3.2 - Bijlage 1 - Update GALA en IZA 2025

Bijlage Update GALA en IZA najaar 2025 Inleiding De afgelopen 2 jaar hebben we met inwoners, regiogemeenten en professionele partijen in het sociaal en medisch domein gewerkt aan de (lokale, regionale en landelijke) doelen van het lokale GALA plan ‘MeeDoen en MeeBewegen’ en het IZA regioplan. Dat doen we om gezondheid leven te bevorderen, en zorg en ondersteuning in de toekomst voor iedereen toegankelijk te houden. Hieronder geven we op hoofdlijnen aan wat we gedaan en bereikt hebben. Hoe is het gegaan? De afgelopen 2 jaar hebben we met inwoners, regiogemeenten en professionele partijen in het sociaal en medisch domein gewerkt aan de (lokale, regionale en landelijke) doelen van GALA en IZA. We constateren dat beweging zorg naar gezondheid en welzijn voor de lange termijn is ingezet. Maar ook dat deze verandering, in combinatie met domein-overstijgend samenwerken niet vanzelf gaat. Het vraagt veel van alle betrokkenen op alle niveaus. We noemen hieronder een aantal inzichten. -

-

-

-

De beweging naar de voorkant sluit aan bij de transformatie die we vanuit het sociaal domein ook inzetten. Daarvoor is bij organisaties en professionals in het sociaal domein breed draagvlak. De wijze waarop dat vorm kan krijgen is nog in ontwikkeling. Langzaamaan landt het steeds beter en zien we meer aandacht voor preventie, gezondheid en welzijn in zorg, sociaal en binnen het ruimtelijk domein. Partijen in het zorg en sociaal domein moeten elkaar nog echt leren kennen: inzicht in elkaars wereld, belangen en een gemeenschappelijke taal is nodig om effectieve en duurzame samenwerking tot stand te brengen. Dat kost tijd. Vanwege het (grotendeels) incidentele karakter van de GALA en IZA middelen, gaan we hiermee zo min mogelijk structurele verplichtingen mee aan. We zetten deze middelen in op activiteiten die bijdragen aan de transformatie of die hiervoor een vliegwiel kunnen zijn. Desondanks is het ontbrekende meerjarig perspectief van invloed op de inzet van personeel (wat dus ook incidenteel via inhuur en tijdelijke contracten wordt vormgegeven) en dus ook op de behaalde resultaten en effecten. Concrete, preventieve interventies, zoals een aantal ketenaanpakken, zijn succesvol geïmplementeerd.

Wet- en regelgeving is divers en kan domein-overstijgend samenwerken belemmeren Dat geldt ook voor financieringsstromen die in verantwoordingseisen en tijdpaden niet op elkaar aansluiten

Wat hebben we bereikt? Er zijn de afgelopen periode zowel lokaal als regionaal veel ontwikkelingen in gang gezet en resultaten bereikt. Aan de hand van de hoofddoelstellingen (deelgroepen) uit ons GALA plan lichten de belangrijkste daarvan hieronder toe. Per ontwikkeling wordt aangegeven of deze voortkomt uit GALA (G) Uit IZA (I) of uit GALA en IZA (G/I)

Kernpunten Veerkrachtige samenleving,

Herijking Brede Regeling Combinatiefunctionaris BRC: G

Door wijziging in de wet- regelgeving verzorgen de buurtsportscoaches geen bewegingsonderwijs meer op onze scholen. Dit geeft ruimte voor inzet van de buurtsportcoaches voor inwoners voor wie bewegen en gezondheid niet vanzelfsprekend is. Naast het organiseren en uitvoeren van passende beweeg activiteiten voor de verschillende deelgroepen (bijv. ouderen, jongeren, in wijken, ) werken de buurtsportcoaches samen met partners (o.a. onderwijs, (sport) verenigingen en welzijnsorganisaties) aan het ontwikkelen en versterken van (nieuw) beweegaanbod. Ook helpen de buurtsportcoaches inwoners bij het vinden van passend beweegaanbod , inclusief uniek sporten (beweegmakelaar), en ondersteunen zij (sport)verenigingen. In Baarle-Nassau is daarnaast recent een cultuurcoach gestart die als opdracht heeft om samen met o.a. de jongerenaanjager en sportcoach meer samenhang te brengen in het lokale aanbod voor jongeren.

Sportakkoord G

Het kernteam sportakkoord1 is inmiddels meerdere keren bijeengeweest en functioneert goed, met actieve en constructieve inbreng van verenigingen en andere partners. Met hen samen hebben we het Sportakkoordfonds ingesteld. Hiermee kunnen vernieuwende activiteiten en initiatieven kunnen worden ondersteund die bijdragen aan de doelstellingen van het lokale sportakkoord. De beweegpagina op BijzonderBaarle is, als digitaal sport- en beweegloket ingericht en gevuld. Informatie, aanbod en ondersteuning op gebied van sport en bewegen in onze gemeente is hier overzichtelijk te vinden en toegankelijk. Het vergroot ook de zichtbaarheid van regelingen zoals het Jeugdfonds Sport & Cultuur. Het digitaal sport- en beweegloket is een dynamische omgeving die steeds verder aangevuld zal worden met lokaal aanbod. Daarnaast wordt er gewerkt aan thema's zoals sociale veiligheid, inclusie, vaardig in bewegen en meer ruimte voor sport en bewegen.

Gezonde leefstijl en -omgeving G

We concretiseren - met het ruimtelijk domein - plannen voor gezonde ontmoetings- speel- en beweegplekken en gaan stap voor stap aan de slag met gezamenlijke uitwerking van de omgevingsvisies en -programma’s. Komend jaar ontwikkelen we ook een lokaal hitteplan.

G/I In onze gemeente is de ketenaanpak Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI) geïmplementeerd: er zijn groepen voor (door de huisarts) geïndiceerd aanbod (SSIB) G

1

Bewegen voor iedereen stimuleren we o.a. met de met de wandeluitdaging en doorontwikkeling van de QR- fitroutes. In onze gemeente is een groep gestart die traint voor deelname aan de Nationale Wandeluitdaging op 27 september. Deze deelnemers zijn veelal doorverwezen vanuit zorg- of welzijnspartijen en werken via dit programma aan hun leefstijl. Waar mogelijk worden de QR-Fit routes geïntegreerd in deze wandelgroepen, zodat bewegen in de openbare ruimte laagdrempelig en duurzaam gestimuleerd wordt. Ook met andere lokale partijen of initiatieven

Kernteam = lokale sportverenigingen, gemeente en commerciele sportaanbieders.

werkt QR samen om het gebruik en toegankelijkheid van de routes te bevorderen. De impact van de QR fitroutes wordt in 2026 geëvalueerd. I

In de regionale ziekenhuizen zijn of worden Leefstijlloketten ontwikkeld. Patiënten krijgen daar na een behandeling of consult, advies over lokaal aanbod voor een gezonde leefstijl (bijv. beweeg aanbod).

G

De workshops positieve gezondheid voor inwoners dragen eraan bij dat inwoners op een andere manier naar hun gezondheid gaan kijken: ze worden zich bewust van het feit dat niet alleen klachten of problemen bepalen hoe je in je vel zit, maar ook sociale contacten, zingeving en eigen regie. Ze komen daardoor op een andere manier ‘in beweging’ om zich gezonder en actiever te voelen. Ook de workshops over Positieve Gezondheid voor professionals dragen bij aan de transformatie van zorg en welzijn. Door het samenbrengen van zorg – en welzijnsprofessionals creëren we een gezamenlijke taal en vergroten we de lokale samenwerking.

Samenwerking huisartsen Met de huisartsen in onze gemeente en/of de huisartsengroepen groep(en) waartoe zij behoren, hebben we concrete afspraken gemaakt over samenwerking. G

In alle praktijken in onze gemeente is een POH-jeugd (Praktijk Ondersteuner Huisartsenzorg) actief of zijn hierover afspraken gemaakt (Eén praktijk kiest voor een andere invulling waarmee hetzelfde effect wordt bereikt). De POH inzet is gericht op de-medicaliseren en het toeleiden naar passende (voorliggende) hulp aan gezinnen en kinderen, en kan zo geïndiceerde jeugdzorgtrajecten voorkomen.

G/I Elke huisartsen praktijk krijgt een vast contactpersoon (VCP) vanuit het Dorpsteam om te zorgen dat inwoners die zich met een niet-medisch probleem bij de huisarts melden, andere passende hulp of ondersteuning zorg krijgen. Hiermee realiseren we de ketenaanpak Welzijn op Recept (‘sociaal verwijzen). Ook nemen professionals vanuit het sociaal domein deel (of gaan deelnemen) aan multidisciplinair overleg (MDO’s) ouderenzorg en ggz (zie hieronder) Mentale gezondheid: I

We bereiden ons voor op de wet suïcidepreventie die 1 januari 2026 van kracht wordt. Het plan van aanpak wordt in het najaar van 2025 door het college vastgesteld. Daarna start de lokale uitwerking en uitvoering ervan Vooruitlopend hierop hebben in de week van de suïcidepreventie (8 - 14 september 2025) via lokale communicatiekanalen van gemeente, verenigingen en andere organisaties aandacht besteed aan bewustwording en bespreekbaar maken van suïcide.

I/G We ontwikkelen laagdrempelige steun en herstelpunten voor mensen met een psychische kwetsbaarheid, in afstemming met de regio. Zo dragen we bij aan een landelijk dekkend netwerk van herstelpunten. De beëindiging van logeerhuis en laagdrempelige dagopvang FRITS (&Fruitig) maakt dat we hiervoor een alternatief aanbod willen realiseren. I

We bereiden de implementatie van het transformatieplan ‘Samen Mentaal Sterk’ voor (w.o. Verkennend Gesprek, Consultatiefunctie, MDO en FACt+). Professionals uit het sociaal domein gaan intensiever samenwerken met huisartsen en GGZ-organisaties. Het plan is erop gericht dat

inwoners eerder passende hulp of zorg krijgen en dat het aantal doorverwijzingen naar specialistische GGZ vermindert. Zo dragen we ook bij aan kortere wachtlijsten.

Kernpunten vitale ouderen Ketenaanpak valpreventie G

Binnen onze gemeenten is een stevig fundament gelegd voor valpreventie. Samen met buurtsportcoaches, fysiotherapeuten, seniorenverenigingen en huisartsengroepen hebben we lokaal aanbod gerealiseerd. We stimuleren betrokken partijen om valpreventie en bewegen voor ouderen een plek te geven binnen hun eigen activiteiten. Onze buurtsportcoaches vervullen hierin een verbindende en actieve rol. Tijdens de Week van de Valpreventie (oktober 2024 en 2025) is extra aandacht besteed aan valpreventie extra aandacht met diverse initiatieven gericht op bewustwording en stimuleren van deelnamen aan een training.

I

Regionaal is in Geertruidenberg de ‘Risk- Factory’ gerealiseerd. Hier worden ouderen op een interactieve en luchtige manier geïnformeerd over het voorkomen van allerlei risico's. Vallen is er daar één van.

Gezond en Vitaal ouder worden G

We stimuleren (toekomstige) ouderen om zich bewust voor te bereiden op het ouder worden. Dat doen we samen met partners (waaronder seniorenverenigingen, GGD, partners in de ouderenzorg, fysiotherapeuten, het dorpsteam en dementieconsulenten). We werken onder andere aan bewustwording (positieve gezondheid), een toegankelijke en actuele informatievoorziening, lokale samenwerking en ondersteuning door laagdrempelig activiteitenaanbod gericht op ontmoeting zichtbaar te maken en te vergroten. In de komende periode intensiveren we dit bewustwordings- en participatietraject rond gezond en vitaal ouder worden.

Dementievriendelijke gemeente G

Medio 2025 is door Alzheimer Nederland de dementie-scan in onze gemeente uitgevoerd. Deze scan gaat in op de volgende onderdelen: kennis van omvang van dementie, beleids- en planvorming, structuur en afstemming, ontwikkeling tot dementievriendelijke gemeente, deskundigheidsbevordering, ondersteuning mantelzorgers, dagactiviteiten/ respijtzorg en wonen met dementie. Onze gemeente scoort op bijna alle onderdelen zeer goed. De werkgroep Dementie Vriendelijke Gemeente levert hier een belangrijke en grensoverschrijdende bijdrage aan. Een aandachtpunt in de beleids- en planvorming is de doelgroep mensen met een migratieachtergrond.

Mantelzorgondersteuning G

De basis van mantelzorgondersteuning in onze gemeente is goed. Als onderdeel van het dorpsteam zijn mantelzorgconsulenten laagdrempelige toegankelijk. Zij ondersteunen mantelzorgers, organiseren informatieve en ontmoetingsactiviteiten voor mantelzorgers en leiden toe naar passende respijtzorg en logeerzorg. Via het steunpunt mantelzorg Breda kunnen inwoners gebruik maken van mantelzorg ondersteuning bij palliatieve zorg in de laatste levensfase. Mantelzorgers ontvangen jaarlijks ook het mantelzorgcompliment. Niettemin staat mantelzorgondersteuning onder druk vanwege de toename van het aantal

mantelzorgers. Op basis van de Strategie sociale basis die we samen met partners hebben ontwikkeld en de afspraken in het AWZA/ Hoofdlijnen Akkoord Ouderen gaan we aan de slag met verbetering en uitbreiding van mantelzorgondersteuning. Kernpunten gezonde jeugd Naschools aanbod G

Sinds de zomer zijn onze buurtsportcoaches, in samenwerking met jongerenwerkers, jongerenaanjager en andere partners, gestart met laagdrempelige beweegactiviteiten in de buurt waar kinderen en jongeren gratis en zonder (digitale) aanmelding aan mee kunnen doen. Op dit moment is er, onder de naam Breakpoint’ gratis sportaanbod voor 12-17 jaar,; We willen dit de komende periode uitbreiden. Er is tevens ruimte gecreëerd voor een cultuurcoach die zich met de betrokken partners richt op activiteiten voor jongeren.

Aanpak middelengebruik G/I Om het (hoge) gebruik van alcohol, drugs en roken (inclusief vapen) te verminderen hebben we met lokale en regionale professionele partners (zoals o.a. Novadic, GGD, jongerenwerk, de middelbare school De LaSalle, de buurtsportcoaches en BOA’s) een gezamenlijk plan gemaakt. Als vliegwiel is gekozen voor de JOGG2 aanpak. Onderdelen van deze aanpak zijn o.a. educatie, vroegsignalering, peer support en alternatieven bieden. Alle expertise en aanbod van de partijen kan zo in samenhang beschikbaar komen voor onze jongeren, op plekken en momenten die voor hen logisch zijn. Zo sluiten we aan op hun leefwereld. Ook de regionale interventie SKIP (gericht op de-normaliseren drugsgebruik) verbinden we hieraan. We breiden de netwerk samenwerking uit. In overleg met onze jongerenaanjager betrekken we hier ook de jongeren zelf bij als ook verenigingen. Jongeren kunnen aangeven wat voor hen belangrijk is, waar behoefte aan is, en zelf een bijdrage leveren. Mentale gezondheid G/I De aandacht voor mentale gezondheid bij jongeren krijgt in het kader van de JOGG aanpak meer aandacht. We sluiten daarbij aan op de regionale aanpak ‘Onze jeugd mentaal weerbaar gezond’ op VO scholen die ontwikkeld wordt, en op de aanpak suicidepreventie. G

Voor de basisscholen zijn er mogelijkheden voor interventies gericht op weerbaarheidstraining of mentale gezondheid. In het kader van de LEA maken we hierover afspraken.

Kernpunten gelijke (gezondheids) kansen Bereik inwoners G

2

We hebben onze inkomensregelingen aangepast zodat we hier meer inwoners mee bereiken. Voor hen wordt het gemakkelijker om deel te nemen aan activiteiten die bijdragen aan een

JOGG Oorspronkelijk was deze methodiek gericht op Jongeren op Gezond Gewicht, inmiddels is dit verbreed naar een aanpak die zich richt op alle aspecten van gezondheid doorontwikkeld tot een aanpak gericht op gezonde jeugd in de breedte.

gezond en actief leven. Door het gewijzigde naschools beweegaanbod is het voor kinderen in een kwetsbare positie gemakkelijker om hieraan deel te nemen. De komende periode gaan we aan de slag met netwerksamenwerking op ontmoetingsplekken. We organiseren hulp, ondersteuning en activiteiten dichtbij en met korte lijntjes tussen professionals, inwoners en verenigingen . Leefstijl interventies G/I De ‘reguliere’ leefstijlinterventies zijn meestal minder passend voor inwoners met lage basisvaardigheden. In samenwerking met de regio en het taalnetwerk Midden-Brabant willen we het aanbod uitbreiden. Lokaal bieden we supermarktsafari’s aan: Een rondleiding door de supermarkt om gezonde producten te leren herkennen, etiketten te lezen en te ontdekken hoe zij hun eetpatroon (budgetvriendelijk) kunnen aanpassen. G/I Bij kinderen met overgewicht spelen vaak meerdere factoren. Daarom implementeren we de ketenaanpak KnGG (Kind naar Gezond Gewicht) die integraal kijkt naar de situatie van een kind en gezin. Kinderen en gezinnen kunnen ‘op maat’ worden toegeleid naar passend leefstijl aanbod, maar indien nodig ook naar opvoedingsondersteuning of bijvoorbeeld inkomensondersteuning. Een zogenaamd ‘centraal zorgverlener’ voert hierop de regie. Kansrijke Start G

Met professionals uit het medische en sociaal domein zijn mogelijkheden verkend om betere hulp te bieden aan (alleenstaande, jonge) ouders met jonge kinderen. We hebben daarvoor onder andere ervaringen van ouders in deze situatie opgehaald: waar zij tegenaan lopen en wat hen zou helpen. De opbrengsten hiervan worden op dit moment samen met partners (waaronder kinderopvang, verloskundigen, Dorpsteam, GGD) uitgewerkt. Met deze samenwerking is de basis gelegd voor een lokale coalitie Smart Start. Deze breiden we de komende periode verder uit, in samenhang met de regionale aanpak IZA en AZWA. We maken daarbij gebruik van de zogenaamde ‘zorgpadentool’. Hierin worden beschikbare interventies in de verschillende domeinen beter op elkaar afgestemd en toegankelijk gemaakt.

G/I Als onderdeel van de ketenaanpak Kansrijke Start (gericht op kinderen van –9 maanden tot 3 jaar) bieden de GGD en het dorpsteam in onze gemeente waar nodig gerichte interventies aan. (bijv. Nu niet zwanger, Voorzorg en Stevig Ouderschap)