3.5 - Bijlage 5b - Redengevende omschrijving
Tekst van het document
Redengevende omschrijving met waardestelling Groeske 11 Castelré Gemeente Baarle-Nassau
Objectgegevens Adres Postcode Plaats Kadastraal Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar
: Groeske 11 : 5114 AE : Cas telré : gemeente Baarle-Nas sau, sectie P, nummer 15 en 469 : boerderij : boerderij : 1743
Algemeen Bezoekdatum Auteur Redactie Rapportagedatum
: 28 juni 2024 : Karlijn Kersten MA MSc : Monique van de Looi : 20 september 2024
Monumentenhuis Brabant B.V. Markt 9 4931 BR Geertruidenberg www.monumentenhuis brabant.nl T. 0162-511833 E. info@monumentenhuisbrabant.nl Monumentenhuis Brabant B.V. aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit het gebruik van de resultaten van dit onderzoek of de toepassing van de adviezen.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
2
Inleiding Deze beschrijving dient om de cultuurhistorische waarden van het boerderij ensemble, bestaande uit boerderij, Vlaamse schuur, bakhuis, bijge bouw en hooischuur, aan Groeske 11 te Castelré vas t te s tellen. In de beschrijving worden de gevels met de klok mee beschreven, beginnend bij de voorgevel. De afzonderlijke gevels worden van links naar rechts beschreven. Met de voorgevel van de objecten worden de gevels evenwijdig aan de weg Groeske bedoeld.
Aan de overzijde van de weg staat een bakhuis dat ook bij de boerderij hoort. De boerderij is het laatste huis aan de weg vóór de brug over het Merkske.
Situering, geschiedenis en hoofdvorm ’t Groeske is een buurtschap in het dorp Cas telré. Castelré ligt tussen de beken Mark, het Merkske en de Hollandsche Loop en is ontstaan als kr ansakkerdorp met verschillende buurtschappen, ‘t Groeske, Schootschen Hoek en ‘t Schrans, rondom een centraal akkercomplex: de Huisakker en Donken. ’t Groeske , ook wel Groesje genoemd, is hoogstwaarschijnlijk de oudste kern van waaruit de ontginning zich in de middeleeuwen heeft voortgezet. ’t Groeske is een goed voorbeeld van een ‘plaetse’ waaromheen verschillende b oerderijen en langsdeelschuren gegroepeerd zijn uit de zeventiende, achttiende of negentiende eeuw. Een plaetse is van oorsprong een gemeenschappelijke boeren gebruiksruimte, vaak in de vorm van een langgerekte driehoek waar verschillende wegen samenkomen. Sinds 1900 is de verkavelingsstructuur van akkers en beemden, het natuurlijk verloop van het Merkske en de aanwezigheid van diverse bebouwing in he t buurtschap onge wijzigd. 1 Reeds op een kaart v an het gebied uit de achttiende eeuw staat het huidige bebouwingspatroon al ingetekend. Ten noorden van de plaetse is Groeske 11 gelegen. Naast de boerderij staat een Vlaamse schuur, hooischuur en bijgebouw. 1
Luchtfoto van het gehucht Groeske met rood omcirkeld het ensemble aan Groeske 11. Bron: app.pdok.nl.
M on um en te n I nv e nt ar is at i e Pr o je c t
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
3
vermoedelijk het bijgebouw achter de boerderij. De majoor verkoopt het geheel in 1923 aan de voorouders van de huidige eigenaar. Het complex is dus reeds honderd jaar in eigendom van de familie Aerts. Eind jaren ’50 of begin jaren ’60 van de twintigste eeuw wordt het interieur van de boerderij d oor de familie Aerts verbouwd. Ook wordt in de jaren ’60 van de twintigste eeuw het bakhuis verbouwd tot noodwoning.
Luchtfoto van het ensemble van boerderij, schuur, bakhuis, bijgehouw en hooischuur aan Groeske 11. Bron: app.pdok.nl.
Tussen 1811-1832 wordt Nederland ingemeten en ingetekend. Deze kaarten heten kadastr ale minuutplannen. Op het kadastraal minuutplan v an 1827 staan de boerderij en schuur aan Groeske 11 reeds ingetekend met daarnaas t nog drie andere bijgebouwen. In de Oorspronkelijke Aanwijzende Tafels behorende bij het minuutplan wordt de bebouwing niet beschreven. Wel staat daarin aangegeven dat de percelen in gebruik waren als hakhout en dennebosch en in eigendom waren van de Prins van Salm Salm. Ten noorden van het boer derij ensemble ligt in 1827 al een stenen brug over het Merkske. Vóór 1852 komt het ensemble in eigendom van de landbouwer Jacobus Geerts, want hij verkoopt het geheel in 1852 aan grootgrondbezitter Jacquemijns uit Brussel. In 1893 wordt het complex gekocht door een majoor v an het Belgis ch leger: Eugène Coucke. In 1918 wordt op het perceel aan de overzijde van de weg het bakhuis gebouwd. Ook v ind t in 1 918 sloop en herbouw plaats, dit betreft Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
Kaart van omgeving van het gebied tussen Castelre, Ulekoten bij Chaam en Zondereijgen bij Baarle-Nassau, 18de eeuw. Rood omcirkeld Groeske 11. Bron: BHIC, coll. Cuypers van Velthoven.
4
Uitsnede van het kadastraal minuutplan Baarle Nassau, sectie A, blad 08 uit 1827. Rood omcirkeld het complex aan Groeske 11. Bron: beeldbank.cultureelerfgoed.nl.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
Detail kadastraal minuutplan met de boerderij en schuur reeds ingetekend en daarnaast nog drie niet meer bestaande bijgebouwen. Bron: beeldbank.cultureelerfgoed.nl.
5
Foto uit 1980 van de boerderij. Bron: heemkundekring Amalia van Solms.
Foto uit 1981 van de boerderij. Bron: bhic.nl.
Foto uit 1981 van de boerderij. De schuur rechts is gesloopt. Bron: bhic.nl.
Foto uit 1981 met de boerderij, hooischuur en Vlaamse schuur. Bron: bhic.nl.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
6
Foto uit 1981 van de boerderij (links) en schuur (rechts). Bron: bhic.nl.
De boerderij is opgetrokken vanuit een rechthoekige plattegrond in metselwerk van rode handvorm bak steen in kruisverband onder een zadeldak met wolfseind gedekte met rode oude Hollandse pannen en rode muldenpannen. Ter hoogte van de brandmuur staat een opnieuw opgemetselde schoorsteen op het dak. De schuur is opgetrok ken vanuit een rechthoekige plattegrond in metselwerk van moderne ‘handvorm’ baksteen en groot formaat rode baksteen in halfsteens verband onder een schilddak gedekt met rode en gesmoorde oude Hollandse pannen (zuidzijde) en golfplaten. Het bakhuis is opgetr okken vanuit een rechthoekige plattegrond in metselwerk van oranje -rode bakste en in kruisverband onder een zadeldak gedekt met rode oude Hollandse pannen. Het bijgebouw achter de boerderij is opgetr okken vanuit een rechthoekige plattegr ond in diverse soorten metselwerk onder een zadeldak gedekt met gesmoorde oude Hollandse pannen. De hooischuur is opgetrokken vanuit een rechthoekige plattegrond in damwandprofielen, houten gepotdekselde delen en een klein gedeelte metselwerk van handvor m baksteen onder een zadeldak gedekt met rode oude Hollands e pannen.
Boerderij Voorgevel (zuidoostzijde)
Foto uit 1981 van het bakhuis aan de overzijde van de weg. Bron: bhic.nl.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
De voorgevel van de boerderij bestaat nog uit het oorspronkelijke metselwerk van rode handvorm baksteen in kruisverband. Aan de onderzijde is e en gecementeerde plint aangebracht. De voorgevel is ingedeeld in het woongedeelte aan de linkerzijde en het bedrijfsgedeelte aan de rechterzijde. De gevel van het woongedeelte ligt wat terug ten opzichte van het bedrijfsgedeelte. Centraal in het woongedeelte bevindt zich de voordeur onder rollaag met aan weerszijde een venster onder getoogde steense strek en met keramische raamdorpe lstenen . Zowel de vensters als de deur zijn in het vierde kwart van de twintigs te eeuw vernieuwd. Voor die tijd waren er T -vensters met glas -in7
lood bovenlichten aanwezig. De voordeur is voorzien van een ijzeren deurknop met daarop de tekst ANNO 1743. Linksboven aan de gevel hangt een bordje met de tekst: verboden te venten of te bedelen. In het bedrijfsgedeelte bevindt zich uiterst links een vernieuwde dubbele deur onder betonnen latei. Rechts hiervan zijn later drie betonnen zesruits stalvensters met ventilatieopening aangebracht onder houten lateien. Rondom vensters zijn de ingezaagde gevels gecementeerd. Ook is later een houten loopdeur onder houten latei en rollaag aangebracht. In de voorgevel bevinden zich in totaal negen muurankers die de achterliggende constructie met het metselwerk verankeren. De goten en regenwaterafvoeren zijn vervangen door koperen exemplaren.
Voorgevel van de boerderij.
Voorgevel van de boerderij.
Voorgevel van het woongedeelte.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
8
Vernieuwd venster.
Vernieuwde voordeur.
Deurknop met daarop het jaartal 1743.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
Voorgevel van het bedrijfsgedeelte.
Voorgevel van het bedrijfsgedeelte.
9
Linkerzijgevel (zuidwestzijde) De linkerzijgevel is volledig gecementeerd en wit geschilderd. Op zolder is aan de binnenzijde zichtbaar dat hierachter nog het oorspronkelijke metselwerk in rode handvorm baksteen aanwezig is. Gezien de vlijlaag tussen de houtconstructie die zichtbaar is aan de binnenzijde, is de gevel later versteend en zal deze oorspronkelijk uit een houtskelet constructie hebben bestaan. In de gevel bevinden zich twee in het vierde kwart van de twintigste eeuw vernieuwde vensters. Links een tweeruits venster met hardste nen raamdorpel en houten luik. Rechts een groot T -venster met hardstenen raamdorpel en houten luiken. Op een foto uit 1981 is in deze gevelopening nog een achtruits empirevenster zichtbaar. Ter hoogte van de zolder bevindt zich een vernieuwd houten luik in een kozijn. In de gevel bevinden zich vier muurankers die de achterliggende constructies met het metselwerk verankeren. Uiterst links bevindt zich nog de linkerzijgevel van de uitbouw aan de achtergevel . Hierin bevindt zich een vernieuwd venster met houten luik.
Linkerzijgevel.
Gecementeerde linkerzijgevel met vernieuwde venster.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
10
Linkerzijgevel van de uitbouw aan de achtergevel met daarin een vernieuwd venster met houten luik.
Achtergevel van de boerderij.
Achtergevel (noordwestzijde) Het uiterst linkse deel van d e achtergevel van de boerderij bestaat nog uit het oors pronkelijke metselwerk van rode handvorm baksteen in kruis verband. Hierin is late r een getoogd betonnen zesruits stalvenster met ventilatieopening aangebracht onder rollaag. Rechts hiervan is een deel metselwerk opnieuw opgetrokken met daarin een vernieuwde getoogde houten loopdeur en een tweede betonnen zesruits stalvenster, beide onder rollaag. Tegen het overgrote deel van de achtergevel is later een uitbouw geplaatst. Deze uitbouw is, vermoedelijk in ca. 2009, geheel opnieuw opgetrokken uit moderne baksteen in halfsteens verband. Hierbij zijn diverse vensters aangebracht. Ook is er een glazen pui aanwe zig. Aan de gevel zijn koperen dakgoten en hemelwaterafvoeren aangebracht . Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
Achtergevel van het bedrijfsgedeelte van de boerderij.
11
Rechterzijgevel (noordoostzijde) De rechterzijgevel bestaat nog uit het oorspronkelijke metselwerk van rode handvorm baksteen in kruisverband. In de gevel is later een getoogd betonnen stalvenster met ventilatieopening aangebracht onder rollaag. Rechts hie rvan bevindt zich een vernieuwde houten loopdeur onder bovenlicht en houten latei. Aan de sporen in het metselwerk is te zien dat deze deuropening eveneens late r is aangebracht. Ter hoogte van de verdieping bevindt zich, in een oorspronkelijke gevelopening onder getoogde strek met natuurstenen sluits tukken, een vernieuwd houten luik. Tien muurankers verbinden het metselwerk met de achterliggende constructie. De dakrand is afgewer kt met een smeerzoom.
In ca. 2009 vernieuwde aanbouw tegen de achtergevel van het woongedeelte.
Rechterzijgevel van de boerderij.
In ca. 2009 vernieuwde aanbouw tegen de achtergevel.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
12
De zolder is nooit onderdeel geweest van de woning en is ook nu nog een grote open ruimte waar de oorspronkelijke dakconstructie zichtbaar is. De dakconstructie bestaat uit twee A spanten met daar over rondhouten gordingen en sporen. In de spanten zijn de telmerken I, II, III en IIII aangebracht . Het bedrijfsgedeelte van de boerderij is ingericht als grupstal. De constructie bestaat uit moerbalken die zijn opgelegd op muurdammen in de voor - en achtergevel. Onder de moerbalken zijn enkele houten staanders geplaatst. Ov er de moerbalken ligt een vernieuwde balklaag en plankenvloer. Een houten trap geeft toegang tot de verdieping. De dakconstructie van het bedrijfsgedeelte bestaat uit drie nokstijl -spanten. In de spanten zijn de telmerken I, II en III aangebracht.
Rechterzijgevel gezien vanuit de achterzijde.
Interieur Zowel de afwerkingen als de structuur in het interieur van het woongedeelte zijn door de jaren heen gewijzigd. Er zijn slechts enkele oorspronkelijke elementen bewaard gebleven. Zo zijn de oorspronkelijke moerbalken nog aanwezig. Een hiervan is voorzien van een kraalprof iel . In een van de slaapkamers is nog een oorspronkelijk kozijn aanwezig in een muurkast. In de eetkamer bevindt zich een tegelvloer van cementtegels met geometrisch patroon die vermoedelijk uit het tweede kwart v an de twintigste eeuw dateert. In de keuken is een paneeldeur aanwezig uit vermoedelijk dezelfde periode. Ter hoogte van de oorspronkelijke achtergevel, tussen eetkamer en keuken, bevindt zich nog de oorspronkelijke gefrijnde hardstenen dorpel. Mogelijk zijn achter latere afwerkingen nog meer oorspronkelijke interieurelementen aanwezig. Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
Moerbalk in het woongedeelte van de boerderij.
13
Moerbalk met kraalprofiel.
Oorspronkelijke, gefrijnde harstenen dorpel.
Cementtegels vermoedelijk uit het 2e kwart van de 20ste eeuw.
Paneeldeur uit 2 e kwart 20ste eeuw.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
14
Oorspronkelijke dakconstructie op zolder.
Metselwerk met vleilaag in de linkerzijgevel.
Oorspronkelijke dakconstructie op zolder.
Brandmuur tussen woon- en bedrijfsgedeelte.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
15
Telmerk I in de dakconstructie boven het woongedeelte.
Telmerk IIII in de dakconstructie boven het woongedeelte.
Telmerk III in de dakconstructie boven het woongedeelte.
Telmerken I en II in de dakconstructie boven het woongedeelte.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
16
Interieur van het bedrijfsgedeelte.
Oorspronkelijke nok-stijlspanten boven het bedrijfsgedeelte.
Vlaamse schuur Voorgevel De voorgevel van de schuur is in de tweede helft van de twintigs te eeuw opgetrokken in metselwerk van groot formaat rode baksteen in halfsteens verband. In de gevel is een tweeruits betonnen stalvenster aangebracht. Uiterst rechts bevindt zich nog een terugliggend deel van de voorgevel. In deze gevel van verticale houten delen is een dubbele houten deur aanwezig.
Interieur van het bedrijfsgedeelte met grupstal.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
17
Linkerzijgevel De linkerzijgevel van de schuur is na 2009 opgetrokken in metselwerk van moderne ‘handvorm’ baksteen in halfsteens verband. Vermoedelijk is de nieuwe gevel voor het bestaande metselwerk geplaatst, waarbij een deel van de destijds bestaande vensters en deuren zijn behouden.
Vernieuwde voorgevel van de Vlaamse schuur.
Linkerzijgevel van de Vlaamse schuur.
Verplaatste inham met deeldeuren in de voorgevel.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
18
Achtergevel De achtergevel van de schuur is in de tweede helft van de twintigs te eeuw opgetrokken in metselwerk van groot formaat rode baksteen in halfsteens verband. Links bevindt zich een oorspronkelijke dubbele houten deur. Rechts daarvan zijn nog twee vernieuwde houten loopdeuren aanwezig ond er houten latei. Bij de deuropening uiterst rechts is de opening versmald door inboetwerk van baksteen in kruisverband.
Na 2009 vernieuwd metselwerk van de linkerzijgevel.
Achtergevel van de Vlaamse schuur.
Na 2009 vernieuwd metselwerk van de linkerzijgevel.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
19
Rechterzijgevel De rechterzijgevel van de schuur is in de tweede helft van de twintigste eeuw opgetrokken in metselwerk van groot formaat rode baksteen in halfsteens verband. In de gevel zijn drie betonnen vierruits stalvensters aangebracht. Uiterst links bevindt zich nog een terugliggend deel van de rechterzijgevel. In deze gevel van verticale houten delen is een dubbele houten deur aanwezig.
Oorspronkelijke dubbele deur.
Rechterzijgevel van de Vlaamse schuur.
Vernieuwd metselwerk in de achtergevel.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
20
Interieur
Vernieuwd metselwerk in de rechterzijgevel van de schuur.
De basis van de Vlaamse schuur wordt gevormd door de vermoedelijk achttiende -eeuwse houten constructie die bestaat uit vier evenwijdig achter elkaar geplaatste eikenhouten gebinten die een combinatie zijn van een dekbalk - en een ankerbalkgebint. Dit ankerbalk -dekbalk gebint is kenmerkend voor een Vlaamse schuur: aan de ene zijde ligt de dekbalk op de gebintstijl en aan de ande re zijde steekt de ankerbalk door de gebintstijl. De overstekende dekbalken zorgen ervoor dat er genoeg ruimte is voor de zijlangsdee l. Een zijlangsdeel is ken merkend voor een Vlaamse schuur . Het is een werkruimte die zich aan één zijkant in de lengterichting van de schuur bevindt. In zowel de voor- als achtergevel zat ter hoogte van de zijlangsdeel een grote deeldeur, zodat de oogst wagens door de schuur heen konden rijden en binnen niet hoefden te draaien maar door konden rijden. Ook kon het gedeelte tussen de deuren als dorsvloer gebruikt worden. Het overige deel van de schuur was in gebruik als tasruimte. Na de oorspronkelijke bouw is de Vlaamse schuur meerdere malen verbouwd. Bij een van deze verbouwing zijn de deeldeuren verplaats t. Op de kadastrale minuut uit 1827 is zichtbaar dat de inham, en dus de deeldeuren, zich nog aan de linkerkant van de voorgevel bevond. De deuren bevinden zich nu juist rechts, aan de zijde van de ankerbalk.
Het wijzigen van de dakconstructie zal hie r vermoedelijk ook mee samenhangen. Wanneer deze verbouwing heeft plaatsgevonden is onduide lijk. Op de foto uit 1 981 heeft de verbouwing reeds plaatsgevonden.
Vernieuwd metselwerk in de rechterzijgevel van de schuur.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
21
Voorbeeld van een ankerbalk -dekbalk gebint van een Vlaamse schuur. Bron: Historische boerderijen in Het Groene Woud.
De vier gebinten worden in de lengterichting onderling verbonden door de gebintplaten en worden ondersteund door schoren. De verschillende onderdelen van het gebint zijn onderling verbonden door middel van pen -en-gatverbindingen . In de gebinten is slechts het telmerk I aangetroffen. Telmerken zorgen er normaal gesproken voor dat een constructie die vooraf in een werkplaats is gemaakt op de juiste manier in elkaar gezet kan worden op locatie . Tevens helpen deze tekens ook bij het heropbouwen van een constructie na een verplaatsing.
Gebintconstructie van de Vlaamse schuur.
In de schuur is een verdiepingsvloer aangebracht en op de begane grond zijn met houten wanden diverse ruimtes gecreëerd.
Gebint- en dakconstructie van de Vlaamse schuur.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
22
Ankerbalkgedeelte van het gebint.
Telmerk I in de gebintonderdelen.
Dekbalkgedeelte van het gebint.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
23
Bakhuis Voorgevel De voorgevel van het bakhuis is opgetrokken uit r ode handvorm baksteen in kruisverband en voorzien van een gecementeerde plint. Links in de gevel bevindt zich een dichtgemetselde deuropening onder strek. Rechts is eveneens een deuropening onder strek voor de helft dichtgemetseld en in de bovenste helft is een houten luik geplaats t. Langs de dakrand bevinden zich muurankers die de achterliggende constructie met het metselwerk verbinden.
Verplaatste langsdeel aan de zijde van de ankerbalken.
Voorgevel van het bakhuis.
Voorgevel van het bakhuis.
Linkerzijgevel
Later gerealiseerde ruimte in de schuur.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
De rechterhelft van de linkerzijgevel is, net als de voorgevel, opgetrokken uit rode handvorm baksteen in kruisverband, met een kalkvoeg, en voorzien van een gecementeerde plint. De linkerhelft van de gevel is later opnieuw opgetrokken uit oranje 24
rode baksteen in kruisverband met een cementvoeg. Uiterst links is nog een deel metselwerk van hergebruikte stenen in halfsteens verband aanwezig. Rechts in de gevel bevindt zich, in een oorspronkelijke gevelopening, onder rollaag en betonlatei een houten tweeruits venster met roedeverdeling. Hiervoor zijn houten luiken aangebracht.
Linkerzijgevel van het bakhuis met venster dichtgezet met houten luiken.
Achtergevel
Linkerzijgevel van het bakhuis.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
De achtergevel wordt grotendeels aan het zicht onttrokken door een na 1981 geplaats te aanbouw met gevels van hout en hergebruikte vensters. Hierbinnen is de oorspronkelijke achtergevel nog zichtbaar . Deze is opgetrokken uit rode handvorm baksteen in kruisverband met oorspronkelijk een kalkhoudende voeg die deels is vervangen door een cemen tvoeg. In de achtergevel bevindt zich links de toegangsdeur tot het bakhuis en rechts een venster dat dichtgezet is met houten luiken. In de top van de gevel is nog een oo rspronkelijk houten luik aanwezig onder rollaag. Uiterst rechts bestaat de achtergevel uit e en later in hergebruikte baksteen in halfsteens verband opgetrokken geveldeel met daarin een klein toiletvenster.
25
Rechterzijgevel De rechterzijgevel is net als de linkerzijgev el opgetrokken in twee soorten metselwerk. De linkerhelft van de gevel is opgetrokken uit rode handvorm baksteen in kruisverband, met een kalkvoeg, en voorzien van een gecementeerde plint. De rechterhelft van de gevel is later opnieuw opgetrokken uit or anje rode baksteen in kruisverband met een cementvoeg.
Achtergevel van het bakhuis.
Oorspronkelijk (links) en vernieuwd (rechts) metselwerk in rechterzijgevel.
Interieur Ten behoeve van de woonfunctie zijn in het bakhuis destijds nieuwe afwerkingen aangebracht. Oorspronkelijke elementen van het bakhuis zijn niet meer in het interieur aanwezig. Slechts in de aanbouw tegen de achtergevel zijn hergebruikte cementtegels met st erpatroon aanwe zig. Oorspronkelijk metselwerk in de achtergevel van het bakhuis.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
26
Bijgebouw Voorgevel De voorgevel van het bijgebouw achter de boerderij is, vermoedelijk in ca. 2009, volledig opnieuw opgetrokken uit moderne baksteen in halfsteens verband. In de gevel bevinden zich meerdere vernieuwde houten loopdeuren en enkele betonnen zesruits stalvensters.
Interieur van het bakhuis.
Vernieuwde voorgevel van het bijgebouw achter de boerderij.
Hergebruikte cementtegels met sterpatroon in aanbouw tegen de achtergevel.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
27
Vernieuwde voorgevel van het bijgebouw achter de boerderij.
De met hedera bedekte linkerzijgevel van het bijgebouw.
Linkerzijgevel De linkerzijgevel van het bijgebouw is door het schilddak erg laag. De gevel is aan het zicht onttrokken door begroeiing van hedera, maar vermoedelijk opgetr okken uit houten delen.
Hoek achter- en linkerzijgevel van het bijgebouw.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
28
Achtergevel Ook het rechterdeel van de achtergevel is door de dakvorm erg laag. Dit deel van de gevel is opgetrokken uit houten delen. In het midden van de achtergevel staat een haakse aanbouw opgetrokken uit be tonste nen, waardoor dit deel van de achtergevel aan het zicht onttr okken wordt. Het linkerdeel van de achtergevel bestaat uit diverse soorten metselwerk. Rechts betreft dit het vermoedelijk oorspronkelijke metselwerk van de schuur van rode handvorm baksteen in kruisverband . Uiterst links is de gevel opgetrokken in oranje -rode baksteen uit het begin van de twintigste eeuw in kruisverband. In het geveldeel zijn twee, elkaar overlappende, gevelopeningen dichtge metseld met hergebruikte baksteen.
Linkerdeel van de achtergevel van het bijgebouw.
Rechterdeel van de achtergevel van het bijgebouw.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
29
Rechterzijgevel De rechterzijgevel is, vermoedelijk in de tweede helft van de twintigste eeuw, opgetrokken in metselwerk van groot formaat rode baksteen in halfs teens verband.
Divers metselwerk in de achtergevel van het bijgebouw.
Vernieuwde rechterzijgevel van het bijgebouw.
Interieur
Vermoedelijk oorspronkelijk metselwerk van het bijgebouw.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
Het bijgebouw is ingedeeld in diverse ruimtes, gescheiden door tussenmuren opgetrokken uit de oorspronkelijke rode handvorm baksteen in kruisverband. In het interieur van het bijgebouw zijn delen van de oorspronkelijke houten constructie zichtbaar. De cons tructie bestaat deels uit gebinten en deels uit moerbalken opgele gd in de muur. Hierop staan oorspronkelijke houten A -spanten. Het bijgebouw is vermoedelijk in 1918 gebouwd, maar de houten constructie -onderdelen lijken ouder te zijn en zijn dus vermoedelijk hergebruikt. Mogelijk is er dus geen sprake van 30
nieuwbouw, maar gedeeltelijke herbouw of zijn onderdelen van de voorganger van het bijgebouw , dat op het kadastraal minuutplan was ingetekend , hergebruikt.
A-spant in het bijgebouw.
A-spant in het bijgebouw.
Onderdelen van de oorspronkelijke houtconstructie van het bijgebouw.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
31
Hooischuur Voorgevel Het betreft een open hooischuur, waardoor er geen voorgevel is.
Oorspronkelijk metselwerk in het interieur van het bijgebouw.
Vooraanzicht van de hooischuur.
Linkerzijgevel Tegen de linkerzijde van de hooischuur is later een garage gebouwd. De linkerzijgevel hiervan is opgetr okken uit hergebruikte handvorm bak steen. Uiterst links bestaat de gevel uit gepotdekselde houten delen. De linkerzijgevel van de hooischuur, nu een binnenmuur, bestaat uit houten delen.
Oorspronkelijk metselwerk in het interieur van het bijgebouw.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
32
Achtergevel Het meest rechtse deel van de achtergevel bestaat eveneens uit gepotdekselde houten delen. De rest van de achtergevel bestaat uit damwand profielen.
Metselwerk van hergebruikte baksteen in de linkerzijgevel.
Achtergevel van de hooischuur.
Gepotdekselde delen in de linkerzijgevel van de hooischuur.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
33
Damwand profielen in de achtergevel van de hooischuur.
Rechterzijgevel van damwand profielen.
Rechterzijgevel
Interieur
De rechterzijgevel is geheel opgetrokken uit damwand profielen.
In het interieur van de hooischuur is de houten constructie zichtbaar. De constructie is door een brand aangetas t. Op drie ankerbalkgebinten s taan drie rondhouten nokstijlspanten met daarover rondhouten gordingen en sporen.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
34
Nokstijlspant in de hooischuur.
Verbrand spant in de hooischuur.
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
35
Waardering Deze waardering is op gesteld aan de hand van de waarderingscriteria voor d e bouwkunst van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. De waardering heeft betrekking op het exterieur en interieur van het complex van boerderij, Vlaamse schuur, bakhuis, bijgebouw en hooischuur aan Groeske 11 te Castelré. Cultuurh istorische waa rden Het boerderijcomplex Groeske 11 is van cultuurhistorische waarden als uitdrukking van de sociaal -economische ontwikkeling van Cas telré en in het bijzonder het gehucht ’ t Groeske. De boerderij en Vlaamse s chuur behoren tot de oudste bebouwing van het gehucht en zijn daardoor mede bepalend geweest voor de vorming van het gehucht. Architectuur - en kunsthistorische waarden De boerderij bezit ar chitectuurhistorische waarde als voorbeeld van een langgevelboerderij uit de achttiende eeuw. De schuur bezit architectuurhistorische waarde als voorbeeld van een Vlaamse schuur uit de achttiende eeuw. De overige bijge bouwen bezitten enige architectuurhis torische waarde als voorbeeld van respectievelijk een bakhuis, hooischuur en bijgebouw van een boerderij, gebouwd in de ne gentiende eeuw. Situationele en ensemblewaarden Het boerderijcomplex kent situatione le waarden vanwege de ligging: de boerderij is het laatste huis aan de weg vóór de brug over het Merkske.
De boerderij en bijgebouwen vormen samen een waardevol, zeer kenmerkend en herkenbaar agrarisch ensemble, waarvan er niet veel meer van bestaan. Het ensemble
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
geeft een goed beeld van een boerenerf uit de achttiende en negentiende eeuw. Gaafheid en herkenbaarheid De hoofdvorm van de boerderij is, op de aanbouw tegen de achtergevel na, gaaf bewaard gebleven. De hoofdvorm van de Vlaamse schuur is aangetast door de wijziging waarbij de inham met deeldeuren is verplaatst. Hierdoor strookt de interne constructie v an de schuur niet meer met het aanzicht van het exterieur van de schuur. De hoofdvorm van het bakhuis is gaaf bewaard gebleven. De hoofdvorm van de hooischuur is beperkt aangetast door de aanbouw van de garage tegen de linkerzijgev el. De brand heeft delen van de oorspronkelijke constructie v an de hooischuur aangetast. Ook de hoofdvorm van het bijgebouw is beperkt aangetast, namelijk door de aanbouw van de haakse schuur tegen de achtergevel. De detaillering is bij alle gebouwen van het complex in meer of mindere mate aangetast. Dit is het meest storend bij de Vlaamse schuur en het bijgebouw achter de boerderij. Echter, de herkenbaarheid van de boerderij en de bijbehorende agrarische bijgebouwe n is ondanks de wijzigingen goed bewaard gebleven. Zeldzaamheid Vanwege de cultuur historis che, architectuurhistorische en hoge ensemblewaarden in relatie tot de gaafheid is er sprake van zeldzaamheid op lokaal niveau.
36
Redengevende omschrijving Groeske 11 Castelré
37