1.8-Werkgroep Democratisch Energie Initiatief DEI - Uitspraak Raad van State 30-06-21 verplichte toepassing EU-richtlijnen m.b.t. o.m. windturbineparken

ONDERWERP: uitspraak van de Raad van State van 30 juni 2021 over de verplichte toepassing van de EU-richtlijnen m.b.t. onder meer windturbineparken. VERZOEK aan de Raad om hierop actie te ondernemen. Geachte leden van de GEMEENTERAAD, Wij informeren u over de uitspraak van de Raad van State van 30 juni jl. en roepen u op deze uitspraak te betrekken bij uw verdere oordeelvorming inzake de RES-regio West-Brabant en de plannen voor windturbineparken en zonneparken in en rond uw gemeente. Ten aanzien van de RES geldt volgens de EU-richtlijnen en het Verdrag van Aarhus hetzelfde als voor een afzonderlijk wind- of zonnepark-plan. Verdrag van Aarhus Ook de RES is een programma is in de zin van het Verdrag van Aarhus. Dat verdrag gaat over volwaardige burgerzeggenschap bij plannen. Dat verdrag is door Nederland geratificeerd. Het Verdrag van Aarhus is bovendien verwerkt in een EU-richtlijn. Nederland is er dus dubbel aan gebonden. Toch wordt het verdrag door de Nederlandse overheid (op alle niveaus) helaas niet nagekomen. De tegenargumenten van de overheid kloppen niet. Het feit dat de RES nog geen wettelijke basis heeft en tot stand komt door informele, onverplichte samenwerking tussen decentrale overheden, maakt dat niet anders. Waar het om gaat is dat de betrokken overheden door ‘hun’ RES vast te stellen, zich ook committeren aan de uitvoering ervan.

Voor de uitoefening van hun wettelijke bevoegdheden (vaststellen omgevingsvisie, omgevingsplan etc.) zal de RES dan leidend zijn. Daarom dwingt artikel 7 van het Verdrag van Aarhus tot participatie in een vroeg stadium, als alle opties nog open liggen en doeltreffende inspraak nog mogelijk is. Dat Aarhus wéér wordt genegeerd is typisch voor de landelijke Nederlandse bestuurscultuur. Illustratief is wat een woordvoerder van EZK daarover beweerde, te weten: “dat we nu nog in de fase van de plan- en visievorming zijn en dat participatie pas belangrijk is in de projectfase”. We weten allemaal dat participatie in die fase zinloos is. Dan zijn de kaarten al geschud. Juist in de eerdere fase van plan- en visievorming kan het publiek nog een doeltreffende inbreng hebben. Daarom is onverkorte nakoming van het Verdrag van Aarhus vereist. We roepen uw RAAD op daar met ons voor op te treden, in actie te komen! De uitspraak van de Raad van State Bijgaande uitspraak van 30 juni jl. legt de ondeugdelijkheid van besluitvorming bloot, óók van de RES. De Raad van State komt in r.o. 29 (en ook in r.o. 30) tot de conclusie dat het standpunt van haar eigen Battenoord-uitspraak van 3 april 2019 niet langer houdbaar is; de Afdeling is ‘om’.

Deze uitspraak opent de weg voor een positieve uitwerking van het normenkader van de Strategische Milieu Beoordelings richtlijn van 2001 (SMB) en de daarmee samenhangende EUrichtlijnen, zoals voor burgerzeggenschap (Aarhus). Deze uitspraak is onder meer een waarschuwing voor u als RAAD om niet akkoord te gaan met windtubineparken of zonneparken en eerdere besluitvorming daarover in te trekken. Oproep aan de gemeenten èn aan de VNG We roepen u als RAAD alsmede de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) op met deze uitspraak in de hand uit de RES te stappen dan wel de RES-besluiten on hold te zetten. Immers, als RAAD bent u het grondwettelijk hoofd van uw gemeente en bent u als overheid gehouden de EU-wetgeving te respecteren, zoals ook is vastgelegd in het EU-Verdrag. De uitspraak van de Raad van State legt vast (bevestigt, zo u wilt) dat het normenkader van de EUrichtlijnen als enige geldt. Voor een gedetailleerde toelichting van deze uitspraak kunt u ook onderstaand persbericht van de Raad van State zelve er op nalezen.

Onjuiste informatie van het Rijk De positieve normstelling van de SMB richtlijn van de EU is het kompas van de gemeenteraden. Daar is tot nu toe geen uitvoering aan gegeven. Het Rijk hield de gemeenten voor dat het met het Activiteitenbesluit milieubeheer (vaak afgekort als het BARIM) goed geregeld was. De VNG liet na de EU-normen uit te werken en ervoor op te treden. Nu de Raad van State ‘om’ is, moet serieus gewerkt worden aan de invulling van de normen van de EU-richtlijnen. Die houden in dat met wetenschappelijke zekerheid moet vaststaan dat een plan het bestaande beschermingsniveau van een gebied niet mag aantasten; verbeteren mag natuurlijk wel. En er moet èchte burgerparticipatie plaatsvinden. Als RAAD kunt u uw positie aanwenden om de EU-normen nu daadwerkelijk in uw gemeente te doen uitvoeren en de burgers wezenlijke invloed bij de planvorming te geven. Het Verdrag van Aarhus dat verwerkt is in een EU-richtlijn, mag niet langer genegeerd worden. Voorzorgplicht Het argument van o.a. artsen, natuurbeschermers en milieuactivisten dat de overheid de voorzorgplicht serieus moet invullen, krijgt met deze uitspraak extra gewicht. Het Rijk moet nu immers de SMB normstelling uit gaan werken. Die inhoudelijke slag is een nieuwe uitdaging, voor àlle betrokkenen. Bij het Rijk is deze verplichting tot het maken van een planMER niet per definitie in goede handen.

Appèl om de RES te verlaten De uitspraak sterkt ons in het appèl wat wij doen op u als RAAD om de RES te verlaten. De RES-besluiten voldoen niet aan de EU-richtlijnen, niet op inhoud en niet in formele zin. Ook de burgerparticipatie heeft volledig ontbroken. Er is in de RES niet gewerkt volgens het model van de SMB-richtlijn van de EU. U als RAAD kunt dat mede met deze uitspraak in de hand nu beter afdwingen. En daarbij ook eerdere besluiten terugnemen, alsmede intrekkingsverzoeken honoreren. Wellicht zijn de raadsverkiezingen in 2022 voor u als RAAD een extra motivatie om uw verantwoordelijkheid te nemen, daar waar het eerst en vooral gaat om de wettelijk voorgeschreven burgerparticipatie. De rol van de VNG en ons stappenplan, als handreiking De VNG die zich opwerpt als belangenbehartiger van de gemeente zou uit het RES-model moeten stappen en haar werk moeten doen om alle gemeenten te helpen de betreffende EU-richtlijnen uit te werken in 4 stappen, hetgeen een beoordelingskader kan vormen voor een goed proces op basis van het Verdrag van Aarhus en de EU-richtlijnen. I.

Stel het beschermingsniveau vast voor het gebied waarop een beoogd plan van toepassing is. Doe dat conform het Verdrag van Aarhus (ook in EU-richtlijn opgenomen) mèt de inwoners, voor een volwaardige participatie.

II.

Onderzoek de milieueffecten en gezondheidseffecten voor het beoogd plan en en deel de uitkomst met de inwoners.

III.

Beoordeel gezamenlijk of met wetenschappelijke zekerheid het bestaande beschermingsniveau voor het gebied gehandhaafd of verbeterd wordt, als het beoogde plan gerealiseerd zou worden. Bij het ontbreken van die wetenschappelijke zekerheid gaat het plan niet door. Is die wetenschappelijke zekerheid wel aanwezig, dan worden gezamenlijk de randvoorwaarden vastgesteld, alvorens de RAAD tot besluitvorming over gaat.

IV.

Oproep aan de Gemeenteraad Het DEI roept uw RAAD op om samen met de burgers aan bovenstaande lokaal invulling aan te geven, uw besluitvorming daarop aan te passen en intrekking te overwegen van eerdere besluiten; dat kunnen ook andere besluiten zijn dan over windparken en zonneparken, met name ook de RESbesluitvorming, juist omdat deze besluiten zijn genomen in strijd met de EU-normen en de voorzorgplicht van de overheid. De voorzorplicht voor onze gezondheid en het milieu is overigens ook vastgelegd in onze eigen Grondwet, te weten in de artikelen 21 en 22. Hoe nu verder? Samen met de aan ons verbonden juristen zal het DEI samen met andere organisaties zich de komende periode inzetten om op basis van deze uitspraak invulling te geven aan de EU-normen voor gezondheid, milieu en burgerzeggenschap. Ook zullen we blijven streven naar stillegging van bestaande windparken. De samenwerking zoals deze gestalte kreeg met advocaat Peter de Lange en zijn collega’s heeft met deze uitspraak van de Raad van State zijn vruchten afgeworpen. Dat geldt ook voor de inspanningen van de hoogleraren Albert Koers en Herman Bröring. Wij danken hen hierbij nadrukkelijk. Aankondiging conferentie Lokaal zullen wij initiatieven van gemeenteraden en burgers voor uitvoering en invulling van de EUnormen onverminderd steunen.

Het DEI zal na het zomerreces een juridische conferentie organiseren om aan de lokale processen invulling te geven waar de leden van uw RAAD ook aan deel kunnen nemen. Wij werken graag met u samen! Nico Broekema, voorzitter Democratisch Energie Initiatief Tel: 0614577742 Bijlage: de uitspraak van 30 juni 2021 (zaaknr. 2020003882/1/R3; ECLI:RVS:2021:1395; omvang 32 blz.) Hieronder is weergegeven:  juridische informatie van mr. Peter de Lange over de uitspraak;  persbericht van de Raad van State zelve d.d. 30 juni 2021;  doorklikmogelijkheid: link naar de uitspraak zelve.

Battenoord verlaten: uitspraak over de gevolgen van de zaak Nevele voor Nederland Op 30 juni 2021 heeft de Afdeling bestuursrecht van de Raad van State uitspraak gedaan over het bestemmingsplan 'Windpark Delfzijl Uitbreiding 2020' (202003882/1/R3). Het gaat ook in deze rechtszaak over de vraag of het arrest van het Europese Hof van Justitie te Luxemburg in de Belgische zaak Nevele meebrengt dat voor onderdelen van het Nederlandse Activiteitenbesluit en de Activiteitenregeling die gaan over windturbines een uitgebreid milieueffectrapport had moeten worden gemaakt of niet. Eerder publiceerden wij al over die rechtsvragen, onder andere in Regels windturbines in strijd met Europees Recht (III) en Uitspraak Nevele-arrest en de gevolgen voor vergunningen van windturbines in Nederland. De Raad van State heeft met de uitspraak de vaste jurisprudentie van Battenoord verlaten. Europees recht dwong en dwingt tot een voorafgaande milieubeoordeling voor windturbinenormen. Voor de algemene normen voor geluid, slagschaduw en veiligheid die in Nederland gelden voor de bouw en het gebruik van windturbines moet op grond van het Europese recht dus zo'n milieubeoordeling gemaakt worden. Tot die tijd mogen deze algemene normen in het Activiteitenbesluit en Activiteitenregeling niet worden gebruikt voor

windturbineparken. Deze uitspraak heeft ook gevolgen voor vergelijkbare ruimtelijke besluiten voor windturbineparken in Nederland. De regering is nu aan zet om zo'n milieubeoordeling te maken. De uitspraak betekent in beginsel niet dat er in de tussentijd geen nieuwe besluiten meer kunnen worden genomen over windturbineparken. Het bevoegd gezag kan in een bestemmingsplan eigen normen stellen, als deze normen maar goed worden gemotiveerd voor het concrete bestemmingsplan. Hoe zonder een materieel toetsingskader dan te beoordelen is dat in dat concrete geval wordt voldaan aan de bescherming of verbetering van de mens en diens leefomgeving is echter volstrekt onduidelijk. Er zal immers met name op grond van de Strategische Milieu Beoordelingsrichtlijn vooraf met wetenschappelijke zekerheid moet worden vastgesteld dat geen verslechtering optreedt. Die bepalingen zijn voldoende nauwkeurig en onvoorwaardelijk. Zonder een deugdelijk toetsingskader is dat praktisch vrijwel niet mogelijk, met name niet nu in de praktijk de turbines steeds meer hinder en overlast bezorgen, ook omdat deze steeds hoger worden en langere wieken hebben en dichter in de buurt van de bebouwing en woningen komen te staan. Ook blijken er wel degelijk verbanden te bestanden tussen windturbines en mogelijke gezondheidsschade. Daar wordt steeds meer over bekend en gepubliceerd.

Het is intussen de planwetgever dus niet toegestaan om bestemmingsplannen vast te stellen waarvan realisatie zich niet verdraagt met de windturbinebepalingen. De uitvoerbaarheid van het plan is dan niet verzekerd. De stelling dat windturbines per definitie duurzaam zijn en goed voor mens en milieu is met deze uitspraak volledig op losse schroeven komen te staan. Nederland blijkt welbeschouwd belangrijke en duidelijke Europese afspraken, verdragen, wetten, richtlijnen en regels niet gedurende zeer lange tijd niet en niet juist te hebben nageleefd. De effectieve rechtsbescherming van de burger, diens lijf, goed en omgeving is daarmee lange tijd eigenlijk een wassen neus geweest. Deze uitspraak is een opmaat om aan die praktijk een einde te maken. Het stellen van prejudiciële vragen op dit onderdeel acht de Afdeling niet noodzakelijk, nu het Nevele-arrest ter zake duidelijk is. Die duidelijkheid moeten er nu ook komen voor bestaande en overlastgevende parken. Bestaande parken kunnen met deze uitspraak in de hand om intrekking vragen van eerder verleende vergunningen. Een op het Europees recht gebaseerde modelbrief staat op onze website. Het is nu de hoogste tijd om serieus werk te maken van echte innovatie, serieuze duurzaamheid en werkelijke burgerparticipatie, zoals ook onder andere het Verdrag van Aarhus dat van meet af aan bedoeld heeft.

Dus effectieve inspraak op het moment dat alle opties nog open staan, niet berekenen, geen jaargemiddelden, maar concreet meten, tijdig het volledige dossier krijgen, om mee te praten en mee te beslissen. In het belang van ons land en van ons allemaal.

PERSBERICHT VAN DE RAAD VAN STATE

Europees recht dwingt tot milieubeoordeling voor windturbinenormen Gepubliceerd op 30 juni 2021

Voor de algemene normen voor geluid, slagschaduw en veiligheid die in Nederland gelden voor de bouw en het gebruik van windturbines moet op grond van het Europese recht een beoordeling worden gemaakt van de gevolgen voor het milieu. De regering zal nu zo’n milieubeoordeling moeten maken. Tot die tijd mogen deze algemene normen in het

Activiteitenbesluit en de Activiteitenregeling niet worden gebruikt voor windturbineparken. Dit volgt uit een tussenuitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van vandaag (30 juni 2021). De uitspraak gaat concreet over het bestemmingsplan ‘Windpark Delfzijl Uitbreiding 2020’ en de omgevingsvergunning voor de bouw van zestien windturbines in Delfzijl. Deze uitspraak heeft ook gevolgen voor vergelijkbare ruimtelijke besluiten voor windturbineparken in Nederland.

Nevele-arrest van Europees Hof van Justitie De uitspraak van vandaag is het gevolg van het zogenoemde Nevele-arrest(opent in nieuw venster)(verwijst naar een andere website) van het Hof van Justitie in Luxemburg van juni 2020. In dit arrest oordeelde het Europese Hof in een zaak over een Belgisch windturbinepark dat voor een aantal windturbinenormen op grond van de Europese richtlijn voor Strategische Milieubeoordeling een milieubeoordeling moet worden gemaakt en dat dit ten onrechte was nagelaten. In enkele procedures bij de Afdeling bestuursrechtspraak over windturbineparken, waaronder deze zaak over de uitbreiding van het windpark in Delfzijl, hebben bezwaarmakers aangevoerd dat dit arrest van het Europese Hof ook gevolgen heeft voor de windturbinenormen in het Nederlandse Activiteitenbesluit en de Nederlandse Activiteitenregeling. Volgens hen dwingt het Europese recht ertoe dat ook voor de Nederlandse windturbinenormen een milieubeoordeling moet worden gemaakt.

Milieubeoordeling nodig De Afdeling bestuursrechtspraak oordeelt vandaag dat dit inderdaad moet. De hoogste algemene bestuursrechter heeft daarvoor de Nederlandse windturbinenormen beoordeeld aan de hand van de criteria die het Europese Hof in zijn arrest hanteert. Daarbij is vooral van belang dat de windturbinenormen een plan of programma vormen op grond van een Europese milieurichtlijn. Aan de hand van de uitleg die het Europese Hof hieraan geeft in het Nevele-arrest, is de Afdeling bestuursrechtspraak van oordeel dat het Europese arrest geen ruimte laat voor een andere conclusie dan dat voor de Nederlandse windturbinenormen een milieubeoordeling had moeten worden gemaakt.

Gevolg tussenuitspraak – regering aan zet Het gevolg van de uitspraak is dat overheden de windturbinenormen in het Activiteitenbesluit en de Activiteitenregeling niet mogen gebruiken voor windturbineparken totdat een milieubeoordeling is gemaakt. De regering is nu aan zet om zo’n milieubeoordeling te maken. Als die beoordeling op juiste wijze is afgerond, dan staat het overheden weer vrij om aan te sluiten bij de windturbinenormen die dan mogelijk zijn gewijzigd.

In de tussentijd De uitspraak betekent niet dat er in de tussentijd geen nieuwe besluiten meer kunnen worden genomen over windturbineparken. De gemeenteraad is bij een bestemmingsplan niet verplicht om aan te sluiten bij de windturbinenormen uit het Activiteitenbesluit en de Activiteitenregeling. Hij kan in een bestemmingsplan eigen

normen stellen, als deze normen maar goed worden gemotiveerd voor het concrete bestemmingsplan. In deze procedure heeft de gemeenteraad van Eemsdelta aangegeven de mogelijkheid te willen krijgen om het bestemmingsplan en de omgevingsvergunning te herstellen door eigen normen voor de windturbines vast te stellen. De Afdeling bestuursrechtspraak geeft de gemeenteraad daarvoor in de tussenuitspraak van vandaag 26 weken de tijd. Daarna zal de Afdeling bestuursrechtspraak een definitieve uitspraak doen over het bestemmingsplan en de omgevingsvergunning voor het windpark.

Lees hier de volledige tekst van de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak met zaaknummer: Lees uitspraak