1.19 - Bijlage 1 -Strategische agenda en actieprogramma 2024 -2028
Tekst van het document
Strategische agenda en actieprogramma 2024-2028 “West-Brabant in transitie naar een nieuwe economie”
Inhoudsopgave Voorwoord 4 1. De context van de regionale samenwerking 7 1.1 Inleiding 7 1.2 Koers Economic Board West-Brabant 9 1.3 Economische Agenda 10 2023-2026 (EBWB) 1.4 Meervoudige waardecreatie en 11 Brede Welvaart als nieuw overheidsbeleid 2. Rol RWB en samenwerking 2.1 Rol RWB Multiplyer en lobby 2.2 De kracht van samenwerken in een multihelix netwerk Samenwerking RWB-REWIN Wisselwerking RWB - stedelijke regio’s
2
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
12 12 13 14 15 16
3. Organisatie, sturing en verantwoording 3.1 Dynamisch actieprogramma 3.2 Werkstructuur en Bestuurlijk Opdrachtgeverschap
17 17 19
4. Actieprogramma 2024-2028 4.1 Inleiding 4.2 Richtinggevende doelen 4.3 Programma Plantaardige regio 4.4 Programma Circulaire regio 4.5 Programma Innovatieve regio
20 20 20 21 25 28
5. Capaciteit en financiën
32
De kracht van verandering ligt niet in systemen besloten Maar hangt af van menselijke wil in bewustzijn, denken en handelen De armen uitsteken Ruimte voor nieuw denken Transitie als het nieuwe anders Van plannen naar werkelijkheid Lineair wordt circulair Data omarmd Mensen die mét elkaar Niet tegen elkaar Wonen, werken, leven Bereikbaar en aantrekkelijk Talentvol en gezond Blijft West-Brabant mijn thuis Vroeger, nu, later Mijn vaste grond
3
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Voorwoord De regionale samenwerking in West-Brabant was de afgelopen jaren volop in beweging. Ook de komende jaren zal dat zo zijn. Gezien de grote maatschappelijke opgaven waar we voor staan is dit onontkoombaar. De regio staat voor een aantal transities, zoals circulaire economie, eiwittransitie, energietransitie. Daarnaast zijn er in de verstedelijkingsregio’s belangrijke stappen gezet op het gebied van ruimtelijkefysieke agenda’s. Het is een serieuze uitdaging om het overzicht te behouden én steeds te bezien wat het juiste platform is om taken te beleggen Het is bepalend voor de voortgang en het tempo dat we maken. Het vraagt om een continu, open gesprek met elkaar. Waarbij we moeten durven te kiezen, soms loslaten en soms kiezen voor het grotere geheel. De samenwerking is daarbij vrijwillig en tegelijkertijd niet vrijblijvend. Economische samenwerking is noodzakelijk en succesvol Binnen de regio werken we sinds mei 2017 samen aan de versterking van het economisch vestigingsklimaat. Met Samen sterk voor werk werd een duidelijke focus gekozen voor de samenwerking binnen West-Brabant. In het aflopende actieprogramma 2018-2023 heeft RWB gewerkt aan economische structuurversterking via vier pijlers: economie, arbeidsmarkt, mobiliteit en ruimte.
4
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
De noodzaak om hierop in te zetten werd nog eens extra onderstreept door de waarschuwing van Prof. Dr. Tordoir (2018). Hij signaleerde dat gebrek aan tijdige vernieuwing een reëel risico is voor het bestaande West-Brabantse bedrijfsleven. Er is te weinig innovatie en daarmee komen welvaart en welzijn op termijn onder druk. Daarnaast was de constatering dat de overheid deze opgaven niet alleen aankan, maar in samenwerking met het bedrijfsleven, kennisinstellingen en onderwijs moet oppakken. Samen met maatschappelijke partners is de Economic Board West-Brabant (EBWB) opgericht. De EBWB richtte zich vanaf 2018 op het versterken van de innovatiekracht van de sectoren Agrofood-Biobased, Logistiek, Smart Maintenance en Creatieve Diensten. Hiermee is een verdere invulling gegeven aan de versterking van regionale netwerken. Zo werden innovatieve broedplaatsen (bv. Delta Agrifood Business lab, Breda Robotics, Treeport Excellence Centre) opgericht, en hebben we succesvol meerdere financieringsstromen naar de regio gehaald zoals de Regiodeal en het Just Transition Fund. Vanuit RWB is voortgang geboekt via programma’s als Vitaal Buitengebied, Sterke Steden, Human Capital Agenda en Circulaire Economie.
Nieuwe koers: West-Brabant als plantaardige, circulaire en innovatieve regio Zoals gezegd blijven West-Brabant en haar omgeving in beweging. Voor de komende jaren is een nieuwe economische koers vastgesteld door de samenwerkingspartners binnen EBWB: “De Economic Board West-Brabant heeft bewust gekozen om zowel in Nederland als in Europa een pionier te zijn. We doen dit omdat het urgent is, omdat we het willen en omdat we het laten zien. Onze nieuwe economie is groen, duurzaam en sociaal, en het zal een sprong voorwaarts betekenen in zowel welvaart als welzijn voor West-Brabant.” De nieuwe koers van de EBWB naar de nieuwe economie scherpt de focus nog verder aan. RWB geeft verdere invulling aan het versterken van het economisch vestigingsklimaat van West-Brabant door een duidelijke positionering als plantaardige regio, als circulaire regio en innovatieve regio. We bouwen daarbij voort op het inhoudelijk fundament dat de afgelopen bestuursperiode is gelegd. Tegelijkertijd vragen de gewijzigde maatschappelijke en bestuurlijke context met de opkomst van de
5
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
verstedelijkingsregio’s (de Stedelijke Regio Breda-Tilburg aan de oostkant en West-Brabant West aan de westkant van onze regio) om duidelijke besluiten over de taken van RWB en het steviger organiseren op inhoudelijke samenwerking en samenhang in West-Brabant. De beschikbare middelen en capaciteit bij de gemeenten in de regio zijn beperkt terwijl de noodzaak tot onderlinge coördinatie op inhoud en behoud van het gezamenlijke overzicht toeneemt. Deze strategische agenda geeft niet alleen een verdergaand perspectief en daarmee richting, maar ook een concrete invulling van acties voor de komende paar jaar. Flexibel, maar niet vrijblijvend samenwerken aan een nieuwe economie Met de voorliggende strategische agenda richten we ons op de toekomst tot 2030. Tussen 2023 en 2026 ligt de focus van RWB op de voorwaardenscheppende kant van een gunstig economisch vestigingsklimaat voor de plantaardige, circulaire en innovatieve economie. Samenwerking tussen de gemeenten is essentieel bij de uitvoering van deze ambities. Via RWB maken we als samenwerkende gemeenten regionale keuzes en bepalen we de inhoudelijke voortgang. Uiteindelijk nemen we als gemeenten zelf concrete beslissingen op
uitvoeringsniveau. Of het nu gaat om de ontwikkeling van bedrijventerreinen, de bouw van biobased woningen, kaderstelling via inkoopbeleid, de facilitering van fieldlabs of gezamenlijke subsidieaanvragen bij het Rijk of Europa. Deze strategische agenda en de actielijnen per programma zijn niet in beton gegoten. De komende jaren zullen er taken verschuiven vanuit RWB naar de stedelijke regio’s. Daadwerkelijke realisatie en uitvoeringskracht vragen ook minder vrijblijvendheid. Dat biedt duidelijkheid voor de betrokken bestuurders en ambtenaren van onze gemeenten, en voor de regionale werkorganisatie zelf. Op inhoud en op capaciteit zijn de compacte werkorganisatie RWB en de gemeenten wederzijds afhankelijk. Sturen op realisatiekracht vraagt dan om expliciete contractering. We zullen monitoren welke inhoudelijke voortgang wordt geboekt en twee jaarlijks voortgang op doelrealisatie en invulling van de ambities bespreken. De borging van de RWBactiviteiten in termen van doelen en ureninzet vindt plaats via de begroting van RWB. Inhoudelijk wordt gerapporteerd aan de Commissies van Advies en het Strategisch Beraad. Expliciete besluitvorming, professioneel opdrachtgeverschap, een heldere governance en een open samenwerkingscultuur
6
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
zijn hiertoe nodig. Een kerngroep van gemeentesecretarissen heeft zich bereid verklaard om hier de komende jaren verder op toe te zien. Waarbij de scope is gericht op het functioneren van de bredere ruimtelijk-economische samenwerking in West-Brabant. Er gebeurt immers veel op de diverse schaalniveaus. De onderlinge samenhang en afstemming is een blijvende uitdaging. Tijdens de gesprekken die de afgelopen maanden plaatsvonden in de aanloop naar dit actieprogramma, hebben wij de betrokkenheid van onze collega-bestuurders en onze triple helix-partners ervaren. Samen geven we de bestuurlijke aandacht die nodig is voor het verwezenlijken van een nieuwe economie. Dit sterkt ons vertrouwen dat we in West-Brabant de gewenste nieuwe economie zullen realiseren. Paul Depla & Steven Adriaansen Voorzitter Strategisch beraad en Bestuurlijk Opdrachtgever Strategische Agenda Regio West Brabant
1. De context van de regionale samenwerking 1.1 Inleiding De Sagrada Familia in Barcelona nadert zijn voltooiing. Er wordt al meer dan 140 jaar gewerkt aan deze basiliek. Gestart onder Gaudi in 1882, betaald door giften, zijn de bouwplannen steeds aangepast op nieuwe inzichten. En tegelijkertijd is de basisdroom dezelfde gebleven. We hebben als mens lange termijnvisies nodig om geleidelijk maar gestaag betere versies van onszelf te realiseren. De strategische agenda van RWB gaat ook uit van een lange termijnvisie. Het is de eigenstandige agenda van de samenwerkende gemeenten in West-Brabant, gericht op de realisatie van een nieuwe economie. Deze agenda is van, door
en voor de deelnemende gemeenten. Hiermee wordt de inzet bepaald van zowel de werkorganisatie RWB als de hieraan verbonden capaciteit van samenwerkende gemeenten en externe partners. Op basis van deze agenda wordt door gemeenten onderling, en ook met andere overheden (waterschappen, provincies, Rijk, Vlaanderen, Europa) en andere samenwerkingen (verstedelijkingsregio’s, Hart van Brabant, Vlaanderen, etc.) gewerkt.
Figuur 1: Strategische Agenda Regio West Brabant
7
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Realisatie van de West-Brabantse economische ambitie vraagt om intensieve samenwerking tussen het bedrijfsleven, de overheden en de kennisinstellingen in West-Brabant en daarbuiten. De overheid is verantwoordelijk voor de voorwaardenscheppende aspecten (randvoorwaarden economisch vestigingsklimaat) voor de transitie naar de nieuwe economie. Dat vraagt om bijvoorbeeld selectief te zijn in ruimtelijke claims of het komen tot collectieve normstelling bij inkoopbeleid. Gemeenten bepalen zelf in welke mate zij hiertoe bereid zijn. De transitie naar de nieuwe economie vraagt om een andere rolneming en uitbreiding van het handelingsrepertoire door de overheid. Want: “niet de overheid regelt het, maar de overheid en de samenleving doen het samen.”1 Dat betekent meer inspelen op de omgeving en grotere bereidheid om te experimenteren om daar vervolgens van te leren. We gaan dan ook geleidelijk aan van een traditionele mindset gericht op doel-middel redeneringen en resultaatgericht sturen naar een aanvulling van het overheidsrepertoire met netwerksturing, co-creatie en ervaringsgericht leren.
1 2
8
NSOB - Essay Governance voor transities.pdf VUCA
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Voorbeelden daarvan zijn FieldLabs en Communities of Practice (learning communities). Dat is nodig om als overheid in te kunnen spelen op snelle veranderingen, onzekerheid en dilemma’s die de grote maatschappelijke opgaven met zich meebrengen.2
1.2 Ambitie Economic Board West-Brabant Partners in de Economic Board West-Brabant onderkennen dat de transitie naar de nieuwe economie samengaat met meerdere structurele, systemische veranderingen binnen onze maatschappij. Een toekomstgerichte nieuwe economie is daarom per definitie transitiegericht. Voorbeelden van transities zijn die op het gebied van energie, eiwit en voedsel, grondstoffen- en materialen, circulaire economie en klimaat. Hun karakter maakt ze urgent. Ze zijn onontkoombaar en hebben grote impact op bestaande praktijken.3 Mede daarom brengen transities dilemma’s met zich mee en zijn keuzes aan de orde.4 Het omgaan met onzekerheden brengt ongemak voor ambtenaren met zich mee en vraagt om bestuurlijk leiderschap.5 Onderwijs, kennisinstellingen, bedrijven en overheid hebben al veel nagedacht welke toekomst voor West-Brabant kansrijk is. Dat heeft geleid tot de volgende ambitie voor WestBrabant in 20306:
Figuur 2: Rabobank, Otto Raspe
“West-Brabant is in Nederland dé voorloper in de transitie naar de nieuwe economie en is de plek voor innovatieve ondernemers die daaraan bijdragen.” Transitiepraktijk - Over transities (transitionsinpractice.nl) Rotmans en Verheijden, Omarm de chaos (2022). 5 Braams, De Transformatieve overheid (2023) 6 Ambitiedocument EBWB West-Brabant 2030 - West-Brabant in transitie naar de nieuwe economie 3 4
9
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
1.3 Economische Agenda 2023-2026 (EBWB)7 Voor de EBWB is het uitgangspunt maatschappelijke waardecreatie met economische ontwikkeling als middel. Economie wordt dus ingezet voor het creëren van welvaart én welzijn. We zijn niet langer gericht op kwantitatieve financiële groei (Bruto Regionaal Product), maar op kwalitatieve maatschappelijke groei (Brede Welvaart). Op hoofdlijnen zet EBWB met de Economische Agenda 20232026 in op overlappende thema’s ‘Duurzame Economie’ en ‘Innovatief Ondernemen’, met een accent op het versterken van netwerken, leiderschap en nieuwe kennis. Binnen het thema duurzame economie staat de transitie van dierlijke naar plantaardige eiwitten centraal, naar plantaardige non-food toepassingen en van lineair naar circulair ondernemen. Binnen het thema innovatief ondernemen ligt de nadruk op het ontwikkelen van startups en scale-ups binnen het thema duurzame economie. De kanteling van een sectorale economische agenda naar een transitiegerichte, thematische agenda sluit aan bij de maatschappelijke opgaven en transities en bouwt voort op dat waar de regio van oudsher sterk in is, het DNA van de regio .
Figuur 3: Economische Agenda 2023-2027 (EBWB)
Economische Agenda West-Brabant 2023-2026 (EBWB) Evaluatie ‘Hub voor vernieuwend ondernemerschap’ WestBrabant (2019-2022) – met een vooruitblik naar het nieuwe programma (Utrecht University School of Economics / Birch, 2022)
7 8
10
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
1.4 Meervoudige waardecreatie en Brede Welvaart als nieuw overheidsbeleid De keuzes die we de komende jaren als regio maken zijn perspectief gevoelig. Dat wil zeggen dat het mens- en wereldbeeld van spelers bepalend is voor de probleemdiagnose, de waardering van werkrichtingen en voor de bereidheid om een aandeel te nemen9. Brede Welvaart is inmiddels uitgangspunt van rijksbeleid en vormt het vertrekpunt van Regio Deals10. Meervoudige waardecreatie staat centraal; niet alleen financieeleconomische baten en lasten maar ook sociale en omgevingswaarden tellen mee. Dit gegeven daagt ons uit om op een andere manier naar economische ontwikkeling te kijken. De nadruk op economisch groei vermindert en de aandacht voor kwalitatieve maatschappelijke groei neemt toe. Deze nieuwe manier van kijken en denken vraagt om dialoog en ervaringsgericht leren. Een gezamenlijk beeld bij een waardevolle toekomst helpt om polarisatie tegen te gaan, vertrouwen te vergroten en eigenaarschap te creëren.
De Witt, Annick. (2013). Worldviews and the transformation to sustainable societies. An exploration of the cultural and psychological dimensions of our global environmental challenges. 10 Brede welvaart als nieuw uitgangspunt voor overheidsbeleid Platform Overheid 9
11
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
2. Rol RWB en samenwerking 2.1 Rol RWB RWB heeft een eigenstandige verantwoordelijkheid als overheid. De samenwerkende gemeenten maken afwegingen die bij het primaat van overheden horen. Denk daarbij aan de inrichting en reservering van de ruimte, de ontwikkeling van mobiliteit, eisen vanuit water- en bodemkwaliteit, faciliteren van circulariteit en maatschappelijke effecten van economische ontwikkeling. RWB werkt daarbij vanuit de volgende drie principes:
overzicht van ontwikkelingen op alle schaalniveaus ‘s en massa en lobby richting provincie, Rijk en Europa voor de nieuwe economie. RWB genereert daarbij een financiële multiplier van 2-3. RWB voert de agenda vanuit haar inzicht, overzicht en expertise en geeft invulling aan vragen en opgaven vanuit de gemeentelijke agenda’s rond de nieuwe economie. RWB adviseert gevraagd en ongevraagd.
1. RWB-agenda voert namens de 16 West-Brabantse gemeenten het overheidsaandeel uit in het EBWBprogramma tot 2030. Gemeenten vullen zo de verantwoordelijkheid in voor de triple helix samenwerking van de EBWB door te voorzien in de randvoorwaarden voor de realisatie van de nieuwe economie. De RWBagenda sluit dan ook aan op het REWIN-programma dat gericht is op de ondernemerskant van de nieuwe economie.
3. Het is aan gemeenten om lokale instrumenten zoals bestemmingsplannen, inkoopbeleid en grondbeleid te matchen met de voorwaardenscheppende rol. We inventariseren in 2024 welke gemeenten hierop willen samenwerken, hetzij als gehele regio, hetzij als deelcoalitie. In 2025-2027 worden acties opgezet en gerealiseerd. Een voorbeeld is het regionaal bepalen van het aandeel biobased bouwen in de totale bouwopgave.
2. RWB-agenda ondersteunt en helpt de 16 West-Brabantse gemeenten in het maken van keuzen rondom de kleinere en grotere ruimtelijk-fysieke en sociaal-economische transities. De meerwaarde van RWB ligt in kennis, inzicht,
12
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
RWB vervult diverse rollen: coördineren, faciliteren, aanjagen, reflectie en adviseren: • Netwerken opbouwen en onderhouden (regionaal en bovenregionaal) • Kennis bevorderen en lerend vermogen vergroten • Signaleren, agenderen, adresseren (incl. monitoring) • Agenda’s verbinden via lobby • Kennis en ervaringen uit pilots delen • Multiplier genereren middels subsidies en cofinancieringen RWB bevordert dat acties en activiteiten in onze regio op elkaar zijn afgestemd en bijdragen aan de het realiseren van de nieuwe economie. Om dat te kunnen doen oriënteert RWB zich op ontwikkelingen op alle overheidsniveaus: lokaal, regionaal, provinciaal en (inter)nationaal. Multiplier en lobby Eén van de rollen is het genereren van een financiële multiplier voor de regio. RWB voert lobby om middelen en beleidsruimte te organiseren waarmee vraagstukken in de stedelijke regio’s en gemeenten kunnen worden opgelost. Een voorbeeld van de multiplier is het Just Transition Fund. Er is €58 miljoen Europese co-financiering (max 50%)
beschikbaar voor partijen in de regio om de effecten van klimaattransitie op economie en werkgelegenheid op te vangen.11 Een ander voorbeeld is de Regiodeal 5e tranche. Er is een propositie ingediend om te komen tot een versterking van de brede welvaart in West-Brabant door in te zetten op een Plantaardige Regio. De propositie heeft een omvang van €77 miljoen, waarbij €30 miljoen aan Rijksbijdrage wordt gevraagd.12 Rijk en Europa De inzet op subsidiewerving en lobby wordt versterkt. Actief wordt verbinding gelegd met Rijk en Europa om externe middelen te genereren op de drie programma’s. Zo participeert RWB al in het Europese programma voor circulaire regio’s en verkent zij verder welke subsidiekansen er zijn voor de deelnemende gemeenten op het inhoudelijk programma van de regio. Via het lobby netwerk is er een afstemming met triple helix partners over regio overstijgende agendabouw zoals arbeidsmarktvraagstukken, grensoverschrijdende relaties, en benutting en uitbreiding van netwerken op rijks- en Europees niveau. 11 12
13
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
RWB | Subsidies: Just Transition Fund (JTF) (west-brabant.eu) Regio Deals | Rijksoverheid.nl
2.2 De kracht van samenwerken in een multihelix netwerk De complexiteit van de opgaven vraagt om multihelixsamenwerking op basis van gedeeld eigenaarschap, want niemand kan dit alleen.13 Het netwerk van RWB bestaat uit de 16 deelnemende gemeenten, andere overheden (provincies, Rijk, Waterschap), REWIN, kennis- en onderwijsinstellingen (AVANS, BUAS, CURIO, HAS, UvT, Wageningen, etc.), bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties. Waar dat kansrijk is bouwt RWB het netwerk uit met andere multihelixpartners, bijvoorbeeld coöperaties en (burger) initiatieven. RWB doet dat altijd vanuit het perspectief van de transitie naar de nieuwe economie, in de context van Brede Welvaart. Naast samenwerking binnen de regio, versterken we onze netwerken door verbindingen te leggen met platforms en organisaties in andere regio’s, zoals de OP Zuid samenwerking met de provincie Zeeland.
Lamberigts en Schipper; Gedeeld eigenaarschap - complexe veranderopgaven (2016) 14 Versterking Plantbased Hub West-Brabant – de kracht van het netwerk (APPM, 2022) 13
14
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Figuur 4: illustratie samenwerking en faciliteiten plantaardige regio14
Samenwerking RWB – REWIN REWIN15 vervult een rol als secretaris voor de EBWB. Daarnaast realiseert REWIN via haar uitvoeringsprogramma’s de door de EBWB ingezette koers en stelt daarbij de ondernemerskant van de triple helix samenwerking centraal. REWIN organiseert samenwerkingen tussen bedrijven en stimuleert toegepaste innovaties. RWB is verantwoordelijk voor de overheidsdeelname in de EBWB. RWB levert haar aandeel door samen met gemeenten te organiseren op de realisatie van de randvoorwaarden die nodig zijn om het regionaal ecosysteem te versterken. REWIN en RWB zijn beide nodig als spiegels van elkaar om de koers van de EBWB te realiseren. Het is een overheidsverantwoordelijkheid om tot maatschappelijk afgewogen keuzes hierin te komen. Daarnaast richt RWB zich op het inspelen op kansrijke subsidies, het organiseren van (regionale) subsidieaanvragen en aanpassing regelgeving bij andere overheden (provincie, Rijk, EU). RWB heeft deze kwaliteit en expertise in huis en biedt daarmee meerwaarde voor het merendeel van de gemeenten dit niet heeft. 15
15
REWIN
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Door de activiteiten op elkaar af te stemmen, ieder vanuit eigen rol en taakgebied, genereren RWB en REWIN samen meer impact. In 2024 thematiseren RWB en REWIN drie punten waarop ze actief capaciteit en inhoud afstemmen. Op dit moment is dat al op het gebied van circulaire economie en plantbased al het geval. Hier wordt innovatie als programma aan toegevoegd.
Wisselwerking RWB - stedelijke regio’s Gemeenten werken subregionaal samen op het niveau van het zogenaamde “daily urban system”. In onze regio bestaan twee knooppunten: de Stedelijke Regio BredaTilburg (SRBT) en West-Brabant West (SRWBW). Deze hebben ook een status in de context van het NOVEX Rijksbeleid, gericht op ruimtelijke kaderstelling. Hier krijgen de verstedelijkingsstrategieën steeds meer vorm en inhoud en hier vindt integrale afweging op ruimtelijk-fysieke vraagstukken plaats: wonen, werken, bereikbaarheid, natuur, landbouw etc. De ontwikkelfase waarin de twee stedelijke regio’s zich bevinden verschilt.
beleggen. Dat vraagt de nodige flexibiliteit. Het past goed bij transitiesturing om meer de variëteit in behoeften als uitgangspunt te nemen omdat het principe one size fits all niet langer werkt.
Parallel aan de opkomst van de verstedelijkingsregio’s is er op districtsniveau behoefte om maatschappelijke samenhangen te bedienen. Dat roept de vraag op welk schaalniveau het meest passend is om een concreet vraagstuk of maatschappelijke opgave te bedienen. Omdat de gedachten over vorm en de balans tussen samenwerkingsverbanden nog in ontwikkeling zijn is het praktisch om het gesprek hierover de komende tijd te blijven voeren en intussen waar dat al kan taken te
16
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Figuur 5: Regionaal speelveld met districten en stedelijke regio’s
3. Organisatie, sturing en verantwoording 3.1 Dynamisch actieprogramma Het actieprogramma heeft een adaptief en dynamisch karakter. Adaptief en dynamisch werken houdt in dat we zorgen voor wendbaarheid in ons programma en de perspectieven op lange termijn continu verbinden met activiteiten op de korte termijn (groot denken, klein doen). Dit is nodig omdat de wereld om ons heen snel verandert en de opgaven geen eenduidige en kenbare oplossingen vooraf kennen. Daarbij willen we weten en kunnen beoordelen wat de voortgang en de ontwikkeling op de hoofdkoers is en deze kunnen bijstellen. Concretisering gebeurt in jaarplannen. We bekijken jaarlijks of we nog steeds het juiste doen. We wegen nieuwe urgenties en kansen. Dat doen we als volgt: •
17
Toekomstverkenning: halverwege de looptijd van dit programma herijken we onze trendverkenning. We werken met toekomstscenario’s om ons een beeld te kunnen vormen van hoe de toekomst eruit zou kunnen zien en hoe we hierop kunnen anticiperen. We leggen hierbij een de focus op nader te bepalen impactvolle sectoren, ketens of gemeenschappen. En doen dat samen met hen, REWIN, kennisinstellingen en de creatieve sector
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
•
Dialoog: We voeren een continue strategische dialoog met partners en stakeholders in ons netwerk, over ambitie, voortgang en de betekenis van trends, ontwikkelingen en toekomstscenario’s voor ons programma. Dat doen we onder andere in kopgroepen, stuurgroepen, klankbordgroepen, transitie- en regiolabs en andere (multi-helix) platforms. • Monitor: we monitoren om te zien of we op koers lopen of dat bijstelling nodig is. Dat doen we op verschillende niveaus: ჿ Binnen de programma’s vindt reflexieve monitoring plaats. Dit instrument is een gestructureerde manier van kijken naar inhoudelijke ontwikkelingen en op basis daarvan de volgende stappen bepalen. Het stelt in staat om wat we nog niet weten geleidelijk aan in te vullen. ჿ Jaarlijkse monitoring van ons werkprogramma op het niveau van activiteiten en projecten (output). ჿ Monitoring op hoe we er als regio voor staan en hoe we ons ontwikkelen ook ten opzichte van andere regio’s, in samenwerking met REWIN (outcome). ჿ Bijzondere aandacht heeft de monitoring op de toedeling van taken en activiteiten aan het juiste schaalniveau, waaronder de stedelijke regio’s.
•
Kiezen en bijstellen: Uiteindelijk gaat het Algemeen Bestuur over de keuzes die we maken. We sluiten hiervoor aan op de reguliere Planning & Controlcyclus. Projecten en activiteiten wegen we, binnen beschikbare middelen, integraal af op basis van meervoudige waardecreatie; de bijdrage aan de regionale ambitie (opgaven en transities) en brede welvaart (“schuifmaat”). De begroting en het jaarplan geven jaarlijks concreet invulling aan het werkprogramma. Na 2026 is een tussentijds evaluatiemoment voorzien, op basis waarvan bijstelling kan plaatsvinden.
Monitoring, verantwoording en bijstelling van het actieprogramma is op verschillende manieren bestuurlijk geborgd. Bestuurders vormen belangrijke schakelpunten tussen verschillende bronnen van informatie. Uiteindelijk besluiten het Strategisch Beraad en het Algemeen Bestuur.
18
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
3.2 Werkstructuur en Bestuurlijk Opdrachtgeverschap De huidige werkstructuur van RWB voorziet in Commissies van Advies, een Strategisch Beraad en het Algemeen Bestuur. In de Commissies van Advies komen de regionale portefeuillehouders bijeen om tot advisering over beslispunten te komen. De afgelopen jaren waren er commissies voor Ruimte, Economie, Arbeidsmarkt en Mobiliteit. Hoewel de structuur op zich goed werkte is er behoefte aan aanpassing van de afstemming. Een eerste observatie betreft de bestuurlijke drukte. Een tweede observatie is dat de portefeuillehouders aan tafel soms over thema’s adviseren die lokaal bij een collega-bestuurders in de portefeuille zitten. Dat geeft het risico van gaten in kennis cq overdracht in het college. Een derde observatie is dat de inhoud van de nieuwe programma’s niet logisch aansluit op de huidige, pijlergerichte, Commissies van Advies. Een vierde observatie is dat de actuele afstemming overheidsintern gericht is, terwijl de activiteiten voor een belangrijk deel in een multihelix context plaatsvinden. Daar moet dan ook de aandacht en tijdsinzet op gericht zijn.
19
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Medio 2023 is een foto van de regionale governance in opdracht van door de secretarissen opgesteld. Deze toont aan dat we op afstemming, optimale inzet en slagkracht bij de regionale samenwerking kunnen verbeteren. In 2024 wordt actief uitwerking gegeven aan de opgaven zoals geformuleerd in deze analyse. De eerste gedachten zijn om een nieuwe structuur van Bestuurlijk Opdrachtgeverschap-Ambtelijk Opdrachtnemerschap in te richten met voor ieder programma een bestuurder die als ambassadeur namens hun collega’s het voortouw nemen. Dat vraagt enerzijds om tijdsinzet van deze bestuurders en anderzijds om loslaten bij andere bestuurders. De bestaande ambtelijke ondersteuningsstructuur (contactambtenaren, adjudanten overleg en strategennetwerk, kopgroepen en werkgroepen) wordt eveneens herontworpen. De gemeentesecretarissen hebben hierin het voortouw. In Q1 2024 zal een voorstel voor een nieuwe ondersteuningsstructuur worden voorgelegd.
4. Actieprogramma 4.1 Inleiding
4.2 Richtinggevende doelen
De nieuwe economie maken we door te focussen op onze plantaardige, circulaire en innovatieve economie. De nieuwe economie is groen, duurzaam en sociaal: de nieuwe economie verbetert onze brede welvaart. RWB werkt hieraan in de programma’s Plantaardige regio, Circulaire regio en Innovatieve regio. Met deze programma’s sluiten we aan op de Economische Agenda van EBWB en bouwen we voort op het fundament dat de afgelopen bestuursperiode is gelegd. De programma’s hangen onderling samen.
Vanuit de West-Brabantse ambitie om dé voorloper te zijn in de transitie naar de nieuwe economie en de plek te zijn voor innovatieve ondernemers die daaraan bijdragen, heeft RWB de volgende richtinggevende doelen16, met perspectief 2030, geformuleerd: 1. Veerkrachtige overheid, die uitdrukt dat de WestBrabantse overheidspartners zich toekomstgericht ontwikkelen in leiderschap, transitiegericht werken en lerend vermogen. In kennis, bewustzijn en attitude. 2. Sterke netwerksamenwerking tussen West-Brabantse overheden onderling en tussen overheid en andere relevante partners (multi helix) in het netwerk, gericht op synergie, uitvoeringskracht, lerend vermogen. 3. Krachtige positionering van West-Brabant, in Nederland en Europa. 4. Stimulerend vestigingsklimaat voor innovatieve ondernemers die bijdragen aan de transitie naar de nieuwe economie. Deze richtinggevende doelen lopen als een rode draad door de drie programma’s.
Gebaseerd op Werken aan Programma’s – Samen naar de kern van je programma 16
20
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
2.1 Programma Plantaardige regio De regio streeft ernaar om zowel binnen Nederland als in heel Europa een vooraanstaande positie te verwerven als een innovatieve plantaardige hub. We richten ons op duurzaamheid, kwaliteit, toegevoegde waarde en innovatie als drijvende krachten achter deze ontwikkeling. Deze visie stelt West-Brabant in staat om zich te positioneren als een invloedrijk centrum binnen de snelgroeiende markt van plantaardige producten. Het concept van een “plantaardige regio” omvat veel meer dan alleen voedselproductie. Het betreft bouwstof, brandstof, medicijnen en een breed scala aan plantaardige toepassingen in land-, tuin- en bosbouw. In dit programma worden de strategische lijnen verkend en acties benoemd om deze ambitie te verwezenlijken en een duurzame, welvarende toekomst te bevorderen voor West-Brabant en daarbuiten. Met onze 16 gemeenten en REWIN werken we aan dit doel. RWB faciliteert de besluitvorming over wat we als overheden voorwaardenscheppend moeten faciliteren. De agenda bestaat daarom tot 2026 uit drie lijnen met concrete activiteiten.
21
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
2.1 Programma Plantaardige regio Actielijn 1: Positioneren en profileren van West-Brabant als “Plantaardige regio” West-Brabant heeft de potentie om een internationaal erkende leider te worden op het gebied van plantaardige voeding en non-food toepassingen. Met een sterke agrarische traditie en een divers landschap, is de regio bij uitstek geschikt om te floreren in de opkomende markt van plantaardige voeding en non-food toepassingen. Met de juiste strategische positionering kan West-Brabant uitgroeien tot dé Europese hub voor plantaardige innovatie, waar bedrijven en investeerders samenkomen om te profiteren van de kennis, infrastructuur en samenwerkingsmogelijkheden die de regio te bieden heeft. Door ons te richten op duurzaamheid, kwaliteit en innovatie kunnen we een vooraanstaande positie verwerven in de snelgroeiende markt van plantaardige producten. Resultaat West-Brabant heeft een vooraanstaande positie in Nederland als innovatieve plantaardige regio om door te groeien naar dé Europese hub.
22
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Wat RWB daarvoor gaat doen: RWB ontwikkelt met partners in het triple helixnetwerk een propositie (uitdagende stip op de horizon) en een positioneringsstrategie voor Plantaardig West-Brabant en faciliteert gemeenten deze te vertalen naar gemeentelijk beleid. Daarnaast investeert RWB samenwerking met en in bovenregionale plantaardige netwerken, bijvoorbeeld met Noordoost-Brabant, Food Valley, Innolab Agrifood, Brightlands Campus Venlo, Zeeland en Groningen en de Vlaams-Nederlandse Delta.
2.1 Programma Plantaardige regio Actielijn 2: Meer innovatiekracht door toegespitste ontwikkeling en toepassing van kennis en kunde Versterking van West-Brabant als Plantaardige regio vraagt om een vestigingsklimaat gericht op open innovatie, passende interactiemilieus voor ‘toevallige’ ontmoetingen. Denk daarbij aan campussen, fieldlabs, stationsomgevingen en binnensteden. De bereikbaarheid per openbaar vervoer van werklocaties, met name die in het buitengebied, staat onder druk. Plantaardige werklocaties zijn (en blijven) vaak het beste bereikbaar over de weg. Dit geldt zowel voor auto’s als vrachtwagens. Resultaat West-Brabant heeft een sterk vestigingsklimaat voor bedrijven die bijdragen aan Plantaardige regio (met innovatiekracht, toegepaste ontwikkeling en toepassing van kennis en kunde) Wat RWB daarvoor gaat doen: RWB signaleert op basis van onderzoek de kansen en knelpunten, agendeert oplossingen bij triple helixpartners en faciliteert en adviseert gemeenten bij het implementeren hiervan.
23
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
2.1 Programma Plantaardige regio Actielijn 3: Werken aan passende randvoorwaarden voor de plantaardige economie Onderdeel van Plantaardige regio is de landbouwtransitie. De regio West-Brabant staat voor een belangrijke uitdaging op het gebied van landbouwtransitie. Het huidige landbouwsysteem is niet langer volhoudbaar, met scheve groei van bodemopbrengsten en kosten, uitputting van de bodem en een gebrek aan flexibiliteit om in te spelen op de veranderende maatschappelijke behoeften. Om deze problemen aan te pakken en een duurzame toekomst voor de regio te waarborgen, is een grondige landbouwtransitie nodig. West-Brabant heeft een sterke basis om deze transitie te realiseren. Met excellente kennis en innovatiekracht in de plantbased economie, waarin gewassen veredeld, geteeld en verwerkt worden, kan de regio zich positioneren als een toonaangevende speler in de ontwikkeling en productie van duurzame landbouwoplossingen. Deze landbouwtransitie zal niet alleen bijdragen aan de lokale economie en voedselproductie, maar ook aan het behoud van natuurlijke hulpbronnen, het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen en het bevorderen van een gezonde leefomgeving. West-Brabant heeft de ambitie en het potentieel om de weg te banen voor een landbouwsysteem
24
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
dat zowel economisch welvarend als ecologisch verantwoord is. Resultaat De nieuwe plantaardige economie heeft de water- en bodemkwaliteit en biodiversiteit verbeterd. Wat RWB daarvoor gaat doen: RWB organiseert regionale inbreng in Rijks- en provinciaal beleid en organiseert lobby voor provinciale en rijksinvesteringen die de landbouwtransitie in West-Brabant helpen versterken. RWB ondersteunt gemeenten en andere partners in het netwerk met de keuzen die zij te maken hebben, met kennis, praktische voorbeelden en inzichten, bijvoorbeeld in hoe zij nieuwe teelten en methodes die bijdragen aan bodem, water en biodiversiteit kunnen bevorderen.
2.2 Programma Circulaire regio Europa en Nederland streven naar een circulaire economie in 2050 om klimaat- en natuurdoelen te halen en grondstoffenschaarste aan te pakken. De Economic Board West-Brabant wil vooroplopen in deze transitie en heeft richtinggevende doelen voor 2030 gesteld: 50% vermindering van primaire grondstoffen en 20% vervanging van fossiele grondstoffen door biobased alternatieven. De weerslag van hergebruik van grondstoffen op economische clusters en sectoren, menselijk kapitaal, kennis en kunde, ruimtegebruik en infrastructuur is groot. Ook heeft het impact op onze beelden over economische groei als doel op zich. We worden nadrukkelijk geconfronteerd met de planetaire grenzen (Footprint, klimaat, waterkwaliteit, beschikbaarheid van natuurlijke hulpbronnen). We weten nog weinig van wat er gebeurt en wat die weerslag zal zijn. Tegelijk willen we onze economie doorontwikkelen zodat ze bijdraagt aan onze brede welvaart. De gemeenten (en bedrijven) van West-Brabant hebben relatief weinig ervaring met de circulaire economie. Dat betekent veel met en van elkaar leren en keuzes maken. We investeren het best in innovatieve bedrijven en activiteiten die kansrijk zijn om circulair te worden. Dat vraagt om kennis over de weerslag
25
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
op de bestaande economie, het besef van de kansen die onze positie biedt en welke netwerksamenwerking we nodig hebben om samen de goede keuzen te maken. De ambitie is dat de circulaire economie van West-Brabant functioneert als een lerend ecosysteem van bedrijven, gemeenten, kennisinstellingen en gemeenschappen. Waardecreatie gaat hand in hand met het behoud van natuurlijk kapitaal dankzij nieuwe businessmodellen, effectief ingerichte productiemethodes en ketens en door gedragsverandering. Grondstoffen gaan daarbij niet meer verloren, kringlopen zijn gesloten en materialen worden hoogwaardig (her)gebruikt.
2.2 Programma Circulaire regio Actielijn 1: Slim organiseren van West-Brabant als Circulaire regio Wat voor circulaire regio willen we zijn? En wat hebben de overheden hiervoor te organiseren en te faciliteren? Gemeenten krijgen middelen van het Rijk om klimaatdoelstellingen 2030 te behalen. Waar liggen kansen in de regio om dit effectief in te zetten? Wat is nodig om effectief en efficiënt samen te werken op de juiste schaal? Resultaat Schaalvoordelen van regionale samenwerking om capaciteit en middelen in te zetten op de circulaire transitie zijn optimaal benut. Wat RWB daarvoor gaat doen RWB ontwikkelt scenario’s en actielijnen op circulaire schaal en organiseert coalities op prioritaire thema’s waarmee externe middelen kunnen worden aangetrokken (multiplier).
26
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Actielijn 2: Fysieke randvoorwaarden t.b.v. transitie circulaire regio Circulaire bedrijven en ketens vragen om fysieke vestigingsruimte met bijpassende milieuruimte, infrastructuur voor grondstoffen- en goederentransport en (duurzame) energie. En om in te kunnen spelen op aanwezige grondstofen reststromen in de regio. Resultaat West-Brabant biedt goede randvoorwaarden zoals fysieke ruimte voor circulaire economie (op basis van inzicht). Wat RWB daarvoor gaat doen: RWB brengt partijen bij elkaar en organiseert de ontwikkeling van een dashboard voor cruciale grondstof- en reststromen, infrastructuur en ruimtebeslag, waarmee knelpunten geïdentificeerd kunnen worden. Ook verkent RWB wat nodig is voor de toekomstbestendige bedrijventerreinen en de doorontwikkeling van circulaire toplocaties en campussen.
2.2 Programma Circulaire regio Actielijn 3: Versterken ecosysteem Circulaire regio De transitie naar een circulaire economie is een proces van in triple helixverband ontdekken waar kansen liggen en wat nodig is om deze te verzilveren. Dat vraagt om een aanpak op keten- en ecosysteemniveau, waarin de partners samen leren welke drempels en kansen er ervaren worden in de transitie naar een circulaire economie en hoe deze vertaald kunnen worden maatregelen. RWB werkt nauw samen met Rewin om dit lerend proces te organiseren en te faciliteren. Ook gemeenten zijn onderdeel van het ecosysteem. Resultaat: De circulaire economie in West-Brabant functioneert als lerend ecosysteem van bedrijven, gemeenten, kennisinstellingen en gemeenschappen. Wat RWB daarvoor gaat doen: RWB organiseert en faciliteert “transitielabs” waarin in triple helixverband barrières prioritaire circulaire ketens, zoals circulair en biobased bouwen, worden geïdentificeerd en vertaalt deze naar handelingsperspectief voor gemeenten en adviseert gemeenten hoe zij hun gemeentelijke rol kunnen optimaliseren.
27
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Actielijn 4: Circulaire overheid Gemeenten hebben een voorbeeldfunctie richting bedrijfsleven. De eigen organisaties hebben een slag te maken om circulair te worden. Denk aan de afdelingen die gaan over afval, inkopen en opdrachtgeven, ruimtelijke ordening, GWW, economie, sociale werkplaatsen. Maar ook de manier van denken en doen van bestuurders, raadsleden en management verandert. Daarnaast kunnen gemeenten een belangrijke rol spelen voor ons bedrijfsleven als launching customer voor circulaire producten. Samen ontdekken we hoe dit leidt tot nieuw gedrag, afspraken en normen vanuit perspectief van een 100% circulaire regio in 2050. Resultaat De bedrijfsvoering van de gemeenten in West-Brabant is voor 50% circulair in 2030. Wat RWB daarvoor gaat doen: RWB stimuleert gemeenten circulair te worden via het opzetten van een (gecoördineerd) leerprogramma, masterclasses inkopen en opdrachtgeven en best practices via online ‘scorebord’.
2.3 Programma Innovatieve regio Een innovatieve regio is een veerkrachtige regio, die “het vermogen heeft om toekomstige schokken (economisch, ecologisch, sociaal en institutioneel) op te vangen, te herstellen en zich erop voor te bereiden”17. Voorloper kunnen zijn in de transitie naar de nieuwe economie vraagt om een krachtige multi-helixsamenwerking, met een overheid die hierin leiderschap toont en die innovatieve bedrijven die hieraan bijdragen faciliteert, binnen randvoorwaarden van Brede Welvaart. RWB organiseert namens de West-Brabantse gemeenten de overheidsinbreng in de Economic Board WestBrabant. Vanuit dit programma liggen dwarsverbanden met de programma’s Plantaardige Regio en Circulaire Regio.
15
28
OECD: Resilient cities
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
2.3 Programma Innovatieve regio Actielijn 1: Investeren in een “lerende overheid” Transities geven onzekerheid. Overheden zijn gewend vanuit het algemeen belang te werken en ongewenste gevolgen te voorkomen. Een regio in transitie vraagt gemeenten die juist in deze tijd bijdragen aan een veerkrachtige regio die het vermogen heeft om schokken op te vangen omdat ze voorbereid is. Een regio in transitie naar de nieuwe economie vraagt om een “lerende overheid” die leiderschap toont en transitiegericht werkt: werken vanuit maatschappelijke meerwaarde, reflecteren op programma’s en doelstellingen en onderweg kunnen bijsturen. In deze actielijn zetten we stappen in nieuwe manieren van (samen)werken, waarin (transitiegericht) leren van en met elkaar centraal staat.
Wat RWB daarvoor gaat doen RWB introduceert instrumentarium om ervaringsgericht te werken en leren en organiseert bestuurlijke en ambtelijke kennisdeling via bijvoorbeeld masterclasses, kennisateliers, collegeconferenties.
Resultaat Gemeenten en RWB hebben kennis van ervaringsgericht leren en werken en kunnen dit implementeren in de eigen organisatie. Lerende overheid
29
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
2.3 Programma Innovatieve regio Actielijn 2: Bouwen aan een sterk vestigingsklimaat voor innovatieve bedrijven Nieuwe kennisclusters zoals Human Centred Innovation maar ook Design dragen bij aan de nieuwe economie. Zeker als ze helpen in de succesvolle vermarkting van innovatie. Een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor innovatieve bedrijven die bijdragen aan de transitie naar de nieuwe economie is een belangrijke voorwaarde voor de transitie naar de nieuwe economie. Deze bedrijven vragen bijvoorbeeld om stedelijke innovatiemilieus, kennisclusters, duurzame energievoorziening, digitalisering, talent, bereikbaarheid, mogelijkheden voor samenwerking. Wat is het profiel en de behoefte van deze innovatieve bedrijven en wat hebben ‘reguliere bedrijven’ nodig om de stap naar de nieuwe economie te kunnen zetten? Waarin kunnen gemeenten faciliteren en wat is nodig voor de afbouw van de ‘oude economie’? Met andere woorden, hoe groeien we toe naar economische ontwikkeling die bijdraagt aan de Brede Welvaart van de regio?
30
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Resultaat Sterk vestigingsklimaat voor innovatieve bedrijven die bijdragen aan de transitie naar de nieuwe economie Wat RWB daarvoor gaat doen: RWB onderzoekt wat innovatieve bedrijven in de nieuwe economie randvoorwaardelijk nodig hebben, welke locaties regionaal gezien kansrijk zijn en hoe zij elkaar kunnen versterken. RWB ontwikkelt handelingsperspectief voor gemeenten voor economische ontwikkeling in het perspectief van Brede Welvaart en voor wat nodig is voor de afbouw van de ‘oude economie’. RWB organiseert hiervoor een regionale samenwerkingsstructuur.
2.3 Programma Innovatieve regio Actielijn 3: Organiseren van krachtenbundeling en multiplier Als praktische regio vertalen we kennis (van onszelf en van anderen) in concrete producten die mensen graag hebben. Wij vergaarden de kennis en voegen zo waarde toe aan onze regio. Voor Rijk, Europa en instellingen buiten onze regio is het machtig interessant om te zien hoe wij dat doen. We binden hen graag voor langere tijd aan onze regio. Om de transitie van West-Brabant naar de nieuwe economie te helpen versnellen, voeren we een actieve lobby om WestBrabant op de kaart te zetten bij provincie, Rijk en Europa, voor beleidsruimte, passende wet- en regelgeving en financiële middelen. Daar moeten wij dan wel iets voor doen. Resultaat Provincie, Rijk en Europa investeren (meer) in West-Brabant, t.b.v. versnelling van de (transitie naar de) nieuwe economie (multiplier)
31
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Wat RWB daarvoor gaat doen RWB organiseert krachtenbundeling richting rijk, door relatiemanagement met overheden en kennispartners en het opzetten van strategische allianties binnen en buiten de regio en samenwerking in een regionaal lobbyprogramma (bijvoorbeeld RegioDeal). Om daar inhoud aan te geven, organiseert RWB, vanuit het perspectief van Brede Welvaart, de overheidsinbreng in Economic Board West-Brabant, o.a. gericht op hoe West-Brabant eruit kan zien in het tijdperk ná fossiele grondstoffen, wat dat betekent voor de stappen die we daarvoor moeten zetten en hoe we de impact monitoren. Dit gebeurt in nauwe afstemming met en inhoudelijk gevoed vanuit de andere programma’s en actielijnen.
5. Capaciteit en financiën Dit Actieprogramma is een doorontwikkeling van het Actieprogramma 2018 – 2023, waarbij verdere focus wordt gelegd op programmasturing en multipliers. Dit vraagt van RWB een andere inrichting van de capaciteit binnen het team Strategische Agenda. Niet alleen vindt er een kanteling plaats van pijler- en opgavegerichte sturing naar programmasturing, maar ook wordt een aantal thema’s (mobiliteit, bedrijventerreinen) elders in de regio belegd. 2024 wordt aangemerkt als een transitiejaar, waarin zowel het nieuwe actieprogramma RWB als een deel van de oude activiteiten door RWB gefaciliteerd wordt. In de vastgestelde begroting 2024 is voor de inhoudelijke programma’s een loonsom opgenomen van €1.149.480,. Hiermee is een capaciteit gemoeid van 11,09 fte. In het nieuwe actieprogramma wordt steviger georganiseerd op programmasturing- en ondersteuning, naast een stevige inzet op multipliers. In 2024 specifiek wordt een groot deel van de capaciteit gericht op projecten binnen de Regiodeal, waarbij regionale ureninzet verdubbeld wordt.
32
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Constatering is dat met deze bezetting minimaal wordt georganiseerd op de uitvoering van het Actieprogramma RWB 2024–2028 en dat de bestaande loonsom nodig is om dit te kunnen bekostigen. Hierin is een beperkte financiële ruimte (3%) voor verandering in het functiehuis voorzien. Verdere uitvoeringsmiddelen dienen te worden opgehaald binnen de programma’s via projectafspraken met deelnemende gemeenten en partners op middelen en capaciteit, waarbij ingezet wordt op het extra verkrijgen van subsidies om de uitvoering te versterken. Verkend kan worden of het mogelijk is om tot extra cofinancieringsmiddelen te komen via regionale fondsen. In 2024 wordt bij de uitwerking van de opgaven uit de foto op regionale samenwerking in beeld gebracht wat de minimale inzet is die gevraagd wordt van gemeenten met betrekking tot RWB. Denk aan de betrokkenheid bij de P&Ccyclus, informatiebijeenkomsten over het actieprogramma, etc. In het Jaarplan 2024 is waar mogelijk in beeld gebracht wat extra wordt gevraagd van de in de programma’s participerende gemeenten en verdere partners. Waar dit nog niet in beeld is wordt dit uitgewerkt voor 2024 en verder. Jaarlijks wordt dit geactualiseerd.
Bijlage: Jaarplan actieprogramma RWB 2024 Programma Plantaardige regio Acties 2024
Resultaten
Rollen/ competenties
Inzet gemeenten
Inzet derden
Planning
Capaciteit (uren)
Algemeen
33
Programma-coördinatie (interne afstemming programma’s, besluitvorming, afstemming bestuurders, gemeenten/ SR-en, Rewin)
Regie Strategisch advies
Q1-Q4
200
Kansen verkennen en netwerk versterken (extern gericht)
Netwerken
Q2-Q4
200
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Middelen (€)
Dekking
Actielijn 1: Positioneren en profileren van West-Brabant als “Plantaardige regio”
34
West-Brabant heeft een vooraanstaande positie in Nederland als innovatieve plantaardige regio om door te groeien naar dé Europese hub
Ontwikkelen Propositie plantaardig van Plantaardige propositie West-Brabant West-Brabant (uitdagende stip op de horizon)
Coördinatie Proces Strategisch advies
Inhoudelijke input bestuurders Ambtelijke ondersteuning voor bestuurlijke input
REWIN Ondernemers economic Board Bureau Gr8
Q2 2024
500
€100.000,Actieprogram€50.000,- RWB ma rest cofinanciering REWIN en Board
Ontwikkelen positionering Plantaardig West-Brabant
Positioneringsstrategie met communicatieplan en merk
Strategisch advies
ntb
Bas Eefje
Q3
200
-
Actiepro-gramma
Ontwikkelen van handvatten en instrumentarium voor gemeenten om bij te dragen aan de profilering van plantaardige regio
Handreiking betekenis plantaardige regio voor gemeentebeleid
Strategisch advies Netwerken
Input vanuit betrokken ambtenaren mbt beleid (bv. TOV, monitoring enz.)
Q1 t/m Q4
500
€30.000,-
€5.000,- per trekkende gemeente
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Actielijn 2: Versterken vestigingsklimaat Plantaardige regio
Regio West-Brabant heeft een sterk vestigingsklimaat voor de plantaardige regio (met innovatiekracht, toegepaste ontwikkeling en toepassing van kennis en kunde)
Onderzoek naar benodigde innovatiemilieus en fieldlabs en vertalen naar rol, instrumentarium, incl. financiering, en handvatten voor gemeenten
Handreiking naar gemeenten hoe toe te werken naar hub functie voor de plantaardige economie
Coördinatie Strategisch advies Netwerken
Organiseren Plan van aanop een aanpak pak openbaar vervoer en gedeelde mobiliteit, met in 2024 een verkenning van de aanpak
35
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Input vanuit betrokken ambtenaren
REWIN Extern bureau
Mobiliteitsambtenaren met innovatieve clusters in de gemeente
Provincie
2025
500
500
€20.000,-
Actieprogramma
Actieprogramma
Vanuit een Pakket aan gezamenlijke voorwaarden Human Capital Agenda onderzoeken welke behoefte (wonen, werken, recreëren) er is onder professionals in de plantaardige sector.
36
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Input leveren betrokken ambtenaar hca
bureau
2025
300
Actieprogramma
37
Actielijn 3: Werken aan passende randvoorwaarden voor de nieuwe plantaardige economie
De nieuwe plantaardige economie heeft de water- en bodemkwaliteit en biodiversiteit verbeterd
In samenwerking met de provincie en de waterschappen zorgen dat de nationale aanpakken van water, bodem en natuur inclusief bijbehorende rijksinvesteringsmiddelen de landbouwtransitie positief versterken (NPLG), o.a. via BPLG, met gebiedsgerichte aanpakken voor ruimte, water, bodem en biodiversiteit in samenwerking met gemeenten.
Input geleverd aan het Rijk en de provincie voor instrumenten die betrekking hebben op landbouwtransitie, zoals BPLG/NPLG
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Input leveren vanuit GGA’s en kennis omtrent landbouw
Provincie Rijk waterschappen
jaarrond
800
-
Actieprogramma
38
Onderzoek naar vernieuwende teelten of andere landbouwmethodes t.b.v. biobased bouwmaterialen en eiwitten en de impact op water, bodem, landschap en verdienmodel.
Handreiking naar gemeenten hoe nieuwe teelten en landbouwmethodes bijdragen aan bodem, water en biodiversiteit
geen
REWIN Multi-helix partners
Vanaf Q4
300
€15.000,-
Actiepro-gramma
Verkennen waar bossenstrategie van de provincie de West-Brabantse ambities van plantaardige regio kan versterken. En hoe investeringen in nieuwe economische kansen bij kunnen dragen aan de bossenstrategie.
Bod doen aan provincie op het gebied van de bossenstrategie in lijn met eigen ambities van plantaardige regio
Bereidheid tot het gezamenlijk doen van een bod
Staatsbosbeheer Natuurmonumenten waterschap provincie landschap betrokken maatschappelijke partners
Q4
600
-
Actiepro-gramma
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Programma Circulaire regio Acties 2024
Resultaten
Rollen/ competenties
Inzet gemeenten
Inzet derden
Planning
Capaciteit (uren)
Middelen (€)
Dekking
Programma-coördinatie (interne afstemming programma’s, besluitvorming, afstemming bestuurders, gemeenten/ SR-en, Rewin)
RegieStrategisch advies
nvt
nvt
jaarrond
200 uur
Actieprogramma
Kansen verkennen en netwerk versterken (extern gericht)
Strategisch denkenNetwerken
nvt
nvt
jaarrond
200 uur
Actieprogramma
Algemeen
39
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
40
Actielijn 1 Slim organiseren
Schaalvoordelen van regionale samenwerking om capaciteit en middelen in te zetten op de circulaire transitie zijn optimaal benut.
1200 uur
Verkenning en afstemming Circulaire agenda met die van Europa, Rijk en Provincie
Coalitie georganiseerd en/of samenwerking op projectniveau op prioritaire thema’s met Rijk, Provincie en EU programma’s.
Strategisch advies Netwerken
geen
geen
doorlopend
400 uur
geen
Actieprogramma
Scenario’s ontwikkelen voor circulaire regio om inzicht te krijgen wat bestuurlijke keuzes op lange termijn betekenen
Scenario’s als hulpmiddel voor bestuurlijk gesprek en inzicht in rol overheid
Conceptueel denken Praktisch organiseren
Inzet strategen, minimaal 6-8 deelnemende gemeenten
Bureau
Q2 & Q3
400 uur
15.000
Actieprogramma
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
41
Multiplier: Verkenning naar- en inzet op Groei-fondsen, CDOKE, Regiodeal)
Notitie en bod om wel of niet op subsidie in te zetten.
Actielijn 2. Fysieke randvoorwaarden tbv transitie circulaire regio
West-Brabant biedt goede fysieke randvoorwaarden zoals ruimte, infrastructuur voor circulaire economie (op basis van inzicht)
Meewerken aan inzicht in cruciale grondstof- en reststromen, infrastructuur, ruimtebelslag en randvoorwaarden vertalen naar regionale situatie
Regionaal dashboard om knelpunten te identificeren in transitie, inclusief af te bouwen bedrijvigheid.
Strategisch advies Schrijven
Inzet afhankelijk van keuze subsidie, coalition of the willing formeren
Provincie
Jaarrond
400 uur
15.000
Actieprogramma, mogelijk provincie
15.000
Actieprogramma
800 uur
Strategisch advies (extern) Ruimtelijke denkers
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Gemeenten, afstemmen verstedelijkingsregio’s en in triple helix
Provincie, PBL, Jaarrond I&W, Rijkswaterstaat, NPCE, REWIN
400 uur
Verkenning en kennisdeling op toekomstbestendige bedrijventerreinen en doorontwikkeling toplocaties en campussen
42
Bedrijventerreinen zijn grondstofhubs; door gericht barrieres weg te nemen en kansen te benutten zorgen we voor hergebruik en minder vervoersbewegingen.
Strategisch advies Conceptueel denken
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Afstemmen met verstedelijkingsregio’s, alle gemeenten met bedrijventerreinen
GCC, DAB, jaarrond AGF, de havens, Treeport, SideStream Innovation, Provincie G.O.
400 uur
Actieprogramma
43
Actielijn 3. Versterken ecosysteem
De circulaire economie in West-Brabant functioneert als lerend ecosysteem van bedrijven, gemeenten, kennisinstellingen en gemeenschappen met regionale schaalvoordelen.
Organiseren en faciliteren transitielab biobased bouwen, de keten coördineren en barrières op triple helix niveau wegnemen.
Analytisch Belangrijkste denken prakactoren in de tisch vertalen keten maken afspraken met elkaar over het afnemen van gewassen, biobased producten en te ontwikkelen woningen.
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
300 uur
Relatie met woningbouwprogramma’s, ruimtelijk beleid, afspraken te maken verstedelijkingsregio
Rewin, Building Balance, Provincie, Waterschappen, Gemeenten, Woningcorporaties, agrariers, bouwers, Avans, Milieufederatie
jaarrond
300 uur
1.000
Multiplier provincie, JTF en Rijk geregeld. Optie Regiodeal
44
Actielijn 4. Circulaire overheid
De bedrijfsvoering van de gemeenten in West-Brabant is voor 50% circulair in 2030.
800 uur
Adviseren, stimuleren, oraganiseren op ciruclaire projecten binnen CDOKE middelen
Deelnemende Strategisch advies gemeenten zetten effectief Organiseren en efficiënt CDOKE middelen in.
Vergroten aandeel circulair inkoopbeleid / launching customer rol gemeenten, (met name op GWW, bouw etc)
Leiderschap tonen aan bedrijfsleven, inwoners, level playingfield creeren voor regionale innovaties.
Conceptueel denken Praktisch organiseren
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Coalition of the willing
Geen
Q1, Q2
200 uur
Minimaal 6 gemeenten, commitment van projectleiders, stedenbouwkundige, of ingeniersbureau
jaarrond Rewin, Midpoint, Provincie (is ambtelijk voorbereid)
200 uur
Actieprogramma
5.000
Mogelijk regiodeal, 1,5 miljoen
45
Opschalen en verankeren op leerprogramma ambtelijk koploper
Ambtenaren kunnen hun rol als transitiemaker binnen de organisatie zo goed mogelijk uitvoeren; ze weten waar kansen liggen om op te verbeteren en hoe mensen daarin mee te nemen.
Conceptueel denkenPraktisch organiseren
25 ambtenaren zijn betrokken, uitbreiden is top
Geen
jaarrond
300 uur
Optie in Groeifonds
Via scorebord met succesvolle regionale icoonprojecten kennisdeling faciliteren tussen gemeenten
Alle gemeenten weten van het scoreboard af en gebruiken het minimaal als inspiratie.
Secretariële ondersteuningCommunicatie
Coalition of the willing, best practices en gegevens delen
Geen
jaarrond
100 uur
Optie Groeifonds
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Programma InnovaƟeve Regio (3 Ōe) Programma Innovatieve regio AcƟes 2024 Algemeen Programma‐coördina�e (interne afstemming programma’s/ac�eprogram ma, besluitvorming, afstemming en samenwerkingsrela�e gemeenten/SR‐en, afstemming agenda Rewin) Kansen verkennen en netwerk versterken (extern gericht) Ac�elijn Investeren in een “lerende overheid”
Kennis van ervaringsgericht leren en werken ontwikkelen en delen Implementa�e instrument “reexieve monitoring” t.b.v. reec�e op programma’s en doelstellingen en bijsturen onderweg (RWB en gemeenten) , incl. 3 kennisateliers
46
Resultaten
Gemeenten en RWB hebben kennis van ervaringsgericht leren en werken en kunnen dit implementeren in de eigen organisa�e
Ambtenaren hebben kennis gemaakt met het instrument Ambtenaren gemeenten hebben deelgenomen aan collegetour Colleges van B&W hebben gezamenlijk
ACTIEPROGRAMMA REGIO WEST-BRABANT 2024-2028
Actor
Rollen/comp etenƟes
Inzet gemeenten
Inzet derden
Plannin g
Capacitei t (uren)
RegieCoördi na�eProcesS trategisch advies
200 uur
Strategisch denkenNetw erken
400 uur
OrganiserenS trategisch/co nceptueel denken
25 deelnemers gemeenten die willen refecteren op eigen casussen t.b.v. verder brengen in eigen organisa�eAmbtel ijk Toegevoegde Waarde Deelname aan CollegeTour en kennisateliers/ma
DRIFT
Q1‐ 3Q4
500 uur
Middel en (€)
Dekking
€60.00 0
Ac�eprogram ma bijdrage deelnemende gemeenten (PM)
en masterclasses Organiseren College Tour on Tour over het thema “Ambtelijk Leiderschap & Lef” (2x). Thema�seren transi�epijn i.s.m. DRIFT, incl. collegeconferen�e Ac�elijn 2: Bouwen aan een sterk ves�gingsklimaat voor innova�eve bedrijven