Algemene informatie ondernemersfondsen

Drie vormen van Ondernemersfondsen Ondernemersfondsen worden steeds belangrijker voor de lokaal economische uitdagingen die op ons bord liggen. Vanuit Stichting CLOK zien we dat de fase waarin de vraag word gesteld of een werklocatie een fonds zou moeten oprichten meer en meer achter ons begint te liggen. In plaats daarvan gaan we een stap verder en wordt steeds vaker afgevraagd welke vorm het meest geschikt is. Wat zijn ondernemersfondsen? Simpel gezegd is een ondernemersfonds de gezamenlijke portemonnee van ondernemers in een bepaald gebied; binnenstad, winkelcentrum, bedrijventerrein of de gehele gemeente. Grofweg hanteren we drie hoofdvormen: ondernemersfondsen op basis van reclamebelasting, gemeentebrede fondsen op basis van opslag op de OZB (Leids model) en de BIZ (bedrijven investeringszone). De gemeente faciliteert in het opzetten, voortzetten en heffen ten behoeve van het fonds, maar het fonds wordt uiteindelijk voor- en door ondernemers in het leven geroepen. Daarnaast is het goed om te weten dat het fonds niet in de plaats mag komen van uitgaven of voorzieningen van de gemeente en dat de heffing van het fonds voor eigenaren en/of gebruikers van panden kan gelden binnen het betreffende gebied (of namens wie de openbare aankondiging wordt gedaan in het geval van reclamebelasting).

Waarom zijn ondernemersfondsen belangrijk? Een in rap tempo veranderend economisch landschap maakt toekomstbestendige fondsen noodzakelijk. Veel uitdagingen overstijgen de individuele ondernemer op een manier dat het voordeliger is om collectief zaken te regelen. Een voorbeeld is een gezamenlijk Groen op dakproject die de individuele kosten drukt en daarnaast bijdraagt aan de klimaatadaptatie van de werklocatie. We constateren dat gebieden met een actief fonds beter in staat zijn de transitites die op hen afkomen, het hoofd te bieden. Tegelijkertijd kunnen we niet te gemakkelijk denken over ondernemersfondsen als middelen om allerlei grootschalige sociaaleconomische en ecologische doelstellingen te verwezenlijken. Zoals hierboven aangegeven zijn ondernemersfondsen namelijk voor- en door ondernemers in het leven geroepen. Hierbij is het versterken van de positie van de ondernemers de basis voor het fonds. Fondsen als financiële basis voor toekomstbestendige werklocaties Ondernemersfondsen bieden het financiële fundament voor goed georganiseerde werklocaties met sterke ondernemersverenigingen of -stichtingen en een gemeente die als partner fungeert, in plaats van dienstverlener. Dit wil zeggen dat gemeenten en ondernemersverenigingen gezamenlijke verantwoordelijkheid dragen om ambities te realiseren, en samen krachtig vertegenwoordigd zijn op lokaal en regionaal niveau.

Uit de analyse van de Inventarisatie Ondernemersfondsen 2022, gepresenteerd op de Dag van Ondernemersfondsen, bleek dan ook dat het invoeren van een ondernemersfonds een overwegend positief effect heeft op de relatie tussen gemeente en ondernemers. Het organiserend vermogen van ondernemers, ondersteund door een ondernemersfonds, vormt een basis voor de publiek-private samenwerking die in staat is om de economische en maatschappelijke uitdagingen van nu zo goed mogelijk aan te gaan.

2

Reclamebelasting in een notendop De reclamebelasting is een heffing op basis van openbare aankondigen (reclameuitingen), zichtbaar vanaf een openbare weg. Met een reclamebelasting kan je veel kanten op, zo kan je heffen in een specifiek (aaneengesloten) gebied, of gemeentebreed. De bestedingsdoelen zijn vrij en de gemeenteraad bepaalt of er voldoende draagvlak is. Voor een reclamebelasting in een specifiek gebied geldt dat de bestedingen ten goede moeten komen van het gebeid en niet daarbuiten.

Notitie reclamebelasting: Als we kijken naar ondernemersfondsen op basis van reclamebelasting zien we dat deze meestal in centra en binnensteden voorkomen. Het grote voordeel van de reclamebelasting is dat er binnen de bestedingsdoelen veel vrijheid is vanuit de gemeente om keuzes te maken. Hierbij is het dan ook gebruikelijk dat het ondernemersbestuur de ruimte krijgt om met plannen te komen voor de bestedingsdoelen van de opbrengst van de reclamebelasting. In binnensteden zijn dit dan ook vaak winkeliersverenigingen. De gemeente mag zelf de heffingsgrondslag bepalen zolang deze niet afhankelijk wordt gesteld van winst, inkomen of vermogen (artikel 219 van de Gemeentewet). Op basis hiervan is het mogelijk de WOZ-waarde als basis voor de bepaling van de bijdrage te gebruiken. Dit helpt de kosten voor het innen van de belasting te beperken. Free-riders zijn niet volledig uitgesloten (zoals bij de BIZ), doordat de reclame-uiting kan worden verwijderd door onwillige ondernemers. In de praktijk komt het echter zelden voor dat ondernemers daartoe over gaan, waardoor dit probleem vaak minder groot is dan soms wordt gedacht. Op bedrijventerreinen doet dit zich eerder voor. Plussen en minnen De reclamebelasting biedt dus veel vrijheid.

We zien daarom dat deze vorm goed aansluit op de motivatie en belangen van het ondernemersbestuur die in stelling wordt gebracht om het fonds uit te geven. Vaak zijn de bestedingsdoelen gericht op de promotie van het gebied (centrum), evenementen, binnenstad-decoratie, etc. De beperking zit in het financieren van doelen die het specifieke gebied van de reclamebelasting ‘overstijgen’. Hierbij zien we dan ook dat bepaalde duurzaamheidopgaven moeilijk passen bij dit specifieke gebied. Wel kan er gekeken worden naar projecten als groene daken, waterberging, etc.

085 – 0602565

Postbus 35 | 2740 AA Waddinxveen

info@clok.nl

3

BIZ in een notendop In een BIZ (Bedrijven investeringszone) kan een BIZ-bijdrage worden geheven van eigenaren en/of gebruikers van ‘niet-woningen’. De BIZ is gebiedsgericht en is geregeld in De Wet op de bedrijveninvesteringszones (Wet BIZ). In deze wet staan eisen omschreven over de oprichting, hoogte bijdrage, looptijd (5 jaar), draagvlakmeting en bestedingsdoelen. Hiermee wijkt de BIZ af van andere vormen van fondsen waar de gemeenteraad doorslaggevend is in de totstandkoming van het fonds. Notitie BIZ: Inmiddels is het aantal BIZ’en in Nederland tot een flink aantal gestegen. Een BIZ komt pas tot stand wanneer daar voldoende draagvlak voor is, zoals blijkt uit een door de gemeente te organiseren draagvlakmeting. De grootste uitdaging is om genoeg ondernemers mee te krijgen voor de voorgenomen activiteiten om de vereiste meerderheid (grofweg 65%) te behalen, maar wanneer dit is gelukt heb je een fonds staan voor 5 jaar wat ‘van de ondernemers is’. Hiermee wordt met name bedoeld dat het niet uiteindelijk de gemeenteraad, maar het BIZ-bestuur is wat gaat over het fonds. Daarnaast heb je met een BIZ geen last van free-riders omdat deze wettelijk verplicht zijn om mee te betalen. Er is veel nodig op het vlak van communicatie om succesvol een BIZ op te zetten en te continueren.

Dit begint met ondernemers te overtuigen welke gebiedsgerichte voordelen er mogelijk zijn met de BIZ om aan de benodigde response en meerderheid van instemming voor de draagvlakmeting te komen. Draagvlak creëer je door duidelijk te formuleren wat de beoogde doelen zijn van de BIZ: welke activiteiten wil je met elkaar tot stand brengen. Belangrijk om te vermelden is dat de bestedingsdoelen van de BIZ niet ongelimiteerd zijn. De wet BIZ omschrijft de doelen als “[…] gericht op het bevorderen van de leefbaarheid, veiligheid, ruimtelijke kwaliteit of economische ontwikkeling in de bedrijveninvesteringszone”. Deze doelen worden verwoord in het BIZ-plan dat door ondernemers aan de gemeente wordt gepresenteerd en de basis vormt voor de uitvoeringsovereenkomst (zie Stappenplan BIZ)*. Dit BIZ-plan kan bestaan uit: 1. Algemene (lange termijn) ambities en doelen: bijv. ‘Profilering van de winkelstraat’ 2. Activiteiten: bijv. ‘Verzorgen van sfeerverlichting in de maanden november t/m januari’ 3. Beoogde (meetbare) effecten: bijv. ‘<aantal>% van de leden en <aantal>% van de consumenten was tevreden over de sfeerverlichting’ 4. Afspraken: bijv. ‘het BIZ-bestuur dient te zorgen voor de uitvoering van het ophangen van de sfeerverlichting’ *voor uitgebreidere ondersteuning in de BIZ-procedures: neem contact op met CLOK.

085 – 0602565

Postbus 35 | 2740 AA Waddinxveen

info@clok.nl

4

Plussen en Minnen: Bij een goede samenwerking tussen gemeente en ondernemers op basis van een krachtige gedeelde visie is er heel wat mogelijk met de BIZ. Wanneer de bestedingsdoeleinden goed zijn omschreven heeft de BIZ als grote voordelen: het voorkomen van free-riders; beperking tot een specifiek gebied, straat, wijk, of specifieke branche; verschillende tarieven voor verschillende situaties, al naar gelang wie kan profiteren van de activiteiten. De gemeente kan ondernemers faciliteren in het aanbieden van een online Toolkit voor de BIZ, inclusief stappenplan, model BIZ-plan, waardeklassen, draagvlakmeeting en uitvoeringsovereenkomst. Kijk eens op de website van gemeente Amsterdam voor een goed voorbeeld. Toch is er ook de roep dat de procedures van de BIZ te kennisintensief en tijdrovend zijn. Met name de draagvlakmetingen worden als drempel ervaren. Een ander discussiepunt is of de wettelijke 5 jaar de juiste lengte voor de BIZ-periode is, waarbij er regelmatig voor wordt gepleit dat de periode wel wat langer zou mogen. Een andere valkuil is dat de BIZ geïnterpreteerd wordt als een soort ‘middel’ waarmee grote economische uitdagingen gedragen kunnen worden, met name vanuit overheden. Daar gaat het in de eerste plaats niet om. Zoals in de inleiding aangegeven is de BIZ primair voor het versterken van de positie van de daar werkzame ondernemers.

Het formuleren van bestedingsdoelen van de BIZ die aansluiten op de gevoelde urgentie van (mede)ondernemers is cruciaal in de communicatie.

085 – 0602565

Postbus 35 | 2740 AA Waddinxveen

info@clok.nl

5

Gemeentebreed (OZB) fonds in een notendop Het gemeentebrede (OZB) fonds, ook wel het Leids model genoemd, is een heffing geldend voor alle eigenaren en gebruikers van ‘niet-woningen’ binnen een gemeente door middel van een opslag op de bestaande tarieven de OZB van niet-woningen. Een gemeente heft zowel van eigenaren als van gebruikers van niet-woningen OZB. Net als de reclamebelasting zijn de bestedingsdoelen vrij en bepaalt de gemeenteraad of er voldoende draagvlak is (naast de hoogte van de OZB). Dit type ondernemersfonds kan niet worden beperkt tot een specifiek gebied. Plussen en minnen Het gemeentebrede OZB-fonds heeft als voordeel dat de dekkingsgraad erg hoog is: alle eigenaren en gebruikers worden aangeslagen. Daarnaast zijn aan het opleggen van een OZBopslag voor de gemeente geringe extra kosten verbonden. Er kan namelijk gebruik worden gemaakt van het WOZ-bestand en de extra aanslag loopt mee met de normale OZB-aanslag. Je hebt grote flexibiliteit in bestedingen met het gemeentebrede OZB-fonds. Alles wat de ondernemers aanmerken als hun gezamenlijk belang kan voor de financiering in aanmerking komen via het fonds. Het verschil in bestedingen op basis van verschillende belangen (in winkelcentra zijn weer andere uitgaven dan op industrieterreinen) kan worden aangeduid door middel van trekkingsgebieden, overzichtelijk gemaakt op een plattegrond van de gemeente.

Een belangrijke voorwaarde voor het bestaan van het gemeentebrede OZB-fonds is dat er een proactieve ondernemersfonds-organisatie aan ten grondslag ligt. Het bestuur van het fonds moet er op toezien dat er genoeg aanvragen binnenkomen die in het gemeenschappelijk belang van de lokale economie van de gemeente dienen. Wanneer dit niet op een juiste manier gebeurt kan de gemeenteraad ervoor kiezen de stekker uit het fonds te trekken. Ook kan er geld op de plank blijven liggen bij te weinig aanvragen. Een gemeentebreed OZB-fonds kan beperkend werken doordat er geen tariefdifferentiatie of gebiedsgerichte implementatie als bij de BIZ mogelijk is. Dit is echter alleen een nadeel als dit zo bij de ondernemers ervaren wordt als niet goed aansluitend op de wensen en behoeften. Een ander nadeel van een OZB-fonds is dat niet alleen ondernemers de opslag krijgen doorberekend maar ook eigenaren en/of gebruikers van andere type nietwoningen zoals scholen, bibliotheken, sporthallen, theaters en verpleeghuizen.

085 – 0602565

Postbus 35 | 2740 AA Waddinxveen

info@clok.nl