3.3-Bijlage Jaarverslag Duurzaam Baarle-Nassau 2020

JAARVERSLAG DUURZAAM BAARLE-NASSAU 2020

15 februari 2021

INHOUD 1

Samenvatting....................................................................................................................... 3

2

Inleiding ................................................................................................................................ 4

3

Thema energie .................................................................................................................... 6

3.1

Regionale energiestrategie RES .............................................................................................................. 6

3.2

Transitievisie Warmte ................................................................................................................................... 6

3.3

Energiereductie ................................................................................................................................................ 6

3.4

Zon op bedrijfsdaken ................................................................................................................................... 8

3.5

Controles en audits ....................................................................................................................................... 8

4

Thema klimaat en biodiversiteit ...................................................................................... 9

4.1

Uitvoering van Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) ............................................................ 9

4.2

Biodiversiteit ...................................................................................................................................................... 9

5

Thema circulaire economie ............................................................................................ 10

5.1

Afvalbeleid .......................................................................................................................................................10

6

Thema gemeente als goed voorbeeld ........................................................................ 11

6.1

Bedrijfsintern duurzaamheidssysteem en verduurzamen gemeentelijke gebouwen en

installaties ..............................................................................................................................................................................11 6.2

Uitvoeren actieplan Maatschappelijk Verantwoord Inkopen MVI .......................................11

6.3

Regionale projecten ....................................................................................................................................11

6.4

Communicatie ................................................................................................................................................12

2

1 SAMENVATTING In Baarle-Nassau staat duurzaamheid hoog op de agenda. Onze duurzaamheidsambities hebben we vastgelegd in de visie ‘Duurzaam Baarle-Nassau’, deze is in 2019 door de raad vastgesteld. In het voorliggende jaarverslag beschrijven we welke acties en projecten we in 2020 hebben uitgevoerd en wat we daarmee hebben bereikt. Daarbij kijken we niet alleen naar onze eigen gemeentelijke inspanningen maar ook naar de inspanningen van onze maatschappelijke partners. Het realiseren van onze duurzaamheidsambities kunnen we niet alleen en gelukkig hoeft dat ook niet. We merken dat steeds meer organisaties in onze gemeente een constructieve bijdrage hieraan leveren. Daarnaast zorgen we ervoor dat we innovatief blijven en stimuleren we innovatieve ontwikkelingen waar mogelijk. 2020 was een bijzonder jaar. Een jaar waarin COVID-19 ons leven bepaalde. De beperkingen die het virus met zich mee bracht waren ook van invloed op de uitvoering van ons duurzaamheidsbeleid. Informatiebijeenkomsten konden niet doorgaan. Toch is het ons gelukt om een groot deel van de vooraf geplande activiteiten uit te voeren. Het concept van de Regionale Energiestrategie regio West-Brabant is vastgesteld en we hebben de basis gelegd voor onze eigen lokale transitievisie warmte die in 2021 zal worden ontwikkeld.

Om energiebesparing bij onze inwoners te stimuleren, hebben we in samenwerking met Regionaal Energieloket en de lokale energiecoaches verschillende (inkoop)acties opgestart. Natuurlijk hebben we ook weer activiteiten uitgevoerd gericht op de voorbeeldfunctie die we als gemeentelijke organisatie willen vervullen. Voor het gemeentelijke vastgoed is een start gemaakt met de voorbereiding van een beleidsplan voor verduurzaming en een daarbij horend uitvoeringsplan.

3

2 INLEIDING Onder de noemer ‘Samen Duurzaam’ werken we in Baarle-Nassau aan het realiseren van onze duurzaamheidsambities. Dat doen we als gemeente niet alleen. We werken samen met bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Hoe onze gezamenlijke ambities er uit zien en wat onze strategie is om de ambities te realiseren, hebben we vastgelegd in de visie ‘Duurzaam BaarleNassau’. Voor de volledigheid hebben we onze koers hieronder nog een keer schematisch in beeld gebracht:

Figuur 1: Koersdocument duurzaamheid in beeld

In het jaarverslag Duurzaam Baarle-Nassau 2020 geven we per thema en onderwerp aan wat we in 2020 van plan waren op grond van de uitvoeringsagenda (zie kader per onderwerp) en welke acties en projecten we daadwerkelijk hebben uitgevoerd. Op basis van de duurzaamheidsmonitor brengen we bovendien in beeld hoe we ervoor staan op duurzaamheidsgebied en wat onze inspanningen daar aan bijdragen. Dat doen we in dit jaarverslag hoofdzakelijk voor het thema Energie. In volgende jaarverslagen willen we onze duurzaamheidsmonitoring verder uitbouwen. Om duurzaamheid te verankeren in het Omgevingsbeleid is het koersdocument in 2020 gecheckt en ‘omgevingswetproof’ bevonden. Sindsdien staat de visie op de inventarisatielijst Omgevingsbeleid, die de basis vormt voor het plan van aanpak dat moet leiden tot de Omgevingsvisie. Een ander aandachtspunt is de duurzaamheidscommunicatie. Er is een algemene communicatiestrategie gekoppeld is aan de visie Duurzaam Baarle-Nassau. Op dit moment wordt echter nog te weinig volgens deze communicatiestrategie gewerkt. De strategie is te algemeen en vraagt om een communicatieplan per project.

4

Duurzaamheid wordt nog teveel gezien als het exclusieve aandachtsveld van een beperkt aantal medewerkers in de organisatie. Personele wisselingen en de beperkte capaciteit (o.a. voor Klimaatadaptatie) hebben dit knelpunt nog eens versterkt. De verdere verankering van duurzaamheid in het gemeentelijke beleid, het draagvlak voor het thema, de beschikbare capaciteit en de organisatie van de uitvoering (inclusief de communicatie), zijn belangrijke aandachtspunten voor 2021.

5

3 THEMA ENERGIE 3.1

Regionale energiestrategie RES

In 2020: 1. Stuurde de Regio namens het college van B&W de concept-RES aan het Rijk. In 2020 hebben we vanuit Baarle-Nassau actief meegewerkt aan de totstandkoming van de Regionale Energiestrategie (RES) voor regio West-Brabant, waarbij onder meer de regionale potentie voor de opwek van duurzame elektriciteit in beeld is gebracht. In maart 2020 is op regioniveau het concept-bod voor de RES vastgesteld. Binnen het regionale bod heeft elke gemeente een deelopgave. Alle deelopgaven samen moeten ervoor gaan zorgen dat de regio de afspraken uit het nationale klimaatakkoord nakomt. In de periode na maart hebben de colleges van alle regiogemeenten, gedeputeerde staten en de dagelijkse besturen van de betrokken waterschappen het bod uitgebreid besproken. In juni 2020 is het concept-bod vervolgens, mede namens het college van Baarle-Nassau, ingediend bij het Rijk. Inmiddels werken we in regioverband toe naar de definitieve RES 1.0 die voor 1 juli 2021 bij het Rijk moet worden ingediend.

3.2

Transitievisie Warmte

In 2020: 1. Stelden we aan de hand van een Startnotitie de route naar de Transitievisie Warmte op. De TVW wordt uiterlijk eind 2021 aan de gemeenteraad aangeboden. De Regionale Energiestrategie (RES) voor West-Brabant geeft op hoofdlijnen inzicht in de warmtevraag en de belangrijkste warmtebronnen van de regio (Regionale Structuur Warmte). Op basis hiervan en de Startanalyse van het Expertise Centrum Warmte gaan we aan de slag met de voorbereiding van een TVW voor Baarle-Nassau. Hierin komt te staan (1) wat de mogelijke alternatieven voor aardgas zijn in de gemeente, (2) wat per wijk de beste oplossing is, (3) wanneer voor welke wijk of buurt het beste moment is om van het aardgas af te gaan en (4) hoe we de warmtetransitie in onze gemeente organiseren, met wie en wat de rol van de gemeente hierbij is. De Startnotitie voor de totstandkoming van de TVW hebben we in 2020 vastgesteld. Begin 2021 zal een Plan van Aanpak worden vastgesteld. De visie zelf zal naar verwachting eind 2021 aan de gemeenteraad worden voorgelegd.

3.3

Energiereductie

In 2020: 1. Hebben we verschillende bijeenkomsten gehouden gericht op energiebesparing. 2. Werkten we samen met lokale energiecoaches aan acties voor energiebesparing, zoals energiebespaaradvies aan huis. 3. Maakten we gebruik van het Regionaal Energieloket, dat een digitale en telefonische vraagbaak is voor onze inwoners als het gaat over energiebesparing. 4. Verlengden we het contract met Regionaal Energieloket voor digitaal loket en klantenservice met 3 jaar. 5. Stelden we de duurzaamheidslening vast.

6

Het stimuleren van energiebesparing bij onze inwoners doen we als gemeente niet alleen. We werken in dit kader nauw samen met het Regionaal Energieloket en onze lokale energiecoaches. Samen organiseren we communicatie- en andere bewustwordingsacties. In 2020 was het organiseren van de fysieke bijeenkomsten lastig, vanwege corona. Toch hebben we verschillende concrete acties in gang gezet. In samenwerking met het Regionaal Energieloket hebben we in 2020 de landelijke RRE-subsidie binnengehaald (Regeling Reductie Energiegebruik). Met behulp van deze subsidie zijn onder meer de volgende inkoopacties opgezet (groepsaankopen):  Spouwmuurisolatie en vloerisolatie;  Zonnepanelenactie. Overige acties die we in samenwerking met het Regionaal Energieloket en DAC hebben opgezet zijn:  De wijkaanpak energiebesparing Baarle dorp Noord: Bij 7 woningen zijn in 2020 scans uitgevoerd. Begin 2021 zijn deze rapporten aan de inwoners van de wijken gepresenteerd op een online informatieavond.  Werven en opleiden van energiecoaches;  Het geven van energiebespaaradviezen aan particuliere woningeigenaren.  Vouchers voor de aanschaf van energiebesparende items. Een extra impuls voor het treffen van maatregelen is de duurzaamheidslening. Deze hebben we in mei 2020 gerealiseerd. Hiermee stellen we leningen beschikbaar aan inwoners voor de aankoop van o.a.

zonnepanelen, warmtepompen en andere verduurzamingsmaatregelen. Cijfers Informatieavonden Informatieavond isolatieactie AC + BN Informatieavond zonnepanelenactie AC + BN Informatieavond wijkaanpak AC + BN *deze inwoners hebben ook het energiebespaarrapport ontvangen

47 aanwezigen 96 aanwezigen 60 aanwezigen*

Uitvoering RRE Vouchers aanschaf energiebesparende items Huisscans Verstuurde energieadviesrapporten Installaties n.a.v. zonnepanelenactie AC +BN Offerteaanvraag en inschrijvingen n.a.v. zonnepanelenactie AC + BN Installaties n.a.v. isolatieactie AC +BN Offerteaanvraag en inschrijvingen n.a.v. isolatieactie AC + BN

300 vouchers 13 26 46 218 44 installaties 159

Duurzaamheidslening Aanvragen duurzaamheidslening

2

Overige cijfers Unieke bezoekers op het regionaal energieloket uit gemeente BaarleNassau in 2020 Energiecoaches

142 6

7

3.4

Zon op bedrijfsdaken

In 2020: 1. Zijn we gestart met het project zon-op bedrijfsdaken Ondanks dat bedrijfspanden geschikt zijn voor zonnepanelen, gaan nog weinig ondernemers over tot het realiseren van zonnepanelen op bedrijfsdaken. De gemeente wil als aanjager dit gaan stimuleren. De doelstelling van het project is om 25% van de bedrijfsdaken te bedekken met zonnepanelen. Dit betekent voor Baarle-Nassau dat de potentie van het dakoppervlak neerkomt op 115.924,25 m2, dit komt neer op een potentiele elektriciteitsproductie voor 1159 huishoudens. In 2020 zijn we begonnen met de communicatiecampagne en heeft de eerste subsidieronde plaatsgevonden. Ondernemers die niet op korte termijn bij dit project kunnen aansluiten krijgen de gelegenheid om in september 2021 alsnog in te stappen.

3.5

Controles en audits

In 2020: 1. Gaf de OMWB voorlichting over de informatieplicht energiegebruik voor bedrijven. 2. Controleerde de OMWB bedrijven op de informatieplicht. In de gemeente Baarle-Nassau zijn in totaal 10 controles en hercontroles in behandeling genomen. Van alle controles is er 1 definitief afgehandeld en zijn er nog 9 in uitvoering. Daarnaast zijn er 47 brieven verzonden die informeren over de informatieplicht. Het aantal bedrijven dat zich op 1 januari 2020 aan de informatieplicht hield was 37, 31 december 2021 voldeden 46 bedrijven aan de informatieplicht. Dat is 78% van alle bedrijven op dit moment.

8

De COVID-19 regels hebben een beperkte negatieve invloed gehad op de uitvoering van energietoezicht. Vanaf april 2020 is besloten het energietoezicht op afstand uit te voeren, middels videobellen. Een zeer beperkt deel van de controles is als gevolg van COVID-19 doorgeschoven naar 2021.

4 THEMA KLIMAAT EN BIODIVERSITEIT 4.1

Uitvoering van Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA)

In 2020: 1. Stelde de gemeenteraad de klimaatstresstest versie 2.0 vast en hielden we regionaal de risicodialogen. Begin 2020 is de klimaatstresstest uitgevoerd. Deze hebben we ter kennisname aangeboden aan de gemeenteraad. Baarle-Nassau heeft zich daarvoor aangesloten bij de Waterkring de Baronie (zie www.klimaatportaalbaronie.nl). Daarna zijn we gestart met de klimaatdialogen waarbij met stakeholders wordt gesproken over de risico’s van klimaatverandering. Op regionaal niveau en met externe stakeholders en partners zoals het waterschap hebben de dialogen grotendeels plaatsgevonden onder de noemer ‘Samen Waterproof’. Vanwege COVID-19 hebben de klimaatdialogen nog niet op lokaal niveau kunnen plaatsvinden. In 2021 zullen deze gevoerd gaan worden. Vanuit de Baronie is daarnaast een website in de maak waar inwoners informatie kunnen krijgen over wat zij zelf kunnen doen aan klimaatadaptatie.

4.2

Biodiversiteit

In 2020: 1. Faciliteerden we de natuurverenigingen om een eigen visie op biodiversiteit te maken. 2. Brachten we de gemeentelijke inspanningen op het gebied van groen, natuur en landschap goed in beeld. 3. Gaven we uitvoering aan het project Natuur in het Dorp. 4. Waren we als deelnemer betrokken bij de realisatie van de EVZs in samenwerkingsverband Landstad Baronie. Met de natuurverenigingen zijn we het gesprek gestart dat moet leiden tot een eigen visie op biodiversiteit. In 2021 worden de laatste gesprekken gevoerd om dit traject af te ronden. Bij nieuwe ontwikkelingen besteden we inmiddels standaard aandacht aan groen en biodiversiteit met behoud en/of verbetering van de biodiversiteit als streven. Dit doen we door bijvoorbeeld natuurinclusief ontwerpen. We nemen daarbij de kaders uit het Deltaplan Biodiversiteitsherstel mee in onze afwegingen. Zo blijft onze gemeente aantrekkelijk als leefgebied voor plant en dier. Biodiversiteit staat ook in ons beheer van de openbare ruimte centraal. Het merendeel van onze bermen en openbaar groen wordt ecologisch onderhouden. In 2020 is een nieuw maaibestek opgesteld, dat geldt vanaf 2021 (in principe voor 2 jaar, met een mogelijke verlenging van 2 jaar). Het maaibestek is gemaakt door het Waterschap en met andere regiogemeenten. Op basis van het maaibestek wordt onder meer minder vaak gemaaid op plekken waar de veiligheid dat toe laat.

9

Samenwerking met de natuurvereniging Mark en Leij is bij dit onderdeel van ons duurzaamheidsbeleid essentieel. Voorbeeld hiervan is het project Natuur in het Dorp. In samenwerking met Orbis en Natuurvereniging Mark en Leij hebben we gratis nestkasten en beplantingspakketten uitgedeeld aan inwoners. Er zijn in Baarle-Nassau aan 30 huishoudens nestkasten uitgeleverd, daarnaast zijn er bij 15 huishoudens 565 stuks beplanting uitgeleverd. Omgerekend is dit 100 vierkante meter vergroening.

5 THEMA CIRCULAIRE ECONOMIE 5.1

Afvalbeleid

In 2020: 1. Stelden we met de ABG-gemeenten een visie op zwerfafval op. 2. Gaven we voorlichting en subsidie en faciliteren gerichte acties om zwerfafval op te ruimen en/of te voorkomen. 3. Is nieuw afvalbeleid vastgesteld waarmee de hoeveelheid restafval wordt verminderd Voorkomen zwerfafval In 2020 is de ‘Aanpak zwerfafval 2020 en verder’ vastgesteld. Dit document beschrijft de visie van de ABG-organisatie op de duurzame aanpak van zwerfafval in de gemeenten Alphen-Chaam, BaarleNassau en Gilze en Rijen. Het vormt de basis voor activiteiten in de drie gemeenten in de periode 2020-2022. Aansluitend hierop is per gemeente een Uitvoeringsagenda opgesteld en hebben in Baarle-Nassau verschillende activiteiten plaatsgevonden.

Nieuw afvalbeleid In 2020 is een nieuw afvalbeleid vastgesteld dat naar verwachting per 1 januari 2022 volledig wordt geïmplementeerd. Als onderdeel hiervan wordt een tarief vastgesteld op het aantal ledigingen en het aantal kg restafval. Hiermee wordt beoogd om de hoeveelheid restafval die jaarlijks vrijkomt terug te dringen en bewoners te stimuleren beter het afval te scheiden. Het beter scheiden van afval levert meer grondstoffen op die kunnen worden gerecycled en daarmee een reductie in de CO2-uitstoot. Tevens wordt begin 2021 onderzocht of de inzameling van het huishoudelijk afval via een samen met de gemeente Baarle-Hertog op te richten Benelux Groepering voor Territoriale Samenwerking (BGTS) kan worden ondergebracht bij de Belgische afvalinzamelaar IOK Afvalbeheer. Naast het terugdringen van de hoeveelheid restafval als doelstelling van het afvalbeleid van de gemeente Baarle-Nassau leidt dit bijvoorbeeld ook tot minder transportbewegingen en daarmee een CO2-besparing.

10

6 THEMA GEMEENTE ALS GOED VOORBEELD Bij een groot deel van de projecten en activiteiten die voortvloeien uit het koersdocument, zijn we als gemeente zelf aan zet. We willen als organisatie het goede voorbeeld geven en verankeren duurzaamheid in onze eigen bedrijfsvoering.

6.1

Bedrijfsintern duurzaamheidssysteem en verduurzamen gemeentelijke gebouwen en installaties

In 2020: 1. Hebben we een bedrijfsintern duurzaamheidssysteem opgesteld. 2. Planden we de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed. Voor het gemeentelijke vastgoed is een start gemaakt met de voorbereiding van een beleidsplan en een daarbij horend uitvoeringsplan. Het uitgangspunt is dat maatregelen die horen bij het ‘laaghangend fruit’ meteen worden uitgevoerd en overige maatregelen op natuurlijke momenten. Het streven is om alle panden (o.a. MFA Ulicoten, Uilenpoort, gemeentewerf) op termijn energieneutraal te maken. Het gemeentehuis heeft op dit moment al energielabel A. Voor de realisatie van zonnepanelen op het gemeentelijk vastgoed sluit de gemeente mogelijk aan bij een project zon-op-bedrijfsdaken. Bij aanpak van gebouwen wordt ook gekeken of er maatregelen genomen kunnen worden in het kader van klimaatadaptatie, zoals afkoppelen van regenwater. Naast de verduurzaming van het gemeentelijk/maatschappelijk vastgoed, zijn we in 2020 bezig geweest met de verduurzaming van het wagenpark van de buitendienst. Verder wordt sinds 2019 het afval binnen het gemeentehuis gescheiden met behulp van milieustraatjes op de gangen. Hiervan wordt goed gebruik gemaakt en er vindt weinig vervuiling plaats.

6.2

Uitvoeren actieplan Maatschappelijk Verantwoord Inkopen MVI

In 2020: 1. Gaven we vanuit het Inkoopbureau voorlichting over en stimuleren het toepassen van het Actieplan MVI. 2. Waar mogelijk werd hulp geboden in de vorm van vakkennis over duurzaam inkopen bij projecten. Vanuit het Inkoopbureau wordt voorlichting gegeven over het toepassen van het Actieplan MVI. Ook worden collega’s ondersteund bij de uitvoering hiervan. Bij de inrichting van het openbaar gebied zijn in 2020 de eerste stappen gezet om circulariteit mee te nemen in de bestekken. Ook is in 2020 een start gemaakt met het opstellen van nieuw inkoopbeleid. Duurzaamheid is hierin verankerd, in 2020 is hier input voor geleverd.

6.3

Regionale projecten

In 2020: 1. Gaven we mede uitvoering aan de projecten van Regio West-Brabant, waaronder de RES. We werken actief mee aan regionale projecten waarbij we onze eigen duurzaamheidsambities continu in het vizier houden. De belangrijkste ontwikkeling in 2020 (vanuit duurzaamheidsoogpunt) was de ontwikkeling van de Regionale Energiestrategie. Een andere belangrijke ontwikkeling, tevens ondersteunend aan de duurzaamheidsdoelen, is de ontwikkeling van de visie rondom gedeelde mobiliteit in West-Brabant. 11

6.4

Communicatie

In 2020: 1. Bereikten we alle doelgroepen door op verschillende wijzen te communiceren en bijeenkomsten te organiseren. De algemene communicatiestrategie die gekoppeld is aan de visie Duurzaam Baarle-Nassau is nog in ontwikkeling. In de praktijk worden nog veel ad hoc communicatieacties bij het team neergelegd. In 2021 zal meer worden gewerkt aan de hand van de communicatiestrategie. Ondanks dat de communicatie in 2020 nog veel ad hoc geregeld werd en het organiseren van bijeenkomsten in 2020 werd beperkt door coronamaatregelen, hebben we toch zeer regelmatig gecommuniceerd over duurzaamheid. In 2020 zijn de eerste stappen gezet om te komen tot een duurzaamheidsplatform van, en voor, de samenleving. Een platform bedoeld om bijvoorbeeld:  Duurzaamheidsinitiatieven te presenteren;  Projecten en acties vorm te geven samen met actieve inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties (samen aan de slag);  Praktische informatie over duurzaamheid te delen. Het is nog niet duidelijk hoe het platform er concreet uit zal gaan zien. In 2021 zullen we hierover een besluit nemen en zullen we het platform samen met onze duurzaamheidspartners inrichten. Als gemeente zullen we het platform vooral gaan faciliteren. Daarnaast zullen we zorgdragen voor het feit dat platform aansluit bij ‘Mijn Buurtje’ wat in 2021 verder vormgegeven zal worden voor BaarleNassau.

Hier zijn we als team Duurzaamheid ook bij aangehaakt.

12