrijk, dat de gemeente faciliteiten blijft leveren waardoor ook minder draagkrachtigen gebruik kunnen blijven maken van hun aanbod. Denk aan het Jeugdfonds Sport en de stichting Leergeld. 1.5 Mooie mix We hebben in de gemeente een mooie mix van verenigingen, stichtingen, doelgroeporganisaties en particuliere sportaanbieders. Wij constateren dat alle (sport)aanbieders een belangrijke rol vervullen in de zo gewenste en gewaardeerde sociale cohesie. Als we willen dat ze hierin nog meer hierin betekenen, hebben ze wellicht op onderdelen ondersteuning nodig van de gemeente. En zullen we verdere samenwerking moeten stimuleren.

Paragraaf 2: Programma Hierboven genoemde sportaanbieders presenteren onze inwoners een programma. Dus wat bieden ze aan en wat niet. Deze paragraaf behandelt hun programma’s.

Baarle beweegt!

gemeente Baarle-Nassau

Pagina 17 2.1 Sportspecifiek Het programma van het sportaanbod in onze gemeente is grotendeels sportspecifiek. ‘Sportspecifiek’ wil zeggen het aanbieden van één enkele sport (of neventak daarvan). Degenen die dat bevalt, zijn lid. Degenen die ander aanbod nodig hebben of wensen, kunnen (nog) niet geholpen worden. Binnen het sportspecifieke aanbod bestaat wel een constructieve houding om te experimenteren met nieuwe vormen. Gloria Atletiek heeft een groep voor verstandelijk beperkten en vv Gloria UC denkt na over Walking Football voor 60-plussers. Zulke vernieuwingen zijn nodig om het aanbod aantrekkelijk te houden voor de steeds veranderende wens van een veranderende bevolking. 2.2 Benadering doelgroepen Soms vissen sportaanbieders in dezelfde vijver, op het gevaar af dat zij allebei niet het gewenste doel bereiken. We zouden kunnen bekijken hoe we dit kunnen verminderen waardoor de voldoening van ieders inspanningen groeit. In het Lokaal Sportakkoord staan hierover interessante ideeën vanuit de verenigingen zelf. We bouwen hier op voort. Daarnaast zijn er vijvers waarin nog niemand vist. Met name voor inwoners met een lage sociaaleconomische status is niet altijd passend aanbod beschikbaar. Juist zij doen een groot beroep op het sociaal en medisch domein en juist daar kan dus in velerlei opzichten winst geboekt worden.

Winst vooral ook in levensjaren voor henzelf, want uit onderzoek is gebleken dat mensen met een lage sociaal-economische status er vaker dan gemiddeld een ongezonde leefstijl op na houden en dat hun levensverwachting zeven jaar korter is. 2.3 Algemene promotie De externe communicatie van alle actoren richt zich grotendeels op de eigen achterban en de daar (enigszins) bij betrokken personen. De niet-actieven en niet-betrokkenen worden nog niet actief aangesproken. Een communicatiecampagne die voortkomt uit het Lokaal Sportakkoord, kan hier mogelijk verandering in brengen en meer mensen activeren. Verder heeft de gemeente nu en in de toekomst (digitaal platform Mijn Buurtje) communicatiemiddelen die kunnen worden ingezet om het belang van deelname aan sport- en beweegactiviteiten te promoten. 2.4 Een leven lang sport en bewegen In de opvoeding van kinderen wordt sport nog niet echt met de paplepel ingegoten. Met name bij ouders zou het besef dat ‘een leven lang sport en bewegen’ begint in de jeugd en dat ‘een gezonde geest in een gezond lichaam’ van pas komt in alle levensfases, verder ontwikkeld kunnen worden. Voorbeeld: ouders laten hun jonge kinderen eerst zwemdiploma’s behalen, voordat die kinderen ‘een sport mogen kiezen’. De motivatie hiervoor ligt meer in het creëren van zwemveiligheid dan in het aanbieden van zwemmen als (basis)beweegvorm.

In de kinderopvang en in het consultatiebureau krijgt bewegen tegenwoordig wel meer aandacht. 2.5 Kwaliteit bewegingsonderwijs Met de komst van buurtsportcoaches is de kwaliteit van het bewegingsonderwijs zeer sterk verbeterd. Het bewegingsonderwijs in onze gemeente is daarmee van een stabiel en hoog niveau. De gymlessen zijn nu veel uitdagender, completer en gedifferentieerder dan pakweg vijf jaar geleden. Landelijk wordt nu zwaar ingezet op voldoende gymlessen per groep onder de leiding van vakleerkrachten. Een derde gymles per groep per week komt eraan. De techniek schrijdt voort en inzichten voor functioneel nog betere gymlessen veranderen. Die inzichten gaan vooral over de inrichting van gym- en sportzalen. Waar mogelijk zouden we op deze ontwikkelingen moeten inspelen en veranderende inzichten moeten gebruiken om het plezier in bewegen bij kinderen zo vroeg mogelijk bij te brengen.

Baarle beweegt!

gemeente Baarle-Nassau

Pagina 18

2.6 Topsport als inspiratie In het sportprogramma van de gemeente Baarle-Nassau wordt nog weinig gebruik gemaakt van de inspirerende werking die topsport kan hebben. We hebben op dit gebied momenteel niets te bieden. Wellicht is het topsportaanbod in de evenementensfeer uit te breiden. Wij kunnen initiatiefnemers daarbij faciliteren en (voormalige) topsporters vragen zich als ambassadeur in te zetten om ‘sport en bewegen’ bij onze inwoners te stimuleren (voorbeeldfunctie). Paragraaf 3: Accommodaties Om hun programma’s goed te kunnen uitvoeren, maken de (niet-commerciële) sportaanbieders gebruik van gemeentelijke sportaccommodaties. In deze paragraaf schetsen we de situatie voor Baarle-Nassau op dit gebied. 3.1 Voorzieningen Sportaccommodaties moeten functioneel, schoon en veilig zijn. Ze moeten voorzien in een constante basisbehoefte van een redelijke omvang. Als dat het geval is en indien er een (niet-commercieel) maatschappelijk belang mee gediend is, is het een gemeentelijke taak sportaccommodaties te realiseren en/of te faciliteren. Anderzijds: indien een sport of sportactiviteit commercieel wordt opgezet, zien wij hierin geen taak voor de gemeente. De gemeente Baarle-Nassau heeft in de basis een breed aanbod aan binnen- en buitensportaccommodaties. Onlangs is een kunstgras voetbalveld en een hockeyveld opgeleverd.

We zien een opgave voor ons om een toekomstperspectief te schetsen voor sportcomplex De Bremer in Ulicoten. De (wenselijke) toekomstige eigendomssituatie en de exploitatie zijn daarbij belangrijke onderdelen waarover we nog dit jaar knopen willen doorhakken (zie verderop in deze nota en in de bijlagen). Na het gereed komen van de mfa’s Uilenpoort en Bremerpoort heeft onze gemeente passende binnensportvoorzieningen. In de komende periode tot 2030 verwachten we niet dat we nieuwe complexen moeten aanleggen. Wel zouden we kunnen inspelen op een landelijke tendens, dat sportgebouwen en sportterreinen steeds meer multifunctioneel kunnen worden ingezet: als sport-bso, als werkplek, als dagopvang, als leslokaal of wat dan ook. Het initiatief om meer multifunctionaliteit in een sportcomplex aan te brengen laten we aan de (hoofd)gebruiker/eigenaar van het gebouw. Rol van de gemeente kan zijn, dat we vanuit een positieve grondhouding dit (helpen) mogelijk te maken (faciliteren). Onze gemeente kent verder al enkele sportvoorzieningen in de openbare ruimte. Aangezien inwoners meer individualistisch of zelfgeorganiseerd in de openbare ruimte sporten en bewegen, zouden meer voorzieningen voor sport en bewegen in de openbare ruimte in een groeiende behoefte kunnen voorzien.

Denk hierbij aan routes bewegwijzeren (ommetjes, wandelroutes, hardlooproutes, fietsroutes, alles binnen de gemeentegrenzen) of sportieve inrichting van de openbare ruimte (beweegtuin/beweegroute, discgolf, buitenfitness, sportveldjes ipv speelveldjes). Daar waar mogelijk willen we zulke voorzieningen gaan aanbrengen of stimuleren dat organisaties dat in hun nabijheid doen. 3.2 Exploitaties Tot het instandhouden van sportaccommodaties bestaat geen wettelijke plicht. Het staat gemeenten vrij daar beleid in te voeren. Indien de gemeente gebruik wil maken van fiscale regelingen, dient zij wel aan voorwaarden van de belastingdienst en het Rijk te voldaan. Doorgaans draagt de exploitant van een sportvoorziening alle daarmee samenhangende kosten en brengt ze bij de gebruikers een gebruiksvergoeding in rekening. Dit is iets anders dan een huurder-verhuurder verhouding.

Baarle beweegt!

gemeente Baarle-Nassau

Pagina 19 In Baarle-Nassau zijn voor het vaststellen van gebruiksvergoedingen in het verleden verschillende uitgangspunten gehanteerd. Dat heeft geresulteerd in verschillende financiële lasten voor onze gebruikers. Er is gekozen om een gebruiksvergoeding vast te stellen als percentage van de bij de gemeente achterblijvende kosten voor realisatie, onderhoud en exploitatie. Maar per situatie zijn niet dezelfde percentages gehanteerd. Indexatie heeft ook niet altijd plaatsgevonden. Tenslotte heeft nog geen check plaatsgevonden of de ooit vastgestelde percentages (vertaald in een tarief) nog altijd dat oorspronkelijke gewenste percentage van de gemeentelijke kosten dekt. Bovendien is niet in alle gevallen met bovenstaand principe gewerkt. De bestaande gebruiks- en huurovereenkomsten zijn niet meer van deze tijd. De meeste dateren nog uit de vorige eeuw. Fiscale wetgeving is veranderd, mogelijkheden zijn anders, gemeentelijk beleid is gewijzigd, belangen liggen niet meer hetzelfde en verenigingsbeleid is veranderd. Vanwege dit alles is het noodzakelijk nieuwe gebruiks- en huurovereenkomsten op te stellen met partijen die gebruik maken van gemeentelijk (sport)vastgoed. Een nieuwe systematiek voor het vaststellen van tarieven kan goed voor de gemeente én goed voor gebruikers/huurders uitpakken. Onze bevolking is daarvan dan de grote winnaar.

Wij willen gaan bekijken hoe nu de verhouding is tot kosten en baten van het in stand houden van sportaccommodaties en de verschillen daarin tussen gebruikers/accommodaties. Dit kan dus aanpassingen in gebruiksvergoedingen betekenen, zowel omhoog als omlaag. Indien tarieven moeten stijgen, omwille van gelijke behandeling en uitvoering van het genoemde uitgangspunt, dan zullen we die tarieven stapsgewijs verhogen. Belangrijk ook is te vermelden, dat onze (buiten)sportvoorzieningen allemaal een zeer lage bezettingsgraad hebben. Uiteraard zou het maatschappelijk rendement van deze vaak dure investeringen stijgen, indien er meer gebruik van gemaakt wordt. Vooral overdag worden veel accommodaties nauwelijks gebruikt. Met alle initiatieven op het gebied van sportstimulering ligt andersoortig gebruik van deze sportvoorzieningen (vooral in daluren) in het verschiet. Anderzijds zouden verenigingen aan een grotere sportdeelname kunnen bijdragen. Wellicht kan zelfwerkzaamheid een financiële prikkel bieden waardoor zij daar actiever in worden en dat daarmee het maatschappelijk én financieel rendement van onze sportvoorzieningen stijgt. 3.3 Investeringen In onze gemeente zijn bijna alle sportaccommodaties gemeentelijk eigendom. Voor de meeste accommodaties treedt de gemeente ook op als verhuurder of ‘ingebruikgever’.

Er zijn echter ook accommodaties die niet in gemeentelijk eigendom zijn (sportscholen, manege, sportfaciliteiten in hotels of op campings). We verwachten tot 2030 geen (gemeentelijke) sportparken te vernieuwen of nieuw te gaan aanleggen. Wel zullen er investeringen en vervangingsinvesteringen aan velden en banen plaatsvinden volgens een schema dat door een extern bureau is opgesteld. Dat blijkt uit bijlage 2. 3.4 Onderhoud en beheer Sporten kan in principe altijd en overal. Binnen, buiten, georganiseerd of voor jezelf. Georganiseerde sport vindt veelal plaats op daarvoor ingerichte gebouwen of accommodaties. Daarin zijn veel vormen van eigendom en exploitatie. In bijlage 3 vindt u een totaaloverzicht van de accommodaties in onze gemeente, met hun specifieke vorm van eigendom en beheer. Voor elke accommodatie waar de gemeente een vorm van eigendom heeft, is een gebruiksovereenkomst afgesloten met de gebruiker. Daarnaast zijn er private aanbieders met accommodaties zoals sporthotel, manege, sportscholen e.d. Baarle beweegt!

gemeente Baarle-Nassau

Pagina 20

Het bezitten en beheren van accommodaties brengt verantwoordelijkheden en kosten met zich mee. De kosten bestaan voornamelijk uit onderhoudskosten, schoonmaakkosten, rente en afschrijvingen, verzekeringen en belastingen, keuren en vervangen sport- en spelmaterialen etc. Daarnaast worden er de komende jaren investeringen gedaan voor het verduurzamen van de accommodaties. (Zie verderop in 3.5. duurzaamheid). Naast kosten zijn er over het algemeen ook opbrengsten uit een accommodatie in de vorm van huur/gebruiksvergoedingen en belastingopbrengsten. 3.4.1 Onderhoud gebouwen Het onderhoud van de gebouwen waarvoor de gemeente geheel of gedeeltelijk verantwoordelijk is, is ondergebracht bij het cluster gebouwenbeheer van de afdeling Openbare Ruimte van de ABGorganisatie. Voor elk pand is een meerjarenonderhoudsplanning (MJOP) opgesteld. De onderhoudsplanningen zijn opgesteld voor het in stand houden voor het huidige gebruik van de gebouwen. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen: 1. Planmatig onderhoud: zoals het vervangen van een technische installatie op basis van de verwachte technische levensduur; 2. Contract onderhoud: zoals het jaarlijks onderhoud aan een technische installatie; 3. Dagelijks onderhoud: het oplossingen van niet voorziene storingen aan een technische installatie. Jaarlijks wordt gekeken wat nodig is aan onderhoud op basis van de planning.

Bij planmatig onderhoud wordt gekeken of uitstel mogelijk en verantwoord is of dat onderhoud juist naar voren gehaald moet worden. Dit is afhankelijk van de staat van onderhoud of prestaties (bij installaties) die geleverd worden. Door onderhoudscontracten af te sluiten op technische installaties wordt de bedrijfszekerheid verhoogd, het veilig gebruik gewaarborgd en is er inzicht in de technische staat. Op basis van dat laatste kan vervanging nauwkeurig gepland worden. Het dagelijks onderhoud is niet te plannen en is afhankelijk van wat er door het jaar heen gebeurt. Door goed planmatig en contract onderhoud wordt dit tot een minimum beperkt. Voor de gemeente Baarle-Nassau is bovenstaande van toepassing op de sportzalen in de Bremerpoort en de Uilenpoort. Het onderhoud van de (club- en kleed)gebouwen op de buitensportaccommodaties wordt door de verenigingen zelf gedaan. 3.4.2 Onderhoud velden Het onderhoud van de sportvelden waarvoor de gemeente geheel verantwoordelijk is, is ondergebracht bij het cluster Leefomgeving van de afdeling Openbare Ruimte van de ABGorganisatie. De werkzaamheden betreffen het kunstgrasonderhoud en dagelijks onderhoud natuurgras van de sportvelden voor voetbal en hockey en het specialistisch onderhoud van de kunststof atletiekbaan.

Bij de aanbesteding van het onderhoud is het uitgangspunt, dat de externe aannemer invulling kan geven aan een goede relatie met de sportverenigingen die de sportvelden gebruiken. Heldere, open en tijdige communicatie is hierbij van essentieel belang. Zo wordt de planning van de werkzaamheden afgestemd met de hoofdgebruiker/vereniging. Hierbij wordt rekening gehouden met speelschema’s en activiteiten van de vereniging. Verder moet de planning van de aannemer altijd inzichtelijk zijn voor de vereniging. Bij voorkeur digitaal in een ‘klantportaal’. Verder stelt de aannemer één contactpersoon als aanspreekpunt beschikbaar voor de verenigingen die verantwoordelijk is voor de invulling van operationele uitvoering. Door zelfwerkzaamheid draagt ook de vereniging bij in de uitvoering van een aantal onderhoudstaken. Het betreft accommodatie-onderhoud zoals het netheidsonderhoud van Baarle beweegt!

gemeente Baarle-Nassau

Pagina 21 beplantingen en verhardingen en het veelal dagelijks onderhoud en/of periodiek onderhoud op de velden die een directe relatie hebben met het gebruik van de velden zoals het speelklaar maken, herstel van speelschade, weegbree- en onkruidbestrijding, beregenen en netheidsonderhoud. Voor het onderhoud van de velden wordt onderscheid gemaakt tussen: 1. Dagelijks onderhoud: herstellen van bespelingschade gedurende seizoen, grasveld ontdoen van zwerfvuil en blad, herstellen schade t.g.v. ongedierte en controleren en herstellen van afrastering. Voor kunstgras betreft het alleen veld ontdoen van zwerfvuil en blad en herstellen van afrastering. 2. Periodiek onderhoud: maaien, indien nodig beregenen en vegen /afvoeren maaisel, bemesten, toplaag verschralen, rollen en prikrollen, onkruidbestrijding. Voor kunstgras betreft het in hoofdzaak slepen, losmaken toplaag, controleren op losse naden, uitvullen met rubber, borstelen, reinigen en zeven van de infill toplaag en reinigen drainage. 3. Jaarlijks groot onderhoud: verticuteren, recycling dressen, uitvullen + loswerken doelgebieden, toplaag verschralen, slepen en rollen, bemesten en doorzaaien. Voor kunstgras betreft het in hoofdzaak specialistisch onderhoud en aanbrengen infill materiaal. Voor de kunstgrashockeyvelden komt hier de jaarlijkse algenbestrijding bij.

3.4.3 Schoonmaak gebouwen Het schoonhouden van een gebouw verlengt de levensduur en draagt bij aan een prettig en hygiënisch gebruik. De accommodaties die de gemeente zelf exploiteert en gebruikt (voornamelijk de gymzalen) worden namens de gemeente schoongemaakt. De schoonmaak van kleedkamers in de buitensport wordt door de verenigingen/hoofdgebruikers/exploitanten zelf gedaan. 3.4.4 Keuren en vervangen sportmaterialen Sportmaterialen en –installaties in binnen- en buitensportaccommodaties moeten regelmatig gekeurd en vervangen worden. Denk hierbij aan ballen, netten, turnringen, klimrekken e.d. Dit gebeurt door of namens de gemeente. 3.5 Inclusie De sportaccommodaties bieden onderdak aan (sport)activiteiten en zijn in principe voor iedereen toegankelijk in de breedste zin van het woord. We streven hierbij niet naar certificering. Het doel is niet certificeren. Het doel is een passende toegankelijkheid. We laten een toegankelijkheidsonderzoek uitvoeren bij de sportaccommodaties. Hierbij maken we gebruik van ervaringsdeskundigen en/of gespecialiseerde bureaus. We toetsen of aanpassing van de tekortkomingen haalbaar is. De haalbare tekortkomingen passen we aan. Bij verbouw, nieuwbouw of renovatie toetsen we vooraf de toegankelijkheid van de plannen. 3.6 Duurzaamheid Het verduurzamen van sportaccommodaties is een belangrijk onderdeel van dit sportaccommodatiebeleid.

In bijlage 4 treft u een uitgebreide beschrijving aan van hoe we hier invulling aan willen geven. Onder de noemer ‘Samen Duurzaam’ werken we in de gemeente Baarle-Nassau aan het realiseren van onze duurzaamheidsambities. Hoe onze ambities eruit zien en wat onze strategie is om de ambities te realiseren hebben we vastgelegd in onze duurzaamheidsvisie ‘Duurzaam Baarle-Nassau’. Een belangrijk thema binnen ons duurzaamheidsbeleid is dat we als gemeente ‘het goede voorbeeld geven’. Verduurzaming van gemeentelijke gebouwen en accommodaties met de nadruk op energiemaatregelen maakt hier onderdeel van uit. We streven er dus naar om minder energie te verbruiken maar ook door bijvoorbeeld anders te denken over en om te gaan met materialen. Per

Baarle beweegt!

gemeente Baarle-Nassau

Pagina 22 locatie gaan we aan de slag met duurzaamheidsplannen. Die stellen we op samen met gebruikers/ eigenaren van de locaties. Onze gemeentelijke gebouwen zijn relatief jong en energiezuinig. Niettemin kijken we ook bij onze gemeentelijke gebouwen waar nog winst te behalen is op natuurlijke momenten zoals bij het vervangen van installaties en materialen. De toelichting op onze aanpak vindt u dus in bijlage 4.

Baarle beweegt!

gemeente Baarle-Nassau

Pagina 23

Hoofdstuk VII.

Beschikbare middelen

In dit hoofdstuk schetsen we welke middelen ons nu ter beschikking staan om te werken aan de doelstellingen van sport en bewegen. 7.1 Menskracht Menskracht is het belangrijkste middel om te werken aan sporten en bewegen. We noemen hier de professionele krachten van bijvoorbeeld sportscholen en de gemeentelijke (buurt)sportcoaches. In het semi-professionele circuit treffen we in beperkte mate functionarissen aan in de buitensport (trainers, kantine-personeel). Veruit de meeste menskracht wordt vrijwillig en onbetaald geleverd in de sportclubs en verenigingen! 7.2 Accommodaties Mensen en clubs hebben accommodaties nodig “om hun ding te kunnen doen”. In bijlage 3 vindt u een lijst van binnen- en buitensportaccommodaties in eigendom van gemeente of waar de gemeente taken verricht. Daarbij staan ook alle relevante financiële gegevens over deze accommodaties. 7.3 Financiële middelen (geld) In de begroting zijn middelen opgenomen die direct verband houden met sport. Hieronder ziet u een tabel met de sportgerelateerde posten.

Buurtsportcoaches Accommodaties binnensport Accommodaties buitensport Subsidies Totaal

Lasten Baten Saldo 145.000 61.000 84.000 76.000 27.000 49.000 409.000 87.000 322.000 23.000 - 23.000 653.000 175.000 478.000

Naast deze middelen wordt jaarlijks ongeveer € 2.000 via de bijzondere bijstand/minimabeleid ten behoeve van sport verstrekt. De bedragen in de tabel zijn niet direct te herleiden naar de gemeentebegroting. In de tabel is aan de kostenzijde namelijk de volgens de BBV verplichte opslag voor overhead aan dit taakveld en de afzonderlijke posten toebedeeld. 7.4

Overige middelen

7.4.1 Boekwaarde Als een accommodatie nog boekwaarde heeft, zijn daarvoor kosten voor afschrijving in de begroting opgenomen. In sommige gevallen worden deze (deels) uit reserves betaald. 7.4.2 Verzekeringen en belastingen De gemeentelijke accommodaties zijn verzekerd. De premies hiervoor worden door de gemeente betaald. De gemeentelijke belastingen zoals WOZ, afvalstoffenheffing e.d. worden per accommodatie in rekening gebracht. Omdat die aan de gemeente betaald worden, zijn dat ook inkomsten voor de gemeente.

Baarle beweegt!

gemeente Baarle-Nassau

Pagina 24

7.4.3 Overige exploitatiekosten De energielasten, schoonmaakkosten, abonnementen voor telefonie, glasvezel of kabel worden betaald door de exploitant. De gemeente kan ook exploitant zijn. 7.5 Kosten en baten sportaccommodaties Door sportaccommodaties te verhuren of in gebruik te geven aan verenigingen, scholen en individuele gebruikers ontvangt de gemeente huurinkomsten en gebruiksvergoedingen. Deze inkomsten zijn echter niet dekkend voor de kosten die de gemeente maakt voor de accommodaties zoals uit bovenstaande tabel blijkt. Uit de tabel blijkt, dat de binnensport 35% van de jaarlijkse exploitatiekosten vergoedt en dat dit percentage in de buitensport op 21% ligt. 7.6 Dekking onderhoudslasten sportvelden Voor het meervoudig cyclisch onderhoud aan de voetbalvelden is volgens onze berekeningen een jaarlijks budget noodzakelijk van € 96.000. Beschikbaar in de begroting is € 73.000. Het tekort van € 23.000 zal worden meegenomen in de 1e turap 2021. De raming van € 73.000 was te laag, omdat er vanaf 2020 volgens een nieuw bestek gewerkt wordt en prijzen zijn gestegen. 7.7 Dekking vervangingsinvesteringen voorzieningen sportvelden Voor het groot onderhoud/investeringen is in de begroting jaarlijks € 56.480 opgenomen.

Deze investeringen zullen afhankelijk van de situatie geactiveerd worden (bij grotere projecten) of ineens in de kosten genomen worden (bij bijvoorbeeld het vervangen van een klein stukje hekwerk). Voor het totaal van deze kosten is de in de begroting opgenomen post enkel toereikend in de jaren 2021 en 2022. Voor de jaren daarna luiden de tekorten als volgt: 2023 € 1.000 2024 t/m 2027 jaarlijks € 13.000 2028 € 20.000 2029 € 30.000 Vanaf 2030 € 34.000 De tekorten/overschotten zullen worden meegenomen in de perspectiefnota 2022. De benodigde kredieten zullen zodra dit van toepassing is, opgenomen worden in het investeringsplan.