AZC22.06.15CC Economische Agenda De Peel 2022-2027 (excl. governance).pdf

De Peel maakt het! |

Economische Agenda De Peel 2022-2027 (exclusief governance) 3-3-2022

2

Voorwoord Tekst na vaststelling door de opdrachtgevers op te stellen

3

Economische agenda de Peel op hoofdlijnen De economische samenwerking de Peel wordt steeds volwassener. Met ‘De Peel maakt het in Brainport 2030’ (lange-termijn visie) en bijbehorende economische agenda’s 1 (middellange-termijn) is het startschot gegeven voor een nieuwe manier van samenwerken. Deze economische agenda 2022-

Wat kunnen we leren van de samenwerking van de afgelopen jaren? Een belangrijke stap in het opstellen van deze economische agenda was de evaluatie van de vorige agenda. Aan de hand van diepte-interviews met verschillende betrokkenen (van overheid tot bedrijfsleven en van het

2027 bouwt daar op voort en geeft nieuw elan aan de samenwerking en economische ontwikkeling in de regio. Dit betekent dat de agenda (inhoudelijke) focus heeft en op draagvlak van betrokkenen kan rekenen. Maar zich ook kenmerkt door krachtige (bestuurlijke) aansturing van de agenda en voldoende uitvoeringskracht om daadwerkelijk resultaten te boeken.

Innovatiehuis tot zorgorganisaties) is een beeld gevormd waaraan de nieuwe agenda en samenwerking moet bijdragen2.

In het opstellen van de agenda hebben we onszelf de volgende vragen gesteld. (1) Wat kunnen we leren van de samenwerking van de afgelopen jaren? (2) Wat zijn de economische kernopgaven waarvoor we staan de komende jaren en dit wetende, (3) Waarop willen we als regio op economisch gebied op focussen (ambitie en doelen)? Tenslotte houden we van ‘doen’ in de Peel en hebben we ons de vraag gesteld: (4) Hoe geven we uitvoering aan deze ambitie en doelen (strategieën en acties) en (5) Wie heeft daarbij welke verantwoordelijkheid en welke afspraken maken we hierin (governance).

Samengevat is er een brede wens om de samenwerking verder uit te breiden. Onderling vertrouwen en uitvoeringsgerichtheid moet hierbij centraal staan. Onderling vertrouwen tussen overheid, bedrijfsleven en onderwijs, maar ook zeker onderling vertrouwen tussen de verschillende gemeenten(besturen). Uitvoeringsgerichtheid in de vorm van duidelijke speerpunten en een goed uitgekiende, maar slanke governance met hierin mandaat en budget voor uitvoering. Hierbij geldt triple helix als uitgangspunt, waarbij partijen ‘brengen en halen’. Tenslotte gaan we voor datgene wat we goed kunnen: ‘doen’ en verbeteren waar we nog te bescheiden in zijn: ‘laten zien wat we doen’.

1

De vorige economische agenda liep van 2016-2020

2

Zie bijlage 1 voor de volledige evaluatienotitie

4

Vanuit de huidige situatie (waarbij de kernopgaven centraal staan) is het streefbeeld bepaald (wat willen we bereiken, ambitie en doelen), waarna vervolgens is bepaald hoe we daartoe willen komen (hoe gaan we dit bereiken, strategieën en acties). Dit vormt tevens de structuur van de economische agenda (zie figuur rechts).

1. Verdiepen en verbreden economische structuur

2. Proeftuin voor vernieuwing

Actie

Actie Brandingstrategie

Actie

Actie

Actie Verbindingsstrategie

Actie

Actie

Actie Duurzaaamheid-strategie

Actie

Actie

Actie Leef- en vestigingsklimaatstrategie

Actie

Actie

Actie

Actie

Actie

Human Capital-strategie

Economische agenda de Peel 2022-2027

3. Ruimtelijke randvoorwaarden op orde

Economische ambitie de Peel 2022-2027: De Peel máákt het!

Kernopgaven regio de Peel

Ruimtelijke en sociale agenda’s De Peel

Figuur: opbouw Positie en opbouw economische agenda de Peel 2022-2027

Bovenregionale agenda’s (Brainport, NB etc.)

Wat willen we bereiken?

3. Bevorderen totstandkoming duurzame, circulaire en innovatieve economie 4. Behouden vitaliteit en leefbaarheid landelijk gebied 5. Optimaliseren leef- en vestigingsklimaat 6. Bestuurlijk leiderschap en samenwerking

Hoe gaan we dit bereiken?

voor deze economische agenda. Uit de analyses, trends en ontwikkelingen en gesprekken blijken de volgende vijf kernopgaven centraal te staan de komende jaren in de Peel: 1. Versterken economische structuur (onderscheidend en divers) 2. Verbeteren aansluiting vraag- en aanbod arbeidsmarkt

Business & innovatiestrategie

Actie

Waarvoor staan we aan de lat de komende jaren? Naast de bestaande en op te stellen ruimtelijke en sociale agenda’s en de overkoepelende visie ‘Brainport maakt het in 2030’ vormen de kernopgaven de belangrijkste onderlegger

Actie

Uitvoering: Doen!

5

Wat willen we bereiken, ambities en doelen Uitgangspunt van deze agenda is dat duurzame economische ontwikkeling niet hetzelfde is als economische groei. We streven naar economische ontwikkeling waarin we rekening houden met de brede welvaart en de omgeving. Groei is geen doel op zich en draagkracht en balans staan hierbij centraal. Daarnaast vinden we het belangrijk dat deze economische agenda geen blauwdruk vormt, maar dat ontwikkeling mogelijk is en dat de agenda zich kan aanpassen aan eventuele nieuwe relevante trends en ontwikkelingen. Omgeving, het (economisch) klimaat, prioriteiten en wet- en regelgeving veranderen constant. Dit betekent niet dat onze ambities en doelen veranderen, maar hoogstens de weg er naar toe. Samengevat luidt onze ambitie als volgt:

“De Peel máákt het! De slimme maakindustrie is kenmerkend voor het economisch profiel van de Peel. De Peel is een trots en krachtig economisch onderdeel van de internationale topregio Brainport. We zijn dé werkplaats voor vernieuwing van Brainport.” Binnen deze ambities werken we aan drie doelen: 1. Verdieping en verbreding van onze regionaal economische structuur (versterken waar we goed in zijn en tegelijkertijd minder kwetsbaar voor conjuncturele schommelingen)

2. Proeftuin voor vernieuwing in Brainport (bedenken van innovatieve oplossingen voor de vraagstukken van (over)morgen en passen deze toe) 3. Ruimtelijke randvoorwaarden op orde (werk maken van het vestigingsklimaat en daarbij doorbraken realiseren op vraagstukken die al te lang boven de markt zweven). Hoe gaan we dit bereiken, strategieën en acties Om hier uitvoering aan te geven maken we specifieke keuzes over waarop we onze inzet en middelen willen richten. We geloven in een meersporenaanpak. Aan de hand van een zestal strategieën gaan we voortgang boeken op verschillende fronten: Business & innovatiestrategie; Human Capitalstrategie; Leef- en vestigingsklimaat-strategie; Duurzaamheidsstrategie; Verbindingsstrategie; Brandingstrategie. Per strategie hebben we bepaald wat we willen bereiken in de uitvoering, door ze vervolgens handen en voeten te geven in de vorm van een beperkt aantal acties per strategie. Deze brengen focus. Dit is wat we als regio gaan doen, dit is wat we gaan ondernemen de komende vijf jaar. Dit kunnen uitvoeringsacties zijn voor projecten en programma’s, maar ook acties om bepaalde onderwerpen nader te verkennen, lobby te organiseren of beleidsmatig zaken te verankeren. Met andere woorden, een divers pakket aan handelingsperspectieven.

6

Uitgangspunt in de uitvoering is op de eerste plaats dat we ervoor zorgen dat partijen in hun kracht worden gezet en inzet plegen op datgene waar zij de meeste invloed op hebben. Op de tweede plaats gaan we in de uitvoering uit van wederkerigheid. Dit betekent: meedoen is halen én brengen. Alleen dan

In de praktijk blijkt dat het lastig is om over de eigen gemeentegrenzen heen te stappen en vanuit de regio als geheel te redeneren. De governance moet bijdragen aan het doorbreken van het kerktorendenken en zorgen voor meer vertrouwen tussen overheden, maar ook tussen overheid en werkgevers.

komen we samen tot resultaat. Governance De huidige manier van samenwerken is een eerste stap geweest in de regionaal economische samenwerking. Dit heeft ook tot concrete resultaten geleid, waaronder de oprichting van het Innovatiehuis de Peel. Tegelijkertijd zijn in de evaluatie voor de (toekomstige) samenwerking diverse verbeterpunten benoemd: ▪ meer focus op uitvoering en doen; ▪ minder vanuit de eigen gemeente denken en handelen, meer vanuit de Peel als geheel; ▪ minder wisselingen binnen het bestuur en de ambtelijke organisatie(s); ▪ meer vertrouwen in en mandaat voor uitvoerende partijen; ▪ meer agenderende rol richting triple helix-partners in en buiten de Peel; ▪ meer duidelijk over (gewenste) rol gemeente Helmond in de Peel. De kernopgave is het (gebrek aan) bestuurlijk leiderschap en samenwerking.

Daartoe is een voorstel voor de governance voor uitvoering van deze agenda ontwikkeld langs drie (organisatorische) principes: Slim, slank en slagvaardig. Deze wordt in los van de inhoudelijke agenda besproken en als mogelijk vastgesteld.

7

Inhoud Hoofdstuk 1. Inleiding en uitgangspunten 1.1 Inleiding 1.2 Proces 1.3 Naar nieuw regionaal economisch beleid …. 1.4 … met een krachtig regionaal ecosysteem in Brainport … 1.5 … en een opgave in de Peel

9 10 11 13 14 15

Hoofdstuk 2. De Peel langs de meetlat 2.1 Inleiding 2.3 Kernopgaven regio de Peel

16 17

Hoofdstuk 3. De Peel 2027: Ambitie en doelen 3.1 Inleiding 3.2 Visie op economische ontwikkeling 3.3 Ambitie de Peel 2022-2027 3.4 Ambitie vertaald in doelen

20 21 22 23

19

24

8

Inhoud In de Peel gaan we voor… In de Peel gaan we voor… 3.5 Uitgangspunten strategieën

27 28

Hoofdstuk 4. Strategieën en maatregelen 4.1 Inleiding Zes strategieën waarbinnen we concrete acties gaan uitvoeren de komende jaren:

30 31 32

Hoofdstuk 5. Organisatie en uitvoering 5.1 Inleiding

51 52

Hoofdstuk 6. Bijlagen Bijlage 1:Evaluatienotitie de Peel Bijlage 2:Feiten en cijfers opgaven de Peel Bijlage 3:Relevante trends en ontwikkelingen de Peel

53 54 63

29

69

9

01 Inleiding en uitgangspunten

10

1.1

Inleiding

Regio de Peel werkt hard aan samenwerking In het voorjaar van 2016 zijn de visie ‘De Peel maakt het in Brainport 2030’ en de bijbehorende economische agenda ‘De Peel maakt het in Brainport - Samenwerken aan een adaptieve economie in de Peel 2016-2020’ in alle Peelgemeenten vastgesteld. De visie en de agenda vormden het startpunt om de samenwerking in de Peel op een andere manier vorm te geven. Beide documenten zijn nadrukkelijk door de multiple helix partners (bedrijfsleven, overheid, onderwijs en maatschappelijk middenveld) opgesteld. Daarmee is de toon gezet voor een nieuwe manier van samenwerken. Doel van deze samenwerking is 'het leveren van een proactieve, herkenbare en onderscheidende bijdrage aan de economische en ruimtelijke ontwikkeling van de Peel binnen Brainport en de Metropoolregio Eindhoven' met een overall focus op 2030. Dit heeft mede geleid tot de oprichting van Innovatiehuis de Peel. Voortbouwen aan de hand van een nieuwe agenda De vorige agenda liep tot 2020 en heeft tot verschillende mooie resultaten geleid. 2021 is benut om met elkaar hierop voort te bouwen en een nieuwe agenda voor de komende jaren op te stellen. Er is behoefte aan actualisatie van de agenda en dit past ook bij de nieuwe fase van samenwerking.

Een agenda die als vertrekpunt neemt wat de laatste jaren is opgebouwd in de Peel, die rekening houdt met de impact van Corona, nieuwe trends en ontwikkelingen, maar bovenal een agenda die uitvoeringsgericht is. Dit betekent dat de agenda (inhoudelijke) focus heeft en op draagvlak van stakeholders moet kunnen rekenen. Maar ook krachtige (bestuurlijke) aansturing van de agenda en voldoende uitvoeringskracht vragen in dit verband aandacht. Met deze geactualiseerde economische agenda slaan we de piketpalen voor de samenwerking en economische ontwikkeling in de regio voor de komende jaren.

11

1.2

Proces

Hoe is deze economische agenda tot stand gekomen? Deze nieuwe, geactualiseerde economische agenda is het resultaat van een interactief proces met verschillende spelers in de regio. Alleen dan kan er voldoende draagvlak voor de agenda en eigenaarschap voor de uitvoering worden gecreëerd bij stakeholders. Gedurende verschillende momenten in het proces is gesproken met verschillende type betrokkenen. Hierbij is een onderscheid gemaakt tussen de zogenaamde schil 1 (ambtelijke begeleidingsgroep, vertegenwoordigers van Waterschap Aa en Maas, VNO-NCW en het Innovatiehuis de Peel); schil 2 (vertegenwoordigers van het bedrijfsleven, onderwijs, samenwerkingsverbanden en uitvoeringsorganisaties) en schil 3 (bestuurders Peelgemeenten). Een goede evaluatie als startpunt voor de nieuwe agenda … Voordat er met betrokkenen vooruit is gekeken, is nadrukkelijk gekozen om eerst terug te blikken naar de agenda 2016-2020. Aan de hand van een onafhankelijke kwalitatieve evaluatie is gekeken naar de doeltreffendheid (zijn de beoogde resultaten gerealiseerd) en de doelmatigheid (hoe effectief verliep de samenwerking) van de ondernomen activiteiten. Deze evaluatie, in combinatie met deskresearch, heeft geleid tot een bondige evaluatienotitie. En vormde het startpunt voor de agenda 2022-2027. De hoofdpunten hiervan zijn op de volgende pagina samengevat en in bijlage 1 nader toegelicht.

… om vervolgens met betrokkenen te bepalen waar we over vijf jaar willen staan De evaluatie laat de waarde van de vorige agenda zien en maakt ook de verbeterpunten en kansen inzichtelijk. Zowel voor de inhoud als voor de wijze van samenwerken. Aan de hand van een interactief proces waarbij betrokkenen uit alle drie de schillen zijn meegenomen is vervolgens bepaald wat de inhoudelijke ambities, doelen, strategieën en speerpunten hierbinnen zijn voor de komende jaren. Het resultaat is een agenda met een duidelijke prioritering en verbinding tussen verschillende sectoren en beleidsvelden.

Schil 3: bestuurlijk overleg

Schil 2: ondernemers, uitvoering, onderwijs Schil 1:

begeleidingsgroep

Werkgroep: Vertegenwoordiging schil 1 + Seinpost

12

Hoofdpunten vervolg regionale samenwerking de Peel Op basis van adviezen evaluatie (zie bijlage 1)

Werk aan vertrouwen en draagvlak bij gemeentebesturen

Breid de samenwerking uit

Economische samenwerking De Peel Schenk vertrouwen en stel uitvoering centraal

Doe én laat zien wat je doet

Opgave centraal: verbind de economische agenda met de ruimtelijke en sociale agenda

Triple helix als uitgangspunt voor de strategieën, maatregelen en governance

13

1.3

Naar nieuw regionaal economisch beleid ….

Goed regionaal economisch beleid vraagt afstemming met verschillende schaalniveau’s Het belang van regio’s voor economische ontwikkeling wordt steeds meer erkend. De regio als ‘motor van economische ontwikkeling’ vormt steeds vaker de basis voor (economisch) beleid. Maar ook het verbeteren van de kwaliteit van leven (brede welvaart met hierin thema’s als onderwijs, leefomgeving, milieu en veiligheid) krijgt steeds vaker een plaats in beleid op verschillende schaalniveau’s. Er is dus dringend behoefte aan regionaal economisch beleid waarin nationale, provinciale, regionale economische agenda’s op elkaar zijn afgestemd en elkaar versterken. Alleen zo kan op een effectieve en efficiënte wijze worden bijgedragen aan de brede welvaart en het oplossen van maatschappelijke opgaven. De ‘nieuwe’ regionale agenda’s zijn gebaseerd op een gezamenlijke strategie waarin beleidsdomeinen worden gecombineerd. Het is de rol van de Peelgemeenten om een gezamenlijke strategie te formuleren (met als resultaat dat de neuzen in dezelfde richting staan) en allianties te sluiten tussen publieke en private partijen (de Peel als onderdeel van Brainport) en met hogere overheden (Rijk, Provincie, Metropoolregio Eindhoven).

Nationale economie

Regionaal-economische ontwikkeling

We durven hierbij te kijken naar successen elders en ons hierbij te laten inspireren en dit te vertalen naar de economische (kern)waarden en (kern)opgaven in de Peel. Al ben je zelf onderdeel van een sterke regio, het is raadzaam om (ook) te blijven kijken naar en leren van andere succesvolle regio’s. Zulke regio’s richten zich met hun economisch beleid en acties op factoren die belangrijk zijn voor ontwikkeling en innovatie (zie figuur). En dragen bij aan toename van de brede welvaart, het oplossen van maatschappelijke opgaven en het creëren van aantrekkelijke plekken om te wonen en te werken.

Figuur: 8 factoren zijn belangrijk voor regionaal-economische ontwikkeling

14

1.4

… met een krachtig regionaal ecosysteem in Brainport …

Innovatieve ecosystemen kenmerken zich door samenhang en samenwerking. Vaak terug te zien in o.a. gedeelde agenda’s en technology roadmaps. In deze ecosystemen werken bedrijven, overheden en kennisinstellingen nauw samen in specifieke technologiegebieden, aan specifieke missies en kennisintensieve industrieën. Innovatieknoopppunten als belangrijke aanjager ecosysteem Binnen deze ecosystemen zijn fysieke plekken, zoals campussen, fieldlabs en living labs, cruciaal als innovatieknooppunten. De Peel kent met Foodtech, de Automotive Campus en Smart Industry Fieldlab drie van dit soort innovatieknooppunten. Op dit soort innovatieknooppunten vinden het MKB, startups, grote bedrijven, kennisinstellingen,

Figuur: Stadsregio’s naar sterkte van ecosysteem voor ondernemerschap, Birch, 2020.

overheden en onderwijsinstellingen uit de regio elkaar. Zij werken vaak multidisciplinair samen in onderzoek, kennis valoriseren, talent opleiden en in de efficiënte benutting van (dure) onderzoeks- en innovatie-infrastructuur. Hier wordt ook de verbinding gelegd met nationale en internationale netwerken en programma’s. In de Brainport-regio speelt de triple helix een belangrijke rol om te zorgen voor een goede aansluiting en wisselwerking tussen het nationale innovatiebeleid en de innovatiedynamiek op regionaal niveau. Dit vertaalt zich in een goede positie van Zuidoost-Noord-Brabant op het gebied van sterkte van ecosysteem voor ondernemerschap. Met als uitdaging om als regio optimaal aan te haken op het missiegedreven Topsectoren- en Innovatiebeleid. Het vertrekpunt in de Brainport-regio is zonder meer gunstig. Uit diverse onderzoeken blijkt dat de Brainport-regio tot de meest krachtige ecosystemen van ons land behoort (zie figuren).

Figuur: Scores elementen stadsregio’s in provincie Noord-Brabant. Utrecht, University, Birch, School of Economics, 2020.

15

1.5

… en een opgave in de Peel

Voor de Peel, als subregio van Brainport, blijkt echter dat het ecosysteem nog onvoldoende is ontwikkeld3. Met de komst van Innovatiehuis de Peel in 2017 is een eerste stap gemaakt in het versterken van de verbinding tussen sectoren en ondernemers in de Peel. Ondanks de nabijheid, het ondernemerschap en de ‘ons kent ons’-cultuur is samenwerking tussen ondernemers onderling echter geen vanzelfsprekendheid. Laat staan dat bedrijfsleven, overheid en onderwijs gezamenlijk optrekken rond regionale opgaven. Elementen van het Peelse ecosysteem die matig scoren zijn onder meer de infrastructuur (mobiliteitsvraagstuk), talent (de vertegenwoordiging van hoger opgeleiden in de beroepsbevolking), diensten (het aandeel van zakelijke diensten en persoonsgerichte economie in de regionaal economische structuur) en leiderschap (vermogen om richting te kunnen geven aan collectieve actie). Hierdoor draagt het ecosysteem in de Peel nu nog in onvoldoende mate bij aan het verdienvermogen en de maatschappelijke impact. Ook maakt de subregio te weinig gebruik van het netwerk en het ecosysteem van Brainport. Overigens dragen regionale ecosystemen substantieel bij aan een inclusieve samenleving. Effectieve netwerken van bedrijven, innovatie-initiatieven, onderwijsinstellingen, re-integratie en werkgelegenheidsprojecten zijn bij uitstek regionaal georganiseerd.

Brede welvaart wordt ‘ontwikkeld en verdiend’ in ecosystemen (zie figuur). En dat is een (extra) reden om te werken aan een krachtig(er) ecosysteem in de Peel.

3

Zie bijlage 1 (evaluatienotitie de Peel) en bijlage 2 (feiten en cijfers opgaven de Peel)

Figuur: Aantal indicatoren (totaal 33) waarin gemeenten in het onderste kwart van gemeenten staan, Brede Welvaartsmonitor., CBS, 2021.

16

02 De Peel langs de meetlat

17

2.1

Inleiding

Feiten en cijfers brengen de huidige situatie in beeld … Naast de evaluatie (bijlage 1) die is uitgevoerd is het ook goed om een ‘foto’ te maken van de huidige situatie. De analyse (feiten en cijfers en bestaande beleidskaders) brengt het speelveld en de uitgangssituatie in beeld (bijlage 2). Strategieën en acties

… en leiden in combinatie met trends en ontwikkelingen … Om koers te bepalen is het zaak om de uitgangssituatie ‘nu’ te confronteren met de trends en ontwikkelingen die spelen en de komende jaren gaan spelen. Hierbij is nadrukkelijk gekeken naar ontwikkelingen voor de kortere termijn op sectorniveau, maar ook de bredere maatschappelijke ontwikkelingen voor de langere termijn. En is ingezoomd wat dit betekent voor de Peel. Dit staat nader toegelicht in bijlage 3.

Nu

… tot de kernopgaven voor de Peel de komende periode De evaluatie van de vorige agenda, de feiten en cijfers en trends en ontwikkelingen

Evaluatie samenwerking 2016-2020 Resultaten analyse: feiten en cijfers

Ambitie en doelen

Kernopgaven regio de Peel

Relevante trends en ontwikkelingen voor de Peel

Figuur: Van kernopgaven naar visie (ambities en doelen), naar bepalen hoe daartoe te komen (strategieën en speerpunten)

leiden samen tot een gezamenlijk beeld van de kernopgaven in de Peel: waar willen we als regio op anticiperen en wat verdient focus in deze agenda. Deze kernopgaven zijn nadrukkelijk met de verschillende betrokkenen getoetst, aangescherpt en geprioriteerd. Vanuit de huidige situatie (Nu), waarbij de kernopgaven centraal staan is het streefbeeld bepaald (Ambitie en doelen), waarna terug is geredeneerd hoe we daartoe willen komen (Strategieën en acties).

18

2.2

Samenvatting analyse

Analyse: hoofdpunten sociaaleconomische structuur Kijkend naar de sociaaleconomische structuur, vallen een aantal zaken op in de regio (zie bijlage 2 voor een nadere toelichting): • De demografische druk (de verhouding van de niet-beroepsbevolking ten

Relevante trends en ontwikkelingen voor de Peel Kijkend naar de trends en ontwikkelingen op verschillende schaalniveau’s (zowel internationaal, landelijk als lokaal) en in verschillende sectoren, onderscheiden we een aantal trends en ontwikkelingen die specifiek van belang zijn voor de Peel

opzichte van de beroepsbevolking) is lager dan provinciaal en landelijk gemiddeld, maar stijgt wel sneller en komt naar verwachting in 2030 op Nederlands niveau Het onderwijsniveau beroepsbevolking bevat relatief veel middelbaar opgeleide beroepsbevolking in alle Peelgemeenten4 Industrie, handel en landbouw zijn relatief oververtegenwoordigd in de Peel

op economisch gebied (zie bijlage 3 voor een compleet overzicht van relevante trends en ontwikkelingen met hierbij wat dit betekent voor de Peel): • Netwerk- en clustervorming: Er zijn al diverse clusters aanwezig, maar deze manier van werken is nog geen echte kracht van de Peel. • Schaalsprong, de verstedelijkingsopgave: Door verdichting van centra en het creëren van mobiliteitshubs zal het aantal inwoners, arbeidsplaatsen en

Persoonsgerichte economie5 is bovenmatig ontwikkeld in het westen van Zuidoost-Brabant, sterk onderontwikkeld in het oosten (de Peel) Relatief veel exporterende bedrijven en zzp-ers In de Peel is de groei van de werkgelegenheid overeenkomstig met NoordBrabant en het Nederlands gemiddelde In alle gemeenten is het aantal vestigingen toegenomen. Dit is

mobiliteit fors vergroten. In het buitengebied neemt de druk op de ruimte toe, terwijl landschap en leefomgeving van toenemend belang zijn als vestigingsvoorwaarde Strijd om talent: Het behouden en aantrekken van talent en ontwikkeling van het huidige arbeidspotentieel vormen een grote uitdaging. Zowel op het gebied van techniek en ICT, als op het gebied van zorg zit een grote opgave.

•

• • • • •

• •

overeenkomstig met Noord-Brabant, maar wel onder het Nederlands gemiddelde Grootste toekomstige banenmotor de Peel: hightech-bedrijvigheid (maakindustrie, food etc.) en persoonsgerichte economie Er is sprake van grote krapte op arbeidsmarkt in ICT, zorg, techniek/maakindustrie: zowel praktisch als hoogtechnologische banen.

•

•

•

4

Middelbaar opgeleide beroepsbevolking: bovenbouw havo/vwo, mbo-2, mbo-3 en mbo-4 (naar indeling CBS)

5

Met persoonsgerichte economie worden sectoren bedoeld die niet onder informatiegerichte of materiaalgerichte activiteiten vallen. Hierbij valt te denken aan zorg, onderwijs, consumentendiensten, cultuur, recreatie.

Transitie landbouwsector: Landelijk, maar ook zeker voor de Peel een ontwikkeling met grote gevolgen voor de primaire sector en het zoeken naar nieuwe economische dragers in het buitengebied. Verduurzaming: Energietransitie, circulariteit en klimaatadaptatie zijn kernbegrippen voor ontwikkelingen de komende jaren. Aan de ene kant kan dit leiden tot verhoogde druk, aan de andere kant kan dit leiden tot nieuwe technieken, innovaties, kansen en verdienmodellen.

19

2.3

Kernopgaven regio de Peel

Kijkend naar de analyses, feiten en cijfers, trends en ontwikkelingen, beleidsmatige focus6 en input uit interviews en bijeenkomsten gelden er zes economische kernopgaven voor de Peel de komende jaren. Aan de slag gaan met deze kernopgaven betekent niet alleen een sterkere economische positie,

3. Bevorderen totstandkoming duurzame, circulaire en innovatieve economie: Hoe maken we onze bedrijvigheid, werklocaties en centrumgebieden door diverse duurzaamheidsmaatregelen toekomstbestendig (energieneutraal, circulair en klimaatadaptief). En zo bijgedragen aan de klimaatdoelstellingen van de

maar leveren uiteindelijk een bijdrage aan de brede welvaart en maatschappelijke opgaven die in de Peel spelen. 1. Versterken economische structuur: Hoe zorgen we ervoor dat de zes speerpuntsectoren7 zich verder kunnen ontwikkelen? Hoe dragen zij bij aan een gezonde economische ontwikkeling, een onderscheidende identiteit en de (internationale) concurrentiekracht van Brainport? Hoe versterken we de diversiteit (en daarmee robuustheid) van onze regionale economie, bijvoorbeeld door het versterken van de persoonsgerichte economie? Wat betekenen de regionale schaalsprong en ambities van de regio voor de ontwikkeling van de Peel als geheel en van het aantal arbeidsplaatsen in het bijzonder?

Metropoolregio Eindhoven en aan het verminderen van de gevolgen van de wereldwijde klimaatverandering? 4. Behouden vitaliteit en leefbaarheid landelijk gebied: Hoe behouden we ons kenmerkende buitengebied met (voldoende) ruimte voor vernieuwing, om (ruimtelijke) ontwikkelingen in de Peel mogelijk te maken en het buitengebied meer in balans (gezonder, veiliger) te krijgen? En de relatie tussen stedelijk gebied en landelijk gebied te versterken? 5. Optimaliseren leef- en vestigingsklimaat: Op welke manier kunnen we onze centrum- en winkelgebieden vitaal houden en daarmee de leefbaarheid van onze dorpen en wijken op peil houden. En hoe kunnen we de bereikbaarheid van de Peel verbeteren en voldoende ruimte voor bedrijventerrein realiseren?

2. Verbeteren aansluiting vraag- en aanbod arbeidsmarkt: Hoe verbeteren we de afstemming tussen onderwijs en bedrijfsleven zodat we onze talenten beter kunnen ontwikkelen en behouden en zodoende ervoor zorgen dat bedrijven en instellingen in de Peel aan voldoende en juist geschoold personeel (blijven) komen? Hoe zorgen we dat (ook) nieuw werk wordt gecreëerd dat aansluit op de competenties van onze beroepsbevolking? 6

Zowel op lokaal niveau, als op regionaal niveau met in het bijzonder de Regionale Ontwikkelstrategie De Peel welke naar verwachting begin 2022 wordt vastgesteld

6. Bestuurlijk leiderschap en samenwerking: In de praktijk blijkt dat het lastig is om over de eigen gemeentegrenzen heen te stappen en vanuit de regio als geheel te redeneren. Hoe kunnen we kerktorendenken doorbreken en zorgen voor vertrouwen tussen overheden, maar ook tussen overheid en werkgevers? 7

In de vorige agenda (2016-2020) zijn vijf speerpuntsectoren voor de Peel geïdentificeerd. Dit zijn: Agro & food, Automotive, Slimme maakindustrie, Zorg en Vrijetijdseconomie. In deze agenda kiezen we ervoor om Agro & Food los te koppelen omdat de opgaven, activiteiten en kansen sterk verschillen. Zie bijlage 1 (evaluatienotitie) voor een nadere toelichting op de speerpuntsectoren.

20

03 De Peel 2027: Ambitie en doelen

21

3.1

Inleiding

De vorige hoofdstukken geven een duidelijk beeld van de economische

De ambitie en doelen vormen de koers, met daarin ruimte om bij te sturen als de situatie daarom vraagt

kernopgaven die gelden voor de Peel. In dit hoofdstuk beantwoorden we de vraag welke ambitie en doelen we ons als de Peel stellen om deze opgaven te lijf te gaan. In de volgende paragraaf lichten we onze bredere visie op de gewenste economische ontwikkeling in de Peel toe (paragraaf 3.2). Vervolgens zoomen we in: welke ambitie leggen we neer voor de komende periode (paragraaf 3.3)? En welke doelen horen hierbij (paragraaf 3.4)? Tenslotte gelden een aantal uitgangspunten voor de strategieën, welke in het volgende hoofdstuk worden toegelicht en waarin de vraag wordt beantwoord: wat gaan we doén (paragraaf 3.5)?

We vinden het belangrijk dat deze economische agenda geen blauwdruk vormt, maar dat ontwikkeling mogelijk is en dat de agenda zich kan aanpassen aan eventuele nieuwe relevante trends en ontwikkelingen. Omgeving, het (economisch) klimaat, prioriteiten en wet- en regelgeving veranderen constant. Dit betekent niet dat onze ambities en doelen veranderen, maar hoogstens de weg er naar toe.

22

3.2

Visie op economische ontwikkeling

Duurzame economische ontwikkeling ≠ economische groei De economische agenda kent, net als de vorige agenda, in de kern een economische ambitie. De economische agenda gaat hierbij uit dat economische ontwikkeling in samenhang moet worden gezien met sociaal en ecologisch kapitaal. Op de eerste plaats draagt economische ontwikkeling bij, maar is ook afhankelijk van het sociaal kapitaal (opleiding en onderwijs, inkomen, geluk). Op de tweede plaats is economische ontwikkeling afhankelijk de kaders van het ecologische kapitaal (omgeving, luchtkwaliteit, natuur). Anders dan de vorige agenda, heeft deze nieuwe agenda een meer integrale insteek. Dit betekent dat we bij het streven naar economische ontwikkeling rekening houden met de brede welvaart en de omgeving. Uitgangspunt is dat het één niet ten koste gaat van het andere. Anders gezegd: groei is geen doel op zich en iedereen moet mee kunnen doen. Draagkracht en balans zijn uitgangspunten. Maar wel focus op economie, om zo bij te dragen aan brede welvaart en een omgeving in balans De economische agenda vormt echter niet het kader voor sociaal beleid of ecologisch beleid in de Peel. De focus van de agenda betreft het economische kapitaal.

Welke ambities en doelen horen bij voor de Peel beoogde economische ontwikkeling (zie volgende pagina)? En wat kunnen we doen vanuit dit domein om bij te dragen aan de bredere ambities (= brede welvaart en een omgeving in balans)?

Figuur: Duurzaam economisch ontwikkelmodel (bron: Seinpost)

Binnen het economisch kapitaal wordt gestreefd naar economische ontwikkeling Binnen het sociale kapitaal wordt gestreefd naar brede welvaart Binnen het ecologische kapitaal wordt gestreefd naar een omgeving in balans Voor een duurzame economische ontwikkeling moet bovenstaand met elkaar in samenhang worden gezien. Draagkracht en balans zijn uitgangspunten

23

3.3

Ambitie de Peel 2022-2027

De Peel máákt het! De slimme maakindustrie is kenmerkend voor het economisch profiel van de Peel. Onze ambitie luidt als volgt: “De Peel is een trots en krachtig economisch

onderdeel van de internationale topregio Brainport. We zijn dé werkplaats voor vernieuwing van Brainport”. Wat we willen bereiken is (1) verdieping en verbreding van onze regionaal economische structuur. Daarmee versterken we waar we goed in zijn en maken we ons tegelijkertijd minder kwetsbaar voor conjuncturele schommelingen. We gaan anders samenwerken en leggen verbindingen ter versterking van ons ecosysteem. En zorgen we ervoor dat onze regio in balans blijft. We willen een (2) proeftuin zijn voor vernieuwing in Brainport. We bedenken innovatieve oplossingen voor de vraagstukken van (over)morgen en passen deze toe. En we zorgen dat we de (3) ruimtelijke randvoorwaarden op orde hebben. Door werk te maken van het vestigingsklimaat en daarbij doorbraken te realiseren op vraagstukken die al (te) lang boven de markt zweven, zoals het regionale bedrijventerrein en infrastructuur. Dit alles ingebed in een omgeving waar het goed wonen, werken en ondernemen is. Vanuit de krachtige waarden van het gebied (pionieren, doementaliteit) en sterke onderlinge verbondenheid zetten we gericht in op het duurzaam realiseren van brede welvaart. We zijn trots op onze regio en we zijn een voorbeeld in het combineren en verbinden van economische welvaart, fijne leefomstandigheden, gezondheid en natuurwaarden.

Figuur: Duurzaam economisch ontwikkelmodel, focus op economie (bron: Seinpost)

24

3.4

Ambitie vertaald in doelen

Ambitie geeft richting aan wat we willen bereiken We durven de lat hoog te leggen in de Peel. We gaan voor een heldere positionering van de Peel en binnen de regio als dé werkplaats voor vernieuwing van Brainport. Om dit te bereiken kiezen we voor de drie hoofddoelen: 1. Verdieping en verbreding van onze regionaal economische structuur 2. Proeftuin voor vernieuwing 3. Ruimtelijke randvoorwaarden op orde Met de doelen zorgen we voor een eenduidig beeld wat we hieronder verstaan We zorgen ervoor dat voor iedereen duidelijk is wat we verstaan onder deze hoofddoelen. Alleen op die manier kunnen we bepalen of we samen op dezelfde weg zitten en aan het einde van de rit bepalen of we onze ambities als regio hebben behaald. Op de volgende pagina’s wordt per doel gedefinieerd wat we hier precies onder verstaan en wat we willen bereiken. In de Peel houden we van concreet en doen. Dit betekent dat we per hoofddoel enkele subdoelen formuleren. Aan de ene kant als sturingsmechanisme (wat is de voortgang). Aan de andere kant om niet alleen in de volledige breedte, maar ook op sectorniveau specifiek te maken wat we willen bereiken binnen de Peel. Hiermee concretiseren we onze gewenste economische ontwikkeling en wat we hierin belangrijk vinden. Op de volgende pagina’s zijn de drie doelen voor de economische ontwikkeling in de Peel nader toegelicht.

We kiezen voor economische ontwikkeling ten gunste van brede welvaart en omgeving in balans

3 doelen om de economische ontwikkeling te stimuleren

25

In de Peel gaan we voor…

1.

Verdiepen en verbreden economische structuur Een onderscheidend en robuust ecosysteem

Economisch kapitaal Economische ontwikkeling

Sociaal kapitaal

2.

Brede welvaart

Proeftuin voor vernieuwing Werken aan de (maatschappelijke) opgaven van (over)morgen in de Peel

Ecologisch kapitaal Omgeving in balans

3.

Ruimtelijke randvoorwaarden op orde Optimaal vestigingsklimaat waarin groei en kwaliteit hand in hand gaan

26

In de Peel gaan we voor…

Verdiepen en verbreden economische structuur

Economisch kapitaal

Een onderscheidend en robuust ecosysteem

Economische ontwikkeling

Sociaal kapitaal

Brede welvaart

1.

✓ Een sterk ecosysteem van onderling verbonden bedrijfssectoren/-clusters en innovatieknooppunten. Lokaal, in Brainport en met andere relevante (inter)nationale kennisintensieve regio’s (bv. Venlo, Foodvalley etc.) ✓ Bovengemidelde kwalitatieve economische groei speerpuntsectoren8 ✓ Toename aandeel banen in de regionaal economische structuur van de persoonsgerichte economie: zorg, persoonlijke dienstverlening, onderwijs, toeristisch en recreatieve sector

Ecologisch kapitaal Omgeving in balans

✓ Regio in balans: in stand houden huidige verhouding totaal aantal woningen : arbeidsplaatsen. De Peel in balans: 1 extra woning, 1 extra baan 8

`

Zes speerpuntsectoren voor de Peel: Agro, Foodtech, Automotive, Slimme maakindustrie, Zorg, Vrijetijdseconomie. Onder ‘kwalitatieve economische groei’ verstaan we de ontwikkeling van bedrijven en instellingen op het gebied van ontwikkelen van kennis (deze groei is oneindig), het ontwikkelen van producten en diensten zonder grondstofgebruik (deze groei is ook oneindig), een toename van het gebruik van herbruikbare grondstoffen en de afname van het gebruik van niet-herbruikbare grondstoffen (dit zorgt voor duurzame modellen), en het streven naar welzijn van werknemers en consumenten.

27

In de Peel gaan we voor…

Proeftuin voor vernieuwing

Werken aan de opgaven van (over)morgen in de Peel

Economisch kapitaal

✓ Missiegedreven innovatiebeleid vergroot toegevoegde waarde business innovation speerpuntsectoren9

Economische ontwikkeling

2.

Sociaal kapitaal

Brede welvaart

✓ Een optimaal functionerende arbeidsmarkt met voldoende personeel voor alle Peelse bedrijvigheid en instellingen.

✓ Een vitaal buitengebied met duurzame landbouw en nieuwe economische dragers ✓ Duurzame, toekomstbestendige bedrijventerreinen en centrumgebieden

Ecologisch kapitaal Omgeving in balans

9

Speerpunstsectoren zoals opgesteld in de vorige economische agenda zijn: Agro & Food, Automotive, Slimme maakindustrie, Zorg en Vrijetijdseconomie

28

In de Peel gaan we voor…

Ruimtelijke randvoorwaarden op orde Optimaal vestigingsklimaat

Economisch kapitaal Economische ontwikkeling

✓ Een gezonde regionale bedrijventerreinmarkt

3.

Sociaal kapitaal

Brede welvaart

✓ Vitale centrum- en winkelgebieden in iedere Peelgemeente ✓ Goed bereikbare werklocaties: fysiek en digitaal ✓ Kwalitatief en kwantitatief goede huisvesting voor arbeidsmigranten

Ecologisch kapitaal Omgeving in balans

29

3.5

Uitgangspunten strategieën

6 strategieën om de ambitie en doelen te bereiken Aangeven wat we willen bereiken (ambitie en doelen) is één, maar met elkaar daartoe komen (strategie en uitvoering) is een tweede. Om hier uitvoering aan te geven maken we in het volgende hoofdstuk specifieke keuzes over waarop we onze inzet en middelen willen

Invloed verschilt per partij en rol Het stimuleren van economische ontwikkeling in de Peel is absoluut niet alleen maar een overheidsaangelegenheid. Het bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid bevinden zich gezamenlijk in een complex, samenhangend geheel. De kernopgaven staan centraal

richten. We geloven in een meersporen-aanpak. Aan de hand van een zestal strategieën gaan we voortgang boeken op verschillende fronten. Het is onvermijdelijk dat er verschillende tempo’s worden gevoerd binnen de strategieën. Processen kunnen vertragen, nieuwe ontwikkelingen kunnen tot versnellingen leiden, of partijen vinden samen een snellere weg naar het einddoel. Dit vinden we prima,

(paragraaf 2.2), de doelen zijn gekoppeld aan deze opgaven en via de strategieën werken we aan oplossingen. Elke partij neemt daarin wisselende rollen aan. In de uitvoering van deze agenda gelden dan ook twee belangrijke uitgangspunten: 1. Op de eerste plaats zorgen we ervoor dat partijen inzet plegen op datgene waar zij de meeste invloed op hebben. Kennisinstellingen

zolang het gedeeld belang en het einddoel maar niet uit het oog wordt verloren.

en bedrijven innoveren, overheid creëert randvoorwaarden en onderwijs draagt bij aan toekomstig personeel. 2. Op de tweede plaats gaan we in de uitvoering uit van wederkerigheid. Dat betekent: meedoen is halen én brengen. Alleen dan komen we samen tot resultaat.

30

04 Strategieën en maatregelen

31

4.1

Voor iedere strategie gelden speerpunten, welke focus brengen in de uitvoering de komende jaren

Inleiding

We onderscheiden de volgende zes strategieën, welke de kapstok vormen waarlangs de komende jaren ontwikkelingen gaan plaatsvinden: 1. Business & innovatiestrategie 2. Human Capital-strategie 3. Leef- en vestigingsklimaat-strategie 4. Duurzaamheidsstrategie 5. Verbindingsstrategie 6. Branding-strategie Uitvoering staat centraal in deze economische agenda. We redeneren daardoor binnen de strategieën vanuit het principe ‘doel-door-doen’. Dit betekent dat we in de opbouw van de strategie eerst bepalen wat we willen bereiken in de uitvoering (doel), door vervolgens concreet te maken op welke manier (doen). Voor iedere strategie geldt een algemene (strategie)lijn welke focus brengt. Deze is vertaald in een beperkt aantal speerpunten en wat de lopende projecten zijn binnen de strategie. Aanvullend wordt er kort ingegaan op de uitvoering van de specifieke strategie (type speerpunt, welke partijen, welke termijn, wie is in de lead). De uitvoering van de strategie geeft inzicht in, maar staat los van de uitvoering en aansturing van de economische agenda in z’n geheel. De zogenaamde governance. In hoofdstuk 5 staat deze governance nader uitgewerkt.

Zes strategieën waarbinnen we concrete acties gaan uitvoeren de komende jaren: 1. Business & innovatiestrategie 2. Human Capitalstrategie 3. Leef- en vestigingsklimaat 4. Duurzaamheidsstrategie

5. Brandingstrategie 6. Verbindingsstrategie

Businesss & Innovation strategie. In de Peel blijven we werken met onze zes speerpuntsectoren (Foodtech; Agro; Automotive; Vrijetijdseconomie; Slimme maakindustrie; Zorg) aan het stimuleren van kennisdeling, clustervorming en innovatiekracht. We vergroten de toegevoegde waarde van deze Business & Innovation strategie door gerichte innovation roadmaps te ontwikkelen die zijn verbonden aan maatschappelijke opgaven. Human Capital strategie. We maken werk van een arbeidsmarkt in balans door het actualiseren van het Regionaal Arbeidsmarktbeleid. Voor deze strategie wordt aangehaakt op de bestaande governance Onderwijs & Arbeidsmarkt. Uiteraard komt het nieuwe beleid tot stand in nauwe samenwerking tussen bedrijfsleven, onderwijs en overheid. De agenda kent een strategisch karakter en gaat niet alleen over het vervullen van vacatures door mensen die in de kaartenbakken zitten. De ontwikkelingen op de arbeidsmarkt op middellange en langer termijn, ontwikkeling van bestaand talent en het behouden & aantrekken van (nieuw) talent (een ‘leven lang leren’) staan centraal in de agenda. Leef- en vestigingsklimaat-strategie.

De Peel als aantrekkelijke vestigingslocatie binnen Brainport (zowel voor bedrijven als bewoners) door het creëren een doorbraak op het gebied van bereikbaarheid (congestie op de weg en hoogwaardig openbaar vervoer) en op het gebied van de ontwikkeling van een regionaal bedrijventerrein. Uiteraard met oog voor de een goede inpassing in de omgeving en de kwaliteit. Duurzaamheidsstrategie. Het Peelse buitengebied en de bedrijven(terreinen) als voorbeeld in de Brainportregio op het gebied van circulaire economie, energietransitie en klimaatadaptie, door individueel en collectief te zorgen voor een reductie van CO2 en stikstofuitstoot, vermindering van het gebruik van primaire grondstoffen en een afname van afvalstromen. De Peel heeft veel mogelijkheden om een duurzame water en energieleverancier in de Brainport regio te worden.

Brandingstrategie. Trots op de Peel door het creëren van zichtbaarheid van de innovaties binnen en tussen de speerpuntsectoren, het etaleren van onze Peelparels, het uitdragen van het kenmerkende Peelse recreatieve aanbod langs de zes themalijnen en de Peel te positioneren als dé werkplaats van Brainport. Verbindingsstrategie. Samenwerking wordt ‘volwassen’ binnen de Peel met een ecosysteem waarin bedrijven, onderwijs en overheden samenwerken vanuit gedeelde waarden en wederzijds vertrouwen. In het opzetten van (nieuwe) samenwerkingen staat áltijd de gezamenlijke opgave/missie centraal . We doen dit door het ontwikkelen volwaardige triple helix-samenwerking op alle niveaus (strategisch, tactisch, operationeel) van de economische agenda.

32

33

Business & innovation-strategie In de Peel blijven we werken met onze zes speerpuntsectoren (Foodtech, Agro, Automotive, VTE, Slimme maakindustrie, Zorg) aan het stimuleren van kennisdeling, clustervorming en innovatiekracht. We vergroten de toegevoegde waarde van deze Business & Innovation strategie door gerichte innovation

Peel de wind op internationaal niveau in de zeilen heeft. Toch kan het netwerk binnen de Peel worden versterkt en kunnen andere sectoren leren van de successen die behaald worden.

roadmaps te ontwikkelen die zijn verbonden aan maatschappelijke opgaven. In de Peel werken we binnen en tussen onze zes gemeenten aan de opgaven van vandaag en morgen door het stimuleren van kennisdeling, clustervorming

Nieuw in de strategie zijn het formuleren van uitdagingen gekoppeld aan de kernopgaven die door (technische) innovatie of innovatie in de samenwerking tot stand kan komen. Denk daarbij aan het opschalen van pilotprojecten voor mobiliteitsoplossingen die in de Peel noodzakelijk zijn om de mobiliteitsopgave

en innovatiekracht. De economische speerpunten blijven dezelfde, maar worden verbonden met de kernopgaven waar de Peel voor staat. Zo worden de

aan te pakken. Maar ook de verbinding met de agrosector met zijn landbouwmachines en -voertuigen is ook een kans die verder kan worden

bedrijven en kennisinstellingen binnen de speerpuntsectoren uitgedaagd met oplossingen te komen die lokaal en regionaal worden uitgevoerd. Uitgaande van de ecosysteem gedachte werken we aan missiegedreven samenwerkingen op basis van deze kernopgaven.

opgepakt. Of het zoeken naar en het ondersteunen van nieuwe economische dragers om de economie in de Peel te verbreden of te verduurzamen waar dat wenselijk is (bijvoorbeeld in het buitengebied).

De inzet rondom Business & Innovation is in eerste instantie gericht geweest op de verbeteringen binnen de sectoren. Binnen een aantal sectoren zijn er opmerkelijke successen behaald, zoals het speerpunt Automotive, dat met de doorontwikkeling van de Automotive- campus en aansprekende bedrijven in de

De verbindingsstrategie (zie pagina 37) helpt om bestaande structuren verder te ontsluiten en het netwerk te versterken zodat gezamenlijk eerder tot de nieuwe businessmodellen en innovatieve oplossingen gekomen kan worden.

34

Business & innovation-strategie Acties 1. Verbinden van speerpuntsectoren aan missies Ieder economische speerpuntsector formuleert vanuit de kernopgaves een uitdaging (challenge) en betrekt daar partijen uit minimaal één andere speerpuntsector bij. Denk aan een zorginstelling die samen met bedrijven uit de slimme maakindustrie oplossingen zoekt om met technische innovatie de vraag naar arbeidskrachten te verlichten (cobots bijvoorbeeld,

4. Actief verbinden Agro en Foodtech als prioritaire cross-sectorale samenwerking In de Peel is de hele agrofoodketen aanwezig (‘van grond tot mond’). Als uitwerking van het missiegedreven innovatiebeleid moet de kennis en innovatiekracht van Peelse bedrijven worden verbonden met de opgaven rondom de transitie landelijk gebied en gezond en duurzaam voedsel.

of ict oplossingen). Uitgangspunt is om met dit missiegedreven innovatiebeleid gebruik te maken van de sleuteltechnologieën. 2. Vestigingsbeleid persoonsgerichte economie van de Peel De persoonsgerichte economie (voornamelijk zorg en vrijetijdseconomie) groeit en kan (voor een deel) zorgen voor nieuwe economische dragers in de centrumgebieden, het buitengebied en (voormalig) agrarische bedrijven. Het is zaak tijdig beleidsmatig hierop in te spelen, o.a. door het aanpassen van beleidsmatige en ruimtelijke kaders. 3. Aanbodverbreding vrijetijdseconomie Kwalitatief en kwantitatief is er ruimte voor verbreding van deze (groei)sector.

Missiegedreven innovatiebeleid is gericht op het verenigen van uiteenlopende actoren rondom een duidelijk maatschappelijk doel dat alleen met behulp van innovatie (in al haar verschijningsvormen) en de inzet van sleuteltechnologieën bereikt kan worden. In plaats van enkel het ontwikkelen van specifieke nieuwe producten of diensten, draait het bij missies eerder om het transformeren van complete productie- en consumptiestructuren. Kunnen dergelijke ambitieuze missies – zoals een klimaatneutrale en circulaire industrie – ook maatschappelijke problemen oplossen, en zo ja, hoe?

35

Business & innovationstrategie Uitvoering • Missiegedreven innovatiebeleid: stel innovation roadmaps op, per speerpunt. Organiseer experttafels samen met als doel om tot 2 projecten/challenges per kernopgave te komen waarop cross-sectoraal wordt samengewerkt. Maak deze projecten zo concreet mogelijk en faciliteer uitvoeringskracht.

Lopende projecten / trajecten Field lab 4.0 Slimme Maakindustrie, Automotive Campus, Foodtech Brainport Techniekcentrum Brainport Deurne, High Tech Helmond de Peel, Dutch Technology Week / de Peel, Fabriek van de Toekomst, Transvorm, Duurzame voedselproductie (lokale productie, stadslandbouw, eiwittransitie), Geopark Peelhorst + Maasvallei, Aanbodinnovatie VTE, Stuwende bedrijven.

• Nieuwe economische dragers buitengebied: nodig nieuwe economische dragers uit te invulling te geven aan de vrijkomende plekken. Ontwikkel vanuit de zes speerpunten: Zorg, Vrijetijdseconomie, Agro, Foodtech, Slimme maakindustrie en Automotive één project concreet als alternatief voor een agrarisch bedrijf. • Aanbodverbreding vrijetijdseconomie: versterken economische recreatieve basis door gezamenlijk een acquisitieplan te maken. • Verbinden Agro en Foodtech: haak aan bij de (agenda’s van de) regio’s Greenport, Food Valley en Agrofood Capital. Partnerschappen Toonaangevende bedrijven en instellingen uit speerpuntsectoren, innovatiehuis, Automotive campus, FoodTech Brainport, Brainport, ZLTO, Zorginstellingen, Onderwijs.

Tabel: Actieagenda Business & innovation-strategie ACTIE

TYPE ACTIE:

VERKENNING; BELEIDSACTIE; UITVOERING; LOBBY

Opstellen missiegedreven innovatie

Actie

Aanjagen nieuwe economische dragers buitengebied

Beleidsactie

Onderzoeken aanbodverbreding vrijetijdseconomie

Verkenning

Verbinden agro en foodtech

Uitvoering

UITVOERING FASERING ‘22

'23

X

X

X

X

'24

SUGGESTIE KARTREKKER(S)

>'25 Innovatiehuis

X

X

X

Innovatiehuis, ZLTO, VNO NCW, Brainport

Peelgemeenten

X

X

Peelgemeenten, ZLTO, Foodtech Brainport

36

Human Capital-strategie We maken werk van een arbeidsmarkt in balans door het actualiseren van het Regionaal Arbeidsmarktbeleid. Voor deze strategie wordt aangehaakt op de bestaande governance Onderwijs & Arbeidsmarkt. Uiteraard komt het nieuwe beleid tot stand in nauwe samenwerking tussen bedrijfsleven, onderwijs en

Momenteel wordt gewerkt aan het aanpassen van de governance Arbeidsmarktregio Helmond-de Peel. Met als doel om met geactualiseerd, integraal arbeidsmarktbeleid effectiever op deze (en andere) ontwikkelingen te kunnen inspelen. Daarbij wordt al geruime tijd door de arbeidsmarkregio de

overheid. De agenda kent een strategisch karakter en gaat niet alleen over het vervullen van vacatures door mensen die in de kaartenbakken zitten. De ontwikkelingen op de arbeidsmarkt op middellange en langer termijn, ontwikkeling van bestaand talent en het behouden & aantrekken van (nieuw)

Peel een brede scope gehanteerd rondom arbeidsmarkt en onderwijs.

talent (een ‘leven lang leren’) staan centraal in de agenda.

ruimtelijk-economische benadering een verrijking kan zijn voor het regionaal arbeidsmarktbeleid. Denk bijvoorbeeld aan de volgende strategische vragen:

De arbeidsmarkt is dynamisch en verandert door trends en ontwikkelingen structureel. In de arbeidsmarktregio Helmond-de Peel is er sprake van een krappe arbeidsmarkt. Met name in de sectoren Techniek/ICT, Logistiek, Industrie/Productie, Zorg en Zakelijke Dienstverlening. Steeds meer sectoren ondervinden nadelen van deze krapper wordende arbeidsmarkt. Dit kan de groei van de bedrijvigheid in de Peel fors gaan belemmeren.

1. Wat is een goede verhouding tussen het aantal arbeidsplaatsen en de omvang van onze beroepsbevolking? 2. Wat betekent dit voor de ontwikkeling van nieuwe werklocaties? 3. Hoe zorgen we ervoor dat bedrijvigheid een plek krijgt in onze regio die past bij de competenties van onze (beroeps)bevolking? 4. Kunnen we zorgen voor voldoende personeel voor onze speerpuntsectoren

Het beroepsniveau in de Peel is relatief laag (oververtegenwoordiging banen op MB)-3 en -4 niveau). Het arbeidsperspectief is voor deze groep gunstig. Meer dan de helft van de vacatures bevindt zich op MBO-niveau. Toch zijn er ook nog beroepen die minder goede perspectieven bieden op de arbeidsmarkt. (bv. personen met een lager of middelbaar opleidingsniveau).

of zijn we genoodzaakt op termijn andere keuzen te maken? 5. Kan vanuit het economische domein een bijdrage worden geleverd aan voldoende bekwame, innovatieve vaklieden en talenten? 6. Hoe behouden we toptalent (alle opleidingsniveau’s) voor de regio/ hoe zorgen we ervoor dat we aantrekkelijk zijn voor instroom van toptalent naar de Peel?

Goede afstemming met deze economische agenda is en blijft van belang. Omdat beide sporen elkaar zoveel mogelijk moeten versterken en een

37

Human Capital-strategie Acties 1. Actualiseren Regionaal Arbeidsmarktbeleid Helmond- de Peel De (nieuw in te richten) kerngroep Arbeidsmarkt & Onderwijs ontwikkelt ene (proces)voorstel om te komen tot dit nieuwe beleid. In november 2018 is een grondige analyse van de arbeidsmarkt uitgevoerd. Om de juiste accenten te kunnen leggen in de agenda wordt deze geactualiseerd aan de laatst beschikbare arbeidsmarktinformatie en (corona)ontwikkelingen. Het is raadzaam daarbij ook gebruik maken van in het kader van de economische agenda uitgevoerde analyses en verkregen inzichten.

2. Inrichten triple helix-samenwerking rond Regionaal Arbeidsmarktbeleid Als resultaat van de werkconferenties op 27 september 2021 en 17 november 2021 is een voorstel ontwikkeld voor een nieuwe governance Arbeidsmarkt Helmond-de Peel. Ook rond dit specifieke thema zal de triple helix-samenwerking op de verschillende niveaus (strategisch, tactisch, operationeel) moeten terugkomen. Directe betrokkenheid van regionale bedrijven en onderwijsinstellingen vormen een kritische succesfactor. 3. Uitvoeren Regionaal Arbeidsmarktbeleid Ook bij de uitvoering waakzaam blijven op een evenwichtige verantwoordelijkhedenverdeling tussen overheid, bedrijfsleven en onderwijs. War of talent In een steeds krapper wordende arbeidsmarkt wordt de strijd om talent steeds groter. Dit geldt in eerste plaats voor individuele bedrijven, bedrijfssectoren, maar ook regio’s. Dit vergt een andere aanvliegroute dan het reguliere arbeidsmarktbeleid waarin de focus nog steeds veelal ligt op de mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt. De vraagstukken hoe we voldoende werknemers krijgen voor onze speerpuntsectoren, talent kunnen binden, aantrekken én ontwikkelen vragen een meer strategische benadering. Steeds meer regio’s passen hun beleid hierop aan. In de Arbeidsmarktregio Helmond-de Peel was deze omslag al eerder gemaakt, maar zijn er nog wel verbeterpunten.

38

Human Capital-strategie Uitvoering • Een uitdaging vormt de betrokkenheid van het regionale bedrijfsleven (met • Het regionaal arbeidsmarktbeleid wordt ontwikkeld met de triple helixname het midden- en kleinbedrijf) bij het nieuwe arbeidsmarktbeleid te partners. Uiteraard moet slim worden aangehaakt op Human Capital Agenda vergroten. Wij adviseren om in het beoogde bestuurlijke adviesorgaan Brainport-regio die de volgende doelstellingen kent: Conferentie 2 (top)ondernemers zitting te laten nemen. • Hogere instroom in technische opleidingen en arbeidsmarkt • Verhogen kwaliteit onderwijs op alle niveaus passend bij de behoefte Partnerschappen van topsectoren Conferentie en Kernteam Onderwijs en Arbeidsmarkt, Boost, regionaal • Behouden en onderhouden van ervaren mensen in de techniek onderwijs + bedrijfsleven, Stichting Brainport, Brainport Development. • Strategische samenwerking NB.: Centrumgemeente Helmond vervult in dit thema namens de Het is ook waardevol om bij het opstellen van de agenda te leren van Peelgemeenten beleidsmatig en financieel een trekkersrol. andere gebieden in het land die al een Human Capital-agenda hebben ontwikkeld (bv. Foodvalley, Zwolle, Zuid-Holland). • Een goede afstemming tussen deze economische agenda en het regionaal arbeidsmarktbeleid moet met de nieuwe governance voor beide sporen worden geborgd.

Naast een periodiek afstemmingsoverleg tussen beide programmamanagers is onderlinge bestuurlijke en ambtelijke aantakking op elkaars spoor wenselijk. Dit moet ertoe leiden dat vraag –en aanbodzijde van de arbeidsmarkt evenwichtig aan bod komen in het regionaal economisch beleid en de focus van dat beleid ligt op de middellange en lange termijn (5-10 jaar).

Lopende projecten / trajecten Baan zoekt Boer, Leven Lang Ontwikkelen, Medewerker van de Toekomst, Brainport Human Campus, BOOST/Stageregio Helmond de Peel, leerwerkloket, werkgeversdienstverlening, Regionaal Mobiliteitsteam, Sterk in Techniek Onderwijs. Tabel: Speerpuntagenda Human Capital-strategie ACTIE

TYPE ACTIE:

VERKENNING; BELEIDSACTIE; UITVOERING; LOBBY

UITVOERING FASERING ‘22

Actualiseren Regionaal Arbeidsmarktbeleid

Verkenning

X

Inrichten triple helixsamenwerking rond Regionaal Arbeidsmarktbeleid

Uitvoering

X

Uitvoeren Human Capital Agenda

Uitvoering

'23

'24

SUGGESTIE KARTREKKER(S)

>'25 Kernteam Onderwijs en Arbeidsmarkt Kernteam Onderwijs en Arbeidsmarkt

X

X

X

X

Kernteam Onderwijs en Arbeidsmarkt

39

Leef- en vestigingsklimaatstrategie De Peel als aantrekkelijke vestigingslocatie binnen Brainport (zowel voor bedrijven als bewoners) door het creëren van een doorbraak op het gebied van bereikbaarheid (congestie op de weg en hoogwaardig openbaar vervoer) en op het gebied van de ontwikkeling van een regionaal bedrijventerrein. Uiteraard met oog voor de een goede inpassing in de omgeving en de kwaliteit. De bevindingen uit deze agenda moeten prioriteit krijgen in de ontwikkelstrategie van de Peel. De druk op de ruimte is groot. En die druk neemt alleen maar toe. In 20 jaar tijd komen er in het Stedelijk Gebied van Eindhoven naar verwachting 70.000 banen en 62.000 huizen bij. Om de Peel, met Helmond als centrumstad, een aantrekkelijke woon- en vestigingslocatie binnen Brainport (zowel voor bedrijven als bewoners) te laten blijven, is ook hier een duurzame schaalsprong wenselijk. Ook voor het draagvlak van de voorzieningen in de Peel. Het landschap en (gezonde) leefomgeving is van toenemend belang als vestigingsvoorwaarde voor mensen en bedrijven. De ruimte en groene omgeving bieden een goede uitgangspositie voor de Peel. Een dergelijke duurzame schaalsprong draagt bij aan de verbreding van de economie en concurrentiekracht van de regio. Maar dan moeten er wel doorbraken worden gecreëerd op het gebied van mobiliteit en ruimte voor (industriële) bedrijvigheid.

Om goed functionerend woon-/werkverkeer te krijgen moet er behalve aandacht voor hoogwaardig openbaar vervoer en de

congestie op de A67, voor de Peel vooral een doorbraak komen voor de Noord – Zuid verbindingen (wel of geen Noordoostcorridor verbreding N-wegen). De schaalsprong vergroot deze urgentie alleen maar. Ook is verdere regionale samenwerking en afstemming nodig op het gebied van bedrijventerreinen; het (door)ontwikkelen van een regionale bedrijventerreinenstrategie met een bijbehorend afsprakenkader. Belangrijk onderdeel is het op zo kort mogelijke termijn realiseren van een groot regionaal bedrijventerrein (150 hectare) relatief dicht bij de A67 voor de (slimme) maakindustrie en toeleveranciers. Dit bedrijventerrein moet toekomstbestendig (energieneutraal, duurzaam) ontwikkeld worden, waarbij er rekening wordt gehouden met (collectieve) plekken en gebouwen gericht op samenwerking en innovatie. Daarnaast moet er worden gezocht naar oplossingen voor de transitie in het landelijk gebied. Wat worden de nieuwe economische dragers? Hoe vergroten we de leefbaarheid? Hoe gaan we om met de vrijkomende agrarische bebouwing? Hoe kan natuurontwikkeling en recreatie hiervan profiteren? Tot slot is het laatste aandachtspunt van deze strategie de leefbaarheid en de economische vitaliteit van de kernen. Afstemming over het beleid rondom de kernen is gewenst.

40

Leef- en vestigingsklimaatstrategie Acties 1. Realisatie regionaal bedrijventerrein Een 150 hectare groot duurzaam ontwikkeld regionaal bedrijventerrein in de

6. Ontwikkeling gemeenschappelijk VAB-beleid Alle gemeenten individueel zijn met dezelfde problematiek bezig, de Peelgemeenten ontwikkelen een gemeenschappelijk VAB- beleid.

buurt van A67. Doelgroep: (slimme) maakindustrie en toeleveranciers. 2. Uitbreiden samenwerking 1-loket In relatie tot regionaal bedrijventerrein, de uitgifte strategie en de lobby

7. Ontwikkel gemeenschappelijk beleid arbeidsmigranten Een integraal arbeidsmigrantenbeleid waarbij op het gebied van sociaal integratie, economie en huisvesting concrete afspraken worden gemaakt.

3. Gemeenschappelijke aanpak verbeteren Noord – Zuid bereikbaarheid. De bereikbaarheid is een heikel punt in de Peel. Het is noodzakelijk de autobereikbaarheid te verbeteren. Vooral de Noord- Zuid verbinding (met name N wegen) moet fysiek verbeterd worden. 4. Gemeenschappelijke aanpak vergroten vermogen energienet Het energienet loopt tegen zijn grenzen aan, het vermogen van de benodigde infrastructuur moet worden vergroot. 5. Kennisatelier leefbaarheid (kleine) kernen De verschillende centra in de Peel hebben van doen met leefbaarheidsissues, gemeenten kunnen van elkaar leren in de maatwerkacties die elke gemeente individueel inzet.