4.2-Raadsinformatiebrief Principebesluit uitvoering huis-aan-huisafvalinzameling huishoudelijk afval door IOK Afvalbeheer

RAADSINFORMATIEBRIEF -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Aan

De gemeenteraad van Gemeente Baarle-Nassau

Van

Het college van burgemeester en wethouders

Portefeuillehouder

Wethouder Sommen

Onderwerp

Principebesluit uitvoering huis-aan-huisafvalinzameling huishoudelijk afval door IOK Afvalbeheer

Datum

27 mei 2021

Zaaknummer

342214

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Inleiding Het college en de gemeenteraad hebben bij herhaling uitgesproken om samen met Baarle-Hertog een BGTS (Benelux Groepering voor Territoriale Samenwerking) te willen oprichten om de samenwerking duurzaam te versterken. Een BGTS is een grensoverschrijdend bestuurlijk samenwerkingsverband met rechtspersoonlijkheid. In 2019 is onderzocht welke dossiers met bevoegdheidsoverdracht zouden kunnen worden ondergebracht in een BGTS. De huis-aan-huis inzameling van huishoudelijk afval was er daar één van. In het op 1 juli 2020 door de gemeenteraad aangenomen raadsvoorstel tot het vaststellen van het nieuwe afval- en grondstoffenbeleidsplan is aangegeven dat voor de uitvoering van de afvalinzameling in Baarle-Nassau de voorkeur ernaar uitgaat om dit samen met Baarle-Hertog uit te laten voeren. Dit zou dan mogelijk gemaakt kunnen worden als de gemeente Baarle-Nassau aan zou kunnen sluiten bij de intercommunale IOK Afvalbeheer. Door aflopende contracten met de huidige inzamelaar van Baarle-Nassau doet zich nu de mogelijkheid voor om de inzameling samen met Baarle-Hertog in de BGTS onder te brengen en dan uit te laten voeren door aan te sluiten bij IOK Afvalbeheer.

Uit de verkenning naar de verschillende mogelijkheden blijkt dat inzameling door IOK Afvalbeheer1 haalbaar en heeft het college het principebesluit genomen om aan te sluiten bij het IOK. Het onderzoek heeft zich gericht op drie onderdelen waarvan de uitkomst per onderdeel zal worden besproken: 1. Organisatorisch 2. Financieel 3. Juridisch Middels deze raadsinformatiebrief wil het college u informeren over de onderzoeksresultaten en het daarmee verbonden principebesluit om de huis-aan-huis inzameling per 1-1-2022 onder te brengen bij het IOK.

1

IOK Afvalbeheer is een Vlaamse intercommunale (Gemeenschappelijke Regeling) die bestaat uit 29 aangesloten gemeenten in de Kempen.

1. Organisatorisch De huidige overeenkomst met Renewi voor de huis-aan-huis inzameling van GFT-, PMD-, OPK- en restafval loopt eind 2021 af, met de mogelijkheid om twee keer met 1 jaar te verlengen. Voor het einde van dit jaar dient te worden aangegeven of er gebruik wordt gemaakt van de verlenging of dat er een nieuwe inzamelaar wordt aangewezen. Het voornemen is om bij het IOK aan te sluiten per 1-1-2022. Dee gemeente Baarle-Nassau is gebonden aan langlopende verwerkingscontracten voor rest- en GFT-afval tot 2025. De verwerking hiervan zal dus tot tenminste 2025 in Nederland geschieden. Op dit moment zien we steeds vaker dat (Europese) aanbestedingen geen of slechts één inschrijving oplevert. Aan het einde van 2020 is er maar één inschrijver geweest op de aanbesteding voor de huishoudelijke afvalinzameling in 2021. Hierdoor is ook de prijs omhoog gegaan met ruim 90%. Er is sprake van onvoldoende marktwerking. We zien dit op meerdere fronten in de afvalbranche en verwachten ook niet dat dit de komende jaren zal veranderen. Daarnaast leidt Inzameling door IOK Afvalbeheer tot eenzelfde wijze van afvalinzameling in geheel Baarle. Daarmee verminderen we het aantal inzamelwagens in Baarle, staan er minder dagen containers in het straatbeeld en verminderen we mogelijk “free rider”-gedrag2 van inwoners. Ook kunnen we gezamenlijk en duidelijker communiceren naar onze inwoners.

Nieuw afvalbeleid De gemeenteraad heeft op 1 juli 2020 ingestemd met een nieuw afvalbeleid. Een aantal beleidswijzigingen zijn vanaf 2020 of worden per 1-1-2022 geïmplementeerd:         

Invoering Diftar op zowel het aantal kilogram als het aantal keer aanbieden van de container Vervanging alle restafval, GFT- en papiercontainers; Keukenemmers voor etensresten; (Gratis) voorzieningen voor (incontinentie)luiers in openbare ruimte met dekking in de gehele gemeente; Regeling voor inwoners met veel restafval door medische redenen; Maatwerk bij appartementencomplexen; Educatieprogramma’s scholen Een afvalcoach; Doorlopende communicatie.

De bovenstaande veranderingen in de inzamelwijze zijn meegenomen in de gesprekken met het IOK en de gemeente Baarle-Hertog. In de onderstaande tabel wordt weergegeven wat de huidige inzamelsystematiek van Baarle-Hertog en Baarle-Nassau (conform het afvalbeleid dat op 1 juli 2020 is vastgesteld) is.

2

Hiermee wordt bedoeld dat bijvoorbeeld inwoners van Baarle-Hertog die per kilo restafval betalen hun restafval nu gratis in de restafvalcontainers van inwoners van Baarle-Nassau kunnen deponeren. Dit wordt voorkomen indien in beide gemeenten op eenzelfde manier het restafval wordt ingezameld en verrekend.

Afvalstroom Restafval GFT OPK

PMD

Glas

Frequentie 1 x per twee weken 1 x per twee weken 1 x maand (12 keer per jaar)

140L/240L

?

DIFTAR per kg

1x per twee weken

40L/140L/240L

-

1 x per maand

140L/240L

-

Plastic zakken

-

1x per week

Ondergrondse bakken in eigen beheer (RENEWI leegt). IOK kan de leging mogelijk overnemen

-

-

Aparte bakken, we kunnen aansluiten, zit opgenomen in de forfaitaire bijdrage

€ 3,60 voor 20 zakken > eventueel bereid om 1x per twee weken dit toe te voegen aan het vast recht

-

-

Incontinentiemateriaal -

Aanrekening naast vast recht DIFTAR per kg en per lediging Wordt gewogen maar niet aangerekend

1 x per twee weken

Glasbollen van IOK Afvalbeheer (leegt ook)

KGA

Inzamelmethode

DIFTAR per kg

Plastic zakken

4 x per jaar

Baarle-Nassau

40L / 120L / 140L

1x per twee weken

Textiel

Grof huisvuil

Baarle-Hertog Aanrekening naast vast Inzamelmethode Frequentie recht

Plastic zakken (huisaan-huisinzameling) + netwerk van straatcontainers (bovengronds) Milieustraat -

4 x per jaar op aanvraag (door € 12,50 vaste BH), maar IOK kosten + kosten op kan dat ook de Milieustraat doen.

-

1x per week

2x per jaar op aanvraag (door RENEWI). IOK kan dat ook doen.

Milieustraat 660 L containers (nog te plaatsen in juli) € 12 vaste kosten + kosten op de Milieustraat

a. Restafval Uit bovenstaande tabel blijkt dat de inzameling van zowel het IOK en Baarle-Hertog veel overeenkomsten tonen. Een verschil in inzamelwijze is dat in de gemeente Baarle-Nassau ook zal moeten worden betaald per aanbieding van de restafvalcontainer. Uit de gesprekken met IOK is gebleken dat dit geen probleem zal zijn en dat de systemen kunnen worden ingericht om dit ten uitvoer te brengen. b. GFT-afval In de Belgische gemeenten en in Baarle-Hertog wordt een tarief geheven op het aantal kilogram aangeboden GFT-afval. Dit komt niet overeen met het nieuw vastgesteld afvalbeleid in de gemeente Baarle-Nassau. Zowel het IOK als de gemeente Baarle-Hertog hebben aangegeven, dat het akkoord is dat er geen tarief op GFT-afval in de gemeente Baarle-Nassau zal worden geheven. Wel zullen de GFT-containers worden voorzien van chips waardoor het gewicht per container kan worden vastgesteld en met deze informatie de verdeelsleutel exact kan worden bepaald. c. PMD-afval Het PMD-afval zal door het IOK worden ingezameld. Fost Plus is de Belgische organisatie die hiervoor verantwoordelijk is. In Baarle-Hertog gebruiken inwoners speciale blauwe zakken waarvoor de inwoners dienen te betalen. In Baarle-Nassau kunnen de PMD-zakken gratis worden afgehaald. Er zal in overleg met Fostplus worden gekeken in hoeverre dit kan worden geharmoniseerd tussen beide gemeenten.

PMD wordt in regionaal verband verwerkt. Er geldt voor PMD een vergoeding vanuit Nedvang die – voor zover bekend – niet in België van toepassing is. Nedvang is een organisatie die is opgezet door de Nederlandse verpakkingsindustrie. De verpakkende bedrijven betalen een opslag op hun verpakkingen die vervolgens door Nedvang aan gemeenten wordt uitgekeerd. Indien Baarle-Nassau het PMD-afval zal verwerken in België zal deze vergoeding vervallen.

Met het IOK is besproken dat het PMD-afval via Fost Plus kan worden ingezameld. Fost Plus is de Belgische evenknie van Nedvang en zij keren geen vergoeding voor het PMD-afval uit. Wel dragen zij financieel bij aan de inzamelkosten, waardoor de Belgische gemeenten hieraan minder betalen. Indien kan worden aangesloten bij Fost Plus dan zal de gemeente Baarle-Nassau evenveel aan inzamelkosten betalen als de andere Belgische gemeenten. Het IOK en de gemeente Baarle-Hertog zullen in gesprek gaan met Fost Plus om te kijken in hoeverre zij hiervoor openstaan. De inschatting van zowel het IOK als de gemeente Baarle-Hertog is dat Fost Plus hier wel in mee wil gaan. d. Glas Het glasafval wordt momenteel door Renewi ingezameld. Het glas zit in een apart inzamelcontract dat geen onderdeel uitmaakt van de aanbesteding van huishoudelijke afvalinzameling. Het glasinzamelcontract loopt tot 1-2-2022 bij Renewi. Er wordt bekeken in hoeverre het IOK dit kan overnemen en of dat ook een financieel voordeel zal opleveren voor Baarle-Nassau. e. Textiel Het textielafval wordt in Baarle-Nassau nu gratis ingezameld door Sympany. Het huidige contract loopt tot 1-7-2021. Er zal dus gebruik moeten worden gemaakt van de mogelijkheid tot verlenging tot 1-7-2022 en daarna zou wellicht het IOK dit kunnen overnemen.

Aangezien het textiel gratis wordt ingezameld is de vraag in hoeverre dit verdere voordelen zal hebben voor Baarle-Nassau. f. Vervanging containers In het nieuwe afvalbeleid is bepaald dat alle rest-, GFT- en OPK-containers vervangen dienen te worden en voorzien van chips. Het IOK levert alle deelnemende gemeenten containers met chips die ook door het IOK worden beheerd. Hiervoor betaalt de gemeente een vast bedrag per jaar. De containers worden dus gehuurd van het IOK en niet gekocht. Een bijkomend voordeel hiervan is dat het containerbeheer ook in handen van het IOK zal komen. Hierdoor kunnen burgers bij het IOK terecht om kapotte containers te laten vervangen of containers te verwisselen. Dat wordt momenteel door ABG-medewerkers de gedaan. Ook de klachtenafhandeling (niet leeggemaakte container bijv.) zal door IOK Afvalbeheer worden verzorgd. 2. Financieel Gedeeltelijke aansluiting vanaf 2022 Het IOK werkt met een jaarlijks door het bestuur van het IOK vastgestelde kostprijs. Hierdoor geldt dat alle gemeenten hetzelfde tarief voor de diensten betalen. Aangezien de gemeente Baarle-Nassau tot 2025 het rest- en GFT-afval dient te verwerken in Nederland, kan nog niet volledig worden overstapt naar het IOK. Voor deze overgangsfase is een kostenoverzicht opgesteld.

Aangezien de gemeente Baarle-Nassau per 1-1-2022 Diftar zal invoeren is bij de door ons gemaakte berekeningen ten behoeve van de vergelijking tussen de huidige kosten en de kosten bij een overstap naar het IOK de aanname gedaan dat dit leidt tot een reductie van het restafval van 40% en een stijging van het GFT-afval met 40%. Deze percentages zijn afgeleid van de behaalde resultaten in de gemeente Alphen-Chaam na invoering van Diftar in 2020. Er is een financiële raming gemaakt indien wordt overgegaan tot aansluiting bij het IOK. Hieruit volgt dat in de overgangsfase tot 2025 een financieel voordeel van € 44.108,02 kan worden behaald ten opzichte van de huidige kosten. Indien wordt aangesloten bij het IOK dan wordt ook het containerbeheer door het IOK uitgevoerd. Dit wil zeggen dat bewoners dus via een telefoonnummer en de website van het IOK kapotte containers/wisselingen van containers kunnen aanvragen. Tevens worden de containers middels een huurconstructie gehuurd van het IOK en dus wordt het vervangen van de containers niet in rekening gebracht.

Daarnaast geschiedt ook de klachtafhandeling via het IOK. Bewoners kunnen dan via de website of via een telefoonnummer hun klacht rechtstreeks indienen bij het IOK. Momenteel komen de klachten hierover nog binnen bij de gemeente via de eigen website/het KCC en worden ze vervolgens aan Renewi doorgegeven. In totaal gaat het om ca. 21 uur per week (0,6 FTE) dat ABG-medewerkers bezig zijn met het afhandelen van de klachten. Dit besluit heeft geen consequenties voor de personele inzet vanuit de ABG en de daarmee samenhangende kosten op het dossier afval binnen de ABG organisatie voor onze gemeente. De inzamel- en verwerkingskosten van het huishoudelijk afval worden per 2021 één op één door de ABG door gefactureerd aan de betreffende gemeente. Met betrekking tot de personele inzet worden de uren die ingezet zijn ten behoeve van een van de deelnemende gemeente gefactureerd aan die betreffende gemeente. Eventuele volledige aansluiting van 2025 Indien volledig wordt overgestapt naar het IOK, dan zal dit betekenen dat na 2025 ook de verwerking van rest- en GFT-afval zal worden uitgevoerd door het IOK. Hierbij is een inschatting gemaakt van de hoeveelheid restafval per inwoner. De VANG-doelstelling schrijft maximaal 30 kg/inwoner restafval in 2025. Er zijn twee scenario’s opgesteld: 1.

60 kg restafval/per inwoner In dit scenario wordt een geraamd financieel voordeel behaalt van € 1.496,02. 2. 30 kg restafval per inwoner In dit scenario wordt een geraamd financieel voordeel behaalt van € 9.728,02 Het verschil in kosten tussen de overgangsfase tot 2025 en volledige aansluiting na 2025 komt voornamelijk doordat de verwerkingsprijs voor restafval via het IOK hoger ligt dan in Nederland. Het huidige contract van Baarle-Nassau is afgesloten in een gunstige tijd waarbij het verwerkingstarief vrij laag lag. Momenteel wordt er inclusief verbrandingsbelasting € 80,05 betaald per ton afval, tegenover € 160/ton dat het IOK in rekening brengt. Hierbij moet wel worden gezegd, dat de huidige verwerkingstarieven in Nederland voor restafval tussen de € 120-€ 130/ton liggen. Alhoewel dit goedkoper is dient er ook rekening te worden gehouden met een graduele verhoging van de verbrandingsbelasting. Het is nog niet duidelijk wat de verbrandingsbelasting in 2025 zal zijn, maar het zal naar alle waarschijnlijkheid hoger liggen dan het huidige markttarief. In de financiële ramingen is rekening gehouden met een verwerkingstarief van € 125/ton restafval. Voor GFT-afval geldt min of meer hetzelfde. Het huidige verwerkingstarief van € 42,11 is gunstiger dan het huidig markttarief (ca. € 60/ton).

Echter geldt, dat bij het IOK forfaitair €5,40/inwoner wordt gerekend in verband met de investering in een eigen verwerkingsinstallatie. Het IOK heeft een eigen verwerkingsinstallatie gebouwd, die het met deze forfaitaire kostenpost doorberekent aan haar gemeenten. Hierdoor is het verwerkingstarief min of meer gelijk aan dat in Nederland, maar zijn de uiteindelijke verwerkingskosten duurder. Tevens geldt dat de inzamelkosten voor GFT-afval per ton worden berekend. Daardoor is de verwachting, dat na 2025 de inzamelkosten van GFT-afval stijgen, in verband met een grotere hoeveelheid ingezameld GFT-afval. Het financieel voordeel dat de gemeente Baarle-Nassau behaalt bij aansluiting bij het IOK na de wordt groter naarmate er minder restafval wordt ingezameld. Wel geldt nog steeds dat de verwachting is dat de verwerking van rest- & GFT-afval via het IOK duurder zal zijn dan via Nederlandse verwerkers. Er is met het IOK gesproken over de mogelijkheid om het rest- & GFT-afval ook na 2025 in Nederland te verwerken. Het IOK heeft aangegeven hierin flexibel te zijn en hiervoor open te staan.

3. Juridisch Indien het IOK het afval in Baarle-Nassau inzamelt zal (een deel van) het Nederlands afval worden getransporteerd en verwerkt in België. Voor het transport en verwerking van afval binnen de Europese Unie geldt de EVOA-wetgeving. Er is contact gezocht met het Nederlandse Ministerie Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) en de Belgische evenknie Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij (OVAM) om te kijken hoe de EVOA-wetgeving op deze situatie zou kunnen worden toegepast. Artikel 30 EVOA Uit de gesprekken met het Nederlands en Belgisch Ministerie is gebleken dat voor de uitzonderlijke situatie in de gemeenten Baarle artikel 30 in werking kan worden gesteld. Artikel 30 luidt als volgt:

De contactpersonen van zowel OVAM als het ILT hebben aangegeven, dat bovenstaand artikel in werking kan worden gesteld voor de unieke situatie in Baarle. Via de inwerkingstelling van dit artikel zal al het Belgisch/Nederlands afval kunnen worden getransporteerd en verwerkt in Nederland/België. Met de partijen is afgesproken dat er een vergunning zal worden opgesteld waarmee het artikel 30 in werking kan worden gesteld. Normaliter wordt de vergunning per afvalstroom afgegeven, dus bijvoorbeeld een vergunning om PMD-afval te transporteren en verwerken in een ander lidstaat. Aangezien het in deze situatie om meerdere afvalstromen zou gaan (PMD, OPK etc.) wordt gekeken of er een vergunning kan worden opgesteld die voor alle afvalstromen zal gelden. Daarnaast is overeengekomen dat de vergunning met een looptijd van drie jaar zal worden aangegaan in plaats van de standaard één jaar. Deze vergunning zal dan worden afgegeven voor de periode van 2022-2025, waarna de vergunning moet worden uitgebreid met de afvalstromen Rest & GFT-afval als deze na 2025 worden verwerkt in België. Uit de gesprekken blijkt een positieve houding van zowel het OVAM als het ILT om tot een passende oplossing te komen. Overige juridische vraagstukken Daarnaast is er ook gekeken naar de Nederlandse en Belgische wetgeving in gevolge het verlenen van een zogeheten in-house opdracht.

Artikel 12 van het Benelux-verdrag bepaalt dat het recht van de maatschappelijke zetel van de BGTS van toepassing is op overheidsopdrachten die uitgaan van de BGTS. Indien de zetel in Baarle-Hertog is gevestigd kan beroep gedaan worden op artikel 30 van de Wet Overheidsopdrachten van 17 juni 2016.

Een opdracht die wordt gegund aan een intergemeentelijk samenwerkingsverband door een aandeelhouder is een gezamenlijke in-house-opdracht. Een aanbesteding is derhalve niet nodig. Indien de zetel in Baarle-Nassau is gevestigd kan mogelijk beroep gedaan worden op artikel 2.24 van de aanbestedingswet (uitsluitende opdracht). In dit geval betreft aansluiting bij het IOK quasi-inbesteden en kan de gemeente Baarle-Nassau werkzaamheden één op één gunnen aan een partij die gelieerd is aan de gemeente. Er dient aan de onderstaande voorwaarden te worden voldaan: 1. een overheidsopdracht wordt door een aanbestedende dienst gegund aan een andere rechtspersoon, a. De opdracht moet dus gegund worden aan een rechtspersoon. 2. de aanbestedende dienst oefent op die rechtspersoon toezicht uit zoals op zijn eigen diensten; a. Om aan dit criterium te voldoen moet Baarle-Nassau dus toezicht kunnen houden alsof zij zelf de opdracht uit zou voeren. Baarle-Nassau moet dan dusdanig toezicht houden dat zij beslissingen met betrekking tot de afvalinzameling kan beïnvloeden. Het moet daarbij dan ook nog eens gaan over een doorslaggevende invloed op bijvoorbeeld (strategische) doelstellingen en belangrijke beslissingen zoals bijvoorbeeld het aangaan van belangrijke transacties (denk aan koop en verkoop) en investeringsbeslissingen.

Het toezicht moet verder structureel, functioneel en effectief en dus ‘wezenlijk’ zijn. Om aan de eis van ‘toezicht’ te kunnen voldoen kan er een gemeenschappelijke regeling (GR), NV of BV worden opgericht. 3. meer dan 80 % van de activiteiten van de gecontroleerde rechtspersoon wordt uitgeoefend in de vorm van taken die hem zijn toegewezen door de controlerende aanbestedende dienst of door andere, door diezelfde aanbestedende dienst gecontroleerde rechtspersonen, en a. Minstens 80% van de taken moeten dus betrekking hebben op de afvalinzameling. 4. er is geen directe participatie van privékapitaal in de gecontroleerde rechtspersoon, met uitzondering van geen controlerende of blokkerende macht opleverende vormen van participatie van privékapitaal, vereist krachtens de nationale wet- en regelgeving, in overeenstemming met de verdragen, die geen beslissende invloed uitoefenen op de gecontroleerde rechtspersoon. a. Er mag geen sprake zijn van privékapitaal, alleen publieke middelen mogen aangewend worden. Aansluiting BGTS bij IOK Afvalbeheer Op dit moment staat Vlaamse wetgeving (Decreet Lokaal Bestuur; DLB) niet toe dat een BGTS kan toetreden tot een publiek samenwerkingsverband. Een wijziging van het DLB om dat te bewerkstelligen is inmiddels goedgekeurd in de Vlaamse Regering en ter besluitvorming voorgelegd aan het Vlaamse Parlement.

Naar verwachting zal het gewijzigde decreet in het najaar van 2021 worden gepubliceerd en daarmee van kracht zijn. Als de gemeenteraden van Baarle-Hertog en Baarle-Nassau besluiten tot oprichting van de BGTS Baarle kan de Enclaveraad (Algemene vergadering van de BGTS Baarle, bestaande uit beide voltallige gemeenteraden) besluiten om toe te treden tot IOK Afvalbeheer. Tot zover hun bevoegdheid strekt, zullen de gemeenteraden een bevoegdheidsoverdracht doen aan de BGTS, en de BGTS op zijn beurt weer aan IOK Afvalbeheer. Deze bevoegdheidsoverdracht betreft: a. De sensibilisatie inzake de voorkoming, hergebruik, recyclage en nuttige toepassing van afvalstoffen; b. Het inzamelen, het transporteren, de overslag, het voorbehandelen, het verwerken, valoriseren en/of vernietigen van alle fracties van het selectief ingezamelde afval;

c. Het transporteren, de overslag, het voorbehandelen, het verwerken, valoriseren en/of vernietigen van andere dan de in punt b vermelde afvalstromen. De gemeenteraden blijven dus bevoegd tot het vaststellen van het afvalbeleid en de tarieven. Overigens zijn dat bevoegdheden die wettelijk ook niet overdraagbaar zijn.