3.4 - Bijlage 1 - Zienswijze Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Baarle-Nassau

AANGETEKEND Directie Materieel, Vastgoed, Leefomgeving en Duurzaamheid Ministerie van Defensie Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Zienswijze ontwerpprogramma Postbus 20701 2500 ES Den Haag

Behandelaar: Jelle Lauf Telefoonnummer: 088-3821136 Mail: jellelauf@abg.nl

Uw kenmerk: Zaaknummer: 1111810

Verzonden op: 30 juni 2025

Bijlage: -

Onderwerp: Zienswijze inzake Ontwerp NPRD en planMER gemeente Baarle-Nassau

Geachte minister, Het Rijk werkt via het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie (NPRD) aan het veiligstellen van de ruimtelijke voorwaarden voor een toekomstbestendige krijgsmacht. In het kader hiervan is het ontwerp-NPRD inclusief planMER en bijlagen van 28 mei tot en met 9 juli 2025 ter inzage gelegd. Ter voorbereiding op de planMER voor het NPRD heeft de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) ter visie gelegen. Op 7 februari 2024 hebben wij daarop een zienswijze ingediend. In het verlengde daarvan wensen wij een zienswijze in te dienen op het ontwerp NPRD en de planMER. Het Programma betreft rijksbeleid, daaraan verbindt Defensie zich bij de verdere uitwerking van het nationale defensiebelang. Wij vinden het daarom belangrijk dat in het Programma de juiste uitgangspunten worden gehanteerd en voldoende geborgd, zodat wij erop kunnen vertrouwen dat daarmee rekening wordt gehouden bij vervolg- en uitwerkingsbesluiten. Het ontwerp NPRD bevat onder meer een voorkeursalternatief voor de realisatie van laagvlieggebieden voor helikopteroefeningen (Behoefte XI). Deze laagvlieggebieden raken ook het grondgebied van de gemeente Baarle-Nassau. Namens het college van burgemeester en wethouders maken wij daarom graag gebruik van de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen.

Wij spreken onze waardering uit voor de transparante aanpak, maar constateren tegelijk dat voor een grensgemeente met een unieke bestuurlijke structuur zoals de onze, belangrijke aspecten Postbus 105 5110 AC Baarle-Nassau Telefoon 14 013 E-mail: info@baarle-nassau.nl

30 enclaves, 2 gemeenten, 2 landen

onderbelicht zijn gebleven. Met deze zienswijze willen wij het Rijk oproepen om deze punten alsnog zorgvuldig te betrekken bij de definitieve afwegingen en besluitvorming. 1. Uitsluiting van Belgisch grondgebied en enclaves binnen laagvlieggebieden De begrenzing van behoefte XI – laagvlieggebied helikopters, specifiek locatie N2 is in het ontwerp-NPRD en het planMER aangepast in een geoptimaliseerd ontwerp. Een concrete praktische werkwijze over hoe om te gaan met het Belgisch grondgebied binnen onze gemeente ontbreekt vooralsnog. Dit is bijzonder zorgelijk voor een gemeente als BaarleNassau, waar het grondgebied een uitzonderlijke samenstelling kent van Nederlandse en Belgische delen, inclusief 22 Belgische enclaves binnen Nederlands grondgebied. Bij punt 9.2.3 van Deelrapport behoefte XI wordt de verspreide en versnipperde ligging van de Belgische enclaves wel als aandachtspunt genoemd, het is echter onduidelijk hoe met deze complexe situatie rekening is of wordt gehouden in de ruimtelijke en operationele uitwerking van het laagvlieggebied. Het is juridisch en bestuurlijk onaanvaardbaar dat militaire vluchten plaatsvinden boven buitenlands grondgebied zonder dat daarover afspraken zijn opgenomen in het NPRD.

Wij verzoeken dan ook dat de Belgische enclaves binnen onze gemeentegrenzen expliciet worden uitgesloten van laagvliegzones en pleiten voor een praktische oplossing door een uitsnede te maken binnen het aan te wijzen laagvlieggebied, van één gebied waarbinnen alle enclaves vallen. 2. Stiltegebieden dienen voldoende beschermd In het planMER (Bijlage AXI deelrapport behoefte XI – laagvlieggebieden helikopers, par. 2.3.1, p. 15) wordt erkend dat stiltegebieden streefwaarden kennen van maximaal 40 dB voor niet-natuurlijke geluiden, en dat het in deze fase van beoordeling niet bekend is of die waarde wordt overschreden. Citaat: "Het MER beoordeelt de locaties voor laagvliegen op de aanwezigheid en omvang van stiltegebieden." Onze gemeente spreekt hierbij de zorg uit dat in de verdere uitwerking rekening wordt gehouden met de ligging van de stiltegebieden en met het belang dat streefwaarden niet worden overschreden. 3. Participatie toeristisch/recreatief en agrarisch belang In het ontwerpNPRD en de realisatieparagraaf wordt inzet op participatie genoemd. De toeristisch/recreatieve sector en de agrarische sector zijn van essentieel economisch belang voor Baarle-Nassau. Het structureel laagvliegen over een gemeente waar verblijfsrecreatie en rustbeleving kernkwaliteiten zijn, raakt deze sectoren direct. Dit geldt in gelijke mate voor veehouderijen.

Wij brengen daarom uitdrukkelijk onder de aandacht dat deze sectoren pro actief dienen te worden betrokken in het participatie- en overlegtraject bij het nader uitwerken van het laagvlieggebied en alle onderzoeken en besluitvorming die daarvoor nodig is. 4. Structureel overleg over uitwerking en spelregels laagvlieggebieden Het ontwerp NPRD spreekt over nadere afspraken en operationele spelregels die in een vervolgproces worden opgesteld. Voor de gemeente Baarle-Nassau is het essentieel om hierin actief betrokken te worden. Onze unieke geografische ligging met een verweving van nationale grenzen zorgt ervoor dat generieke regels disproportionele gevolgen kunnen hebben. Wij dringen er daarom op aan dat het Ministerie van Defensie actief het gesprek aangaat met de gemeenten die binnen het voorkeursgebied liggen, waaronder expliciet Baarle-Nassau. Vastlegging van routes, frequentie, gebruiksintensiteit en uitzonderingen dient niet top-down te worden opgelegd, maar moeten afgestemd worden met lokale overheden. 5. Samenhang met andere zienswijzen Wij wijzen erop dat ook de gemeenten Alphen-Chaam, Gilze en Rijen, de provincie Noord-

Brabant en de RES-regio separaat een zienswijze indienen. Wij verzoeken het Rijk deze zienswijzen in samenhang te beschouwen, gezien de geografische en ruimtelijke verwevenheid van deze belangen. 6. Stikstofruimte De stikstofruimte in de provincie Noord-Brabant is structureel ontoereikend. Vele maatschappelijke opgaven — van woningbouw tot natuurherstel en landbouwtransitie — lopen reeds vertraging op door het gebrek aan depositieruimte. Het planMER bij het ontwerp-NPRD erkent dat op veel locaties sprake is van een overschrijding van de kritische depositiewaarden en dat ook bij defensieactiviteiten extra stikstof vrijkomt (MER Deel A, hoofdstuk 6.4.2). Het is in dit licht niet acceptabel dat Defensie voornemens is aanvullende stikstofruimte te benutten voor de realisatie van laagvlieggebieden en helikopterlandplaatsen, terwijl er feitelijk geen ruimte meer is. Elke extra stikstofclaim zal andere ontwikkelingen verder op slot zetten. Zolang geen harde mitigerende of compenserende maatregelen zijn uitgewerkt, en zolang geen bestuurlijke afstemming heeft plaatsgevonden over prioritering van schaarse ruimte, kan deze extra belasting niet worden toegestaan. Samenvattend De gemeente Baarle-Nassau verzoekt om expliciete uitsluiting van Belgische enclaves binnen haar gemeentegrenzen van het laagvlieggebied door middel van het duiden van één gebied waarbinnen de enclaves gelegen zijn.

Daarnaast vragen wij om actieve betrokkenheid bij het vervolgproces waarin spelregels en afspraken over het gebruik van het luchtruim worden opgesteld. Wij zijn bereid om hierin constructief mee te denken en rekenen op een zorgvuldige afweging van onze unieke positie.

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Baarle-Nassau,

de secretaris

de burgemeester,

M.J.P. de Jongh RA.

M.H.M.R. de Hoon- Veelenturf