3.10-Bijlage 1 Uitvoeringsagenda Duurzaam Baarle-Nassau 2022

UITVOERINGSAGENDA Duurzaam Baarle-Nassau 2022

Inhoud 1.

Inleiding ........................................................................................................................................... 2

2.

Wij als gemeente ............................................................................................................................. 3 2.1 Interne organisatie. ................................................................................................................... 3 2.2 Stimuleren van duurzame bouw, openbare ruimte en gemeentelijk vastgoed ....................... 3 2.3 Communicatie en bewustwording extern ................................................................................. 4

3.

Thema energie ................................................................................................................................. 5 3.1 Energiearmoede en de warmtetransitie ................................................................................... 5 3.2 Stimuleren van energie opwek .................................................................................................. 6 3.3 Controles ................................................................................................................................... 6

4.

Thema klimaat en biodiversiteit ...................................................................................................... 7 4.1 Klimaatadaptatie ....................................................................................................................... 7 4.2 Biodiversiteit.............................................................................................................................. 7

5.

Thema circulaire economie ............................................................................................................. 8 5.1 Afvalbeleid ................................................................................................................................. 8 5.2 Stimuleren van circulair/duurzaam ondernemen ..................................................................... 8

1

1. Inleiding In deze uitvoeringsagenda ‘Duurzaam Baarle-Nassau 2022’ beschrijven we de activiteiten en projecten die we in 2022 gaan uitvoeren. Deze activiteiten zijn gebaseerd op de in 2019 door de gemeenteraad vastgestelde duurzaamheidsvisie. Hierin zijn de duurzaamheidsambities van de gemeente en haar samenwerkingspartners uitgewerkt. In de duurzaamheidsvisie wordt aangesloten op de Global Development Goals (GDG). Deze worden vertaald naar 4 ambities: (I) Ambitie Klimaatbestendig, (II) Ambitie biodiversiteit, (III) Ambitie circulair en (IV) Ambitie CO2-neutraal. In de gemeente wordt samen aan deze ambities gewerkt. Samen staat voor samen met collega’s van verschillende afdelingen, maar samen staat ook zeker voor de samenwerking met verschillende maatschappelijke organisaties, de ondernemersorganisatie en natuurlijk de inwoners van de gemeente.

2

2. Wij als gemeente 2.1 Interne organisatie. Afgelopen jaren zijn er binnen de afdeling duurzaamheid vele wisselingen geweest. Dit heeft zeker effect gehad op de uitvoering van het programma. In 2021 is er echter een start gemaakt met een nieuw team dat in 2022 verder zal uitbreiden. Deze uitvoeringsagenda is gebaseerd op de volledige bezetting. Een belangrijk onderdeel van de werkzaamheden blijft het verankeren van het thema duurzaamheid binnen de organisatie. Uiteindelijk streven we ernaar dat iedereen binnen ABG de duurzaamheidsaspecten meeweegt bij het maken van keuzes en beslissingen. De duurzaamheidsvisie dient in 2023 geactualiseerd te worden. Alle recente ontwikkelingen, innovaties en ervaringen van de afgelopen jaren nemen we mee bij het schrijven van het nieuwe document. Uiteraard betrekken we hier ook onze externe stakeholders bij. In 2022: 1. Werven we en werken we onze nieuwe collega’s in 2. Werken we aan draagvlak- en kennisvergroting binnen onze eigen organisatie om onze duurzaamheidskoers beter onder de aandacht te brengen en om duurzaam handelen binnen ABG te stimuleren 3. Stellen we de nieuwe duurzaamheidsvisie op 4. Verankeren we waar mogelijk duurzaamheidsaspecten in ander gemeentelijk beleid 5. In overleg met andere afdelingen stellen we een integraal plan voor circulaire bedrijfsvoering op

2.2 Stimuleren van duurzame bouw, openbare ruimte en gemeentelijk vastgoed Op het gebied van duurzaam bouwen is er momenteel geen beleid binnen ABG. Het bouwbesluit is het meest richtinggevende document op dit gebied. Echter, hierin worden niet alle duurzaamheidsaspecten meegenomen. Projectleiders hebben behoefte aan duidelijke richtlijnen en een visie op het gebied van duurzaam bouwen om verantwoorde keuzen te kunnen maken. In 2022 willen we daarom in gesprek om een gedragen visie en prioritering van criteria/duurzaamheidseisen voor bouwen vast te stellen. Aan de hand daarvan kan een handreiking duurzaam bouwen worden opgesteld. Bij het (her-)inrichten van de openbare ruimte moet rekening gehouden worden met de effecten van klimaatverandering. Zo wordt er gekeken naar wateroverlast, hitte, droogte, biodiversiteit en leefkwaliteit. Hieraan zijn echter ook consequenties verbonden waardoor keuzen gemaakt moeten worden over het aantal parkeerplaatsen, de bereikbaarheid door smallere wegprofielen. Komend jaar onderzoeken we of er behoefte is aan een normenkader voor de openbare ruimte.

In 2022: - Starten we met het opzetten van een handreiking duurzaam bouwen - Onderzoeken we de behoefte aan een normenkader voor de duurzame (her-)inrichting van de openbare ruimte - Samen met de afdeling gebouwenbeheer onderzoeken we de mogelijkheden om het gemeentelijk vastgoed verder te verduurzamen.

3

2.3 Communicatie en bewustwording extern Om onze bewoners, bedrijven en andere partijen goed te informeren over en te betrekken bij projecten en activiteiten stellen we in 2022 een helder communicatie- en participatieplan op. Hierin worden de langdurige communicatietrajecten (zoals over de energietransitie, de warmte transitie en de klimaatsubsidie) opgenomen als ook de projectmatige communicatieactiviteiten (als de week van de duurzaamheid en de klimaatacties). We sluiten aan bij de ABG-brede participatieleidraad zodra deze gereed is. Vanuit het participatie traject voor de warmtetransitie hebben een aantal betrokken bewoners aangegeven te willen meedenken rondom vraagstukken gerelateerd aan de energie- en warmtetransitie. Deze mensen vormen nu samen met enkele andere geïnteresseerde inwoners het Green team en worden uitgenodigd om mee te denken bij de verschillende klimaat, energie en warmte projecten binnen de ABG-organisatie. In 2022: - Stellen we een communicatie- en participatieplan voor de afdeling duurzaamheid op - Vervolgen we het uitsturen van de maandelijkse duurzaamheidsnieuwsbrief naar alle geïnteresseerden die zich daarvoor hebben ingeschreven en stimuleren we bewoners, bedrijven en andere partijen om zich aan te melden voor deze nieuwsbrief.

- Zorgen we ervoor dat de gemeentelijke website up-to-date blijft - Stellen we richtlijnen op voor het inzetten van het Green team en gaan we hier mee aan de slag, waarbij we hen ook laten meedenken over de inzet van lokale communicatieplatforms - Organiseren we de Week van de Duurzaamheid (november)

4

3. Thema energie De gemeente Baarle-Nassau heeft als onderdeel van de regio West Brabant in 2021 de Regionale Energie- en Strategie (RES) 1.0 vastgesteld en ingediend bij het Rijk. Binnen het regionale bod heeft elke gemeente een deelopgave. Alle deelopgaven samen moeten ervoor gaan zorgen dat de regio een evenredige bijdrage levert aan de doelstellingen uit het nationale klimaatakkoord. Op 31 maart 2021 heeft de gemeenteraad dus de RES 1.0 vastgesteld en kennis genomen van de wijze waarop inbreng van derden is verwerkt alsook van het RES uitvoeringsprogramma. Bij geamendeerd besluit heeft de gemeenteraad besloten dat verplichtingen die voortvloeien uit dit besluit, inspanningsverplichtingen zijn en geen resultaatverplichtingen. Draagvlak onder de bevolking en stakeholders (verkregen door een open participatietraject) is voorwaarde voor het invullen van de lokale opgave voor grootschalige opwek. Ook is de ambitie uitgesproken om tot 2030 vol in te zetten op de ontwikkeling van zon op dak. Daarnaast houdt het vaststellen van het bod in dat we als gemeente starten om te verkennen hoe we na 2030 in de regio willen bijdragen aan de opwek van duurzame energie. De afspraken die in het kader van de RES worden gemaakt, moeten ook landen in onze eigen uitvoeringsagenda.

Concreet betekent dit dat we inzetten op de warmtetransitie, energiereductie en het stimuleren van lokaal opgewekte duurzame energie met burgerparticipatie.

3.1 Energiearmoede en de warmtetransitie De Regionale Energie- en Klimaatstrategie (RES) geeft op hoofdlijnen inzicht in de warmtevraag en de belangrijkste warmtebronnen van de regio (Regionale Structuur Warmte). Op basis hiervan en op basis van een analyse van de gebouwde omgeving van de gemeente Baarle-Nassau en met een uitgebreid participatietraject is in 2021 de Transitievisie Warmte opgesteld. De Transitievisie Warmte beschrijft de eerste stappen naar een aardgasvrije gemeente. Het geeft een globaal inzicht in welke duurzame alternatieven mogelijk zijn. De Transitievisie Warmte is in december 2021 door de gemeenteraad vastgesteld. In de gemeente Baarle-Nassau liggen met name kansen voor all-electric oplossingen. Kansen voor warmtenetten gevoed door restwarmte of geothermie zijn er niet. De gebouwde omgeving leent zich er niet voor en mogelijke warmtebronnen om deze netten te voeden ontbreken. Mogelijkheden voor bodemenergie (energie die uit de bovenste laag van de bodem kan worden onttrokken) zijn er in beperkte mate. De strategie van een hybride oplossing met duurzaam gas kan mogelijk in de toekomst een rol spelen in de warmtetransitie in de gemeente Baarle-Nassau, maar op dit moment zijn de kosten daarvan niet in te schatten. Deze ontwikkelingen volgen we nauwgezet.

We focussen in 2022 op het isoleren van woningen door het creëren van bewustwording en het informeren over mogelijkheden. Deze activiteiten dragen tevens direct bij aan de energiearmoede aanpak welke tot doel heeft om iedereen betaalbaar in een prettig verwarmd huis te kunnen laten wonen. In 2022: 1. Stellen we een communicatieplan op om in samenwerking met de energie coaches en Leystromen, bewustwording en gedragsverandering ten aanzien van de energie gebruik, besparing en opwek te realiseren. 2. Continueren we de inzet van het Regionaal Energie Loket als digitale vraagbaak voor onze inwoners. 3. Continueren we de duurzaamheidslening en evalueren we deze. 4. Ondersteunen we de energie coaches bij het uitvoeren van hun werkzaamheden.

5

5. Stellen we samen met Leystromen, en het team Sociaal Domein van de ABG een plan op voor de aanpak van energiearmoede. 6. Houden we zicht op de financiële middelen vanuit het Rijk voor het stimuleren van de warmte transitie en de aanpak voor energiearmoede en communiceren hierover met inwoners. 7. Blijven we op de hoogte van innovaties en mogelijkheden voor all-electric en bodemenergie oplossingen binnen de gemeente

3.2 Stimuleren van energie opwek In het voorjaar van 2022 wordt het kleinschalige initiatievenkader voor opwek van energie ter inzage gelegd. Het laat zien op welke wijze opwekken van met name zonne-energie op kleine schaal in bepaalde gebieden voorstelbaar is en waar we dit niet vinden passen vanwege specifieke gebiedswaarden en gebiedsdoelen. Hiervoor zijn dus kaders voor het toetsen van plannen en initiatieven opgesteld die de aan de gemeenteraad worden voorgelegd ter vaststelling. Binnen de RES 1.0 is tot 2030 onze opgave vooral gericht op zon op (bedrijfs)daken. We willen de daken van bedrijven zo goed mogelijk te benutten maar lopen op dit moment tegen de netschaarste aan bij de netleveranciers. Hierdoor is het voor bedrijven niet mogelijk om zonnepanelen via een grootverbruikersaansluiting aan te laten sluiten om zo energie terug te leveren. Hierdoor is er geen/heel beperkte positieve business case meer mogelijk. Dit heeft groot effect op het project Zon op Bedrijfsdaken. Samen met de netbeheerder en andere gemeenten waarin de netschaarste speelt volgen we de ontwikkelingen voor alternatieven (zoals opslag mogelijkheden) nauwgezet. In 2022 starten we met een uitgebreid traject bewonersparticipatie om in gesprek te gaan over grootschalige opwek van duurzame elektriciteit voor de periode na 2030.

In 2022 1. Onderzoeken we de mogelijkheden voor het voortzetten van het project Zon op Bedrijfsdaken met de betrokken partijen (netleverancier, ondernemers en externe adviseur). 2. Volgen we de ontwikkelingen voor alternatieven (zoals opslagmogelijkheden) nauwgezet 3. Communiceren we helder aan bewoners en bedrijven over de beschikbare netcapaciteit en de huidige mogelijkheden voor energie opwek binnen de gemeente 4. Starten we het participatie traject voor grootschalige opwek in de gemeente Baarle-Nassau voor de periode na 2030.

3.3 Controles Veel bedrijven zijn al sinds 1993 verplicht om energiemaatregelen te treffen. In samenwerking met de Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant informeren we bedrijven hierover en zien we toe op de naleving van de verplichtingen. Om het toezicht te versterken maakt de gemeente gebruik van budget vanuit het Rijksprogramma Versterkte Uitvoering Energiebesparings- en informatieplicht (VUE). Het programma VUE1 heeft vervolg gekregen in het vergelijkbare VUE2. De uitvoering daarvan loopt tot 2022 en wordt in 2022 dan ook voortgezet. In 2022: 1. Informeert en stimuleert de OMWB bedrijven op de wettelijke verplichtingen t.a.v. energiebesparing mede door een aantal controles uit te voeren onder de meldingsplichtige bedrijven. 6

4. Thema klimaat en biodiversiteit 4.1 Klimaatadaptatie Klimaatadaptatie is een belangrijke opgave binnen de gemeente. Het doel is om de gemeente klimaatbestendig en waterrobuust te maken. Hiervoor werken we nauw samen met de regio. Het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie is een gezamenlijk plan van gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk om klimaatadaptatie versneld voor elkaar te krijgen. Binnen het samenwerkingsverband De Baronie wordt gewerkt aan een regionale uitvoeringsagenda. In de regionale klimaatagenda worden projecten opgenomen voor de regionale klimaatopgaven. Deze regionale agenda wordt in het tweede kwartaal van 2022 verwacht. Lokaal is ook een start gemaakt met het opzetten van een lokale klimaatagenda. In deze agenda staan de maatregelen beschreven waar reeds aan wordt gewerkt binnen de gemeente. Hieronder vallen projecten en activiteiten zoals beschreven in het vGRP, bomenbeleidsplan en de uitvoeringsagenda duurzaamheid. Daarnaast gaan we op basis van de analyse van de klimaatstresstesten prioriteiten bepalen die richting geven aan de verdere aanpak van klimaatadaptatie. In 2021 is de subsidieregeling Klimaatbestendig Gilze en Rijen van kracht geweest. Deze subsidieregeling stimuleert bewoners tot het treffen van klimaatmaatreglen zoals onder andere de aanleg van een groen dak, het aanschaffen van waterdoorlatende verharding en een infiltratiekoffer.

Na een evaluatie van deze regeling is deze aangepast en opnieuw vastgesteld door de gemeenteraad. Waar voorheen alleen huiseigenaren en VVE’s gebruik konden maken van de regeling, is deze in 2022 uitgebreid naar bedrijven en huurders. Zo kan iedereen in de gemeente bijdragen aan klimaatadaptatie. Deze subsidie regeling willen we ook in de gemeente Baarle-Nassau aan gaan bieden. In 2022: 1. Stellen we zowel de regionale klimaatagenda van De Baronie als de lokale Klimaatagenda vast. 2. Onderzoeken we de mogelijkheden voor het aanbieden van een subsidieregeling voor klimaatadaptieve maatregelen voor bewoners, VvE’s en bedrijven. 3. Organiseren we activiteiten en projecten om bewoners te stimuleren klimaatadaptieve maatregelen te treffen.

4.2 Biodiversiteit Er bestaat overlap tussen projecten die worden opgestart om klimaatadaptatie tegen te gaan en om biodiversiteit te stimuleren. Hierdoor is er een intense samenwerking met de afdeling ‘Groen’ binnen de ABG-organisatie. Bewustwordingsacties en activiteiten als bijvoorbeeld gevel- en guerillatuintjes, de en eventuele plantgoed acties worden zo veel mogelijk gezamenlijk opgepakt. Ook wordt de samenwerking met de lokale natuurverenigingen en beheerders opgezocht. We willen hen graag betrekken bij de projecten en ook laten meedenken over het thema biodiversiteit binnen de klimaatagenda.

7

In 2022: • Organiseren we projecten die gericht zijn op biodiversiteit samen met afdeling ‘Groen’; • Betrekken we lokale natuurverenigingen bij het opzetten van de Klimaatagenda over het onderwerp biodiversiteit • Onderzoeken we de mogelijkheid om zinloze verharding in de gemeente in kaart te brengen en daar een kleinschalige aanpak voor klimaatadaptatie voor te ontwikkelen

5. Thema circulaire economie 5.1 Afvalbeleid In de gemeente Baarle-Nassau wordt vanaf 2022 het huishoudelijk afval ingezameld door IOK Afvalbeheer. Via overdracht van bevoegdheden voor de inzameling van huishoudelijk afval van de gemeente aan de samen met de zustergemeente Baarle-Hertog opgerichte BGTS wordt nu het huisvuil opgehaald door IOK Afvalbeheer. IOK Afvalbeheer zamelt dus zowel in onze gemeente als in de gemeente Baarle-Hertog het huisvuil in. Dit is wereldwijd een uniek project van samenwerking op het gebied van afval door twee gemeenten uit verschillende landen. In 2022 is daarmee ook diftar op restafval geïntroduceerd in onze gemeente. De invoering van diftar, uitgebreide campagnes die een bijdrage aan bewustwording leveren om de hoeveelheid restafval te verminderen en allerlei flankerende maatregelen om de hoeveelheid restafval te verminderen leveren een flinke bijdrage richting de realisatie van de VANG doelstelling. Door de samenwerking met de gemeente BaarleHertog wordt bovendien milieuwinst behaald. Er rijdt nu immers maar één vrachtwagen door zowel Baarle-Nassau als Baarle-Hertog. Deze nieuwe koers draagt aanzienlijk bij aan het verminderen van (rest)afval en het streven naar een zoveel als mogelijke circulaire economie. De afdeling duurzaamheid ondersteunt dit door specifieke acties en communicatie om (zwerf) afval te verminderen.

5.2 Stimuleren van circulair/duurzaam ondernemen In 2022 wordt de Groene Pluim uitgereikt aan de ondernemer die is gekozen als meest duurzame ondernemer van de gemeente. Hieraan voorafgaand heeft in 2021 een communicatie en wervingstraject plaatsgevonden. De uitreiking van de Groene Pluim wordt ontwikkeld als een inspiratiebron voor andere ondernemers binnen de gemeente. De aandacht die de Groene Pluim zal krijgen wordt gedurende het jaar onderhouden door het opzetten van verschillende kennis en inspiratie sessies gericht op specifieke onderwerpen. De uitreiking van de Groene Pluim wordt ook geëvalueerd op basis waarvan de keuze zal worden gemaakt voor het vervolg hiervan in de komende jaren. Samen met ondernemersverenigingen binnen ABG en de ZLTO willen we de mogelijkheden onderzoeken of de lokale productieketen kan worden geïntensiveerd en of reststromen als grondstof kunnen gaan dienen voor nieuwe producten. Hieronder valt ook het hergebruik van bouwmaterialen en grond In 2022: - Reiken we de Groene Pluim uit aan de ondernemer die is gekozen als meest duurzame ondernemer van de gemeente - Organiseren we verschillende kennissessies op het gebied van duurzaam en circulair ondernemen 8

-

Stimuleren we bedrijven om met elkaar in contact te komen om reststromen te hergebruiken. Evalueren we de groene pluim om te komen tot een meerjarenplan voor het stimuleren van duurzaam/circulair ondernemen.

9