Bijlage 2 - Schematisch overzicht van de opgaven en dilemma’s van agrarische bedrijven bij het verduurzamen

Bijlage 2 Schematisch overzicht van de opgaven en dilemma’s van agrarische bedrijven bij het verduurzamen

Sectoren

Opgaven

Doel

Belemmeringen

Spoor Natuur/Milie u/Dierenwelz ijn

Sectoren: melkvee, varkens, pluimvee, vleeskalveren, kleine categorieën (bijv. kalkoenen, geiten)

Deelnemers aan LBV en LBV+ in relatie tot Natuurwetgeving Omgevingsvergunning voor een Natura 2000 activiteit/Omgevingswet . En Omgevingswetvergunnin g bouwen en milieu

Alle Reductie veehouderijen ammoniakuitstoot op N2000

Bevoegd orgaan

De beëindigingsregeling biedt de mogelijkheid om max 15% van de aanwezige stikstofrechten te hergebruiken voor de herbestemming.

Door de RvS-uitspraak stikstof van december 2024 worden extra voorwaarden gesteld aan mogelijkheid voor het benutten van deze 15% bij een herontwikkeling.. Het rijk zal hierover begin voor 1 april 2025 meer duidelijkheid geven.

Natuur en milieu

Provincie (natuur) en gemeente (bouwen en milieu)

Brabant van het slot

Externe saldering is in NB al verboden (prov NB)

Milieu en Natuur

Rechterlijke uitspraak, provincie NB, gemeente (vergunningver lening)

A.g.v. de RvS-uitspraak stikstof van dec. 2024 is voor intern salderen een vergunning natuur nodig. Er kunnen in NB nu geen natuurvergunningen worden verleend omdat additionaliteit

1

door de provincie onvoldoende is ingevuld (welk deel van stikstof moet naar natuur). Dit heeft ook consequenties voor omgevingsvergunningen milieu. Natuurwetgeving

Negatieve effecten op N2000 voorkomen

Stikstofdepositie op N2000 te Natuur hoog. Er worden nu in N-Brabant geen vergunningen verleend. Ook niet aan de PAS melders (23 bedrijven in Asten) en de intern saldeerders die met terugwerkende kracht vergunning moeten hebben. Druk om te handhaven op bedrijven zonder geldige vergunning

Provincie vergunningverl enende instantie, Rijk – oplossing PAS melders

Wet Geurhinder en Veehouderij, geurnormen gemeente

Reductie overbelaste situatie Urgentiegebied gemeente voor omwonenden en bewoners kern

Aangescherpte geurnormen in Asten

Milieu

Gemeente

Dierwaardige veehouderij, bv meer oppervlakte per dier, vrijloopkraamhok, lange staarten, transport

Verbetering welzijn, natuurlijk gedrag

Er worden naar verwachting strengere eisen gesteld aan houderijsystemen die mogelijk een relatie hebben (negatief en positief) met ammoniakemissie (stikstof) uit stallen. Vraagt investering in stallen, maar de maatregelen zijn nog niet bekend en de zorg bestaat dat de huidige investeringen in emissiereductie

Welzijn en gezondheid van dieren

Rijk/NVWA, RO provinciaal en gemeentelijk beleid omvang bouwblok

Omgevingsvergunning voor een Natura 2000 activiteit/Omgevingswet

2

niet ten goede komen van dierenwelzijn Mbt de vleeskalverhouderij wordt gediscussieerd over welzijnsmaatregelen zoals transport. Landelijke Bedrijfsemissienormen voor stikstof en broeikasgassen

Verbetering klimaat en natuur

Is in voorbereiding en krijgt waarschijnlijk een grote impact op de melkveehouderij V

Klimaat en natuur

Rijk

Mbt varkens: zij stoten maar zeer beperkt methaan uit, maar er kan wel methagonese plaatsvinden in de mestkelder (door wat langere opslag). Door dagontmesting (kan door gescheiden stalsysteem) kan methaanemissie verminderen. Hiervoor is een nieuwe stal nodig en daarmee erkenning als emissiearm stalsysteem. Deze erkenning is er niet. Bij nieuwe stallen zou de ondernemer ook rekening kunnen houden met dierenwelzijnseisen. Een varkensstal hiervoor verbouwen is niet eenvoudig. Beter zou het zijn om deze zaken te combineren, maar dat is nu niet

3

mogelijk vanwege het ontbreken van erkenning van het systeem.

Alle agrarische bedrijven binnen 2 km van Natura2000 gebied de Groote Peel (gebied GGA Vitale Peel)

Reductie ammoniakuitstoot op N2000 en ‘Water en bodem-sturend’principe

Brabant van het slot

Er zullen Natuur maatregelen/beperkingen worden opgelegd die betrekking hebben op de grondwaterstand, beregeningsmogelijkheden, bemesting, teelten etc. Deze maatregelen worden Q3 2025 bekend gemaakt. (Programma overgangsgebieden). Deze maatregelen/beperkingen zullen naar verwachting een groot effect hebben op de bedrijfsvoering van melkveehouderijen

Provincie

Melkvee

Omgevingsverordening NB: stalaanpassing voor 1-7-’26 (voor verouderde huisvestings-systemen)

Reductie ammoniakuitstoot uit stallen tbv N2000, 51% tot 70% voor melkvee en 50% voor bijbehorend jongvee

De “wettelijke ” effectiviteit van emissiearme huisvestingssystemen wordt in twijfel getrokken. Een passende beoordeling is nodig maar er zijn beperkte mogelijkheden om aan te tonen dat aan de geldende reductieeisen kan worden voldaan. Daarnaast is voor nieuwe innovatieve technieken en maatregelen geen

Prov eis, provincie verleent nu geen natuurvergunn ing muv Lely Sphere en Koe toilet. De gemeente zou (voor milieu en

Nieuwe stallen moeten direct voldoen (ook aan landelijke eisen) (Natuurtoestemming)

Milieu en Natuur

4

Er is geen stalaanpassing nodig indien -

-

jurisprudentie beschikbaar. Door uitspraken RvS wordt besluitvorming aangehouden.

Geen verouderde stal Voldoen door minder dieren Minder dan 2 GVE icm natuurinclusieve bedrijfsvoering (vraagt meer grond die niet beschikbaar is) Biologisch gehouden vrouwelijk jongvee

KRW/Watervergun-ning

bouwen) kunnen over gaan tot vergunningverl ening (als aan de geldende eisen wordt voldaan); deze vergunning kan echter niet worden geëffectueerd als er niet ook een natuurvergunn ing is verleend.

Provincie NB houdt toch vast aan reductiedoelen en stallendeadline. De stalaanpassing richt zich alleen op ammoniakreductie. De ondernemer heeft vwb verduurzaming behoefte aan een integrale aanpak van emissie, methaan, stikstof, dierenwelzijn, bodem. Dit vraagt om het faciliteren van brongerichte systemen.

Negatieve effecten op N2000 voorkomen, waterkwaliteit verbeteren (chemisch en ecologisch)

Minder bemesten, beregeningsverbod

Water/milieu/nat uur

Rijk, provincie, waterschap

De ondernemer moet klimaatadaptief zijn. Heeft behoefte aan een watervoorziening voor gewassen in droge en natte omstandigheden. In droge tijden is wateraanvoer nodig en moet water kunnen worden 5

vastgehouden. Dit vraagt technische systemen bv subirrigatie of de mogelijkheid om te kunnen beregenen. Dit is om mineralen te kunnen benutten, zaden te laten ontkiemen, voldoende vocht op het juiste moment. In natte tijden moet ook water kunnen worden afgevoerd. Voor bepaalde technische oplossingen is nog geen beleid beschikbaar op basis waarvan vergunning kan worden verleend. Afschaffing derogatie (uitzondering Nitraatrichtlijn EU) per 2026

Negatieve effecten stikstofdepositie en waterkwaliteit voorkomen

Minder dierlijke mest per oppervlakte eenheid. Vraagt alternatieve investeringen bij toenemend overschot (bv vergistingssystemen) die ruimte vragen terwijl agrarische bouwblok niet kan worden vergroot obv Omgevingsverordening indien de maximale omvang al is bereikt. Gaat uit van maximaal 1,5 ha

Natuur, water

Europese Commissie

Achtste Actieprogramma Nitraatrichtlijn 1-1-’26 van toepassing

Waterkwaliteit te verbeteren en de stikstof- en

Minder of geen mest in beekdalen. Provincie heeft nu

Water

Rijk, provincie

6

Varkens

nitraatvervuiling te verminderen

voorwaarden/beperkingen in voorbereiding voor de beekdalen.

Grondgebondenheid

Minder ammoniakuitstoot

Meer grond nodig onder het bedrijf, die niet beschikbaar komt voor de melkveesector. Kan concurrentie met akkerbouw in financieel opzicht niet aan.

Mestproductieplafonds

Mestbeleid

Omgevingsverordening NB: stalaanpassing voor 1-7-’24 (voor verouderde huisvestings-systemen)

Reductie 70% ammoniakuitstoot uit stallen tbv N2000

Nieuwe stallen moeten direct voldoen (ook aan landelijke eisen) (Natuurtoestemming)

Reductie 40% ammoniakemissie voor biologische varkenshouderij

Natuur, milieu

Provincie

Milieu

Rijk

Ook bij varkens bestaat twijfel Milieu en Natuur over de effectiviteit van emissiearme huisvestingssystemen. Chemische luchtwassers lijken op dit moment het meest perspectiefvol om vergund te worden (want in enkele zaken heeft de rechter negatief geoordeeld over de vergunning voor een combiwasser), maar niet altijd gewenst (reduceren geen geur).

Prov eis, provincie verleent nu geen natuurvergunn ing

I&W op RAV en luchtwassers

7

Huisvestingssystemen met bronaanpak voldoen vooralsnog niet aan de provinciale eisen, muv 1 systeem voor kraamzeugen. Ook voor varkenshouderijen worden geen besluiten genomen over vergunningen. Niet biologische bedrijven met uitloop zoals Beterleven voldoen aan de provinciale eisen

De gemeente zou (voor milieu en bouwen) kunnen over gaan tot vergunningverl ening (als aan de geldende eisen wordt voldaan); deze vergunning kan echter niet worden geëffectueerd als er niet ook een natuurvergunn ing is verleend.

Vergunningverlening ligt nagenoeg stil en daarmee ook de innovatie.

Vleesvee/Vlee skalveren

Omgevingsverordening NB stalaanpassing 1-72026 voor vleeskalveren. Voor vleesvee 1-7-2024 (boven de 100) Nieuwe stallen moet direct voldoen (ook aan landelijke eisen) (natuurtoestemming)

Voor vleeskalveren reductie 70% vanaf 1-7-2026) en 85% vanaf 1-1-2028 ammoniakuitstoot tbv N2000 Voor een aantal diercategorieën geldt een lagere reductie-eis tot 1 juli 2026, zoals kalveren (50%). Hiervoor zijn

Er worden nu in NB geen besluiten over vergunningengenomen. Er zijn ook geen huisvestingssystemen of maatregelen om aan de gestelde provinciale reductieeisen te voldoen. Op grond van de beschikbare huisvestingssystemen kan alleen aan de provinciale eisen worden voldaan door toepassing van

Natuur/milieu

Provincie en gemeente Provincie verleent nu geen natuurvergunn ing

8

vergunningaanvragen ingediend. Voor vleesvee geldt een reductie van 50% vanaf 1-72024 en 70% miv 1-1-2028 vanaf 100 dieren. Bij minder dieren zijn er geen eisen. Voor zoogkoeien, niet gehuisvest in ligboxen geldt een uitzondering.

luchtwassystemen. Ook om te voldoen aan de eisen uit het BAL bestaan geen andere mogelijkheden.

De gemeente zou (voor milieu en bouwen) kunnen over gaan tot vergunningverl ening (als aan de geldende eisen wordt voldaan); deze vergunning kan echter niet worden geëffectueerd als er niet ook een natuurvergunn ing is verleend.

Binnen deze categorie dieren heeft de laatste jaren een omslag plaatsgevonden naar Beter Leven Houderij concept waardoor de haalbaarheid van de reductie-eis verder buiten bereik is gekomen.

Geen reductie-eis voor biologisch gehouden vleesrundvee en vleeskalveren

Vleeskuikens

Eis supermarkten in Nederland: Beter leven concept (vers vlees), anders exporteren

Dierenwelzijn verbeteren, uitloopruimte

Niet alle bedrijven hebben buitenruimte beschikbaar en WUR rapport trekt gehanteerde emissie van het concept in twijfel. Vergunningverlening stagneert, te groot risico dat verleende vergunningen bij rechter niet in stand blijven. Er is geen goed beeld van de effecten van de uitloop. Onderzoek daarnaar is

Milieuvergunning

Gemeente

9

net gestart. Oude rekenmethodiek op basis van de Rav houdt daar geen rekening mee. Overgangstermijn realisatie uitloop dierenbescherming tot 11-2027 Omgevingsverordening NB Stalaanpassing 1-72024 voor verouderde huisvestingssystemen. Nieuwe stallen moeten direct voldoen (ook aan landelijke eisen) (natuurtoestemming)

Reductieeis 82% vanaf 1 juli 2024 en 85% na 1-1-2028. Geen uitzonderingen

Er worden nu in NB geen besluiten genomen. Effectiviteit emissiearme systemen wordt betwijfeld. Luchtwassers zijn beschikbaar. Niet effectief voor biologische houderijen. Daarnaast zijn de effecten van de uitloop op emissies niet duidelijk.

Natuur

Provincie en gemeente Provincie verleent nu geen natuurvergunn ing De gemeente zou (voor milieu en bouwen) kunnen over gaan tot vergunningverl ening (als aan de geldende eisen wordt voldaan); deze vergunning kan echter niet worden geëffectueerd als er niet ook 10

een natuurvergunn ing is verleend.

Eisen aan fijn stofreductie

In nog in voorbereiding zijnde wetgeving van het Rijk is een eis opgenomen van fijnstofemissie per dierplaats van 50% voor nieuwe stallen, en 30% voor bestaande stallen. In hotspotgemeenten is de eis ook 50% voor bestaande stallen. Asten staat op de lijst met hotspotgemeenten. Contact met het Rijk in 2024 wees uit dat de wetgeving was aangehouden om synchroon te lopen met ammoniakwetgeving.

De eis tot emissiereductie geldt ten opzichte van stallen zonder emissiereducerende maatregelen. Voor pluimvee zijn veel fijnstofreducerende technieken beschikbaar. Om de technieken toe te passen is echter wel een vergunning nodig.

Milieu

Rijk/gemeente

Met betrekking tot de cumulatieberekening, deze zorgt ervoor dat bedrijven met een grote uitstoot preciezer in de vergunning worden meegenomen, dit kan ertoe leiden dat de belasting hoger uitkomt.

Daarnaast geldt de eis van cumulatieberekening van fijnstof voor bedrijven met meer dan 800 kg fijnstofemissie per jaar of meer dan 500 kg in een gebied met een 11

achtergrondconcentratie van 27 µg/m3. Het gaat om bedrijven die binnen 500 meter van de aanvrager liggen. In de praktijk zijn dit (bijna) alleen pluimveebedrijven.

Legkippen

Omschakelverbod naar gemeente vleeskuikens

Voorkomen nieuwe situaties geuroverlast

Er kunnen geen nieuwe vleeskuikenbedrijven in de gemeente komen

Omgevingsverordening NB, stalaanpassing 1-72024 verouderde huisvestingssystemen.

Reductie eis 85% miv 1-72024. Geen uitzonderingen

Er worden geen besluiten genomen. Effectiviteit wordt betwijfeld. Met name emissies van gangbare volière systemen worden onderschat. Beperkte mogelijkheden om aan de provinciale eisen te voldoen.

Nieuwe stallen moeten direct voldoen.

Milieu/RO

Gemeente (RO) Provincie verleent nu geen natuurvergunn ing De gemeente zou (voor milieu en bouwen) kunnen over gaan tot vergunningverl ening (als aan de geldende eisen wordt voldaan); deze vergunning kan echter niet worden 12

geëffectueerd als er niet ook een natuurvergunn ing is verleend. Fijn stof reductie eisen van het Rijk

In nog in voorbereiding zijnde wetgeving van het Rijk is een eis opgenomen van fijnstofemissie per dierplaats van 50% voor nieuwe stallen, en 30% voor bestaande stallen. In hotspotgemeenten is de eis ook 50% voor bestaande stallen. Asten staat op de lijst met hotspotgemeenten. Contact met het Rijk in 2024 wees uit dat de wetgeving was aangehouden om synchroon te lopen met ammoniakwetgeving.

De eis tot emissiereductie geldt ten opzichte van stallen zonder emissiereducerende maatregelen. Voor pluimvee zijn veel fijnstofreducerende technieken beschikbaar. Om de technieken toe te passen is echter wel een vergunning nodig.

Milieu

Rijk/gemeente

Met betrekking tot de cumulatieberekening, deze zorgt ervoor dat bedrijven met een grote uitstoot preciezer in de vergunning worden meegenomen, dit kan ertoe leiden dat de belasting hoger uitkomt.

Daarnaast geldt de eis van cumulatieberekening van fijnstof voor bedrijven met meer dan 800 kg fijnstofemissie per jaar of meer dan 500 kg in een gebied met een achtergrondconcentratie van 27 µg/m3. Het gaat om 13

bedrijven die binnen 500 meter van de aanvrager liggen. In de praktijk zijn dit (bijna) alleen pluimveebedrijven. Omschakelverbod naar vleeskuikens Geiten

Geiten moratorium en dierwelzijnseisen aan staloppervlakte

Voorkomen nieuwe situaties overlast omwonenden

Er is geen omschakelmogelijkheid naar vleeskuikens vanuit legkippen

RO/milieu

gemeente

Geitenmoratorium belemmert vooralsnog de groei van dierverblijven.

RO/milieu

Provincie

Daarnaast geldt een eis aan het dieroppervlak per m2 vanuit dierwelzijn. Vaak wordt een hogere dichtheid aangevraagd. De vergunning kan hier niet op geweigerd worden. Dit wordt wel doorgegeven aan de NVWA.

14