3.4 - College B&W - Raadsinformatiebrief Evaluatie afvalinzameling

RAADSINFORMATIEBRIEF -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Aan

De gemeenteraad van de Gemeente Baarle-Nassau

Van

Het college van burgemeester en wethouders

Portefeuillehouder

Wethouder Adams

Onderwerp

Evaluatie afvalinzameling 2022-2023

Datum collegevergadering

28 mei 2024

Zaaknummer

1056396

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------1. Inleiding Met deze raadsinformatiebrief bieden we u ter kennisname het evaluatierapport aan dat gaat over het effect van de inzameling van huishoudelijk afval met diftar. Om dit effect te kunnen duiden zijn de jaren 2022 en 2023 (diftar IOK) en de jaren 2020 en 2021 (zonder diftar) met elkaar vergeleken voor de volgende afvalstromen: • De afvalstromen die huis aan huis worden ingezameld met minicontainers. Het betreft hier restafval, groente-, fruit-, en tuinafval (hierna GFT) en oud papier en karton (hierna OPK). • In huis aan huis inzameling om plastic zakken van plastic-, metaal en drankverpakkingen (hierna PMD). • De afvalstromen die met verzamelcontainers in de wijken worden ingezameld. Dan gaat het om glas, textiel en luiers. • De afvalstromen die naar de milieustraat worden gebracht. In deze evaluatie wordt hier onderscheid gemaakt in grof restafval, grof tuinafval, puin, hout en overige gescheiden aangeboden afvalstromen.

In deze raadsinformatiebrief gaan we ook in op: • De inzameling van het huishoudelijk afval door IOK Afvalbeheer • De hoeveelheid ingezameld GFT • Het gebruik en de kosten voor de PMD-zakken die gratis aan de inwoners verstrekt worden; • De verzamelcontainers in betonnen behuizingen • Inzameling van luiers • De rol van de afvalcoach

2. Naar aanleiding van het evaluatierapport In dit evaluatierapport worden de inzamelresultaten per afvalstroom in beeld gebracht. Eén van de conclusies is dat de hoeveelheid ingezameld restafval per inwoner, als gevolg van de invoering van diftar in 2022 fors is gedaald. Huis aan huis is in 2023 gemiddeld 55 kg fijn restafval per inwoner ingezameld. Dit is een prima resultaat. In 2021 was dit immers nog 136 kg per inwoner. Op dit moment ligt de landelijke doelstelling en die van ons eigen afvalbeleid op 100 kg per inwoner. Het streven is landelijk om te komen op 30 kg per inwoner. Hierbij merken we op dat de nadruk van de landelijke doelstellingen niet meer specifiek op alleen 100 kg dan wel 30 kg per inwoner ligt. Meer en meer is de doelstelling bijgesteld naar recycling en de kwaliteit van de afvalstromen zodat ze kunnen worden gezien als grondstoffen voor hergebruik. Daarom moet de komende jaren de focus liggen op het nog beter scheiden van het restafval. Landelijk en ook lokaal is immers gebleken dat het huishoudelijk restafval nog bestaat uit waardevol, recyclebaar materiaal. Verder kan de kwaliteit van de overige deelstomen nog verbeteren. Er zit nog vervuiling in de deelstromen die ertoe leidt dat hergebruik en recycling niet optimaal kan worden toegepast. 3.

De inzameling van het huishoudelijk afval door IOK Afvalbeheer Sinds 2022 zamelt IOK Afvalbeheer in de gemeente Baarle-Nassau het huishoudelijk afval in. Huis aan huis wordt restafval, GFT en OPK met minicontainers ingezameld. PMD wordt ingezameld met plastic zakken en glas wordt via verzamelcontainers in de openbare ruimte ingezameld. Terugkijkend concluderen we dat de overgang naar IOK Afvalbeheer goed is verlopen. Uiteraard ontvangen we weleens klachten over de afvalinzameling maar deze worden door IOK Afvalbeheer steeds voortvarend behandeld. In 2023 heeft IOK Afvalbeheer 19 klachten als gegrond geregistreerd. Veelal gaat het hier om een klacht voor het niet leegmaken van de minicontainer. In het bijgevoegde rapport treft u de vergelijking aan van de afvalinzameling in de gemeente BaarleNassau. Hierbij wordt vergeleken met landelijke gemiddelden. Voor de hoeveelheden per inwoner van de verschillende afvalstromen verwijzen we u naar tabel 1 op pagina 4 van het rapport. Omdat we via BGTS Baarle onderdeel uitmaken van IOK Afvalbeheer vergelijken we in het overzicht hieronder het ingezameld afval in Baarle-Nassau, de hoeveelheden in de gemeente Baarle-Hertog en de overige gemeenten in het verzorgingsgebied van IOK Afvalbeheer.

Kg per inwoner Aantal inwoners 2023 7.075 3.012 551.278 Baarle-Nassau Baarle-Hertog Alle IOK-gemeenten Fijn restafval 55 76 71 GFT 138 49 55 PMD 31 28 25 Papier 42 45 53 Glas 29 19 23 In deze tabel valt op dat de ingezamelde hoeveelheid GFT per inwoner in Baarle-Nassau veel hoger is dan in de gemeente Baarle-Hertog en de andere IOK-gemeenten. De reden hiervoor is dat alle IOKgemeenten ook diftar toepassen voor GFT. Het tarief hiervoor is momenteel € 0,10 per kg.

4. Hoeveelheid ingezameld GFT Uit het evaluatierapport blijkt dat de hoeveelheid ingezameld GFT per inwoner de laatste jaren redelijk constant is en lager dan het landelijk gemiddelde bij Nederlandse gemeenten met dezelfde stedelijkheidsklasse. In 2023 werd in onze gemeente namelijk 138 kg GFT per inwoner ingezameld. Het landelijk gemiddelde bedraagt 150 kg per inwoner. Op basis van de vergelijking met Nederlandse gemiddelden is er geen directe aanleiding om de hoeveelheid ingezameld GFT terug te brengen. In vergelijking met de Belgische gemeenten wordt in Baarle-Nassau per inwoner meer GFT ingezameld. Zoals hiervoor al vermeld, is de reden hiervan dat deze Belgische gemeenten betaling via diftar toepassen op de GFT-inzameling. Indien de gemeente Baarle-Nassau de hoeveelheid GFT wil terug brengen ligt het voor de hand om aan te sluiten bij het diftar-principe dat de gemeenten in het verzorgingsgebied van IOK-Afvalbeheer toepassen. Bij de invoering van het huidige afvalbeleid is bepaald dat diftar niet voor de inzameling van GFT wordt toegepast. De reden hiervoor is dat het niet de bedoeling is om de hoeveelheid GFT terug te brengen. Het primaire doel in ons vastgestelde beleid is namelijk vooral gericht op het reduceren van restafval en verbetering van de kwaliteit van de verschillende afvalstromen, zodat meer hergebruik en recycling mogelijk is.

Het stimuleren en promoten van thuiscomposteren kan bijdragen aan een afname van het GFT. De milieuwinst hiervan is momenteel nog steeds in onderzoek. We gaan er echter van uit dat thuiscomposteren al gebeurt bij inwoners die hier affiniteit mee hebben en/of de ruimte hebben. We verwachten daarom ook dat specifiek stimuleren voor thuis composteren niet significant bijdraagt aan een afname van GFT. Overigens bieden we de mogelijkheid dat de inwoners gratis van een tweede GFT-container gebruik kunnen maken. Momenteel maken ongeveer 300 huishoudens hier gebruik van. Een tweede GFTcontainer wordt hoofdzakelijk gebruik voor tuinafval. De service van een tweede GFT-container draagt er toe tuinafval op een goede manier wordt verwerkt tot compost. 5. Inzameling PMD met plastic zakken De inzameling van PMD gebeurt met plastic PMD-zakken. Dit is een goede methode. Landelijk onderzoek heeft immers aangetoond dat de kwaliteit van het ingezamelde PMD met PMD-zakken beter is dan met inzameling via minicontainers of wijk-verzamelcontainers. We verstrekken de PMD-zakken gratis. Dit draagt zeker ook bij aan de hoeveelheid ingezameld PMD. De zakken die gratis verstrekt worden moet onze gemeente sinds 2022 kopen bij IOK Afvalbeheer. Uitsluitend deze zakken worden geaccepteerd bij de inzameling. In 2022 en 2023 zijn ongeveer 15.000 rollen per jaar ingekocht. Op één rol zitten 24 PMD-zakken.

Hiermee worden per jaar (15.000 x 24) 360.000 zakken per jaar gebruikt. Omgerekend naar het aantal zakken dat per inwoner per jaar wordt gebruikt komen we op (360.000/7.000) 51 zakken per inwoner per jaar. De kosten per jaar voor de aankoop van de PMD-zakken bedragen ongeveer € 30.000.

Uiteraard wordt het PMD in Baarle-Hertog ook met de plastic zakken ingezameld. Het verschil hierbij is echter dat de gemeente Baarle-Hertog de zakken niet gratis verstrekt. Inwoners van Baarle-Hertog dienen de zakken te kopen tegen een tarief van € 3,60 voor een rol van 24 PMD-zakken. Dit is een tarief dat alle gemeenten in het verzorgingsgebied van IOK Afvalbeheer hanteren. In 2023 verstrekte de gemeente Baarle-Hertog 1.057 rollen PMD-zakken tegen een tarief van € 3,60 per rol. Per inwoner per jaar komt dit neer op (25.368/3.000) 8 à 9 zakken per inwoner. Binnen het totale verzorgingsgebied van IOK Afvalbeheer worden per jaar ongeveer 13 PMD-zakken per inwoner gebruikt. Ten opzichte van de gemeente Baarle-Hertog en alle overige IOK-gemeenten worden in BaarleNassau veel meer PMD-zakken gebruikt. Dat de PMD-zakken gratis verstrekt worden zal hiervoor een belangrijke reden zijn. De vraag hierbij is ook of alle PMD-zakken die gratis worden verstrekt ook door de inwoners van Baarle-Nassau gebruikt worden. We sluiten niet uit dat de PMD-zakken door gegeven worden aan inwoners van Baarle-Hertog. Het is onwenselijk dat in Baarle-Nassau veel meer PMD-zakken per inwoner worden verstrekt/gebruikt. Om deze situatie meer in evenwicht te brengen gaan we met ingang van 2025 per huishouden een hoeveelheid PMD-zakken aan het begin van het jaar gratis verstrekken.

Alle PMD-zakken die een huishouden meer nodig heeft dienen gekocht te worden. We gaan in overleg met IOK-afvalbeheer over het aantal gratis te verstrekken zakken en de wijze waarop we deze wijziging voor de PMD-zakken het beste kunnen aanpakken. 6. Verzamelcontainers in betonnen behuizingen bij o.a. appartementen Binnen de gemeente Baarle-Nassau staan bij locaties die niet bereikbaar zijn met de vuilniswagen en bij appartementen al vele jaren betonnen behuizingen (cocons) met daarin minicontainers. Deze locaties fungeren als verzamellocaties voor het huishoudelijk afval. In 2023 ontvingen we regelmatig klachten over deze locaties. De meest voorkomende klacht was dat deze locaties ook gebruikt worden door andere personen dan waarvoor de betreffende locatie is bedoeld. De reden hiervan was dat niet alle cocons deugdelijk konden worden afgesloten. Inmiddels hebben we een aantal sloten vervangen en zijn de klachten ook verminderd. Hierdoor vinden we het verantwoord om niet op korte termijn over te gaan tot het wijzigen van deze locaties, door bijvoorbeeld het vervangen van deze cocons. 7. Inzameling van luiers en medisch afval In onze gemeente worden luiers apart ingezameld via verzamelcontainers in de openbare ruimte. We zien ten opzichte van vergelijkbare gemeenten een hoog gewicht aan ingezamelde luiers, namelijk 9,7 kg per inwoner.

Hiervoor zijn twee redenen aan te voeren: • Het aanbieden van luiers via het restafval is voor de inwoners niet aantrekkelijk vanwege het tarief per kg voor het aangeboden restafval. • We sluiten niet dat dat ook inwoners van Baarle-Hertog gebruik maken van de verzamelcontainers voor luiers. Sinds een aantal jaren hebben we ook de ‘medisch afval regeling’. Met deze regeling bieden we een deel van de kosten voor medisch afval (bijvoorbeeld stoma-materiaal en dialyseafval). Inwoners die hiervoor in aanmerking komen krijgen een korting van € 42,24 op het tarief vastrecht van de afvalstoffenheffing. Momenteel maken ongeveer 25 inwoners gebruik van deze regeling.

8. Rol van de afvalcoach Bij de wijzigingen van de afvalinzameling sinds 2022 is ook een afvalcoach aangesteld. Deze medewerker wordt met ingang van 2023 ABG-breed ingezet voor de volgende werkzaamheden: • Inwoners informeren, tips geven en oplossingen aandragen bij problemen; • Controleren van aangeboden afval in de afvalroutes; • Informeren en stimuleren over de wijze van aanbieden van de afvalcontainers; • Aanspreekpunt voor inwoners over het aanbieden en scheiden van afval. De afgelopen periode is gebleken dat het inzetten van de afvalcoach meerwaarde heeft. Met name de directe contacten en de fysieke aanwezigheid van de afvalcoach wordt positief ervaren. 9. Conclusies Milieurendement In het evaluatierapport wordt met de term ‘milieurendement’ ingegaan op de kwaliteit en de mate waarin de verschillende afvalstromen gescheiden worden ingezameld. Algemeen is de conclusie dat de respons van de inwoners om de afvalstromen gescheiden aan te bieden bovengemiddeld is. Deze conclusie is gebaseerd op een vergelijking met het landelijk gemiddelde van gemeenten met een vergelijkbare stedelijkheidsklasse. Eerder in deze raadsinformatiebrief gaven we al aan dat bij meerdere afvalstromen is geconstateerd dat in het fijn restafval nog afvalstromen voor komen die apart worden ingezameld.

Er zijn dus zeker nog mogelijkheden om milieurendement positief te beïnvloeden door het scheiden van afval verder te verbeteren. Hiervoor zullen we de afvalcoach meer gaan inzetten en op gezette tijden informatie over afvalscheiding opnemen in de gebruikelijke communicatiekanalen. Ook voeren we tweejaarlijks een sorteeranalyse uit zodat we een beeld krijgen van het gedrag van onze inwoners voor het scheiden van afval. Verbeteren kwaliteit verschillende afvalstromen en bevorderen circulariteit De gemeenten die deel uitmaken van de Gemeenschappelijke regeling Nazorg Gesloten Stortplaatsen hebben in 2022 het initiatief genomen om regionaal samen te werken op het gebied van circulariteit en grondstoffen. Omdat destijds de samenwerking met IOK Afvalbeheer was gestart is toen besloten om niet aan deze regionale samenwerking deel te nemen. Binnen de ABG neemt de gemeente Alphen-Chaam wel deel aan deze regionale samenwerking. Ambtelijk zijn we dus inhoudelijk op de hoogte van de samenwerking. Momenteel worden de eerste concrete stappen in de regionale samenwerking gezet op het gebied van circulariteit en grondstoffen. De verwachting is dat dit er toe leidt dat inwoners in het gebied meer bewust gemaakt kunnen worden van het belang van het scheiden van afval, om te komen tot een betere kwaliteit van de verschillende afvalstromen.

Dit moet vervolgens leiden tot meer hergebruik en recycling. Daar waar mogelijkheden zijn voor de gemeente Baarle-Nassau om (op onderdelen) aan te haken bij deze samenwerking, zullen we bezien of dit voor onze gemeente meerwaarde heeft.

Raadplegen inwoners Eén van de adviezen in het evaluatierapport gaat over het scheiden van het huishoudelijk afval, waarna restafval over blijft. Gebleken is dat de hoeveelheid gescheiden afval in 2023 (met diftar) nagenoeg hetzelfde is gebleven dan in 2021 (zonder diftar). In 2023 was dit 347 kg per inwoner en in 2021 was dit 346 kg per inwoner (zie tabel 1 in de rapportage) Ten opzichte van de daling van de totale hoeveelheid ingezameld restafval (fijn + grof) naar 79 kg per inwoner, is het logisch om te constateren dat de hoeveelheid gescheiden afval in 2023 is toegenomen. Dit is echter niet het geval waardoor de vraag ontstaat waar dan dit verschil is gebleven. In het evaluatierapport wordt geadviseerd inwoners te bevragen over dit aspect. Dit willen we na de vakantieperiode 2024 doen door het uitvoeren van een bewonersonderzoek (enquête). Bij een representatief gedeelte van de inwoners wordt dit onderzoek uitgezet met als doel het verkrijgen van inzicht in o.a. de kennis, motivatie en gedrag van de inwoners ten aanzien van het scheiden van afval. In dit bewonersonderzoek willen we onder meer ook ingaan op het gebruik van de gratis PMDzakken, het afvalscheidingsgedrag, mogelijke verbeterpunten voor de afvalinzameling en de mate van tevredenheid over de afvalinzameling. De kosten voor dit bewonersonderzoek schatten we in op ongeveer € 15.000.

Dit bedrag kunnen verantwoorden binnen de gesloten exploitatie afvalstoffen van de gemeente Baarle-Nassau.

Bijlage(n): Rapport Evaluatie Afvalinzameling Baarle-Nassau