GR23.12.05B Beheer- en beleidsplan wegen 2024-2028

BEHEER- EN BELEIDSPLAN WEGEN 2024-2028 [Subtitle]

Verantwoording Titel: Onderwerp: Projectnummer: Klant: Referentienummer: Versie:

Beheer- en beleidsplan wegen 2024-2028

Datum:

05-09-2023

Auteur: E-mailadres:

Frank Goedjaar Frank.goedjaar@sweco.nl

Gecontroleerd door: Paraaf gecontroleerd:

Ron Vlassak

Vrijgegeven door: Paraaf vrijgegeven:

Rob Krom

51005745 Gemeente Asten NL23-648800269-58746 D1.0

Inhoudsopgave

Verantwoording ................................................................................................. 2 1. 1.1 1.2 1.3

Inleiding ........................................................................................ 5 Aanleiding en doel ........................................................................ 5 Bereik ........................................................................................... 5 Leeswijzer ..................................................................................... 6

2. Wegbeheer ................................................................................... 7 2.1 De beheercirkel ............................................................................ 7 2.2 Beheerproces ............................................................................... 7 2.3 Prestaties, kosten en risico’s ........................................................ 8 2.4 Organisatie ................................................................................... 9 2.4.1 De beheercirkel in relatie tot de organisatie .............................. 9 2.5 Onderdelen beleid wegen ............................................................ 9 2.6 Onderhoud .................................................................................... 9 2.6.1 Regulier groot onderhoud.......................................................... 9 2.6.2 Dagelijks onderhoud ................................................................ 10 2.6.3 Rehabilitatie ............................................................................. 10 2.6.4 Onderhoud aan onverharde en halfverharde wegen .............. 10 2.6.5 Bermen .................................................................................... 10 3. Kaders en randvoorwaarden wegbeheer ................................... 11 3.1 Landelijke wet- en regelgeving ...................................................

11 3.2 Gemeentelijke kaders en voorwaarden ...................................... 11 3.2.1 Toekomstagenda Asten 2030 ................................................. 11 3.2.2 GVVP Asten, Verkeersvisie..................................................... 12 3.2.3 Gedreven door passie en ambitie – Coalitieakkoord 2022-2026 ................................................................................................. 12 3.2.4 Beheer- en beleidsplan wegen 2014-2022 ............................. 12 3.2.5 Duurzaamheid en klimaat........................................................ 13 3.3 Integraal beheer ......................................................................... 13

Sweco | 2024-2028 Projectnummer: sweco.projectId Datum: 05-09-2023 Versie: D1.0 Document referentie: https://swecogroup.sharepoint.com/sites/nl-post_archive/secretariaat/beheer- en beleidsplan wegen 2024-2028 d1.0.docx

4. Huidige situatie ............................................................................ 15 4.1 Areaal verhardingen .................................................................... 15 4.1.1 Ontwikkeling en ouderdom ...................................................... 17 4.1.2 Fietspaden ............................................................................... 17 4.1.3 Structuurgebieden .................................................................... 17 4.2 Huidige kwaliteit .......................................................................... 18 4.2.1 Gewenst kwaliteitsniveau ......................................................... 19 4.3 Ontwikkeling kwaliteit .................................................................. 20 5. 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 5.8 5.9 5.10 5.11 5.12 5.13 5.14 5.15 5.16

Aandachtspunten beleid ............................................................. 21 Kwaliteitsaspecten ...................................................................... 21 Ambitieniveau .............................................................................. 22 Beheer Bewust Ontwerpen (BBO) .............................................. 22 Materiaalkeuze ............................................................................ 22 Geluidsreductie ........................................................................... 23 Teerhoudend asfalt ..................................................................... 23 Klimaatadaptatie ......................................................................... 23 Duurzaamheid ............................................................................. 24 Afkoppelen hemelwater .............................................................. 25 Bermen ........................................................................................ 25 Bestemmingsverandering in het buitengebied ............................ 25 Plaatselijke zetting ...................................................................... 26 Boomwortelopdruk ...................................................................... 26 Groot areaal per inwoner ............................................................

26 Toerisme en recreatie ................................................................. 26 Inclusie ........................................................................................ 26

6. 6.1 6.2 6.3

Onderhoudsstrategie................................................................... 27 Werkwijze .................................................................................... 27 Strategie ...................................................................................... 27 Planmatig onderhoud .................................................................. 28

3/54

7. Financiën .................................................................................... 29 7.1 Onderhoudsachterstand ............................................................. 29 7.2 Regulier groot onderhoud ........................................................... 30 7.2.1 Scenario 1 ............................................................................... 30 7.2.2 Scenario 2 ............................................................................... 31 7.2.3 Scenario 3 ............................................................................... 31 7.3 Dagelijks onderhoud ................................................................... 32 7.3.1 Direct onderhoud en schadeherstel ........................................ 32 7.3.2 Klein onderhoud ...................................................................... 32 7.4 Vervangingen ............................................................................. 32 7.5 Overige kosten ........................................................................... 32 7.5.1 Half- en onverharde wegen ..................................................... 32 7.5.2 Bermonderhoud ....................................................................... 32 7.5.3 Onderzoek, advies en weginspecties ......................................

32 7.5.4 Geluidsreducerend asfalt ........................................................ 33 7.5.5 Areaaluitbreiding ..................................................................... 33 7.5.6 Afvoer teerhoudend asfalt ....................................................... 33 7.6 Financieel overzicht .................................................................... 33 7.7 Huidig beschikbaar budget ......................................................... 34 8.

Conclusie en advies ................................................................... 35

Bijlage 1: De beheercirkel ..................................................................... 37 Bijlage 2: Organisatie gemeente Asten ................................................ 38 Bijlage 3: Wegbeheer ........................................................................... 39 Bijlage 4: Wettelijk kader en milieu ....................................................... 48 Bijlage 5: Proces wegbeheer ................................................................ 53 Bijlage 6: Onderhoudscycli ................................................................... 54

Sweco | 2024-2028 Projectnummer: sweco.projectId Datum: 05-09-2023 Versie: D1.0 Document referentie: https://swecogroup.sharepoint.com/sites/nl-post_archive/secretariaat/beheer- en beleidsplan wegen 2024-2028 d1.0.docx

4/54

1. Inleiding Asten is een gemeente in de provincie Noord-Brabant. Op het grondgebied van de gemeente Asten ligt een groot deel van het Nationaal Park De Groote Peel. Asten is daarom zeer in trek bij wandelaars en fietsers. De verkeersinfrastructuur vormt hierin een belangrijke schakel en omvat onder andere het wegennet. Een goed inzicht in de samenstelling en de kwaliteit van het wegennet en haar onderdelen, die in beheer zijn bij de gemeente, is van belang om de juiste beleidskeuzes te kunnen maken en een goed beheer te kunnen waarborgen.

1.1 Aanleiding en doel Ten behoeve van het beheer van de infrastructuur dienen beleidskeuzes voor kwaliteit en kosten te worden gemaakt. Zo kunnen verschillende eisen worden meegegeven voor het wegbeheer. Verschillende beleidskeuzes zullen resulteren in verschillende beheerkosten. Na het vaststellen van de keuzes kunnen voor de korte termijn onderhoudsplanningen worden gemaakt, die de basis vormen voor de uitvoering van het onderhoud. De functie van het wegennet is het verkeer veilig, vlot en comfortabel te verwerken. Het is de taak van de overheid ervoor te zorgen dat dit wegennet zijn functie blijvend kan vervullen. Dit beheer- en beleidsplan vormt het kader voor de gemeente om aan de wettelijke verplichting voor goed wegbeheer te kunnen voldoen.

de wens bij de gemeente om een nieuw beheer- en beleidsplan op te stellen voor de komende vijf jaar. Het doel van dit beheer- en beleidsplan is het leggen van een bestuurlijke, beheersmatige en financiële basis voor het wegbeheer. In dit plan worden de beleidskaders omschreven en uitgewerkt tot beleidsdoelstellingen en strategieën, zoals bijvoorbeeld de kwaliteitsambitie en prioriteiten ten aanzien van verschillende beleidsthema’s. Aan de hand hiervan worden adviezen gegeven zodat de gemeenteraad de juiste beleidskeuzes kan maken.

1.2 Bereik Wegbeheer is een belangrijk onderdeel van het integraal beheer van de openbare ruimte. De totale gemeentelijke beheertaak voor wegen bestaat ook uit verkeer, wegmeubilair, openbare verlichting, riolering en afval/reiniging. Dit beheer- en beleidsplan heeft uitsluitend betrekking op het beheer van de (weg)verhardingen. De relaties met de overige onderdelen van de openbare ruimte komen wel aan de orde. Voorliggend beheer- en beleidsplan omvat het technisch beheer van de verhardingen, waarbij het gaat om werkzaamheden die tot doel hebben de huidige functie van de weg in stand te houden. Wijzigingen van de vormgeving van de weg als gevolg van een veranderende functie, oftewel herinrichtingen, alsmede rehabilitaties, vormen geen onderdeel van dit plan.

In 2014 is het Beheer- & Beleidsplan Wegen 2014-2022 opgesteld. Aangezien de looptijd van dit beheer- en beleidsplan inmiddels is verstreken, bestond er Sweco | 2024-2028 Projectnummer: 51005745 Datum: 05-09-2023 Versie: D1.0 Document referentie: NL23-648800269-58746

5/54

1.3 Leeswijzer In hoofdstuk 2 wordt een beschrijving gegeven van wegbeheer, het beheerproces, de organisatie van wegbeheer en de positie van voorliggend beheer- en beleidsplan binnen dit proces en de organisatie. Dit alles in relatie tot hoe het wegbeheer in de gemeente Asten wordt vormgegeven. Hoofdstuk 3 bevat de beleidskaders voor het wegbeheer. Dit omvat zowel landelijke wet- en regelgeving als gemeentelijke kaders. In hoofdstuk 4 wordt een analyse gegeven van het te beheren areaal, zowel kwantitatief als kwalitatief. Hoofdstuk 5 noemt de beleidsaandachtspunten, waarvan een aantal landelijk voorkomt en een aantal specifiek geldt voor de gemeente Asten. In hoofdstuk 6 wordt de onderhoudsstrategie beschreven, die de basis is voor de financiële analyse. Deze financiële analyse is opgenomen in hoofdstuk 7, waarin aan de hand van drie verschillende scenario’s het benodigd budget voor het wegbeheer in de komende periode wordt berekend en wordt vergeleken met het beschikbaar budget. In hoofdstuk 8 volgen tenslotte de conclusies en adviezen die naar aanleiding van voorgaande zijn opgesteld.

Sweco | 2024-2028 Projectnummer: 51005745 Datum: 05-09-2023 Versie: D1.0 Document referentie: NL23-648800269-58746

6/54

2. Wegbeheer De gemeente Asten heeft als doelstelling efficiënt, doelmatig en duurzaam te beheren. In dit hoofdstuk staat beschreven hoe het beheerproces van wegen is georganiseerd om deze doelstelling te behalen.

2.1 De beheercirkel Het proces voor doelmatig en duurzaam beheer wordt vormgegeven met de beheercirkel, gebaseerd op de roos van iAMPro. Hiermee wordt het beheer op

een gestructureerde en overzichtelijke wijze georganiseerd. Ambities, organisatiedoeleinden en budgetten worden vertaald in beleidsplannen. Deze kaders worden gebruikt voor het opstellen van beheeren uitvoeringsplannen. Met de monitoring wordt getoetst of de gewenste ambitie gehaald wordt. Bij afwijkingen dient er bijgestuurd te worden in prestatie of budgetten. Bij het opstellen van een beleidsplan wordt gebruik gemaakt van het bovenste deel van de beheercirkel en richten we ons op het strategisch niveau. Bij het beheerplan maken we gebruik van het middelste deel en richten we ons op het tactisch niveau. In bijlage 1 is de volledige beheercirkel weergegeven.

2.2 Beheerproces In de procesbeschrijving op de volgende pagina zijn de verschillende onderdelen weergegeven die leiden tot een beheer- en beleidsplan. Op basis van vigerende wet- en regelgeving, gemeentelijke kaders en landelijke ontwikkelingen worden beleidskaders vastgesteld en vastgelegd in een beleidsplan. Het hoofddoel van wegbeheer is informatie te verstrekken op netwerk- en projectniveau over het wegennet. In dit beleidsplan wordt de nadruk gelegd op het netwerkniveau.

Sweco | 2024-2028 Projectnummer: 51005745 Datum: 05-09-2023 Versie: D1.0 Document referentie: NL23-648800269-58746

7/54

De systematiek voor wegbeheer is beschreven in Publicatie 147 waarvan in 2019 een herziene versie door Stichting CROW is uitgebracht. CROW (Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Water- en Wegenbouw en de Verkeerstechniek) is een Nederlandse stichting die zich opstelt als onafhankelijk kennisinstituut voor infrastructuur, openbare ruimte, verkeer en vervoer, en werk en veiligheid. Voor de theoretische achtergronden van de beheersystematiek wordt verwezen naar bijlage 3 van dit rapport. De beheersystematiek omvat de volgende hoofdtaken: -

2.3 Prestaties, kosten en risico’s Om het wegbeheer goed uit te kunnen voeren is het vaststellen van heldere kaders van belang. Goed beheer is het maken van de juiste keuzes die zorgen voor een goede balans tussen de gewenste prestatie en het benodigd budget, tegen acceptabele risico’s. Kaders op het gebied van prestatie, kosten en risico’s worden met het beheer- en beleidsplan door de raad vastgesteld en geven richting aan de uitvoering.

Verzamelen en actueel houden van gegevens van het wegennet; Vaststellen van budgetten en prioriteiten door de raad (beleidsplan); Inspecteren kwaliteit; Opstellen beheerplan met een meerjarenplanning voor het college; Uitvoering van het vastgestelde beheerplan met gestelde randvoorwaarden.

Wet- en regelgeving

Gemeentelijke beleidsthema’s en plannen

Landelijke ontwikkelingen en trends

Beleidskaders

Beleidsplan

Bijbehorende kwaliteitsambities voor verhardingen worden vastgelegd in dit beheer- en beleidsplan. Dit is een uitgangspunt dat doorsijpelt in het beleid, beheer en uitvoering. Het beheer- en beleidsplan onderbouwt welk budget nodig is om aan de prestatie te voldoen en welke risico’s hierbij aanvaard worden.

Beheerplan

Sweco | 2024-2028 Projectnummer: 51005745 Datum: 05-09-2023 Versie: D1.0 Document referentie: NL23-648800269-58746

8/54

2.4 Organisatie Om de inrichting en het onderhoud van de openbare ruimte in goede banen te leiden, is een overzichtelijke opzet van de organisatie nodig. In bijlage 2 is het organogram van de gemeentelijke organisatie van de gemeente Asten opgenomen. Het team Ruimte is verantwoordelijk voor het beheer van de openbare ruimte en het team UDAS (Uitvoeringsdienst Openbare Ruimte van de gemeenten Asten en Someren) voert onder andere kleinschalige onderhoudswerkzaamheden uit in de openbare ruimte, zoals het onderhoud van bebording en groen.

2.4.1

De beheercirkel in relatie tot de organisatie

De organisatie van het wegbeheer binnen de gemeente Asten heeft parallellen met de niveau-indeling uit de beheercirkel: •

•

•

Het bestuur (de gemeenteraad, griffier, raadscommissies en het college van burgemeester en wethouders) stelt het beleid vast en voert dit uit, wat overeenkomt met het strategisch niveau. De organisatie (het management en de diverse teams) werkt voornamelijk op tactisch niveau, met als uitzondering team UDAS en de ondersteunende teams. Team UDAS en de ondersteunende teams voeren werkzaamheden uit die thuishoren op het operationeel niveau.

2.5 Onderdelen wegen Dit beheer- en beleidsplan betreft het beheer en onderhoud van de (weg)verhardingen en omvat alle verhardingen die de gemeente in beheer heeft, zoals rijbanen, parkeervakken en -terreinen, fiets- en voetpaden en alle overige oppervlaktes in de openbare ruimte met een asfalt-, elementen- of cementbetonverharding. Daarnaast omvat dit het onderhoud van de wegmarkeringen en bermen.

Sweco | 2024-2028 Projectnummer: 51005745 Datum: 05-09-2023 Versie: D1.0 Document referentie: NL23-648800269-58746

Overige onderdelen zoals bebording, sloten, straatmeubilair, reiniging en gladheidsbestrijding zijn hierin niet opgenomen.

2.6 Onderhoud Het type onderhoud dat wordt ingezet is sterk afhankelijk van de aard en omvang van de schade. Hierbij wordt onderscheid gemaakt in regulier groot onderhoud, dagelijks klein onderhoud en rehabilitatie.

2.6.1

Regulier groot onderhoud

De kwaliteit van de verhardingen verslechtert, zonder onderhoud, in de tijd. Op het moment dat de kwaliteit onder het gewenste kwaliteitsniveau komt, moet er onderhoud worden uitgevoerd. Dit zogenaamde regulier groot onderhoud zorgt ervoor dat de verhardingen weer op een acceptabel niveau komen te liggen. De belangrijkste eigenschappen van regulier groot onderhoud zijn:

9/54

• • • •

2.6.2

Het onderhoud heeft een grootschalig karakter; Het onderhoud heeft een grote kwaliteitsverhoging; Het onderhoud is programmeerbaar en kan systematisch uitgevoerd worden; Het onderhoud vindt plaats op het deel van de constructie boven de fundering (geen aanpassingen in funderingen en onderlagen).

Dagelijks onderhoud

Direct onderhoud/schadeherstel Direct onderhoud betreft het repareren van schade aan verhardingen die een direct veiligheidsrisico inhouden. Het schadeherstel betreft schade door vernielingen of het kapot rijden van met name trottoirs door vrachtauto’s en bestelwagens. Waar mogelijk wordt gepoogd de kosten voor herstel te verhalen op de veroorzaker. Klein onderhoud Klein onderhoud wordt voornamelijk uitgevoerd wanneer lokaal ongewenste en onveilige situaties ontstaan. De belangrijkste eigenschappen hiervan zijn: • • • • •

2.6.3

Het onderhoud heeft een incidenteel karakter; Het onderhoud wordt vooral gestuurd door meldingen; Het onderhoud geeft slechts een gedeeltelijke kwaliteitsverhoging; Het onderhoud is om veiligheidsredenen zeer gewenst; Het onderhoud wordt maatschappelijk erg op prijs gesteld.

Rehabilitatie

2.6.4

Onderhoud aan onverharde en halfverharde wegen

Onverharde en halfverharde wegen en paden bestaan uit losliggend materiaal waar door het gebruik, onder invloed van weersomstandigheden, kuilen en gaten kunnen ontstaan en waar de groei van onkruid aanzienlijk sneller gaat dan bij asfalt-, beton- of elementenverhardingen. Daarom wordt hieraan jaarlijks onderhoud uitgevoerd, wat bestaat uit het losmaken, egaliseren en opnieuw inwalsen van de halfverharding. Het onderhoud aan onverharde paden bestaat vooral uit het egaliseren en aanvullen van gaten.

2.6.5

Bermen

De berm is de strook grond langs de wegverharding die in eerste instantie bedoeld is als uitwijkmogelijkheid voor het verkeer. Daarnaast dient een berm voor de afvoer van (hemel-)water van de verhardingen. Tenslotte kan een berm een functie hebben als parkeergelegenheid. De berm is wettelijk gezien onderdeel van de weg. Het onderhoud van de bermen is te verdelen in jaarlijks onderhoud (bijvoorbeeld maaien) en groot onderhoud. Het jaarlijks onderhoud wordt in deze rapportage buiten beschouwing gelaten. Met groot onderhoud wordt ervoor gezorgd dat de berm aan zijn functies kan blijven voldoen. Dit groot onderhoud bestaat uit het vullen van gaten en het schaven of aanvullen van de berm. Alle bermen worden drie keer per jaar geschouwd. Op basis van deze schouw wordt onderhoud uitgevoerd waar dit nodig is.

Rehabilitatie is de zwaarste maatregel die in de praktijk kan worden uitgevoerd. Voor rehabilitatie kan ook vervanging worden gelezen. Bij rehabilitatie wordt de bestaande volledige verhardingsconstructie inclusief een eventuele fundering verwijderd en opnieuw aangebracht. Een rehabilitatie is dan ook de laatste stap in een onderhoudscyclus. Na een rehabilitatie heeft men immers weer met een nieuwe constructie te maken.

Sweco | 2024-2028 Projectnummer: 51005745 Datum: 05-09-2023 Versie: D1.0 Document referentie: NL23-648800269-58746

10/54

3. Kaders en randvoorwaarden wegbeheer Beleidskaders, vastgesteld door de gemeenteraad, vormen het raamwerk waarin de wijze van beheer op de lange termijn is verwoord. Enerzijds moet daarbij rekening worden gehouden met landelijke wet- en regelgeving, ontwikkelingen en trends. Anderzijds zal de gemeente zelf deze kaders moeten aangeven.

In bijlage 4 staat een uitgebreide beschrijving van de wettelijke kaders.

3.1 Landelijke wet- en regelgeving

De strategische visie van de gemeente Asten is vastgelegd in de Toekomstagenda Asten 2030. Op basis hiervan is het coalitieakkoord opgesteld, waarin de ambities voor de komende vijf jaar zijn uitgewerkt. De beleidskaders voor het onderhoud van de wegen worden in dit beheer- en beleidsplan beschreven.

Het beheer en onderhoud van de openbare ruimte moet worden uitgevoerd binnen de geldende wet- en regelgeving. De belangrijkste daarin is het Burgerlijk Wetboek en de daarin gestelde zorgplicht en risicoaansprakelijkheid. Wetten: • • • •

Burgerlijk Wetboek (algemene zorgplicht); Wegenwet (onderhoud) Wegenverkeerswet (verkeersregels); Wet milieubeheer.

Algemene richtlijnen: • • •

Besluit Bodemkwaliteit; Wet basisregistratie grootschalige topografie; CRO-richtlijnen.

Sweco | 2024-2028 Projectnummer: 51005745 Datum: 05-09-2023 Versie: D1.0 Document referentie: NL23-648800269-58746

3.2 Gemeentelijke kaders en voorwaarden

3.2.1

Toekomstagenda Asten 2030

In 2017 is de Toekomstagenda Asten 2030 opgesteld. Dit document helpt koers te houden in de ontwikkeling van de gemeente. Deze agenda is in zeven stappen bereikt, waarna er vier opgaven zijn geformuleerd: 1. Transformatie buitengebied: Het streven is een maatschappelijk geaccepteerde en gewaardeerde agrofoodsector met toekomstperspectief binnen de kaders van duurzaamheid, gezondheid en welzijn van mens en dier in een mooi en beleefbaar buitengebied.

11/54

2. Vitale kernen: Het voeren van een actief woonbeleid om een aantrekkelijke gemeente te zijn, ook gelet op de vergrijzing. Versterken aantrekkingskracht voor mensen die graag rustig landelijk willen wonen. 3. Centrumontwikkeling: Werken aan een centrum dat uitnodigend is voor inwoners en bezoekers. Beleven en genieten staan centraal. 4. Klimaatbestendig en energieneutraal Asten: In staat zijn om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen. De te nemen maatregelen worden gezien als kansen voor toekomstbestendige economische ontwikkeling.

3.2.2

3.2.3

In het coalitieakkoord staan de ambities van het bestuur uitgewerkt. Voor de inwoners en ondernemers in Asten, Heusden en Ommel leggen zij de focus op: Bouwen en goed wonen Vitaal buitengebied Klimaat, energie en duurzaamheid Sterke lokale economie en mobiliteit

GVVP Asten, Verkeersvisie

Bruisende en aantrekkelijke kernen

In 2015 is het gemeentelijk verkeers- en vervoersplan geactualiseerd. De verkeersvisie is als kader aan de gemeenteraad ter vaststelling voorgelegd. Bij de uitwerking van het verkeersbeleid moet de gemeente rekening houden met het beleid van de hogere overheden: • • • •

Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (landelijk); Provinciaal beleid; Regionaal beleid; Accenten voor de gemeente Asten.

De hoofddoelstelling van het GVVP Asten is: “De gemeente Asten biedt een doelmatig, veilig en duurzaam functionerend verkeers- en vervoerssysteem, waarbij de kwaliteit voor de individuele burger in een goede verhouding staat tot de kwaliteit voor de rest van de samenleving. Daarbij wordt mogelijk en gewenst samengewerkt met andere overheden en belangengroeperingen om aldus een breed gedragen verkeers- en vervoersbeleid te voeren.” In 2024 zal het GVVP worden geactualiseerd.

Sweco | 2024-2028 Projectnummer: 51005745 Datum: 05-09-2023 Versie: D1.0 Document referentie: NL23-648800269-58746

Gedreven door passie en ambitie – Coalitieakkoord 2022-2026

Sociaal en gezond Veilige buurt en thuis Financieel gezond

3.2.4

Beheer- en beleidsplan wegen 2014-2022

In het beheer- en beleidsplan wegen 2014-2022 zijn negen doelstellingen geformuleerd: 1. Het kwaliteitsniveau voor alle wegverhardingen vast te stellen op het minimaal vereiste niveau op basis van de CROW-systematiek, kwaliteitsniveau C; 2. Zoveel mogelijk onderhoudswerken van diverse disciplines tegelijk uitvoeren om financieel zo efficiënt mogelijk te werken en de overlast voor de omgeving te beperken; 3. Bij onderhoud, reconstructies, herinrichtingen of nieuwe aanleg nadrukkelijk aandacht blijven schenken aan beheer- en

12/54

4.

5.

6.

7.

8. 9.

3.2.5

onderhoudsbewust ontwerpen om daarmee de onderhoudskosten in de toekomst te kunnen blijven beheersen; Bij wegrehabilitaties en rioolvervanging in woongebieden binnen de bebouwde kom is het uitgangspunt dat asfalt wordt vervangen door elementverhardingen; Bij wegrehabilitaties en rioolvervanging in verkeersgebieden buiten de bebouwde kom is het uitgangspunt dat elementverharding wordt vervangen door asfalt of dat de bestaande asfaltverharding gehandhaafd blijft; De gemeente Asten is terughoudend met het toepassen van geluidreducerend asfalt. Indien in de toekomst gekozen wordt voor geluidreducerend asfalt moet het onderhoudsbudget hierop worden afgestemd; De gemeente Asten conformeert zich aan de landelijke wet- en regelgeving op het gebied van teerhoudend asfalt voor zover dit maatschappelijk financieel verantwoord is; Teerhoudend asfalt buiten de bebouwde kom wordt alleen verwijderd voor zover dit kostentechnisch verantwoord is; Oprichten van een voorziening ‘onderhoud wegen’ ter voorkoming van administratieve en financiële tijdsdruk bij het afronden van projecten, alsmede het mogelijk maken om aan wegenonderhoud gerelateerde gelden te borgen in de genoemde voorziening.

Duurzaamheid en klimaat

Duurzaamheid neemt een steeds prominentere rol in de gehele levenscyclus (aanleg, onderhoud en vervanging) van wegen in. In toenemende mate worden duurzame materialen en technieken toegepast of wordt hiermee geëxperimenteerd. Deze kunnen aanvankelijk duurder zijn, maar door een langere levensduur of goedkoper onderhoud kunnen ze over de gehele levensduur goedkoper zijn.

hergebruik en schaarste van grondstoffen. Bij groot onderhoud of vervanging kan worden gekeken of de weg nog functioneel is. Zo niet, dan kan er worden besloten tot herinrichting, opwaardering of afwaardering van een weg. Een herinrichting waarbij de functie van de weg wijzigt, betreft niet het beheer van de bestaande verhardingen en vormt dus ook geen onderdeel van dit beheer- en beleidsplan wegen. Qua materiaalgebruik is het uitgangspunt dat zoveel mogelijk voor duurzame materialen en/of onderhoudsarmer materiaal wordt gekozen, met name voor materialen die hitte en wateroverlast verminderen in het kader van klimaatadaptatie. Daarnaast wordt ernaar gestreefd om binnen de geldende regelgeving zoveel mogelijk vrijkomende materialen te hergebruiken. Zowel bij de aanleg van een weg als bij het onderhoud wordt beoordeeld hoe werkzaamheden het beste kunnen worden uitgevoerd en met welke materialen.

3.3 Integraal beheer Wegen zijn slechts één onderdeel van de openbare ruimte. Vanuit andere disciplines worden ook beleidsuitgangspunten gesteld die raakvlakken hebben met wegbeheer. Met name mobiliteit & verkeer, riolering, kabels en leidingen, groen, openbare verlichting en civiele constructies stellen kaders voor het beheer van wegen. Dit vraagt om een integrale aanpak bij het voorbereiden en uitvoeren van werkzaamheden. Disciplines Openbare Ruimte: • • • • •

Mobiliteit & Verkeer Wegen Openbare Verlichting Civiele Constructies Waterketen

• • • •

Riolering Grondwater & Baggeren Groen Speelvoorzieningen

Duurzaamheid houdt ook in dat er kritisch gekeken wordt naar de gebruiksfunctie van een weg en naar het materiaalgebruik, met aandacht voor

Sweco | 2024-2028 Projectnummer: 51005745 Datum: 05-09-2023 Versie: D1.0 Document referentie: NL23-648800269-58746

13/54

Door de plannen van deze disciplines zoveel mogelijk te combineren, kan er efficiënter onderhoud worden uitgevoerd en dienen zich ruimere (financiële) mogelijkheden aan. Bovendien profiteren bewoners en bedrijven van een efficiënte aanpak zodat zij minder overlast ondervinden. Dat heeft weer een positief effect op de algehele beleving van de openbare ruimte. Bij het onderhoud en/of (her)inrichting van wegen moet daarom met het volgende rekening worden gehouden: • • • • •

Alle partijen/afdelingen binnen de gemeente betrekken bij plannen over functionaliteit, beeld en beheerbaarheid; Zoveel mogelijk aansluiten op reeds lopende projecten en ontwikkelingen; Integrale afstemming bij regulier onderhoud zodat de buitenruimte voortdurend schoon, heel en veilig wordt gehouden; Burgers betrekken bij de planvorming voor een functionele en gebruiksvriendelijke inrichting; Integrale afstemming in het kwaliteitsteam.

Sweco | 2024-2028 Projectnummer: 51005745 Datum: 05-09-2023 Versie: D1.0 Document referentie: NL23-648800269-58746

14/54

4. Huidige situatie De basis voor goed wegbeheer is het op orde brengen en houden van de vaste gegevens van het wegennet, zoals locatie, constructie, gebruik en omvang, én de variabele gegevens zoals kwaliteit. Weten wat je hebt, waar het ligt en wat de toestand ervan is, zijn de belangrijkste vragen binnen het areaalbeheer.

De gemeente Asten heeft in totaal 1.527.000 m2 aan verhardingen en 303.000 m2 half- of onverharde wegen in beheer. Het bestaande areaal is onder te verdelen in 7 wegtypen, conform de CROWwegbeheersystematiek. Wegtype 1 komt in de gemeente Asten niet voor. Wegtype

% totaal

% asfalt

% elementen

1 Hoofdweg

0

0

0

2 Zwaar belaste weg

4

8

0

3 Gemiddeld belaste weg

9

19

2

4 Licht belaste weg

48

55

18

5 Weg in woongebied

30

11

64

6 Weg in verblijfsgebied

5

1

12

7 Fietspaden

4

6

4

100

100

100

4.1 Areaal verhardingen Het beheersysteem geeft een accuraat en betrouwbaar beeld van de werkelijkheid, en wordt voortdurend geactualiseerd en aangevuld. Alle in dit hoofdstuk genoemde hoeveelheden zijn gebaseerd op de huidige stand van het beheersysteem. Areaal

m2

%

Asfalt

816.000

44

Elementen

681.000

37

Beton

30.000

2

Half- of onverhard

303.000

17

1.830.000

100

Totaal

Totaal

De verdeling van asfalt en elementen binnen en buiten de bebouwde kom is te zien in de volgende figuur.

Sweco | 2024-2028 Projectnummer: 51005745 Datum: 05-09-2023 Versie: D1.0 Document referentie: NL23-648800269-58746

15/54

Sweco | 2024-2028 Projectnummer: 51005745 Datum: 05-09-2023 Versie: D1.0 Document referentie: NL23-648800269-58746

16/54

De totale lengte van de hoofdrijbanen in asfalt bedraagt 161 km. De hoofdrijbanen met elementenverharding hebben een totale lengte van 49 km.

4.1.1

Ontwikkeling en ouderdom

Onderstaande grafiek toont de ouderdom van het verhard en onverhard areaal in omvang. Op basis van het aanlegjaar is voor de verhardingstypen asfalt en elementen de totale oppervlakte weergegeven. Hierdoor wordt inzichtelijk wanneer de pieken in de aanleg hebben plaatsgevonden en geeft het inzicht in de ontwikkeling en de ouderdom van het areaal. Te zien is bijvoorbeeld dat de oudste verhardingen die nu nog in gebruik zijn rond 1940 zijn aangelegd. Het grootste deel van het areaal is aangelegd tussen 2010 en 2020. Na 2020 is er circa 125.000 m2 verharding aangelegd.

4.1.2

Fietspaden

De gemeente Asten heeft in totaal 76.000 m2 (33 km) fietspaden in beheer. Hiervan is 47.000 m2 (18 km) asfaltverharding en 29.000 m2 (15 km) elementenverharding.

4.1.3

Structuurgebieden

Om de gemeenteraad keuzes te bieden in het gewenste kwaliteitsniveau, en de financiële gevolgen daarvan inzichtelijk te maken, moet er voor verschillende gebieden binnen het areaal verhardingen een doorrekening kunnen worden gemaakt op verschillende kwaliteitsniveaus. Deze gebieden zijn gedefinieerd in de database als wijken. In hoofdstuk 7 gaan we hier verder op in. In onderstaande tabel staan deze gebieden weergegeven. m2

%

Kern Asten

736.000

40

Kern Heusden

73.000

4

Kern Ommel

53.000

3

Buitengebied Asten

414.000

23

Buitengebied Heusden

350.000

19

Buitengebied Ommel

204.000

11

1.830.000

100

Structuurgebied

Totaal

Sweco | 2024-2028 Projectnummer: 51005745 Datum: 05-09-2023 Versie: D1.0 Document referentie: NL23-648800269-58746

17/54

4.2 Huidige kwaliteit

A+

A

B

C

D

Het in de komende periode uit te voeren onderhoud en de daarmee samenhangende kosten worden voor de korte termijn bepaald door de huidige kwaliteit van de verhardingen en voor de lange termijn op basis van onderhoudscycli. Sinds 2007 wordt de kwaliteit van de openbare ruimte gedefinieerd door deze te beschrijven met behulp van kwaliteitsbeelden. Daarbij worden 5 kwaliteitsniveaus gedefinieerd. In de ‘Kwaliteitscatalogus openbare ruimte 2018’ (CROW-publicatie 380) zijn deze niveaus beschreven voor alle objecten in de openbare ruimte. Deze onderhoudsniveaus zijn eveneens gekoppeld aan de systematiek voor wegbeheer. Hierdoor kunnen de resultaten van de globale inspectie worden gepresenteerd in deze beeldkwaliteitsniveaus.

Kwaliteitsniveau

Omschrijving systematiek

Zeer laag

D

Onderhoudsachterstand

Laag

C

Richtlijn is overschreden  binnen 2 jaar onderhoud

Basis

B

Waarschuwingsgrens bereikt  binnen 5 jaar onderhoud

Hoog

A

Enige schade, maar waarschuwingsgrens nog niet bereikt

Zeer hoog

A+

Helemaal geen schade

Hiernaast staat een voorbeeld van een beeldmeetlat uit CROW-publicatie 380 voor het schadebeeld zichtbare reparaties in asfalt.

Sweco | 2024-2028 Projectnummer: 51005745 Datum: 05-09-2023 Versie: D1.0 Document referentie: NL23-648800269-58746

Er zijn geen reparaties zichtbaar

Er zijn weinig reparaties zichtbaar

Er zijn redelijk veel reparaties zichtbaar

Er zijn veel reparaties zichtbaar

Er zijn zeer veel reparaties zichtbaar

De resultaten van de globale visuele inspectie uit 2023 zijn getoetst aan de richtlijnen die per schadebeeld door CROW zijn opgesteld. Deze technische kwaliteit is vervolgens omgezet naar bovenstaande vijf kwaliteitsbeoordelingen. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen asfalt en elementenverhardingen. Vanwege het geringe areaal wordt de kwaliteit van betonverhardingen niet getoond. In een normale situatie zal er jaarlijks een bepaald deel (percentage) van het wegenareaal aan onderhoud toe zijn; deze wegen hebben dan een beoordeling ‘laag’. Zo zal er ook altijd een bepaald percentage zijn met de beoordeling ‘basis’. De kwaliteit van het wegennet is getoetst aan hetgeen normaal, in geval van een goed en evenwichtig onderhouden wegennet, verwacht mag worden. Het percentage van het oppervlak met waardering ‘zeer laag’ betreft wegen waar onderhoud al eerder had moeten worden uitgevoerd. Technisch gezien is het verder uitstellen van dit onderhoud niet acceptabel. Het areaal met de waardering ‘laag’ moet in de komende twee planjaren worden onderhouden. De waardering ‘basis’ houdt in dat het betreffende oppervlak naar verwachting over drie tot vijf jaar voor onderhoud in aanmerking komt.

18/54

Uit de inspectieresultaten blijkt dat 4% van de verhardingen een kwaliteit D (zeer laag) heeft gekregen. Dit komt overeen met 55.000 m2 en betreft onderhoudsachterstand. Onderhoud hiervan had al eerder uitgevoerd moeten worden. Omdat door het uitstellen van onderhoud de kwaliteit is aangetast, is dit gelijk aan “Achterstallig onderhoud”. Technisch gezien is het verder uitstellen van dit onderhoud niet acceptabel. Er is enig verschil in de kwaliteitsverdeling tussen de asfaltverhardingen en de elementenverhardingen: Bij de asfaltverhardingen heeft 5% een zeer lage beoordeling (dit komt overeen met 40.000 m2). Bij de elementenverhardingen heeft 2% een zeer lage beoordeling (dit komt overeen met 15.000 m2). Bij de uitvoering van onderhoud wordt geadviseerd voorrang te verlenen aan de asfaltverhardingen. Uitstel van het asfaltonderhoud kan een verzwaring van de noodzakelijke maatregel ten gevolg hebben. Deze verzwaring leidt tot hogere kosten en heeft kapitaalvernietiging tot gevolg. Bovendien zijn de verhardingen die niet voldoen aan de CROW-richtlijnen een risicofactor in de aansprakelijkheid van de wegbeheerder in het geval van ongevallen. Om te toetsen of de kwaliteit voldoet aan het vastgestelde kwaliteitsniveau is door het CROW de ingedikte kwaliteit bepaald op basis van de 90%-regel.

Hierbij wordt de kwaliteit van de verhardingen gelijkgesteld aan de minimale kwaliteit die door 90% van het areaal verhardingen wordt gehaald. Wanneer 90% van het areaal verhardingen kwaliteit B of hoger heeft, dan wordt de ingedikte kwaliteit voor alle verhardingen samen met kwaliteit B beoordeeld. Uit de grafiek blijkt dat de ingedikte kwaliteit van het gehele wegennet uitkomt op kwaliteit B.

De gemiddelde kwaliteit van het gehele wegennet ligt op niveau B (Basis).

Sweco | 2024-2028 Projectnummer: 51005745 Datum: 05-09-2023 Versie: D1.0 Document referentie: NL23-648800269-58746

4.2.1

Gewenst kwaliteitsniveau

Zoals reeds genoemd in paragraaf 3.2.4, is het gewenste kwaliteitsniveau in de gemeente Asten niveau C, wat het minimaal toegestane niveau is op basis van de CROW-systematiek. Het huidige kwaliteitsniveau van het gehele wegennet voldoet niet alleen aan deze ambitie, maar is zelfs hoger. Als we het kwaliteitsniveau per verhardingstype bekijken dan zien we dat zowel voor het kwaliteitsniveau van de asfaltverhardingen als voor het kwaliteitsniveau van de elementenverhardingen hetzelfde geldt: Het huidige kwaliteitsniveau is hoger dan het ambitieniveau.

19/54

4.3 Ontwikkeling kwaliteit In de volgende grafieken wordt de huidige kwaliteit vergeleken met de kwaliteit uit 2014. De gegevens uit 2014 zijn gebaseerd op het Beheer- en Beleidsplan Wegen 2014-2022.

Uit bovenstaande grafiek blijkt dat de kwaliteit van de asfaltverhardingen in 2014 nog op niveau C lag. De kwaliteit is in de afgelopen jaren toegenomen naar niveau B, oftewel ‘Basis’. Daarnaast blijkt het percentage A+ te zijn toegenomen, waarschijnlijk mede veroorzaakt door de aanleg van nieuwe weg(verharding)en. Het grote aandeel B zal over een paar jaar wel voor onderhoud in aanmerking komen. Sweco | 2024-2028 Projectnummer: 51005745 Datum: 05-09-2023 Versie: D1.0 Document referentie: NL23-648800269-58746

Uit bovenstaande grafiek blijkt dat de kwaliteit van de elementenverhardingen de afgelopen jaren iets is afgenomen. Het niveau lag in 2014 op A en nu op kwaliteit B, oftewel ‘Basis’. Dit voldoet nog wel aan de CROW-richtlijnen en de kwaliteitsambitie, maar het is uiteraard niet wenselijk dat deze trend doorzet en de kwaliteit nog verder afneemt. Ook hier geldt dat het percentage A+ is toegenomen.

20/54

5. Aandachtspunten beleid Bij het plannen van onderhoud aan de wegverhardingen, moet met meer thema’s rekening worden gehouden dan alleen met de technische noodzaak zoals beschreven in voorgaande hoofdstukken. Deze thema’s hebben in meer of mindere mate invloed op het beleid en de daaruit voortvloeiende kosten. Hierna wordt kort ingegaan op een aantal aandachtspunten.

5.1 Kwaliteitsaspecten Bij het vaststellen van de kwaliteit van de wegverhardingen kan onderscheid worden gemaakt in de volgende beleidsaspecten: • • • •

Veiligheid; Comfort; Aanzien; Duurzaamheid.

Veiligheid Het aspect veiligheid heeft in het kader van wegbeheer betrekking op de verkeersveiligheid. In relatie tot de onderhoudstoestand wordt dit bepaald door de aanwezigheid en mate van bepaalde schades. Ook een goede vormgeving van wegen en kruispunten draagt sterk bij tot de verkeersveiligheid. Maatregelen ter verbetering van de vormgeving vallen ook onder verhardingsbeheer, maar de kosten voor het aanpassen van de vormgeving

Sweco | 2024-2028 Projectnummer: 51005745 Datum: 05-09-2023 Versie: D1.0 Document referentie: NL23-648800269-58746

maken geen deel uit van de onderhoudsbudgetten die in dit beheer- en beleidsplan worden genoemd. Comfort Comfort van de weggebruiker wordt bepaald door de berijdbaarheid en beloopbaarheid van de verharding. De weggebruikers mogen een bepaald kwaliteitsniveau van de verharding verwachten. Indien dit niet gehaald wordt, kan dit leiden tot onvrede en ongemak. Bovendien kan dit een verhoging van het aantal klachten en meldingen tot gevolg hebben. Aanzien Het aspect aanzien bepaalt of het totale wegbeeld goed is en er niet teveel schade of reparaties aanwezig zijn. Vooral binnen de bebouwde kom wordt een verharding die er goed uitziet door de bewoners als positief ervaren. In de praktijk blijkt vaak dat een slecht onderhouden verharding leidt tot vervuiling en ontsiering van de openbare ruimte. Er blijkt zelfs een samenhang te bestaan tussen klachten over aanzien van verhardingen en het gevoel van sociale (on)veiligheid. Op locaties waar een extra hoog kwaliteitsniveau gewenst is, kan dit worden bereikt door het gebruik van bijzondere materialen. Duurzaamheid Duurzaamheid neemt een steeds prominentere rol in de gehele levenscyclus van wegen in. In toenemende mate worden duurzame materialen en technieken toegepast of wordt hiermee geëxperimenteerd. Het doel hiervan kan zijn het ontwerpen van een goede degelijke constructie die lang meegaat.

21/54

Duurzaamheid houdt ook in dat er kritisch gekeken wordt naar de gebruiksfunctie van een weg en naar het materiaalgebruik, met aandacht voor hergebruik en schaarste van grondstoffen. Het uitgangspunt is zoveel mogelijk te kiezen voor duurzame materialen en/of onderhoudsarmer materiaal. Daarnaast wordt ernaar gestreefd om binnen de geldende regelgeving zoveel mogelijk vrijkomende materialen te hergebruiken (circulariteit). Zowel bij de aanleg van een weg als bij het onderhoud, wordt beoordeeld hoe werkzaamheden het beste kunnen worden uitgevoerd en met welke materialen.

5.2 Ambitieniveau In principe wordt onderhoud uitgevoerd op het moment dat de kwaliteit van de verhardingen niet meer voldoet aan de richtlijnen van de CROW-systematiek voor wegbeheer. Deze richtlijnen komen overeen met een minimaal niveau van verantwoord wegbeheer. Dit niveau komt overeen met kwaliteitsniveau C. De afweging kan worden gemaakt om voor de kernen Asten, Heusden en Ommel voor een hoger kwaliteitsniveau te kiezen (kwaliteitsniveau B) dan in het buitengebied, vooral met betrekking tot het aspect ’aanzien’. Ook kan ervoor worden gekozen om het gehele op een hoger kwaliteitsniveau te onderhouden of juist op het minimale niveau (kwaliteitsniveau C). In dit beheer- en beleidsplan worden drie scenario’s doorgerekend om de financiële consequenties te bepalen van bovengenoemde mogelijke keuzes.

5.3 Beheer Bewust Ontwerpen (BBO) Reconstructies of herinrichtingen worden uitgevoerd met behulp van BBO. Dit is een instrument waarmee inrichting, gebruik en het beheer op elkaar afgestemd worden tot een gezamenlijk eindresultaat: een openbare ruimte die past bij ieders wensen en waar kwaliteit en kosten in evenwicht zijn. De samenwerking tussen beheerder en ontwerper staan hierin centraal, maar ook de gebruiker speelt hierin een belangrijke rol. Door de beheerder al in de

Sweco | 2024-2028 Projectnummer: 51005745 Datum: 05-09-2023 Versie: D1.0 Document referentie: NL23-648800269-58746

ontwerpfase te betrekken kunnen mogelijk problemen zoals boomwortelopdruk worden voorkomen. Door de ontwerpers te laten participeren gedurende het beheer en onderhoud kan het oorspronkelijke doel en de gewenste uitstraling in stand worden gehouden.

5.4 Materiaalkeuze Onderhoudskosten worden onder andere bepaald door het soort verhardingsmateriaal dat wordt toegepast. Dit geldt ook voor de onderhoudsfrequentie. Daarnaast zijn met name elementenverhardingen meer geschikt om ‘speels’ te gebruiken en zijn daarom ook zeer geschikt voor toepassing in verblijfsgebieden. Bijkomend voordeel is dat door toepassing van elementenverharding de leefbaarheid van een woonwijk kan worden verbeterd omdat deze verharding vriendelijker oogt dan een donkere asfaltverharding. Bij onderhoud en (her)inrichtingen wordt zoveel mogelijk het GVVP gevolgd. Dit betekent: •

• •

•

• •

Gebiedsontsluitingswegen en erftoegangswegen type 1: bestaande asfaltverharding handhaven en bij aanleg nieuwe asfaltverharding toepassen; Centrumring: uitvoeren in elementenverharding; Erftoegangsweg type 2 binnen de bebouwde kom: bij nieuwe aanleg elementenverharding toepassen en bij onderhoud indien mogelijk asfaltverharding vervangen door elementenverharding; Erftoegangsweg type 2 buiten de bebouwde kom: bestaande asfaltverharding handhaven en bij aanleg nieuwe asfaltverharding toepassen; Fietspaden: zoveel mogelijk uitvoeren in asfaltof cementbetonverharding en bij hoge uitzondering in elementen; Voetpaden: uitvoeren in elementenverharding.

Van de bovenstaande uitgangspunten kan door eventuele aanpassingen aan het GVVP, of door keuzes om maatwerk toe te passen, afgeweken worden.

22/54

5.5 Geluidsreductie In de gemeente Asten is een aantal wegen voorzien van geluidreducerend asfalt. Met de toepassing van dit asfalt wordt een geluidsreductie van het contactgeluid tussen band en wegdek gerealiseerd, wat de leefbaarheid van inwoners langs drukke wegen ten goede komt. Er zijn echter ook nadelen aan het toepassen van geluid reducerend asfalt. De Wet Geluidhinder pakt nieuwe situaties aan en zorgt ervoor dat in bestaande situaties het geluid niet verder toeneemt. Wanneer éénmaal een geluidsreducerende deklaag is toegepast en deze moet na een aantal jaren worden vervangen, dan kan conform genoemde wet geen deklaag meer worden toegepast die meer dan 2 dB(A) geluidstoename geeft ten opzichte van de oorspronkelijke (geluidsreducerende) deklaag. Het effect van geluidreducerend asfalt op omgevingslawaai is groot. Met sommige types dunne geluidsreducerende deklaag (DGD) zijn flinke reducties van het geluid haalbaar. Dit is wel afhankelijk van de snelheid van het verkeer en het aandeel vrachtverkeer. Indien er rafeling (steenverlies) optreedt bij een DGD, is het effect van de geluidreductie verdwenen. Toepassing van geluidreducerende deklagen is vooral effectief op doorgaande wegen waar de gemiddelde rijsnelheid relatief hoog ligt (vanaf 70 km/u).

Op plaatsen waar de rijsnelheid laag is, bijvoorbeeld in woonstraten, woonerven, winkelstraten en dergelijke, is het effect van geluid reducerend asfalt beperkt of nihil, omdat aandrijf- en uitlaatgeluiden hier veelal maatgevend zijn. Daarnaast is op dit soort wegen sprake van veel wringend verkeer, waar geluidreducerende deklagen over het algemeen slecht bestand tegen zijn. Een ander nadeel van geluidreducerend asfalt is de hogere onderhoudsfrequentie. De poriën in het asfalt, die voor de geluidsreductie zorgen, dienen periodiek gereinigd te worden. Indien dit niet gebeurt, neemt de geluidsreductie af. En door het reinigen (onder hoge druk) slijt de deklaag nog

Sweco | 2024-2028 Projectnummer: 51005745 Datum: 05-09-2023 Versie: D1.0 Document referentie: NL23-648800269-58746

sneller. Dit betekent dus hogere onderhoudskosten en vaker overlast voor de burger.

5.6 Teerhoudend asfalt Sinds 1 januari 2001 valt teerhoudend asfalt onder het zelfde regime als andere bouwstoffen. Indien bij het reconstrueren van wegen teerhoudend asfalt vrijkomt, moet er rekening mee worden gehouden dat dit asfalt aangeboden moet worden aan een erkende verwerker van teerhoudend asfalt. Bij vrijkomend asfalt moet dus worden vastgesteld of er teer aanwezig is en zo ja, waar dit dan zit. Door middel van selectief frezen kan het teervrije asfalt hergebruikt worden. In het kader van duurzaamheid is hergebruik van materialen een aandachtspunt. De gemeente Asten laat asfaltonderzoek uitvoeren conform CROW publicatie 210 ‘Omgaan met vrijkomend asfalt’. Afhankelijk van de hoeveelheid teerhoudend asfalt dat wordt aangetroffen, kan dit leiden tot een verhoging van het benodigde onderhoudsbudget. De gemeente Asten conformeert zich aan de landelijke wet- en regelgeving op het gebied van teerhoudend asfalt voor zover dit maatschappelijk financieel verantwoord is. In sommige gevallen zijn de kosten voor verwerking van teerhoudend asfalt dermate hoog, dat het beter is om het bestaande asfalt te laten liggen en een andere onderhoudsmaatregel toe te passen.

5.7 Klimaatadaptatie De klimaatverandering heeft effecten op wateroverlast door hevige neerslag, droogte, hitte en veiligheid tegen overstromingen. De kwetsbaarheden ten aanzien van deze items moeten inzichtelijk worden gemaakt. Ook de ambities van relevante stakeholders moeten worden geformuleerd. Zo kan de gemeente reguliere projecten combineren met klimaatadaptatie en wachten op meekoppelkansen. Dit is de basis om nadere prioritering aan te geven en

23/54

bestuurlijke keuzes te maken ten aanzien van klimaatadaptatie. De strategie houdt in: alle nieuwbouw doen we klimaatbestendig en het bestaand bebouwd gebied, het buitengebied en de essentiële infrastructuur maken we klimaatbestendig. Welke maatregelen in het kader van klimaatadaptatie het best genomen kunnen worden, zijn op dit moment nog niet inzichtelijk. De klimaatadaptieve maatregelen moeten zich nog vertalen in meekoppelkansen in komende projecten die zullen worden uitgevoerd en worden opgepakt wanneer kan worden meegelift met andere projecten in de buitenruimte. Het verbeteren van de klimaatbestendigheid wordt dus veelal pas opgepakt op het moment dat er sprake is van een herinrichting van de weg. Dit valt echter buiten het in dit beheer- en beleidsplan omschreven onderhoud aan de bestaande wegverhardingen. Dit plan gaat alleen over het in stand houden van de bestaande wegen en hierin is voor het nemen van klimaatmaatregelen die meer zijn gerelateerd aan herinrichtingen dan ook geen budget gereserveerd. Wel wordt altijd bekeken of relatief simpele maatregelen tegelijkertijd met de onderhoudswerkzaamheden kunnen worden meegenomen voor het verbeteren van de klimaatbestendigheid.

5.8 Duurzaamheid Duurzaamheid is het zorgen voor evenwicht tussen mens, milieu en economie om de aarde niet uit te putten. Voor nu en voor de komende generaties. Het voorzien in onze eigen behoefte moet dus in evenwicht zijn met dat wat de aarde aan kan. Dit vraagt ook om een milieuverantwoord wegbeheer. Enkele onderwerpen hierin zijn:

Sweco | 2024-2028 Projectnummer: 51005745 Datum: 05-09-2023 Versie: D1.0 Document referentie: NL23-648800269-58746

Onderwerp Klimaatadaptatie

Teerhoudend asfalt

Energietransitie

Onderhoudsarm

Circulariteit

Gevolgen voor wegbeheer Extreme hitte en droogte, alsmede wateroverlast, kunnen zorgen voor een ander gedrag van de ondergrond en wegverharding. Oplossingsrichtingen zijn het verminderen van verharding, het toepassen van lichte deklagen om hittestress te voorkomen en het toepassen van water passerende en waterbergende constructies Indien bij de reconstructie van een weg teerhoudend asfalt vrijkomt, moet dit worden aangeboden aan een erkende verwerker, waar het thermisch gereinigd wordt. De afvoer en verwerking hiervan brengen extra kosten met zich mee. De energietransitie heeft onder andere gevolgen voor de aanleg en vervanging van kabels en leidingen die veelal in de trottoirs liggen. Hier liggen kansen en uitdagingen. De uitwerking is afhankelijk van het verdere verloop van de transitie. Hoe vaker onderhoud moet worden uitgevoerd, hoe hoger de beheerkosten en hoe groter de overlast voor de omgeving. Het verdient dus aanbeveling te zoeken naar onderhoudsarme materialen. Hergebruik van materialen wordt een steeds groter goed. Er zijn inmiddels ervaringen opgedaan met het hergebruik van oud beton in nieuwe betonproducten en met steeds hoogwaardiger hergebruik van asfalt.

24/54

5.9 Afkoppelen hemelwater

Bermen dienen voor de afwatering van de weg. Om een goede afwatering te garanderen moeten ze daarom tijdig worden afgeroomd.

Bij het plannen van wegonderhoud is een goede afstemming op het rioolonderhoud essentieel. Naast het bereiken van kostenbesparingen en het minimaliseren van overlast is afstemming belangrijk voor het waarmaken van de ambitie om te streven naar de ontvlechting van afvalwater en hemelwater (afkoppelen).

Omdat sommige landbouwwegen in het buitengebied redelijk smal zijn, worden op een paar locaties de bermen uitgereden bij het passeren. Het beleid is om dit tegelijkertijd op te pakken met het groot onderhoud aan de wegverhardingen.

Het afkoppelen van hemelwater van het gemengde rioolstelsel is een duurzame maatregel. Het schone hemelwater wordt niet gemengd met het vuile water en hoeft niet gezuiverd te worden. De afvalwaterzuiveringsinstallaties werken zo efficiënter en het schoon hemelwater kan nuttig gebruikt worden voor het aanvullen van het grondwaterpeil of worden gebruikt als gebiedseigen water in het lokale watersysteem. Het afkoppelen kan gerealiseerd worden door de aanleg van een extra riool voor de afvoer van hemelwater, het aanpassen van het afschot van de verharding zodat het hemelwater direct via het maaiveld wordt afgevoerd of het toepassen van waterdoorlatende bestratingen waardoor buffering en afvoer via de fundering van de verharding verloopt. Wanneer trottoirs en rijbanen op gelijke hoogte liggen, moet het water bij bovengrondse afvoer langs gevels worden gestuurd. Dit is niet wenselijk in verband met het risico op vochtproblemen en lekkages. Welke maatregel het best genomen kan worden is afhankelijk van de lokale situatie. De maatregelen worden genomen in combinatie met onderhoud aan riolering en/of wegen. In het beheer- en beleidsplan wegen is hiervoor geen extra budget gereserveerd.

5.10 Bermen

De kosten voor het verlagen en aanvullen van bermen ten behoeve van een goede afwatering van de rijbaan worden meegenomen in dit beheer- en beleidsplan.

5.11 Bestemmingsverandering in het buitengebied De wegen in het buitengebied kennen vele soorten gebruikers. Er is een aantal doorgaande wegen, waar het reguliere verkeer op een gebruikelijke manier wordt afgewikkeld en er zijn landbouwwegen, die zorgen voor de afwikkeling van het landbouwverkeer naar de landbouwbedrijven. Veel van deze landbouwwegen zijn smal en opgebouwd uit een fundering van brokken puin en een dun pakket asfalt. Deze wegen worden steeds zwaarder belast door: • •

Het intensiveren van de landbouw, waardoor het landbouwverkeer groter en zwaarder wordt en frequenter over deze wegen rijdt; De ontwikkeling van concentratiegebieden voor glastuinbouw, waar de aan- en afvoer voor het nodige zware transport zorgt.

Deze zwaardere belasting van de wegen in het buitengebied hebben schades tot gevolg die om extra en andersoortig onderhoud vragen. Aanpassingen door opwaardering van een weg vallen onder herinrichting en worden dus niet betaald uit het onderhoudsbudget.

Bermen moeten veilig worden gehouden. In uitgereden bermen kan ter versteviging bermverharding of grasbeton worden aangebracht.

Sweco | 2024-2028 Projectnummer: 51005745 Datum: 05-09-2023 Versie: D1.0 Document referentie: NL23-648800269-58746

25/54

5.12 Plaatselijke zetting

5.15 Toerisme en recreatie

Een deel van de wegen in het buitengebied rond het nationaal park De Groote Peel heeft te maken met plaatselijke zetting van de ondergrond. Deze wegen liggen in een gebied dat in de jaren ’60 vanuit de Peel is onttrokken en als bestemming landbouw heeft gekregen. De ondergrond bestaat hier plaatselijk uit veen, wat zettingen van de wegen veroorzaakt. Op deze wegen moet frequenter onderhoud worden uitgevoerd dan bij normale landbouwwegen.

De gemeente Asten heeft een grote aantrekkingskracht op toerisme en dagrecreatie. Diverse bezienswaardigheden zoals het nationaal park ‘De Groote Peel’ en het recreatiepark ‘Prinsenmeer’ zorgen vooral in de zomer voor deze aantrekkingskracht. De diverse campings, B&B’s en hotels in de gemeente Asten huisvesten in de zomer veel toeristen en recreanten. Zij vragen om een goede fiets- en wandelinfrastructuur. Dit kan om intensiever onderhoud vragen op recreatieve routestructuren.

5.13 Boomwortelopdruk Veel wijken zijn in de jaren ’60 aangelegd. Destijds is er voor een bepaalde inrichting gekozen met onder andere jonge bomen. Deze bomen zijn inmiddels zo gegroeid dat de wortels van deze bomen nu problemen veroorzaken in de verharding. Het is meestal niet mogelijk of wenselijk om bomen, die deze problematiek veroorzaken, te verwijderen of te vervangen. Daarom moet rekening worden gehouden met extra (klein) onderhoud op de betreffende locaties om te blijven voldoen aan de gewenste eisen voor comfort en veiligheid.

5.16 Inclusie Belangrijk onderdeel is de toegankelijkheid van de openbare ruimte voor mindervaliden. Bij de aanleg en het onderhoud van wegen, en met name voetpaden, moet rekening worden gehouden met gebruikers met een beperking. Er moet voldoende passeerruimte zijn voor bijvoorbeeld rollators en rolstoelen. Extra aandacht verdienen oversteekplaatsen, maar ook schades in met name voetpaden veroorzaken voor gebruikers met een beperking een grotere kans op ongevallen.

5.14 Groot areaal per inwoner De gemeente Asten heeft circa 1,5 miljoen m2 aan verhardingen in beheer en circa 17.000 inwoners. Dit betekent dat er circa 89 m2 aan verharding per inwoner in beheer is, wat relatief hoog is. De jaarlijkse uitkering die wordt verkregen uit het Gemeentefonds is bepaald volgens een verdeelsleutel, waar met name het aantal inwoners een belangrijke rol in speelt, maar de omvang van het wegennet geen enkele rol speelt. Dit werkt dus in het nadeel van gemeenten met een groot areaal per inwoner.

Sweco | 2024-2028 Projectnummer: 51005745 Datum: 05-09-2023 Versie: D1.0 Document referentie: NL23-648800269-58746

26/54

6. Onderhoudsstrategie Het uitvoeren van het beheer en onderhoud kan op verschillende wijzen plaatsvinden en is behalve van kaders als kwaliteitsambitie, budget en risico’s ook afhankelijk van factoren als ondergrond, wegtype en verhardingstype. De gemeente Asten hanteert een onderhoudsstrategie om de wegen op het gewenste niveau te onderhouden.

6.1 Werkwijze Voor de bepaling van het jaarlijks regulier onderhoudsprogramma maakt de gemeente Asten gebruik van de wegbeheersystematiek van het CROW en het wegbeheerprogramma Obsurv van Sweco. Daartoe worden onderstaande stappen uit de beheercyclus doorlopen:

    

Weginspectie 1x per 2 jaar Opstellen CROW basisplanning Inhoudelijke analyse en afstemming Opstellen definitieve planning en begroting Opstellen contracten en uitvoering van het onderhoud

Met deze werkwijze wordt er voor de korte termijn onderhoud gepleegd op basis van de uitkomsten uit de weginspectie. De afweging en prioritering wordt met name gemaakt op basis van de technische noodzaak en afstemming met andere beheerdisciplines en projecten. Zie ook bijlage 5.

Sweco | 2024-2028 Projectnummer: 51005745 Datum: 05-09-2023 Versie: D1.0 Document referentie: NL23-648800269-58746

6.2 Strategie Om tot een visie te komen voor de langere termijn wordt gewerkt volgens een onderhoudsstrategie, om zo de openbare ruimte op kwaliteit te brengen en te houden. Het gaat hierbij om een functionele benadering. Daarom noemen we dit functioneel beheer. Het onderhoud wordt per type weg (gebruik en ligging), verhardingssoort en ondergrond bepaald met maatregelen en een frequentie, oftewel onderhoudscyclus, die passen bij het gebruik en de functie van de weg. In onderstaande afbeelding zijn de processtappen voor het functioneel beheer weergegeven.