3.11 - Raadsinformatiebrief - Analyse jeugdhulp Baarle-Nassau

RAADSINFORMATIEBRIEF -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Aan

De gemeenteraad van de Gemeente Baarle-Nassau

Van

Het college van burgemeester en wethouders

Portefeuillehouder

Wethouder van de Laak

Onderwerp

Analyse jeugdhulp Baarle-Nassau

Datum collegevergadering

4 mei 2026

Zaaknummer

1143328

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------1. Inleiding Op 16 april 2026 is er een besluit genomen in de bestuurscommissie Jeugd t.a.v. 1) De bijstelling van de regionale begroting jeugdzorg 2026 (vooral indexatie, volume aanpassingen, in alle segmenten incl afspraken crossroads, etc) 2) Bij deze begrotingswijziging zit tevens een herverdeling van de kosten naar de deelnemende gemeenten. Deze herverdeling is een wijziging t.a.v. de verdeelsleutel die eerder is gehanteerd. Het zorggebruik is geanalyseerd over de afgelopen jaren en heeft geleid tot grote verschillen tussen gemeenten. Dit wil men nu aanpassen naar een verdeelsleutel die dichter bij het werkelijke gebruik van zorg en zorgzwaarte ligt. Deze begrotingswijziging zal nu van de Bestuurscommissie Jeugd naar het Algemeen Bestuur van de regio Hart van Brabant gaan, welke deze dan naar de gemeenteraden gaat sturen voor een zienswijze procedure de komende tijd. Aangezien het effect van de herverdeling op de begroting van Baarle-Nassau voor 2026 en verder, zeer aanzienlijk is, wil het huidige college de gemeenteraad daar actief over informeren. Hiervoor is deze Raadsinformatiebrief (RIB) opgesteld. 2.

Inhoudelijk Aangezien reeds een aantal jaar een stijging op jeugdzorg kosten te zien is heeft het college getracht een aantal elementen rondom de inkomsten en uitgaven nader te duiden. E.e.a. is hieronder per thema terug zien. Ontwikkeling inkomsten en uitgaven kosten jeugdhulp over de periode 2020-2026. We hebben over de jaren 2020-2025, met een doorkijk naar 2026, de ontwikkeling van de rijksbijdragen voor jeugdhulp die we via het gemeentefonds ontvangen, afgezet tegen de uitgaven jeugdhulp. Daarbij hebben we onderscheid gemaakt tussen de structurele middelen die we via het gemeentefonds ontvangen en de aanvullende (veelal incidentele) rijksmiddelen voor jeugd. Kijkend naar de ontvangen rijksmiddelen voor jeugd en de uitgaven voor jeugd kan geconcludeerd worden dan over de jaren 2020-2025 de inkomsten iets hoger zijn geweest dan de uitgaven. Let wel; de rijksbijdrage is niet geoormerkt voor jeugd. Dit betekent dat deze middelen ook ingezet kunnen worden voor andere domeinen en dat er andersom tekorten op andere domeinen druk kunnen zetten op jeugd. We zien vanaf het jaar 2026, door het gebruik van meer en intensievere specialistische zorg, dat er sprake is van een tekort op het structurele begrotingsevenwicht. De reden hiervoor betreft de

bijstelling van de regionale begroting 2026, en daarnaast de herverdeling van de kostentoerekening naar deelnemende gemeenten die plaatsvindt, vanwege een wijziging van de verdeelsleutel (zie inleiding deze RIB). Er wordt de laatste hand gelegd aan deze cijfers, wij zullen u hier woensdag meer over kunnen toelichten. Naast de gewijzigde verdeling voor 2026(en verder), vindt er regionaal overleg plaats over het al dan niet verrekenen met terugwerkende kracht van deze. Hier is Baarle-Nassau een tegenstander van. Op dit moment is er een risico dat er over 2024/2025 nog een naheffing volgt ter hoogte van € 478.000. Dit is afhankelijk van definitieve besluitvorming binnen de regio Hart van Brabant. De indexatie binnen het zorgstelsel (op basis van OVA en prijsontwikkeling) bedraagt gemiddeld circa 4% tot 5% per jaar. Deze indexatie dekt echter uitsluitend de prijsontwikkeling. De werkelijke kostenontwikkeling is structureel boven de indexatie. Dit laat zien dat de kostenstijging deels wordt verklaard door prijsontwikkeling en in belangrijke mate wordt gedreven door de toename van de inhoudelijke zorgvraag. 1. Inschatting van de kosten jeugdhulp als we bij de regio West-Brabant Oost (WBO Breda) waren gebleven De gemeente Baarle-Nassau is per 1 januari 2020 uit de jeugdhulpregio West-Brabant Oost (WBO Breda) getreden.

De vraag is wat dit financieel zou hebben betekend als de gemeente onderdeel was gebleven van WBO. Daarbij moet worden benadrukt dat het om een fictieve benadering gaat. Het jeugdhulpsysteem in West-Brabant Oost is anders ingericht dan in de regio Hart van Brabant. Elke regio heeft een eigen inrichting, structuur en eigen inkoop- en prijsafspraken voor regionaal ingekochte zorg en wat men lokaal organiseert. Daarnaast had Baarle-Nassau binnen WBO geen eigen toegang, maar viel de gemeente onder het CJG Breda. De afstand tot het CJG Breda was groter en de gemeente had geen directe invloed op de aansturing. Dit is gewijzigd met de huidige situatie waarin wordt gewerkt met een eigen sociaal team binnen de ABG-organisatie. Het is niet mogelijk om vast te stellen hoe de jeugdhulpkosten zich zouden hebben ontwikkeld als Baarle-Nassau in WBO was gebleven. Een goede vergelijking kan daardoor niet worden gemaakt. Gelet hierop kan de vergelijking tussen WBO en Hart van Brabant uitsluitend fictief worden benaderd door het toenmalige deelnamepercentage van Baarle-Nassau aan WBO af te zetten tegen de totale jeugdhulpkosten van Hart van Brabant over de jaren 2022–2025. In de onderstaande tabel is deze vergelijking weergegeven. Jaar

Totale jeugdhulpkosten WBO

Jeugdhulpkosten WBO Baarle- Jeugdhulpkosten Hart van Nassau (1,9%) * incl. € 43.000 Brabant DVO** 2025 € 111.687.608 € 2.165.065 € 2.143.767*** 2024 € 102.700.000 € 1.994.300 € 2.062.559*** 2023 € 93.100.000 € 1.811.900 € 1.557.392 2022 € 78.100.000 € 1.526.900 € 1.496.596 *In WBO nam Baarle-Nassau voor circa 1,9% deel op basis van de verdeling van de totale kosten tussen de deelnemende regiogemeenten. Het is niet aan te geven wat dit percentage na onze uittreding zou zijn geweest gelet op de toenemende kosten in WBO afgelopen jaren. We hebben geen rekening gehouden met de volumestijging die er wel is. We gaan daarom in de jaren 2022-2025 uit van het fictieve percentage van 1.9%. **In de jeugdhulpkosten van WBO zijn uitvoeringskosten (dienstverleningsovereenkomst (DVO) met Breda) niet opgenomen. In WBO betaalde gemeente Baarle-Nassau in 2019 € 30.000 hiervoor. Er zijn inmiddels nieuwe DVO-afspraken gemaakt waarvan de kosten hoger zijn geworden. Op basis van de hernieuwde afspraken zou Baarle-Nassau € 43.000 gaan betalen per jaar. In de GR Hart van Brabant zijn de uitvoeringskosten wél opgenomen in de totale jeugdhulpkosten. ***De jeugdhulpkosten 2024 en 2025 zijn berekend conform de huidige verdeelsleutel. Er is geen rekening gehouden met de nieuwe verdeelsleutel en de financiële consequenties hiervan.

Conclusie: Uit de fictieve vergelijking blijkt dat de jeugdhulpkosten in WBO en Hart van Brabant voor Baarle-Nassau vergelijkbaar zijn, waarbij we nogmaals willen aangeven dat door verschillende manieren van werken, andere inkoopafspraken, verdeelmodellen, volumegroei en een andere organisatie van toegang tot jeugdhulp, vergelijken niet goed mogelijk is. 3. Inhoudelijke duiding cijfers jeugdhulp Baarle-Nassau Er is gevraagd om inhoudelijke duiding van de jeugdhulp. We concentreren ons daarbij vooral op de ontwikkeling van het aantal jeugdigen dat jeugdhulp ontvangt. Wat speelt er aan jeugdhulpproblematiek in Baarle-Nassau? Wat is de rol van de verschillende verwijzers (sociaal team, huisarts, gecertificeerde instelling). Voor de duiding kijken we naar de jaren tussen 2023-2025, omdat wij in dat jaar gestart zijn met de nieuwe inkoop (huidige inkoop) jeugd in Hart van Brabant. 1. De ontwikkeling van het aantal jeugdigen 0-18 jaar Wanneer we het totaal aantal jeugdigen in de gemeente Baarle-Nassau afzetten tegen het totaal aantal jeugdigen dat jeugdhulp heeft ontvangen dan zien we het volgende: Jaartal 2025 2024 2023*

Aantal jeugdigen 0-18 jaar 1.156 1.164 1.154

Totaal aantal jeugdhulptrajecten jeugdhulp** 170 154 111

* In 2023 was er ook nog sprake van oude (voormalige) inkoop. De genoemde cijfers in de tabellen gaan alleen over nieuwe inkoop, daarom is dit jaar niet goed vergelijkbaar. ** In het totaal aantal jeugdigen met jeugdhulp zijn ook jeugdigen opgenomen die binnen verschillende segmenten jeugdhulp hebben. Deze unieke jeugdigen zijn daardoor ook meerdere keren opgenomen in het totaal aantal per jaar.

Conclusie: De aantallen kinderen in jeugdhulp is gestegen de afgelopen jaren 2023-2025. 2. Wat speelt er aan jeugdhulpproblematiek in Baarle-Nassau? In onderstaand schema hebben we per jaar het totaal aantal jeugdigen met jeugdhulp in BaarleNassau over de jaren 2023-2025 onderverdeeld naar de verschillende segmenten en jeugdhulpvormen. Daarbij hebben we ook aangegeven wie de verwijzers waren van deze vormen van jeugdhulp. Segmenten* Segment 1 Hoog spec. Jeugdhulp Totaal

2023** 18

2024 30

2025*** 27

Verwijzer gemeente (sociaal team) Verwijzer medisch domein Verwijzer Gecertificeerde instellingen Verwijzer overig (onbekend)

50% 25%*** 15% 10%

50% 25%*** 21% 10%

50% 25%**** 21%

Segment 2 wonen

5

5

4

Verwijzer gemeente (sociaal team) Verwijzer Gecertificeerde instellingen

33% 67%

67% 33%

100%

Segment 3 Dagbegl. en respijtz. totaal

6

6

3

Verwijzer gemeente (sociaal team) Verwijzer medisch domein

71% 29%***

100%

100%

Segment 4 Veelvoork. Jeugdhulp totaal

80

97

110

Verwijzer gemeente (sociaal team) Verwijzer medisch domein Verwijzer Gecertificeerde instellingen Verwijzer overig (onbekend)

42% 48%**** 6% 3%

35% 59%**** 5% 1%

27% 65%**** 5% 2%

*Naast deze verdeling hebben we ook nog een aantal kleinere producten waaronder ernstige enkelvoudige dyslexie (EED), ADHD+. Gelet op de kleine aantallen, zijn deze zijn buiten beschouwing gelaten. Ook hebben we segment 5 (crisishulp) buiten beschouwing gelaten omdat in Baarle-Nassau weinig crisishulp hoeft te worden ingezet. **In 2023 was er nog sprake van oude (voormalige) inkoop. De genoemde cijfers in de tabellen gaan alleen over de nieuwe inkoop waar dus nog doorlopende oude inkooptrajecten naast liepen, daarom is dit jaar niet goed vergelijkbaar. ***Periodiek wordt u via een raadsinformatiebrief (RIB) geïnformeerd over de financiële prognoses binnen de verschillende segmenten. Voor de laatste financiële cijfers verwijzen wij u naar de meest recente RIB derde prognose jeugdhulp Baarle-Nassau. ****Verwijzingen die via de poh jeugd lopen worden nog steeds gemeld als verwijzingen via het medisch domein.

Kijkend naar de verwijzers zien we dat vooral in segment 4 het medisch domein, en dan met name de huisartsen, de grootste verwijzer is. Dit percentage is de afgelopen jaren gestegen. In segment 1 zien we dat de gemeente (sociaal team) de grootste verwijzer is en dat de verwijzingen door gecertificeerde instellingen (GI’s) tevens toenemen. Het aantal kinderen dat in Baarle-Nassau jeugdhulp ontvangt is de afgelopen jaren gestegen. Daarnaast is sprake van een verschuiving naar duurdere en langduriger zorg binnen de verschillende segmenten. Hierbij zien we het volgende: • Segment 1: In de afgelopen twee jaar is sprake van een lichte stijging van verwijzingen naar GI’s. Omdat hierbij vaak sprake is van complexe problematiek, leidt ook een kleine stijging tot hogere kosten. GI’s worden ingezet wanneer de veiligheid of ontwikkeling van een kind ernstig wordt bedreigd en vrijwillige hulpverlening niet toereikend is. De inzet van GI’s is wettelijk voorbehouden en volgt uit rechterlijke uitspraken. De gemeente heeft hier geen directe invloed op. • Tussen 2023 en 2025 zijn de verwijzingen naar landelijke zorg (LTA) verdubbeld. Ongeveer 75% van de jongeren ontvangt hierbij zorg van hoogspecialistische aanbieder De Viersprong. LTA betreft duur, landelijk ingekocht hoogspecialistisch aanbod.

(dit zijn vaak trajecten van >€.100.000,-) De aantallen in segment 1 zijn in 2024 en 2025 redelijk stabiel, het is voornamelijk het type zorg dat hier voor de kostenontwikkeling zorgt. Enkele jongeren in dure trajecten zoals Jeugdzorg + of LTA kunnen voor een kleine gemeente als Baarle-Nassau al leiden tot een aanzienlijke kostenstijging. • Segment 2 en 3: In deze segmenten zien we een daling van de aantallen. De daling in segment 3 hangt samen met de betere samenwerking tussen het sociaal team en het onderwijs, waardoor het aantal thuiszitters is afgenomen. Daarnaast wordt vaker gebruikgemaakt van BSO+, wat goedkoper is dan dagbegeleiding. • Segment 4: Tussen 2023 en 2025 is sprake van een stijging van de aantallen. De hoge kosten in dit segment zitten vooral in GGZ hoogspecialistisch, specialistische GGZ en GGZ-begeleiding. De aantallen voor GGZ hoogspecialistisch en GGZ specialistisch zijn in deze periode toegenomen. Deze trajecten duren vaak lang en leiden tot hogere jeugdhulpkosten. Conclusie Er is sprake van een verschuiving naar meer specialistische en zwaardere, en daarmee duurdere hulp. In segment 1 zijn een aantal dure casussen van invloed. Bij segment 4 zien we een volumestijging, waarbij zowel de prijs en hoeveelheid toeneemt.

Deze ontwikkeling speelt breder, maar heeft in Baarle-Nassau relatief grote financiële gevolgen doordat enkele dure casussen zwaar drukken op het totaalbudget naast een volumestijging in de veelvoorkomende segment 4 zorg.

Het sociaal team signaleert dat de problematiek onder jongeren complexer is geworden. Er is meer sprake van prestatiedruk, mentale problemen, depressie en angststoornissen. Ook armoede en complexe scheidingen spelen een rol. Daarnaast is er sprake van jongeren met suïcidale gedachten, complexe gezinssystemen en ontwikkelingsachterstanden. Door de inzet van zwaardere jeugdhulp zijn de kosten per jongere toegenomen. Zoals eerder aangegeven zijn de kosten daarnaast ook gestegen als gevolg van prijsstijgingen door hogere loonkosten en indexatie, wat doorwerkt in de gemeentelijke jeugdhulpkosten. 4. Perspectief, aan welke knoppen kunnen we draaien? In de meeste gemeenten en regio’s in Nederland zijn de kosten van de jeugdhulp de afgelopen jaren flink gestegen. Baarle-Nassau is hierin niet uniek. Zowel landelijk, regionaal als lokaal wordt ingezet op het verbeteren van de jeugdzorg en het terugdringen van de jeugdhulpkosten. Daarbij moet worden benadrukt dat de effecten van deze inzet niet op korte termijn zichtbaar zijn; (financiële) positieve effecten worden pas op langere termijn gerealiseerd. Hieronder worden de belangrijkste knoppen beschreven waaraan wordt gedraaid. A. Landelijke ontwikkelingen De Hervormingsagenda Jeugd vormt het landelijke kader voor verbetering van de jeugdhulp.

De agenda richt zich op het verduidelijken van de reikwijdte van de Jeugdwet, het eerder en dichterbij organiseren van ondersteuning via Stevige Lokale Teams (SLT’s), een grotere focus op preventie en het verminderen van zware en gesloten jeugdhulp, waaronder uithuisplaatsingen en verblijf in instellingen. Regionaal en lokaal wordt aangesloten bij deze landelijke ontwikkelingen. B. Regionale ontwikkelingen Binnen Hart van Brabant wordt gewerkt aan de doorontwikkeling van het jeugdzorglandschap, zodat de inkoop van jeugdhulpsegmenten aansluit op de landelijke Hervormingsagenda Jeugd en de lokale ontwikkelingen rond SLT’s. Het uiteindelijke doel is om toe te werken naar een meer segmentloos jeugdhulplandschap. Segment 1 – Hoogspecialistische jeugdhulp • Crossroads 2.0: Sterk Huis is hoofdaannemer geworden, met vernieuwde afspraken over inzet, monitoring en samenwerking, gericht op beter sturen en beheersen van hoogspecialistische jeugdhulp. • A-Cross-teams: ambulante teams die nauw samenwerken met lokale toegangsteams, zodat sneller ambulante hulp kan worden ingezet en waar nodig tijdig kan worden opgeschaald om escalatie te voorkomen. Segment 2 – Wonen • Inzet op het beperken van uithuisplaatsingen en het versterken van de verbinding met hoogspecialistische jeugdhulp (segment 1). Er wordt verkend hoe deze segmenten waar mogelijk verder geïntegreerd kunnen worden.

Daarnaast wordt ingezet op minder residentiele plaatsen maar vormen zoals gezinshuizen en pleegzorg. Segment 3 en 4 – Dagbegeleiding, respijtzorg en veelvoorkomende jeugdhulp • Vroegtijdige inzet van het sociaal netwerk en laagdrempelig collectief ondersteuningsaanbod. • In de nieuwe inkoop wordt expliciet gestuurd op groepsaanbod in plaats van individueel aanbod. • Lokaal wordt ingezet op eigen kracht, normaliseren en voorliggend (groeps)aanbod om instroom in segment 3 en 4 te beperken.

C. Lokale ontwikkelingen Lokaal wordt gewerkt aan de inrichting van Stevige Lokale Teams (SLT’s) en het versterken van de sociale basis, uitgewerkt in een lokaal programma. Stevige Lokale Teams • SLT’s richten zich op het versterken van de gemeenschap en het verbinden van partners aan bestaande netwerken. • De teams bieden zelf ondersteuning, schakelen expertise in waar nodig en organiseren specialistische hulp vanuit de netwerken. • Omdat niet alle netwerken gelijktijdig kunnen worden opgebouwd, wordt daarnaast één centraal aanmeldpunt ingericht voor vraagverheldering en het wijzen van de weg. Versterken sociale basis • De sociale basis (inwoners, netwerken, organisaties en voorzieningen) wordt versterkt. Hoewel dit niet direct tot lagere zorgkosten leidt, heeft dit op langere termijn een dempend effect. Samenwerking met huisartsen • In het Praktijkhuis Baarle is een POH Jeugd actief en bij Huisartsenpraktijk Baarle is een medewerker van het sociaal team betrokken. • Met beide praktijken worden gesprekken gevoerd over nauwere samenwerking bij jeugdhulp. • Doel is het terugdringen van de toeleiding naar specialistische jeugdhulp door tijdige ondersteuning in de eerste lijn. In 2026 worden de effecten gemonitord. Aanbod gericht op kind en gezin • Borging en doorontwikkeling van Buurtgezinnen.

• Inzet van een jongerenaanjager gericht op verbetering woon- en leefomstandigheden en jongerenparticipatie. • Intensivering van de samenwerking tussen onderwijs, kinderopvang en sociaal team. Preventief aanbod • Ontwikkeling van collectief aanbod voor lichte ondersteuning (zoals bij (echt)scheidingen en mentale gezondheid). • Versterking van informele hulp en betere verbinding met formele zorg. • Verkenning met het dorpsteam welke bijdrage geleverd kan worden aan het terugdringen van de vraag naar specialistische jeugdhulp, meegenomen in de doorontwikkeling van de toegang en SLT’s. 3. Procedureel Kennisnemen van de analyse jeugdhulp.