Bijlage 2 - Programma Centrumontwikkeling – Toekomstbeeld 2040

53

De stijgende welvaart De afgelopen jaren is de bevolking steeds welvarender geworden, met meer vrije tijd. Als gevolg van economische groei en toenemende koopkracht neemt de vraag naar hoogwaardige producten en diensten toe. Consumenten en bezoekers zijn kritischer, minder snel verrast en streven naar unieke en gepersonaliseerde ervaringen. Dat geldt niet alleen voor het winkelaanbod, maar ook voor voorzieningen, cultuur, evenementen, horeca en recreatie. De statistieken van Asten weerspiegelen deze opwaartse trend. Met een gemiddeld besteedbaar inkomen dat boven het landelijk gemiddelde ligt, heeft de gemeente Asten een welvarende bevolking die meer te besteden heeft. In feite behoort een aanzienlijk deel van de huishoudens tot de hoogste inkomensgroepen van Nederland, wat aangeeft dat er een aanzienlijke koopkracht is binnen de gemeente (CBS, 2020). Deze economische voorspoed biedt kansen voor Asten. Voortdurende kwaliteitsverbeteringen zijn essentieel om de nieuwe generatie bewoners en bezoekers te kunnen binden. Vooral het centrum van Asten moet een bestemming zijn waar mensen bewust naartoe komen, niet slechts toevallig belanden. Winkelgebieden en dorpscentra concurreren met elkaar, kwaliteit is daarbij doorslaggevend.

Door te focussen op service, gastvrijheid en het aanbieden van unieke, hoogwaardige producten en diensten, kan Asten zich positioneren als een aantrekkelijk centrum dat voldoet aan de verwachtingen van een welvarende consumentenmarkt.

Trends en ontwikkelingen in beeld

54

De opkomst van duurzame mobiliteit

Klimaatuitdagingen

Duurzame mobiliteit speelt een cruciale rol in de ontwikkeling en levensvatbaarheid van winkelgebieden en dorpscentra. Het beïnvloedt rechtstreeks hun aantrekkelijkheid en leefbaarheid. De overgang naar duurzame mobiliteit heeft een impact op de manier waarop consumenten winkelgebieden bereiken en verkennen. Dit vereist nadenken over de toegankelijkheid en bereikbaarheid van winkelgebieden, maar ook over parkeervoorzieningen en laadinfrastructuur voor (elektrische) voertuigen. Hierin is het van belang om rekening te houden met de behoeften van specifieke groepen, zoals mensen met een beperking en jongeren die niet beschikken over een eigen auto.

In het licht van de groeiende zorgen omtrent klimaatverandering en de impact ervan op onze leefomgeving, is het essentieel dat Asten zich voorbereidt op een toekomst van extremere weersomstandigheden. Het is cruciaal om de CO2-uitstoot te verminderen en ons voor te bereiden op de impact van langere periodes van droogte, frequenter voorkomende piekbuien en mogelijke grondwaterproblematiek, vooral in laaggelegen gebieden zoals het Burgemeester Ruttenplein en Frits de Bruinstraat (Klimaateffectatlas, 2024).

De verkeersvisie van gemeente Asten legt al nadruk op de fiets als een belangrijk vervoersmiddel, naast aandacht voor verkeersveiligheid en goede toegankelijkheid voor voetgangers. Richting 2040 is het van belang om deze prioriteiten te blijven benadrukken en te integreren in het bredere kader van duurzame mobiliteit en bereikbaarheidsprofielen. Het doel is om een verkeersnetwerk te creëren dat duurzaam, veilig en samenhangend is voor alle verkeersdeelnemers, en dat tegelijkertijd bijdraagt aan het versterken van de groene en recreatieve kwaliteiten van Asten (Asten, 2015).

55

Een van de meest effectieve strategieën om deze uitdagingen aan te pakken, is het vergroenen van onze stedelijke omgeving. Door meer groen toe te voegen, zoals bomen, struiken en bloemen, kunnen we niet alleen de CO2-opname verhogen, maar ook de impact van hitte-eilanden verminderen, wateroverlast beperken en de biodiversiteit versterken. Dit groen draagt bij aan een aantrekkelijker en leefbaarder centrum, waar inwoners en bezoekers kunnen genieten van een groene omgeving die uitnodigt tot ontspanning en verblijf. Daarnaast biedt het vergroenen van het centrum niet alleen een antwoord op klimaatuitdagingen, maar verhoogt het ook de kwaliteit van leven voor onze inwoners. Onderzoek toont aan dat groene omgevingen mensen stimuleren om meer buiten te zijn, te bewegen en te recreëren, wat bijdraagt aan een gezondere en gelukkigere gemeenschap (Biomaatschappij, 2024). Uiteraard mag de aanleg van nieuw groen de toegankelijkheid van het centrum voor mensen met een beperking niet verminderen.

Nieuwe functiemix met een compact winkelhart

Koopstromenonderzoek Asten Centrum (2021)

Een compact winkelcentrum met woningen, meer functies, diensten en misschien zelfs kleinschalige ambachten wordt steeds meer gezien als een logische keuze. Wat betreft retail ligt de focus niet langer alleen op grote ketens, maar juist op lokale ondernemers, de 'local heroes'. Veel aanloopstraten worden al gevuld met startende lokale ondernemers.

De provincies Noord-Brabant, Noord-Holland, Utrecht en ZuidHolland hebben in 2021 een koopstromenonderzoek uitgevoerd om de ontwikkelingen in de detailhandel scherper te kunnen volgen. Het Koopstromenonderzoek 2021 (KSO2021) levert op basis van een grootschalige consumentenenquête nieuwe data en inzichten op over het profiel, koopgedrag en oordeel van meer dan 100.0000 consumenten en over het functioneren van centrumgebieden en perifere aankoopplaatsen. Het onderzoek werd uitgevoerd door I&O Research, Bureau Stedelijke Planning en BRO.

In de wereld van detailhandel heeft ook de trend van clustering de afgelopen decennia aanzienlijke aandacht gekregen. Clustering verwijst naar het fenomeen waarbij functies van vergelijkbare aard en doelgroep zich in nabijheid van elkaar vestigen binnen een specifiek gebied. Clustering draagt bij aan de identiteit en karakterisering van een winkelgebied. Het kan een bepaalde sfeer of specialisatie benadrukken, waardoor het (deel)gebied aantrekkelijker wordt voor zowel consumenten als ondernemers. Goed geclusterde winkelgebieden kunnen een katalysator zijn voor bredere centrumontwikkeling. Ze trekken niet alleen consumenten aan, maar ook investeringen in infrastructuur, vastgoedontwikkeling en culturele voorzieningen (BureauStedelijkePlanning, 2019).

De bevindingen van het Koopstromenonderzoek van Asten 2021 onthullen boeiende ontwikkelingen in het centrum. Hoewel dagelijkse voorzieningen en horeca stabiel blijven of licht groeien, zien we een afname in het aanbod van recreatieve voorzieningen. Desondanks blijft de binding van de bezoekers hoog, vooral voor dagelijkse aankopen (82%), gevolgd door recreatieve (33%) en doelgerichte (23%). De omzet wordt voornamelijk gegenereerd door de eigen inwoners. Er is een sterke ‘koop lokaal’ mentaliteit. Dit stimuleert de lokale economie. Hoewel veiligheid, netheid en parkeren hoog gewaardeerd worden, zijn er verbeterpunten zoals groenvoorzieningen en OV-bereikbaarheid. De gemiddelde verblijfsduur is een half uur of minder, dit geldt voor 42% van de respondenten. Slechts een klein deel van de bezoekers (17%) blijft 1 tot 2 uur. Het merendeel van de bezoekers komt met de auto (58%), 27% komt met de fiets en 15% te voet. Het meest bezocht zijn: supermarkten, kledingwinkels en schoenenwinkels (KSO2021).

56

Brede welvaart als basis voor beleid In Asten zien we een opkomende trend waarin het concept van brede welvaart steeds meer de basis vormt voor beleidsvorming. Hierbij wordt welvaart niet langer alleen gezien in economische termen, maar ook in termen van levenskwaliteit, gezondheid, veiligheid, persoonlijke ontwikkeling en sociale verbondenheid. Dit wordt onderstreept door de groeiende erkenning van de Brede Welvaartsindicator (BWI) als een instrument om de welvaart op verschillende niveaus te meten en te evalueren. De demografische ontwikkeling van Asten vertoont interessante patronen. Hoewel de bevolking tussen 2000 en 2020 met 6% is gegroeid, blijft de gemiddelde leeftijd met 44 jaar iets hoger dan het landelijk gemiddelde. De grootste leeftijdsgroep bevindt zich tussen de 45 en 65 jaar, wat uitdagingen met zich meebrengt voor het voorzieningenniveau en de sociale cohesie. Bovendien laat het huishoudtype zien dat een aanzienlijk deel van de Astense bevolking samenwoont, wat wijst op het belang van een gemeenschapsgerichte benadering van beleid en voorzieningen. Op economisch gebied laat Asten een divers landschap zien, met een mix van beroepen op verschillende complexiteitsniveaus. Deze variëteit biedt kansen voor professionele groei en ontwikkeling binnen de gemeenschap.

Wat betreft huisvesting heeft Asten een hogere gemiddelde WOZ-waarde dan het landelijk gemiddelde, wat wijst op een stabiele vastgoedmarkt (Cijfers, 2024).

57

Ondanks deze positieve aspecten is er nog ruimte voor verbetering op het gebied van brede welvaart. Het is essentieel om niet alleen te focussen op economische groei, maar ook op het welzijn van de inwoners, de kwaliteit van het milieu, de sociale cohesie en de toegang tot voorzieningen. In lijn hiermee besteedt de gemeente Asten aandacht aan inclusie in een Lokale Inclusie Agenda. De agenda omvat verschillende onderwerpen, waaronder welzijn, gezondheid, vrije tijd, thuis, communicatie en bewustwording. Door middel van een inclusieve benadering en nauwe samenwerking met de gemeenschap, streeft Asten ernaar om de komende jaren een inclusievere en toegankelijkere samenleving te creëren waarin ook inwoners met een beperking gelijke kansen hebben om deel te nemen en bij te dragen.

Asten in cijfers Thema

Landelijk

Asten

Inwoners

Toename van inwoners van 10% tussen 2000 - 2020

Toename van inwoners van 6% tussen 2000 - 2020

Leeftijd

Gemiddelde leeftijd = 42 jaar. Grootste leeftijdsgroep tussen de 40 en 65 jaar

Gemiddelde leeftijd = 44 jaar. Grootste leeftijdsgroep tussen de 45 en 65 jaar

Huishouden

Samenwonend 49%, thuiswonend met kind 26%

Samenwonend 54%, thuiswonend met kind 28%

Beroepsniveau

Hoge complexiteit 32% Middelhoge complexiteit 18% Middellage complexiteit 42% Lage complexiteit 9%

Hoge complexiteit 25% Middelhoge complexiteit 13% Middellage complexiteit 50% Lage complexiteit 13%

WOZ-waarde

Gemiddelde WOZ-waarde van een woning in 2023: € 369.000

Gemiddelde WOZ-waarde van een woning in 2023: € 403.000

Eigendom

57 % koopwoning 14% particuliere huurwoningen 29% huurwoning via woningcorporaties

70 % koopwoning 8% particuliere huurwoningen 22% huurwoning via woningcorporaties Bron: Alle Cijfers (2024) gemeente Asten 58

Bijlage 3: Beleid Het Programma Centrumontwikkeling staat niet op zichzelf, het is nauw verweven met andere beleidsvelden en documenten, waardoor het zorgt voor samenhang en synergie. De belangrijkste documenten die direct of indirect van invloed zijn op het programma worden hieronder kort toegelicht. Alle genoemde rapporten en beleidsdocumenten zijn specifiek voor Asten opgesteld, zowel door de gemeente Asten zelf als door externe partijen in opdracht van de gemeente. Het is belangrijk op te merken dat de gemeente Asten deel uitmaakt van verschillende overkoepelende organisaties en regio's, waaronder de Metropool Regio Eindhoven (MRE), Veiligheidsregio Brabant Zuidoost (VRBZO), GR Peelgemeenten, K80 en de provincie Brabant. Hierdoor zijn er provinciale, regionale en landelijke beleidskaders van toepassing op Asten, zoals het regionale detailhandelsbeleid. Waar mogelijk worden deze beleidskaders betrokken bij de ontwikkeling van het Centrumpogramma.

Toekomstagenda 2030

Omgevingsvisie 2022

De Toekomstagenda Asten 2030 is een gezamenlijke inspanning van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties om een vitale, leefbare en aantrekkelijke gemeente Asten te realiseren. Deze agenda benoemt de belangrijkste ontwikkelingen en uitdagingen voor de komende jaren. De Toekomstagenda is een kompas om koers te houden én een uitnodiging om mee te doen. Het primaat ligt bij levendige dorpscentra met ruimte voor ontmoeting in een gemoedelijke sfeer. Dit is belangrijk voor de vitaliteit en aantrekkelijkheid van de kernen. Specifiek voor het centrum:

In 2022 heeft de gemeente Asten de omgevingsvisie vastgesteld, die voldoet aan de Omgevingswet en die een duidelijke vertaling biedt van het gewenste gebiedsgerichte en opgavegericht werken. De Toekomstagenda Asten 2030 is een belangrijke basis voor deze visie. In de Omgevingsvisie staan de hoofdlijnen van het beleid met betrekking tot de fysieke leefomgeving. De gemeente streeft ernaar om haar beleid op dit gebied te vereenvoudigen, met duidelijkheid over de essenties van beleid en het terugdringen van het aantal beleidsnota’s.

Het centrum van Asten moet uitnodigend zijn voor inwoners en bezoekers. Beleven en genieten staan centraal. Het centrum is de plek voor ontmoeten, eten en drinken en werken. De sfeer wordt bepaald door kleinschalige diensten en ambachtelijk werk. Een bruisend centrum is een belangrijke troef in het binden van jongeren en jonge gezinnen. In het centrum is ruimte voor passende woningen en voorzieningen.

De Omgevingsvisie is opgesteld in lijn met de werkwijze Vitale Democratie in Asten, waarbij inwoners en ondernemers actief zijn betrokken bij het opstellen ervan, ook bekend als Participerend Ontwerpen. In de Omgevingsvisie zijn samen met de gemeenschap de kwaliteiten en kernwaarden van een gebied bepaald en de opgaven die de gemeenschap hier wil realiseren.

59

Belangrijke thema’s zijn: 1.Centrumontwikkeling: Behouden van het voorzieningenniveau in het centrum van Asten met een samenhangend aanbod van winkelvoorzieningen, horeca, welzijn en cultuur. Gelet op de ontwikkelingen in de retail wordt het centrum steeds meer een gemengd gebied waar, naast winkels en horeca en evenementen, ook ruimte is voor groen, wonen en dienstverlening. Zorgen voor een aantrekkelijk en levendig centrum, waar zowel de Astenaar als de bezoeker graag komt en verblijft en waar het jaarrond wat te beleven valt. 2.Een klimaatbestendig en energieneutraal Asten Maximaal gebruik maken van de ruimte die er is in het openbaar gebied en op daken om energie op te wekken, groen aan te kleden en water vast te houden. Besparen op energieverbruik van gebouwen en gebouwen voorzien van duurzame warmte. Bestrijden van hittestress, aandacht voor binnenklimaat en groen in de leefomgeving, zorgen voor voldoende wateropvang (‘meer groen dan grijs’). 3.Vitale kernen: Het behouden en daar waar mogelijk versterken van het voorzieningenniveau en de leefbaarheid in alle kernen. Ontwikkelen van een gezonde en activerende leefomgeving, met veilige en aantrekkelijke plaatsen om te bewegen en elkaar te ontmoeten (Brabantse Omgevingsscan). Behouden en beter zichtbaar maken van cultuurhistorisch waardevolle panden en structuren (cultuurhistorische waardenkaart).

Versterken van de eigen identiteit om zo kernen nog aantrekkelijker maken voor de eigen inwoners én bezoekers.

Woonvisie 2023 - 2030 Met de nieuwe woonvisie geeft Asten richting aan het woonbeleid voor de komende jaren, gebaseerd op de Toekomstagenda Asten 2030 en de Omgevingsvisie. Het woonbeleid moet bijdragen aan de doelen die daarin gesteld zijn. Asten heeft een woningprogramma van 500 woningen tot 2026. In de periode tussen 2026 en 2030 worden plannen gemaakt voor de bouw van nog eens 500 woningen. Voor de periode na 2030 wordt gezocht naar mogelijke inbreiding- en uitbreidingslocaties, met het oog op nog eens 200 tot 500 woningen tot 2040. De exacte aantallen zijn afhankelijk van de woningmarktvraag en omstandigheden in die periode. Een toename in woningen betekent ook meer inwoners en bezoekers en dus meer potentiële klanten voor het centrum van Asten.

Coalitieakkoord 2022 - 2026 In het coalitieakkoord hebben CDA, Samen voor Asten en de VVD op hoofdlijnen de gezamenlijke ambities voor de jaren 2022 – 2026 beschreven. Het akkoord is een uitnodiging aan de gemeenteraad en de Astense gemeenschap om actief mee te denken in de realisatie van de maatschappelijke opgaven die op Asten afkomen. De focus ligt op de thema’s bouwen en goed wonen, vitaal buitengebied, klimaat, energie en duurzaamheid, sterke lokale economie en mobiliteit, bruisende en aantrekkelijke kernen, sociaal en gezond, veilige buurt en thuis en financieel gezond.

60

Voor het centrum van Asten is specifiek aangegeven dat er meer activiteiten moeten plaatsvinden om het centrum bruisend en levendig te houden, met voldoende ruimte voor ondernemers om hieraan actief bij te dragen. Er is extra aandacht voor het verminderen en voorkomen van leegstand en het stimuleren van ontwikkelingen om het winkelaanbod op peil te houden. Ook worden extra investeringen in groen gewenst om Asten nog meer de uitstraling te geven van een kwalitatief hoogwaardige woongemeente waar het goed wonen, werken en recreëren is. Hierbij wordt gedacht aan meer groen aan de Heesakkerweg, het Koningsplein en de Markt, aan een kwaliteitsimpuls voor het evenemententerrein en het herinrichten van het Burgemeester Ploegmakerspark.

Centrumvisie 2007 De gemeente Asten heeft in 2007 een visie opgesteld. Doelstellingen van de visie waren: De centrumvisie moet leiden tot een krachtig centrum waarin de identiteit van Asten duidelijk geformuleerd is en op een aantrekkelijke wijze beleefbaar is. Waardevolle losse delen moeten opnieuw tot een aantrekkelijk en samenhangend geheel worden gesmeed. Uitgangspunt is een ruimtelijke afstemming tussen verschillende deelaspecten en ontwikkelingen. Het moet leiden tot een vitale kern met een samenhangend en krachtig centrum, gebaseerd op de historische kwaliteiten met ruime aandacht voor hedendaagse ontwikkelingen. De verkeersstructuur en de functionele structuur moeten op een heldere wijze afgestemd zijn op de ruimtelijke structuur.

61

Veel van deze doelstellingen komen overeen met de doelstellingen en de wensen die de basis vormen voor het nieuw te formuleren Programma Centrumontwikkeling. De wereld heeft echter niet stilgestaan. Nieuwe trends, ontwikkelingen en inzichten zowel binnen branches, maar ook op lokaal tot mondiaal niveau, vragen om een actualisatie en aanscherping van de centrumvisie uit 2007.

Lokale inclusie agenda Asten ‘Iedereen doet mee 2024 – 2026’ De gemeente Asten heeft het VN-verdrag Handicap in de praktijk gebracht door een eigen inclusie agenda te maken. ‘Inclusie’ betekent dat iedereen mee kan doen, ook mensen met een beperking of een chronische ziekte, niemand wordt uitgesloten. In de inclusie agenda staat wat Asten doet om te zorgen dat mensen met een beperking beter mee kunnen doen. De inclusie agenda is samen met inwoners die zelf een beperking hebben en andere betrokkenen opgesteld. Tot slot wordt er in 2024 een nieuw Beeldkwaliteitsplan geformuleerd. Uitgangspunten van het Programma Centrumontwikkeling worden meegenomen en verder uitgewerkt in beide nieuw op te stellen beleidsdocumenten.

Bijlage 4: Bouwstenen Tijdens het proces om te komen tot het Programma Centrumontwikkeling is uitgebreid onderzoek gedaan. Op diverse manieren en met inzet van meerdere methodieken is informatie verzameld en zijn bewoners, bezoekers, het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties betrokken bij het proces en konden zij input leveren en meedenken over het centrum van Asten in 2040. Een uitgebreide beschrijving van de gebruikte methoden en de uitkomsten daarvan is al eerder vastgelegd in deel 1 ‘De klok gelijk zetten – analyse centrum Asten’. In deze paragraaf wordt kort stilgestaan bij de belangrijkste uitkomsten van de deelonderzoeken ook wel bouwstenen genoemd. Voor een uitgebreider overzicht van de resultaten wordt verwezen naar deel 1 – ‘De klok gelijk zetten - analyse centrum Asten’.

62

SWOT-analyse en kansenkaarten Een belangrijke bouwsteen van het Programma Centrumontwikkeling is de SWOT-analyse. Deze analyse geeft de sterke en zwakke punten van het centrum van Asten weer. Maar ook de kansen en de bedreigingen. Het centrum van Asten kent meerdere deelgebieden die sterk met elkaar samenhangen. Er is rekening gehouden met (toekomstige) ontwikkelingen, zoals verplaatsing van ondernemers, invulling van leegstaande panden, verbouwings- en uitbreidingsplannen, etc. Asten heeft een gevarieerd winkelaanbod en een gezellige sfeer die het dorpse karakter van het centrum versterkt. Hier vind je zowel grote winkelketens als lokale ondernemers, allemaal op loopafstand en met voldoende parkeergelegenheid in de buurt. De goede bereikbaarheid per auto maakt het nog makkelijker om hier te komen, dankzij de nabijheid van verschillende snelwegen. De gemeenschap is actief en betrokken, er is een sterk verenigingsleven met tal van evenementen die het jaar opfleuren, het groene Burgemeester Ploegmakerspark vormt een mooie verbinding tussen verschillende delen van het centrum. Toeristen worden aangetrokken door het recreatieve aanbod en de ligging nabij De Peel, terwijl samenwerking met omliggende gemeenten de regio versterkt.

63

Maar er zijn ook uitdagingen. Een gebrek aan groen in het centrum maakt het moeilijk om water op te vangen en hittestress te verminderen. Weinig groen geeft ook minder sfeer en nodigt minder uit om te verblijven en te ontmoeten. De functies van pleinen zijn soms onvoldoende weergegeven. Sommige verkeerssituaties zijn onoverzichtelijk en soms zelfs gevaarlijk door een mix van weggebruikers. En leegstand en onderbroken winkelplinten vormen een obstakel voor de vitaliteit van het centrum. De samenwerking tussen het centrum en culturele instellingen kan beter. De toegankelijkheid voor mensen met een beperking en fietsers vraagt ook om verbetering. Er zijn ook kansen. Door de positionering van het centrum verder uit te werken en samen te werken aan een unieke winkelervaring, kan de aantrekkelijkheid vergroot worden. Het toeristisch potentieel kan beter worden benut door intensievere samenwerking. Een jaarrond programma van activiteiten en evenementen kan het centrum nog levendiger en aantrekkelijker maken.

Sterktes Divers winkelaanbod en hoog voorzieningenniveau Naast de grootwinkelbedrijven ook veel zelfstandige ondernemers Aangename uitstraling Levendige en bruisende sfeer Dorps karakter, inwoners zijn trots op het centrum Compact centrum, alles is op loopafstand Veel grote parkeerterreinen in of aan de randen van het centrum zowel voor kort- als voor lang parkeren. Gratis parkeren binnen de blauwe zone zorgt voor een heldere afbakening van het centrum Goede bereikbaarheid per auto: nabij A67, N279, N266 N612 Weinig leegstand Ondernemende gemeenschap, actief verenigingsleven Veel (grote) evenementen Aanwezigheid van Burgemeester Ploegmakerspark als verbindende groene schakel Actieve betrokkenheid en open communicatie van inwoners en ondernemers bij het opstellen van beleid Asten is een aantrekkelijke toeristische trekpleister vanwege het recreatieve aanbod en de ligging ten opzichte van De Peel De klok als eigen en ‘herkenbaar' icoon Ruim aanbod aan kwalitatieve dag-, avond- en nachthoreca Samenwerking met andere gemeenten en netwerken in de regio op diverse thema’s Aanwezigheid en bekendheid Museum Klok & Peel

Zwaktes Weinig groenvoorzieningen in het centrum voor wateropvang en het verminderen van hittestress (klimaatbeheersing) Pleinen hebben onduidelijke functies: parkeer-, evenementen, verblijfs- of ontmoetingsterrein? Mix van snelle en langzame verkeersgebruikers zorgt voor onveilige verkeerssituaties Onderbroken winkelplinten door een omgevingsplan dat ruimte biedt voor transformatie naar wonen in het kernwinkelgebied Enkele (structurele) braakliggende kavels en leegstaande panden Zichtbaarheid, bewegwijzering en routing van en naar de parkeerplaatsen en de (deel)gebieden onvoldoende Onvoldoende activiteiten en faciliteiten voor jeugd (12 – 16 jaar) Een aantal gewenste winkelformules ondervertegenwoordigd (zoals boekhandel, speelgoedwinkel en herenkledingwinkel). Weinig samenwerking en verbinding tussen centrum en Museum Klok & Peel Vastgoed is niet 100% georganiseerd. Organisatie en samenwerking tussen de diverse VVE’s kan beter. Slechte toegankelijkheid voor mensen met een beperking. Ruimtelijke verbindingen van het Burgemeester Ploegmakerspark, de Emmastraat en het Floraplein met het kernwinkelgebied zijn matig. Onvoldoende fietsnietjes en oplaadmogelijkheden voor e-bikes.

Onvoldoende capaciteit handhaving (bv overlast Burgemeester Ploegmakerspark) De impact van (grootschalige) evenementen zoals kermis, carnaval en Koningsdag op de inrichting van de Markt en andere pleinen is groot

64

Kansen Positionering en kernpropositie verder uitwerken en doorvertalen naar centrum, klok nog prominenter in beeld brengen Ondernemers motiveren om koopavonden en -zondagen open te zijn, onderling openingstijden op elkaar afstemmen Brancheringsplan ontwikkelen, aandacht behouden voor diversiteit in het winkelaanbod en het creëren van een unieke winkelervaring Instrumenten ontwikkelen en inzetten om leegstand te verminderen en transformatie te bevorderen Meer sfeer en beleving creëren, pleinen geschikt maken als verblijf- en ontmoetingsplek Toeristische potentie meer benutten door samenwerking met de toeristische en cultuursector en de Peelmarketeers te intensiveren Samenwerking bevorderen en verstevigen binnen en buiten het centrum Aanbieden van een jaarrond aanbod van activiteiten en evenementen Intensiveren van de samenwerking tussen het centrum, het Klok & Peel museum en Klokkengieterij Koninklijke Eijsbouts Aanbod en faciliteiten voor jeugd ontwikkelen Een aantal parkeerplekken (in straten en wellicht ook op parkeerterreinen) andere functies of invullingen geven Zichtbare verbindingen Emmastraat en Floraplein met kernwinkelgebied verbeteren, creëren van een logische looproute Verkeersonveilige punten in het centrum inventariseren en aanpassen Uitstraling Kompas en Burgemeester Ploegmakerspark verbeteren Verbindingsstraat Midas – Kompas anders inrichten, veilige oversteek

creëren en aandacht voor kwalitatieve invulling van de aanliggende winkelplint, zebrapad Brownies & downieS Verbinding maken met ’t Kwartier (Moussaultpark, gemeenschapshuis)

65

Bedreigingen Toename leegstand Onvoldoende capaciteit en financiële middelen om voorzieningen en overige faciliteiten passend bij de wensen en ambities te realiseren. Te grote afhankelijkheid of juist een te lage betrokkenheid van stakeholders. Toenemende concurrentie van omliggende gebieden met een beter winkelaanbod Veranderend consumentengedrag en verdere groei van online winkelen Weerstand bij een deel van de ondernemers tegen autovrije inrichting van de markt Bereikbaarheid van ondernemingen en laden/lossen tijdens langdurige bouwwerkzaamheden in het centrum

Stakeholdersanalyse en Centrummakers De analyse van het krachtenveld vormt een belangrijke stap in het proces om te komen tot een nieuw Programma Centrumontwikkeling. Deze analyse geeft inzicht in alle betrokken partijen in het centrum en hun verschillende belangen, behoeften, uitdagingen en verwachtingen. De resultaten van de analyse zijn gebruikt bij het samenstellen van de groep Centrummakers. Dit zijn betrokken stakeholders die gedurende meerdere bijeenkomsten meegedacht en -gewerkt hebben aan de formulering van de nieuwe visie voor het centrum. In deze groep zijn verschillende belanghebbende partijen vertegenwoordigd: retail- en horecaondernemers, vastgoedeigenaren, St. Centrummanagement Asten, VVV Asten, adviseurs van verschillende beleidsvelden binnen de gemeente, bewoners, Woningbouwvereniging Bergopwaarts, KHN afd. Asten, VAC Asten Someren, Adviesraad Sociaal Domein, Stichting ’t Kwartier, OVA, IVN, Werkgroep Inclusie, Museum Klok & Peel, KBO Asten-Ommel en ’t Clockhuys.

De deelname van andere belanghebbenden aan de Centrummakersgroep, zoals de Koninklijke Horeca Nederland afd. Asten (KHN), VAC (Woonadviescommissie), Adviesraad Sociaal Domein, en lokale ondernemersverenigingen (OVA en St. Centrummanagement Asten), geeft aan dat de belangen van zowel ondernemers als bewoners worden betrokken bij het formuleren van de nieuwe visie. Dit draagt bij aan een visie die zowel economisch vitaal als sociaal inclusief is. De Centrummakers hebben zes keer deelgenomen aan avondsessies op verschillende locaties in Asten. Tijdens deze interactieve bijeenkomsten heeft de groep actief meegewerkt aan de ontwikkeling van de nieuwe centrumvisie en de bijhorende uitvoeringsagenda. Door middel van creatieve methoden zoals het plakken van post-its, prioriteren met stickers en groepsgesprekken, heeft de groep gereflecteerd, keuzes gemaakt en aangescherpt. Naast de groep Centrummakers waren ook externe experts betrokken bij onderdelen van het Programma Centrumontwikkeling, bijvoorbeeld bij het parkeeronderzoek en de vormgeving van de wensbeelden.

De betrokkenheid van lokale organisaties, instanties en verenigingen, zoals bewonersgroepen, adviesraden en culturele instellingen, draagt bij aan het waarborgen van een inclusief en gemeenschapsgericht perspectief in de centrumvisie. De input van al deze verschillende stakeholders helpt bij het identificeren van sociale en culturele behoeften en het bevorderen van een levendige en leefbare omgeving.

66

Friettent onderzoek in Asten

Fontys Hogeschool ontwikkelde recent een nieuwe onderzoeksmethode: ‘het friettent onderzoek’. Deze methode maakt gebruik van de lokale friettent als sociaal knooppunt voor de buurt of wijk. Korte persoonlijke gesprekken met klanten vormen de basis. Bijvoorbeeld terwijl ze op hun bestelling wachten. De gesprekken zijn speels, er wordt een zogenaamde ‘schatkaart’ (zie bijlage 2) ingevuld en deelnemers beantwoorden één of meerdere vragen.

Tijdens een informeel onderzoek in twee lokale friettenten verkenden we de wensen en behoeften van de Astense gemeenschap met betrekking tot het centrum van Asten. Gesprekken met bewoners en bezoekers onthulden prioriteiten zoals een divers winkelaanbod, ontwikkeling van het Burgemeester Ploegmakerspark en de wens voor een autovrije markt. Groen en verkeersveiligheid zijn belangrijk. Sport- en speelvoorzieningen, zitgelegenheden en een culturele 'hot spot' worden gemist. Over het algemeen zijn deelnemers tevreden over het centrum. Compactheid, diversiteit aan winkels en horeca, de hoeveelheid evenementen, en de uitstraling worden geprezen als kenmerken van het centrum waar de Astenaar trots op is.

Meer speelvoorzieningen Bereikbaarheid tijdens bouwactiviteiten

Meer groen

Weekmarkt

Deze methode is heel effectief om: …in een eerste fase van een project een goed beeld te krijgen bij wat er speelt in een gebied. Wat leeft er? Waar zijn mensen blij mee, waar maken ze zich zorgen om?​ …mensen op een laagdrempelige manier te benaderen. Vaak leiden de vragen tot persoonlijke gesprekken met nog meer inzichten. Spelenderwijs worden geluiden en informatie opgehaald die anders onzichtbaar blijven.​ … een diverse groep mensen te bereiken …op een positieve manier met mensen in gesprek te gaan.

Uitgebreid aanbod horeca

Friettent onderzoek

Museum Klok &Peel

Autovrije markt

Compact centrum

Fietsnietjes & oplaadpunten

67

Dorps karakter

Veel evenementen

Meer beleving Burgemeester Ploegmakerspark

Braakliggende stukken grond

Weinig leegstand

Divers winkelaanbod

Onveilige verkeerssituaties

Placemaking Placemaking biedt een praktische manier om initiatieven en testopstellingen te toetsen in de praktijk. Mensen krijgen de kans om te wennen aan deze alternatieve invullingen en testopstellingen in de openbare ruimte. Het beantwoordt vragen over hoe een nieuwe invulling functioneert, of er gedragsverandering plaatsvindt en welke verdere stappen er nodig zijn voor succes. Van 14 tot 22 oktober 2023 zijn meerdere testopstellingen geplaatst in vier deelgebieden: de Markt, het Eeuwig Levenplein, Burgemeester Ploegmakerspark en de Prins Bernhardstraat. Er werden spel- en sportelementen, verlichting, planten, fotoroute en picknickbankjes toegevoegd om de gebieden geschikter te maken als verblijfs- en ontmoetingsplekken. Op de markt werden een panna kooi en een kiosk geplaatst. Tijdens deze week is ook onderzocht wat er gebeurt als de Prins Bernhardstraat autovrij wordt gemaakt (nog wel toegankelijk voor hulpdiensten) en als 50% van de parkeerplaatsen aan het Eeuwig Leven komen te vervallen.

De feedback van mensen was positief: de proefopstellingen werden ervaren als verbeteringen van de openbare ruimte. Zo werden de spel- en zitelementen op de Markt gewaardeerd. Het idee om de Markt af te sluiten voor auto's, zodat terrassen kunnen worden uitgebreid en er meer ruimte is om te verblijven en te ontmoeten werd positief ontvangen. Dit gold ook voor de verlichting, de fotoroute en de overdekte zitplaatsen in het Burgemeester Ploegmakerspark. Op het Eeuwig Levenplein werden parkeerplaatsen ingeruild voor picknickbanken en meer groen. Meer ruimte voor horeca, evenementen en ontmoeten. Ook deze aanpassing kon op waardering rekenen.

68

TIP-enquête, Varendonck College & De Lisse Savant Tijdens een uitgebreid onderzoek van 11 januari tot en met 8 februari 2024 zijn er door Bureau Invior inzichten verzameld over de behoeften en verlangens van de gemeenschap van Asten ten aan zien van de invulling en het functioneren van het Astense centrum. Dit resulteerde in een representatieve steekproef van 749 deelnemers. Wat opvalt, is de hoge waardering voor het levendige karakter van het centrum, met gezellige terrassen, diverse winkels, bruisende markten en pleinen, de goede bereikbaarheid en de vele parkeermogelijkheden. De Burgemeester Wijnenstraat wordt gezien als plek waar wonen en dienstverlening centraal staat, terwijl ‘t Kompas en het Eeuwig Levenplein bekend staan om hun levendige mix van winkels en horecagelegenheden. De Markt wordt beschouwd als dé locatie voor activiteiten, groen en ontmoetingen, waarbij velen een autovrije Markt als ideaal zien. Een toegankelijk centrum voor iedereen, met speciale aandacht voor veiligheid en kindvriendelijkheid, wordt als essentieel beschouwd. Prioriteiten liggen bij het vergroenen van het centrum, het verminderen van leegstand en het creëren van een warme en uitnodigende omgeving waar iedereen zich thuis voelt.

In 2040 is Asten een bruisend centrum waar auto's te gast zijn, waar de infrastructuur verbeterd is, groen wordt gekoesterd, winkelaanbod divers is, evenementen floreren en waar iedereen zich veilig voelt. 69

Naast het onlineonderzoek zijn ook het Varendonck College en Savant De Lisse bezocht om inzichten te verkrijgen in de behoeften van respectievelijk de jongere en de oudere doelgroep. Jongeren missen specifieke winkels en doen hun kledingaankopen vooral online of in grotere steden. Fietsen is populair als vervoermiddel naar lokale winkels. Aanbevelingen van jongeren omvatten meer fietsenrekken, meer ontmoetingsplekken speciaal voor de jeugd tussen 12 en 16 jaar en meer sportplaatsen zoals een pannaveldje in het Ploegmakerspark. Bewoners van Savant De Lisse ervaren problemen met de toegankelijkheid en veiligheid van en in het centrum. Ze hebben klachten over te smalle trottoirs, scheefliggende tegels en onvoldoende parkeergelegenheid in de nabijheid van het wooncentrum. Met name de Julianastraat wordt beschreven als een onveilige toegangsweg richting het centrum. De klachten met betrekking tot het parkeren gelden vooral voor de parkeergelegenheid achter Savant de Lisse en die bij gemeenschapshuis ‘t Kwartier. Deze zijn vrijwel altijd bezet, veelal niet door de juiste doelgroep. De aanbevelingen variëren van het verbeteren van de trottoirs tot het toevoegen van meer rustpunten en het verbeteren van de toegankelijkheid van het Burgemeester Ploegmakerspark.

Werksessies beleidsadviseurs Om beleidsadviseurs meer te betrekken bij de ontwikkeling van het nieuwe Programma Centrumontwikkeling zijn twee sessies georganiseerd. Het doel was om hen te informeren, bij het proces te betrekken, relevante informatie te verzamelen over diverse beleidsthemas’s en hen strategische keuzes voor te leggen. In twee groepen hebben de adviseurs meerdere thema’s en strategische keuzes besproken Na deze sessies was er ook gelegenheid voor adviseurs om aanvullende informatie te delen.’

Verkeersproef en werkbezoek centrum van Best Als onderdeel van het opstellen van het Programma Centrumontwikkeling is een verkeersproef uitgevoerd, waarbij het centrum gedurende zes weken (van 11 maart tot 22 april 2024) gedeeltelijk autovrij werd gemaakt. Hiermee wilde de gemeente onderzoeken wat de gevolgen zijn van het beperken van gemotoriseerd verkeer in delen van het centrum. Tijdens deze verkeersproef werden de verkeersstromen gemeten met telslangen die over de weg waren gelegd. Er werd ook geobserveerd wat er daadwerkelijk op straat gebeurde.

De volgende straten waren afgesloten voor doorgaand gemotoriseerd verkeer: Marktstraat, Markt, Emmastraat (van Markt tot Tuinstraat), Burgemeester Frenckenstraat (na de inrit van het parkeerdek bij de Albert Heijn) en Prins Bernhardstraat (tussen Eeuwig Levenplein en Bacio). Deze straten bleven echter wel toegankelijk voor fietsers, pakketdiensten, laad- en losverkeer en calamiteitendiensten. Tijdens de verkeersproef werden ook enkele parkeervakken gerealiseerd aan het begin van de Emmastraat nabij het oude Rabobankpand. Omdat de Marktstraat tijdelijk autovrij was, werden de paaltjes tussen het Koningsplein en de Julianastraat neergelaten, waardoor autoverkeer via deze route kon rijden. Aanvullend op de verkeersproef heeft een delegatie van de werkgroep Centrummakers op donderdag 23 mei een bezoek aan de gemeente Best gebracht. Samen met de Astense wethouder en projectleider werd de groep geïnformeerd over het proces, de aanpak en de herinrichting van het centrum in Best. Het doel van dit bezoek was om van Best te leren en inspiratie op te doen.

70

Colofon Titel Datum Teksten Kaarten Sfeerbeelden Overig beeld Vormgeving

Programma Centrumontwikkeling - Asten in beweging Toekomstbeeld op 2040 September 2024 Stad & Co, Overlant Landschapsarchitecten en gemeente Asten Gemeente Asten en Stad & Co Overlant Landschapsarchitecten Beeldbank Asten, SIRIS en Rob Fritsen Stad & Co