Rapport digitale dienstverlening in Assen versie 250626 def
Tekst van het document
Rekenkameronderzoek toegankelijkheid van digitale gemeentelijke diensten: Inclusieve dienstverlening voor alle inwoners van Assen Rapport project 7824 Versie Concept Bestuurlijk Wederhoor 12 junil 2026 0 Inhoudsopgave Conclusies en aanbevelingen 2 1. Inleiding 5 1.1 Aanleiding 5 1.2 Onderzoeksvragen 6 1.3 Werkwijze onderzoek 6 1.4 Leeswijzer 7 2. Gemeentelijk dienstverleningsbeleid 8 2.1 Bestuurlijke visie op dienstverlening 8 2.2 Programma Dienstverlening 9 2.3 Borging dienstverlening in de lijnorganisatie 9 2.4 Armoede- en inclusiebeleid 10 3. Uitvoering van het beleid 11 3.1 Wettelijke eisen digitale dienstverlening 11 3.2 Uitvoering van het Programma Dienstverlening 11 3.3 De rol van de gemeenteraad 12 4. Klantreizen 15 4.1 Inleiding 15 4.2 Ervaringen 16 4.2.1 Rijbewijs verlengen 17 4.2.2 Losse stoeptegel 18 4.2.3 Parkeervergunning 19 4.2.4 Buurt BBQ 20 4.2.5 Afvalstoffenheffing 21 4.2.6 Energie besparen 22 4.2.7 Boom kappen 23 4.3 Algemene bevindingen 24 5.
Mystery e-mails 28 5.1 Inleiding 28 5.2 Bevindingen 28 Bijlage A Normenkader 31 Bijlage B Geïnterviewde personen 33 1 Bijlage C Bestudeerde documentatie 33 Bijlage D Ervaringen met klantreizen 34 Bijlage E Normenkader klantreizen 44 Bijlage F Casussen mystery e-mails 46 Bijlage G Normenkader mystery e-mails 47 Bijlage H Aanbevelingen website 49 Bijlage I Aanbevelingen mailcontact 50 CONCEPT BESTUURLIJK WEDERHOOR pagina 2/50 Toegankelijkheid digitale dienstverlening Assen Conclusies en aanbevelingen De rekenkamer heeft onderzoek laten doen naar de digitale dienstverlening van de gemeente Assen. De centrale vraag van dit onderzoek was: in hoeverre is de digitale dienstverlening van de gemeente inclusief en toegankelijk voor alle inwoners? Om deze centrale vraag goed te beantwoorden, zijn negen deelvragen geformuleerd. Alle onderzoeksvragen staan vermeld in paragraaf 1.2 van dit rapport. Inclusieve digitale dienstverlening bestaat niet. Er zijn naar schatting 2,5 tot 4 miljoen digibeten in Nederland die geen gebruik (kunnen) maken van digitale diensten van de overheid. Dat is ongeveer 20 – 30% van de bevolking. Daarom is het belangrijk dat gemeenten hun diensten niet alleen digitaal, maar ook via andere kanalen aanbieden.
Dit gaat goed in Assen; dienstverlening vindt plaats via de website, de balie, de telefoon en alle kanalen zijn beschikbaar voor inwoners (antwoord op deelvraag 1). De gemeente zet dus niet-digitale kanalen in om de dienstverlening toegankelijk te houden voor inwoners die niet digitaal zijn (antwoord op deelvraag 8). Digitale dienstverlening van de overheid moet voldoen aan wettelijke kaders. Ook websites, apps en webapplicaties van de gemeente Assen moeten voldoen aan de verplichte normen voor digitale toegankelijkheid (de zogenaamde WCAG-standaard). Www.assen.nl heeft een B-status en voldoet daarmee aan de wettelijke verplichting. Echter, niet alle andere gemeentelijke websites hebben een toegankelijkheidsverklaring en voldoen aan alle wettelijke kaders. Hiermee is deelvraag 2 van dit onderzoek beantwoord. Het college van B&W heeft in 2019 een visie op dienstverlening vastgesteld. In deze visie is onder andere vastgelegd dat de gemeente ‘begrijpelijke taal’ gebruikt. Ook in het college-akkoord van 2022- 2026 is dienstverlening als bestuurlijke prioriteit opgenomen. Deze visie is uitgewerkt in een Programma Dienstverlening, waarin digitalisering van diensten via de website www.assen.nl een belangrijk speerpunt is. Tegelijkertijd is vastgelegd dat ook de dienstverleningskanalen zoals de balie en de telefoon open blijven.
Op deze manier kunnen ook inwoners die minder digitaal vaardig zijn of geen toegang hebben tot het internet, gemeentelijke diensten afnemen. Toegankelijkheid was één van de prioriteiten van het programma dienstverlening waaraan hard is gewerkt. Concreet betekent dit dat op de website en in mailcontact taalniveau B1 de standaard is (antwoord op deelvraag 4). De programmadoelstellingen waren ambitieus en zijn niet allemaal gerealiseerd in de vorige collegeperiode. Zo worden nog niet alle diensten ook digitaal aangeboden en is het taalniveau B1 ook nog niet voor alle producten en diensten gerealiseerd. De organisatie heeft een plan opgesteld voor doorontwikkeling van de digitale dienstverlening en borging van het programma in de lijnorganisatie. In dit plan zijn drie scenario’s uitgewerkt. Het is aan het nieuwe college van B &W om hier een keuze uit te maken. Vervolgens is het aan de gemeenteraad om de financiële en inhoudelijke kaders hiervan vast te stellen (antwoord op deelvragen 5, 6, 7). Naast het Programma Dienstverlening voert de gemeente beleid uit om de digitale kloof in de samenleving te verkleinen. Zo heeft de gemeente een Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) ingericht in de bibliotheek; hier kunnen inwoners met digitale vragen terecht. Daarnaast zetten wijkcentra zich in om inwoners die digitaal vastlopen laagdrempelig te helpen.
In het armoede- en inclusiebeleid verstrekt de gemeente via Stichting Leergeld laptops aan gezinnen met kinderen die dit zelf niet CONCEPT BESTUURLIJK WEDERHOOR pagina 3/50 Toegankelijkheid digitale dienstverlening Assen kunnen betalen. Bovendien beschikt de gemeente over een maatwerkregeling voor gebruiksgoederen, die het mogelijk maakt om laptops te verstrekken wanneer dat nodig is (antwoord op deelvraag 9). Om de toegankelijkheid vanuit het perspectief van de inwoners te onderzoeken is in dit onderzoek een aantal klantreizen uitgevoerd. Een klantreis is een korte opdracht die een deelnemer op de website van de gemeente uitvoert. In totaal hebben negen minder digitaal vaardige inwoners 40 klantreizen uitgevoerd. Deze klantreizen laten zien dat er nog veel praktische verbeteringen mogelijk zijn in het ontwerp, het taalgebruik en de navigatie op de website. Daarnaast werden deelnemers bij sommige klantreizen doorverwezen naar een website van een overheidsorganisatie waarmee de gemeente samenwerkt. Voorbeelden hiervan zijn het Omgevingsloket en de website van de gemeente Aa en Hunze voor de belastingsamenwerking. Het viel op dat deze websites voor de deelnemers aan de klantreizen moeilijk te navigeren waren (antwoord op deelvraag 3). Ook zijn mystery e-mails verstuurd naar algemene emailadressen van de gemeente Assen.
In deze e-mails zijn fictieve vragen gesteld om na te gaan of en hoe de gemeente binnen de gestelde termijn antwoord gaf op alle vragen. Dit ging over het algemeen goed; alle e-mails hebben een inhoudelijk antwoord ontvangen. In 70% van de mails werden alle vragen beantwoord; in de resterende 30% werd de hoofdvraag wel beantwoord, maar kleinere deelvragen niet. In een gesprek met de gemeenteraad gaven raadsleden aan dat zij gemeentelijke dienstverlening een belangrijk onderwerp vinden. Diensten moeten via verschillende kanalen (digitaal, via de telefoon en de balie) in duidelijke taal worden aangeboden. Ook klantvriendelijkheid (inwoners helpen als zij er zelf niet uitkomen) en nabijheid (via buurthuizen en de bibliotheek) zijn kernbegrippen voor de raad. Raadsleden hebben een wisselend beeld over hun eigen informatiepositie, maar zijn wel van mening dat stuurinformatie moet verbeteren om de kaderstellende- en controlerende rol waar te kunnen maken (antwoord op deelvraag 7). Bovenstaande conclusies leiden tot de volgende aanbevelingen voor de raad: 1.
Stel expliciete kaders voor de verdere ontwikkeling van de digitale dienstverlening Vraag het college om bij de keuze voor een van de uitgewerkte toekomstscenario's inzichtelijk te maken: • welke doelen worden nagestreefd; • welke investeringen daarvoor nodig zijn; • welke effecten worden verwacht voor inwoners; • hoe de toegankelijkheid en inclusiviteit van dienstverlening worden geborgd. Borg dat de raad vervolgens expliciet kan besluiten over de gewenste ambitie en de daarvoor beschikbare middelen in de begrotin. 2. Versterk de informatiepositie van de raad Vraag het college periodiek te rapporteren over de kwaliteit en toegankelijkheid van de dienstverlening, aan de hand van indicatoren zoals: • gebruik van digitale en niet-digitale kanalen; • klanttevredenheid en bereikbaarheid en afhandelingstermijnen; CONCEPT BESTUURLIJK WEDERHOOR pagina 4/50 Toegankelijkheid digitale dienstverlening Assen • naleving van toegankelijkheidsnormen (WCAG); • voortgang en kwaliteit van digitalisering van producten en diensten; • gebruik van ondersteunende voorzieningen zoals het IDO. 3. Borg het behoud van meerdere dienstverleningskanalen Bevestig als raad het uitgangspunt dat gemeentelijke dienstverlening bereikbaar blijft via website, telefoon, balie en fysieke ondersteuning in de wijk.
Vraag het college periodiek inzicht te geven in het gebruik en de kwaliteit van deze kanalen, zodat inwoners die minder digitaal vaardig zijn niet worden uitgesloten. 4. Laat de digitale toegankelijkheid gemeentebreed op orde brengen Vraag het college ervoor te zorgen dat alle gemeentelijke websites, applicaties en digitale loketten voldoen aan de wettelijke toegankelijkheidseisen en beschikken over een actuele toegankelijkheidsverklaring. Laat hierover jaarlijks verantwoording aflegge n aan de raad. 5. Blijf investeren in begrijpelijke communicatie Vraag het college een plan op te stellen om het gebruik van taalniveau B1 verder uit te breiden naar alle producten, diensten en standaardcommunicatie. Monitor daarbij niet alleen de invoering, maar ook de begrijpelijkheid vanuit het perspectief van inwoners. 6. Maak gebruikersonderzoek een vast onderdeel van dienstverlening Vraag het college periodiek klantreizen en gebruikerstesten uit te voeren met minder digitaal vaardige inwoners en de uitkomsten te gebruiken voor verbetering van websites, formulieren en digitale processen. Informeer de raad over de belangrijkste bevindingen en getroffen maatregelen. 7. Besteed aandacht aan de toegankelijkheid van ketenpartners Vraag het college om bij samenwerkingsverbanden en digitale loketten van externe partijen actief aandacht te vragen voor gebruiksvriendelijkheid en toegankelijkheid.
Inwoners ervaren de dienstverlening immers als één geheel, ongeacht welke organisatie vera ntwoordelijk is voor het achterliggende systeem. 8. Versterk de aanpak van digitale inclusie Vraag het college inzichtelijk te maken welke resultaten worden bereikt met bestaande voorzieningen zoals het Informatiepunt Digitale Overheid, ondersteuning in wijkcentra en regelingen voor digitale hulpmiddelen. Gebruik deze informatie om te beoordelen o f aanvullende maatregelen nodig zijn om de digitale kloof verder te verkleinen. CONCEPT BESTUURLIJK WEDERHOOR pagina 5/50 Toegankelijkheid digitale dienstverlening Assen 1. Inleiding 1.1 Aanleiding De dienstverlening van gemeenten is in een rap tempo gemoderniseerd en gedigitaliseerd. Waar inwoners vroeger voor veel zaken naar het gemeentehuis moesten komen, kunnen ze tegenwoordig veel online regelen. Dit past in de tijdsgeest waarin het steeds belangrijker wordt om tijd- en plaatsonafhankelijk zaken te kunnen doen. Deze ontwikkeling biedt voordelen, voor zowel inwoners en bedrijven als de gemeente zelf. Inwoners en bedrijven kunnen via de digitale weg snel met de gemeente in contact komen en zijn flexibeler in het aanvragen van vergunningen of een paspoort. De gemeente kan informatie gestructureerd uitvragen en registreren, waardoor diensten efficiënter verleend kunnen worden.
Zo is het bijvoorbeeld mogelijk om online via de website een afspraak te maken voor een nieuw paspoort, waardoor inwoners aan de balie snel geholpen kunnen worden. Ook kunnen inwoners via de website van de gemeente een melding over openbare ruimtes doen. Hierbij kan de melder de locatie opgeven en foto’s meesturen, zodat de gemeente inzicht krijgt in wat er aan de hand is. Hierdoor kan effectiever aan een oplossing worden gewerkt en kan de melder automatisch op de hoogte worden gebracht wanneer zijn melding verholpen is. Digitale dienstverlening heeft echter ook een keerzijde. Het kan namelijk ten koste gaan van de toegankelijkheid voor inwoners die minder digitaal vaardig zijn. Voor deze groep ontstaat een digitale drempel die er uiteindelijk toe kan leiden dat inwoners niet de gemeentelijke diensten ontvangen waar zij recht op hebben. Dit kan leiden tot een gebrek aan vertrouwen in de (gemeentelijke) overheid. Nederland heeft naar schatting tussen de 2,5 en 4 miljoen inwoners die digitaal niet mee kunnen komen. Dit is een diverse groep van inwoners die niet of nauwelijks internet gebruiken, bijvoorbeeld door een fysieke of geestelijke beperking of door een gebrek aan digitale vaardigheden. Het kan ook zijn dat een inwoner geen laptop, smartphone of internetabonnement heeft omdat dit simpelweg te duur is.
De inwoners van Assen zijn een afspiegeling van de Nederlandse bevolking. Dat betekent dat ook in Assen ongeveer 20 tot 30 procent van de inwoners digitaal minder vaardig is en drempels ervaart om digitaal vragen aan de gemeente te stellen. Daarom is het van belang dat de gemeente ook via andere kanalen, zoals de telefoon of de balie goed toegankelijk is. Digitalisering van dienstverlening speelt in alle afdelingen van de gemeente die contact hebben met burgers en/of bedrijven. Daarbij zijn forse investeringen gemoeid. Bovendien zijn er wettelijke eisen ten aanzien van de toegankelijkheid waaraan de gemeente moet voldoen. Daarom is de rekenkamer van Assen geïnteresseerd in de inclusiviteit van de digitale dienstverlening van de gemeente. Allereerst wil de rekenkamer inzicht krijgen in de mate waarin de digitale gemeentelijke dienstverlening toegankelijk is voor alle inwoners. Ook wil de rekenkamer weten welke belemmeringen inwoners ervaren als zij via de website van de gemeente digitale diensten afnemen. Daarnaast is de rekenkamer geïnteresseerd in de rol die de raad speelt en in mogelijke verbeteringen van de digitale dienstverlening.
CONCEPT BESTUURLIJK WEDERHOOR pagina 6/50 Toegankelijkheid digitale dienstverlening Assen 1.2 Onderzoeksvragen De rekenkamer van Assen heeft de volgende centrale vraag voor dit onderzoek geformuleerd: In hoeverre zijn de digitale gemeentelijke diensten (inclusief alle aan de gemeente gelieerde websites en apps) toegankelijk voor alle inwoners, en welke belemmeringen ervaren inwoners? Daarnaast zijn de volgende negen deelvragen voor dit onderzoek geformuleerd: 1. Welke diensten worden primair, of alleen digitaal door de gemeente aangeboden? 2. In hoeverre worden (inter)nationale normen en richtlijnen voor digitale toegankelijkheid gehanteerd door de gemeente? 3. Welke drempels ervaren inwoners bij het gebruik van digitale gemeentelijke diensten, en zo ja waarom, en bij welke groepen? 4. Welke maatregelen heeft de gemeente al genomen om toegankelijkheid van digitale diensten te waarborgen? 5. Zijn deze maatregelen structureel geborgd binnen de (relevante onderdelen binnen de) organisatie? En hoe is het bewustzijn van de normen binnen het gemeentelijk apparaat? 6. Welke aanvullende stappen kunnen worden genomen om de digitale toegankelijkheid te verbeteren? 7. Wat is de rol van de gemeenteraad bij het waarborgen van de digitale toegankelijkheid van gemeentelijke diensten? 8.
Zet de gemeente niet digitale kanalen in om de dienstverlening ook toegankelijk te houden voor inwoners die geen toegang hebben tot het internet en/of digitaal minder vaardig zijn? 9. Voert de gemeente aangrenzend beleid uit om de digitale kloof in de samenleving te verkleinen? 1.3 Werkwijze onderzoek Voor dit onderzoek hebben wij verschillende onderzoeksmethoden gehanteerd, die allen gericht zijn op de beantwoording van de hierboven geformuleerde onderzoeksvragen. Wij zijn dit onderzoek begonnen met een documentstudie en interviews met sleutelfiguren van het bestuur en de ambtelijke organisatie, om na te gaan hoe het dienstverleningsbeleid wordt uitgevoerd en geborgd. Hierbij hebben wij ons speciaal gericht op de vraag hoe inclusief dit beleid is. Ook hebben wij ons gericht op welke alternatieve dienstverleningskanalen er voor minder digitaal vaardige inwoners van Assen open staan om toegang te krijgen tot gemeentelijke diensten. Hierbij hebben wij ons niet beperkt tot het dienstverleningsbeleid, maar ook onderzocht in welke mate het armoedebeleid erop is gericht om de digitale kloof in de Asser samenleving te verkleinen. Vervolgens hebben we zogenaamde ‘klantreizen’ uitgevoerd met minder digitaal vaardige inwoners om na te gaan of zij drempels ervaren bij de toegang tot digitale dienstverlening via de website van de gemeente Assen.
Via verschillende netwerken van de gemeente hebben wij met 9 inwoners ongeveer 40 van deze klantreizen uitgevoerd. Om meer inzicht te krijgen in de manier waarop de gemeente digitale vragen en verzoeken afhandelt hebben wij daarnaast mystery e-mails verzonden naar de algemene adressen van de gemeentelijke organisatie. Beide onderzoeksmethoden zijn erop gericht om een goed beeld te krijgen van de ervaringen van inwoners met de digitale dienstverlening van de gemeente. Ook zijn wij, in een gesprek met de gemeenteraad, nagegaan welke rol de gemeenteraad CONCEPT BESTUURLIJK WEDERHOOR pagina 7/50 Toegankelijkheid digitale dienstverlening Assen vervult als het gaat om inclusieve digitale dienstverlening. In de raadsbijeenkomst van 15 januari 2026 hebben wij informatie opgehaald hoe de raad zijn controlerende en kaderstellende rol op dit gebied invult. Ook hebben wij mogelijke verbeterpunten opgehaald bij deze bijeenkomst. 1.4 Leeswijzer In dit rapport gaan wij in hoofdstukken twee en drie in op het beleid en de uitvoering daarvan. Vervolgens beschrijven we in hoofdstuk vier de uitkomsten van de klantreizen en in hoofdstuk vijf die van de mystery e-mails. CONCEPT BESTUURLIJK WEDERHOOR pagina 8/50 Toegankelijkheid digitale dienstverlening Assen 2.
Gemeentelijk dienstverleningsbeleid 2.1 Bestuurlijke visie op dienstverlening In 2019 heeft de gemeente Assen een korte en krachtige visie op dienstverlening vastgesteld. Hier wordt de doelstelling van het beleid als volgt omschreven: “Onze dienstverlening is erop gericht om prettig leven, wonen en werken samen mede mogelijk te maken. Dit betekent dat wij in onze dienstverlening in elk contact samen met inwoners en ondernemers kijken wat zij nodig hebben om zich welkom, begrepen en geholpen te voelen. Dit doen wij door gastvrij, betrokken en oplossingsgericht te zijn. Onze mensgerichte aanpak is toegankelijk, regelarm en duidelijk.” In het visiestuk wordt de aanpak van Assen in vier richtlijnen uitgewerkt: Onze dienstverlening is mensgericht; samen kijken we naar mogelijkheden en oplossingen. Onze dienstverlening is toegankelijk; producten en diensten kunnen digitaal aangevraagd worden, maar ook telefonisch, via de mail of door langs te komen in het stadhuis. Onze dienstverlening is regelarm; onze procedures en regels zijn begrijpelijk en zo eenvoudig mogelijk voor inwoners en ondernemers. Onze dienstverlening is duidelijk; we vertellen wat we wel en niet kunnen betekenen voor de klant. We komen onze afspraken na.
De bestuurlijke visie is nader uitgewerkt in servicenormen, waarin per kanaal (digitaal, telefonisch of via de balie) is vastgelegd waar de inwoner of ondernemer van Assen op mag rekenen. Op het gebied van de digitale dienstverlening is hierin opgenomen dat: De informatie op onze website klopt, is actueel, begrijpelijk en makkelijk vindbaar; Onze website is toegankelijk voor bezoekers die bijvoorbeeld blind, slechtziend of doof zijn; Onze website is toegankelijk op verschillende apparaten, zoals smartphones en tablets. Daarnaast is onze website via verschillende browsers te gebruiken. Inwoners die digitaal een vraag stellen aan de gemeente (via info@assen.nl) krijgen binnen vijf werkdagen een antwoord. In het Bestuursakkoord 2022 – 2026 met de titel ‘Dichtbij & Daadkrachtig’ verwoordt het college van B&W de ambitie over digitale dienstverlening (pag. 9): “De gemeente is aanspreekbaar, dichtbij en betrouwbaar. Daarbij gebruiken we in al onze middelen begrijpelijke taal. Iedereen die aanklopt moet zich gehoord voelen. Op vragen en initiatieven komt altijd een reactie. Daarvoor brengen we ook onze dienstverlening dichter naar de inwoners in de wijken. Persoonlijk contact is daarbij waardevol en moet altijd mogelijk blijven. Tegelijkertijd moeten inwoners hun zaken ook digitaal eenvoudig met de gemeente kunnen regelen.
We maken daarom een flinke slag in onze digitale dienstverlening en zorgen dat informatie online makkelijker te vinden is.” CONCEPT BESTUURLIJK WEDERHOOR pagina 9/50 Toegankelijkheid digitale dienstverlening Assen 2.2 Programma Dienstverlening Om de bestuurlijke ambities vorm te geven is het Programma Dienstverlening gestart in 2023. In het programmaplan zijn eerst algemene ontwikkelingen en wettelijke kaders geschetst. Zo is aangeven dat digitalisering als gevolg van de coronapandemie in een stroomversnelling is geraakt. Dit heeft een blijvend effect op de dienstverlening. Hiernaast is in het plan aangeven dat steeds meer wetten waaraan de gemeente moet voldoen een digitale component hebben. Naast de Wet open overheid en de Omgevingswet wordt eveneens het Besluit digitale toegankelijkheid overheid genoemd. In het programmaplan zijn de doelen uitgewerkt in concrete projecten en resultaten. Deze doelen betreffen niet alleen de digitale dienstverlening, maar hebben ook betrekking op de telefonische dienstverlening en de balie. De meest relevante doelen voor dit onderzoek zijn: We bieden 100% van de producten en diensten ook digitaal aan; 100% van de producten en diensten die we digitaal aanbieden zijn inzichtelijk via een digitaal loket (aanvraag, status, voortgang) Alle communicatie rondom producten en diensten is begrijpelijk voor de ontvanger en op B1 taalniveau.
Deze doelen zijn zeer ambitieus; zeker omdat in interviews is aangegeven dat de digitale dienstverlening bij de gemeente bij de start van het programma nog in de kinderschoenen stond. Het is niet concreet aangegeven wanneer deze doelen gerealiseerd moeten zijn. Wel is in algemene zin vastgesteld dat het programma een looptijd heeft van 2022 tot en met 2026. Helemaal SMART zijn de doelstellingen niet, maar duidelijk is wel dat een aantal doelstellingen niet binnen bovenstaande termijn kan worden gerealiseerd. Er zijn verschillende scenario’s opgesteld om hiermee na 2026 aan de slag te gaan. Het programmaplan is opgedeeld in concrete jaarlijkse uitvoeringsplannen. De programmamanager informeert het Centraal Management Team (CMT, dat door de gemeentesecretaris wordt voorgezeten) periodiek over de uitvoeringsplannen. Ook de portefeuillehouder Dienstverlening in het college van B&W wordt periodiek over de voorgang van het programma geïnformeerd. 2.3 Borging dienstverlening in de lijnorganisatie Het Programma Dienstverlening loopt aan het einde van 2026 af, maar de ontwikkeling van (digitale) gemeentelijke dienstverlening doet dat natuurlijk niet. Daarom zijn er drie scenario’s ontwikkeld om dienstverlening structureel in de organisatie te borgen. Het eerste scenario heet ‘Minimaal’. In dit scenario wordt dienstverlening ondergebracht in bestaande organisatieteams.
Van de drie scenario’s levert dit de minste kosten op, maar daar staat tegenover dat dienstverlening in de organisatie versnipperd wordt. De doelstelling, zoals geformuleerd in de Visie op dienstverlening, wordt in dit scenario waarschijnlijk niet gerealiseerd. In het scenario ‘Passend’ wordt een netwerkteam opgericht waarin één team zowel intern als extern werkt aan verbetering van dienstverlening. De medewerkers van dit team zijn deels al werkzaam bij de gemeente, maar er moeten ook nieuwe medewerkers geworven worden. Het netwerkteam zou in dit scenario niet beschikken over een eigen budget, maar is voor financiële middelen afhankelijk van andere afdelingen. CONCEPT BESTUURLIJK WEDERHOOR pagina 10/50 Toegankelijkheid digitale dienstverlening Assen In het derde en laatste scenario, genaamd ‘Uitstekend’, wordt een nieuw team Dienstverlening en Kwaliteit ingericht. Dit team organiseert en faciliteert dienstverlening die in overeenstemming is met de visie.
De belangrijkste taken van dit team zouden zijn: Beleid: vernieuwen, implementatie en bewustwording; Expertise: kennis over de inzet van dienstverleningskanalen en de samenhang daarin, klantgerichte kijk, trends, (door)ontwikkeling, wetgeving etc.; Data en monitoring: KPI’s, signalering, rapportages, onderzoek, etc.; Procesverbetering/management: vastlegging en verbetering van processen (inclusief inwoners - & ondernemersreizen. Dit laatste scenario is het meest kostbaar, maar zo wordt in de adviesnota gesteld, levert een niveau van dienstverlening op dat in overeenstemming is met de Asser visie op dienstverlening. Het is aan het nieuwe college van B&W en de nieuwe gemeenteraad om in de loop van 2026 een keuze te maken voor één van deze scenario’s. 2.4 Armoede- en inclusiebeleid In de inleiding kwam al ter sprake dat inclusieve digitale gemeentelijke dienstverlening niet bestaat. Dat komt omdat een substantieel deel van de inwoners in Nederland digitaal niet vaardig genoeg is om deze diensten af te nemen. Het gaat hier om verschillende groepen inwoners, zoals mensen met een fysieke of (lichte) psychische beperking, mensen met een taalachterstand , laaggeletterden of ouderen. Dit wordt ook wel de ‘digitale kloof’ genoemd; een vorm van ongelijkheid die leidt tot (sociale) uitsluiting van een grote groep mensen.
Er zijn gemeenten die in hun armoede- en inclusiebeleid hebben verankerd dat zij deze digitale kloof willen verkleinen. Zo stelt de gemeente Leiden bijvoorbeeld afgeschreven laptops via maatschappelijke organisaties beschikbaar aan inwoners die er zelf geen kunnen veroorloven. In aanvulling hierop worden ook trainingen aangeboden om digitale vaardigheden bij deze groep te vergroten. Ook andere gemeenten als bijvoorbeeld Amsterdam en Den Haag voeren via onderwijsorganisaties een actief beleid gericht op het dichten van de digitale kloof. Eerder in dit hoofdstuk hebben wij gezien dat ook de gemeente Assen verschillende dienstverleningskanalen inzet om deze kloof (deels) te dichten. Inwoners van Assen hebben immers ook via de balie en de telefoon toegang tot gemeentelijke dienstverlening. Maar de gemeente heeft meer hulpstructuren in het leven geroepen voor de toegankelijkheid van haar dienstverlening. Zo is bij de bibliotheek een Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) ingericht waar inwoners terecht kunnen met hun digitale vragen. Daarnaast worden wijkcentra actief ingezet om inwoners die digitaal vastlopen op een laagdrempelige manier te ondersteunen. In het armoedebeleid van de gemeente Assen wordt op verschillende manieren ingezet op meedoen in de digitale samenleving.
Zo worden er via de Stichting Leergeld laptops verstrekt aan gezinnen met kinderen die dit zelf niet kunnen betalen. Ook is er de maatwerkregeling gebruiksgoederen waaruit een vergoeding kan worden verstrekt voor laptops. In het inclusiebeleid van de gemeente Assen staat kansengelijkheid centraal. Dit is onderverdeeld in 7 verschillende sub-thema’s. Het dichten van de digitale kloof is geen aandachtspunt in dit beleid. CONCEPT BESTUURLIJK WEDERHOOR pagina 11/50 Toegankelijkheid digitale dienstverlening Assen 3. Uitvoering van het beleid In dit hoofdstuk gaan we na of en in welke mate de doelstellingen op gebied van digitale dienstverlening zijn gerealiseerd. Als bronnen voor dit hoofdstuk gebruiken wij de ontvangen voortgangsrapportages aan het CMT, presentaties aan de gemeenteraad en informatie uit interviews met sleutelfiguren. In dit hoofdstuk hebben wij ook speciale aandacht voor de rol van de gemeenteraad. Wij gaan na hoe de gemeenteraad wordt geïnformeerd over de voortgang van het programma dienstverlening en de wijze waarop de raad zijn controlerende en kaderstellende rol invult. 3.1 Wettelijke eisen digitale dienstverlening De Wet Digitale Overheid (Wdo) verplicht gemeenten om hun digitale dienstverlening veilig, toegankelijk en betrouwbaar in te richten.
Kernverplichtingen omvatten het accepteren van erkende inlogmiddelen (zoals DigiD) met vereiste betrouwbaarheidsniveaus, het beveiligen van websites met HTTPS/HSTS, jaarlijkse audits op informatiebeveiliging en de toegankelijkheid van apps en gemeentelijke websites voor alle inwoners en bedrijven. De belangrijkste gemeentelijke verplichtingen in het kader van dit onderzoek naar dienstverlening zijn: Toegankelijkheid van digitale diensten: websites, apps en webapplicaties van de gemeente moeten voldoen aan de verplichte normen voor digitale toegankelijkheid (de zogenaamde WCAG- standaard). Toegankelijkheidsverklaring: gemeenten moeten toegankelijkheidsverklaringen voor hun digitale kanalen publiceren. Inclusieve dienstverlening: naast digitale dienstverlening zoals ook nader vastgelegd in de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wmebv) moet de gemeente ook fysieke dienstverlening per brief, de balie of de telefoon blijven aanbieden. De website www.assen.nl voldoet gedeeltelijk aan deze toegankelijkheidseisen. Dit valt te lezen in de toegankelijkheidsverklaring waarin de website www.assen.nl een ‘B status – voldoet gedeeltelijk’ heeft gekregen. Hiermee voldoet www.assen.nl aan de wettelijke verplichting. Deze status is toegekend op 5 oktober 2023.
Sindsdien is de website aangepast en is er niet meer na te gaan of de (voornamelijk technische) afwijkingen die destijds zijn geconstateerd, zijn hersteld. De B status blijft van kracht tot er een nieuwe audit op de website heeft plaatsgevonden. De digitale dienstverlening van de gemeente gericht op inwoners en bedrijven is ondergebracht op www.assen.nl. Maar de gemeente heeft meer websites geheel of gedeeltelijk in beheer. Het gaat hierbij voornamelijk om websites waarop de gemeente zijn open data publiceert (zoals bijvoorbeeld www.socialekaartenassen.nl en www.opendata-assen.hub.arcgis.com). De gemeente Assen is wettelijk verplicht om ook ten aanzien van de gemeentelijke subsites te voldoen aan de toegankelijkheidseisen. Dat betekent dat ook deze websites een toegankelijkheidsverklaring zouden moeten krijgen. Hier wordt niet actief op gestuurd, mede vanwege het beperkte belang van deze websites voor de dienstverlening. Wel is er een actief beleid om het aantal subsites te verminderen en onder te brengen op www.assen.nl. 3.2 Uitvoering van het Programma Dienstverlening In het Programma Dienstverlening geeft de gemeentelijke organisatie uitvoering aan de visie en ambities die op dit domein zijn geformuleerd.
Uit interviews en voortgangsrapportages blijkt dat er CONCEPT BESTUURLIJK WEDERHOOR pagina 12/50 Toegankelijkheid digitale dienstverlening Assen belangrijke programmadoelen gerealiseerd zijn. Er konden forse stappen gezet worden, deels omdat de gemeente wat betreft digitale dienstverlening van ver moest komen. Tegelijkertijd wordt aangegeven dat nog lang niet alle programmadoelen zijn gerealiseerd. De belangrijkste mijlpalen die in het Programma Dienstverlening zijn gehaald, worden vermeld in de voortgangsrapportages en het document ambtelijk advies ‘Borging Programma Dienstverlening’. Ook uit de interne producten en dienstencatalogus blijkt in welke mate de dienstverlening in de gemeente Assen is gedigitaliseerd. Uit deze documenten blijkt dat aan het einde van het derde kwartaal van 2025: Ongeveer 70% van de producten en diensten die de gemeente levert, ook digitaal worden aangeboden aan inwoners en bedrijven (doelstelling is 100%); Van 22% van de producten en diensten die digitaal worden aangeboden kunnen inwoners en bedrijven via de digitale omgeving www.MijnAssen.nl de status en voortgang volgen.
Het betreft hier een deel van de producten/diensten die de afdeling Burgerzaken aanbiedt en het Sociaal Domein; Er bij het digitaliseren van producten en diensten veel geïnvesteerd is begrijpelijke taal; De doelstelling was om alle producten en diensten op taalniveau B1 aan te bieden. De focus hierbij lag op de brieven en sjablonen. Daarvan is ruim 50% herschreven op B1 niveau. Er zijn ook ongeveer 400 medewerkers getraind om in begrijpelijke taal te schrijven en er is een Schijfwijzer op het internet geplaatst. Er is dus veel gebeurd in het Programma Dienstverlening, maar geconcludeerd kan worden dat de SMART doelstellingen die bij aanvang van het programma zijn opgesteld, nog niet zijn gerealiseerd. Voor de komende periode worden daarom als speerpunten genoemd: Er moet nader onderzoek gedaan worden naar (de verbetering van) de toegankelijkheid van de ‘overige’ websites of subwebsites van de gemeente Assen. Op dit moment hebben deze websites geen toegankelijkheidsverklaring, terwijl dat wel verplicht is. Ook de website www.assen.nl moet voldoen aan wettelijk verplichte toegankelijkheidseisen; De ontwikkeling van monitoring- en managementinformatie moet de komende periode meer aandacht krijgen. Op dit moment beschikt de organisatie over onvoldoende informatie om effectief te sturen op doelstellingen en afhandeltermijnen.
Het opleiden van medewerkers voor inwoners- en ondernemersreizen (klantreizen) en het uitvoeren van drie van deze klantreizen in 2026 om diensten vanuit het perspectief van de inwoner en ondernemers door te ontwikkelen; De implementatie van een aantal ICT-projecten, zoals het project Digitale Balie, Digitaal Ondertekenen en de inzet van een chatbot op de website, moeten een bijdrage leveren aan de kwaliteit van de digitale dienstverlening van de gemeente. 3.3 De rol van de gemeenteraad Als onderdeel van dit onderzoek hebben wij op 15 januari 2026 een raadssessie georganiseerd om op te halen hoe de raadsleden van de gemeente Assen hun kaderstellende en controlerende rol op dit domein zelf in (willen) vullen. Bij deze bijeenkomst waren alle fracties vertegenwoordigd. Na een korte presentatie over de stand van zaken van het rekenkameronderzoek hebben wij één van de klantreizen, die wij eerder die dag met inwoners uitvoerden, aan de raadsleden voorgelegd: CONCEPT BESTUURLIJK WEDERHOOR pagina 13/50 Toegankelijkheid digitale dienstverlening Assen ‘Uw rijbewijs is al bijna 10 jaar oud en verloopt binnenkort. Verleng via de website van de gemeente uw rijbewijs.’ Met de uitvoering van deze opdracht hebben de raadsleden zelf ondervonden dat de navigatie over de website niet altijd logisch is ingericht en dat er verbetering mogelijk is.
Het volgende hoofdstuk gaat verder in op deze klantreizen. Vervolgens zijn de raadsleden in kleine groepen uiteengegaan om vragen over een fictieve casus rondom gemeentelijke digitale dienstverlening te beantwoorden. De antwoorden zijn plenair besproken in de raadszaal en vervolgens gekoppeld aan de wijze waarop de gemeenteraad in Assen stuurt op (toegankelijkheid) van digitale dienstverlening. De belangrijkste onderwerpen die door de raadsleden zijn benoemd staan hieronder weergeven. Raadsleden geven aan dat zij een goede dienstverlening aan de inwoners van groot belang vinden. Goed betekent in dit verband als eerste toegankelijk voor alle inwoners in Assen. Het is daarom belangrijk dat de gemeente voor dienstverlening niet alleen digitaal, maar ook via de balie en de telefoon bereikbaar is. Verschillende raadsleden voegen hier ‘nabijheid’ aan toe. De gemeente moet ook het netwerk in de wijken (Vaartwelzijn en Bibliotheek) benutten om diensten laagdrempelig aan te bieden. De waardering door de inwoners wordt eveneens genoemd. Om hier inzicht in te krijgen, vinden raadsleden het belangrijk om regelmatig onderzoek uit te laten voeren. Hiervoor worden verschillende vormen aangedragen. Een klanttevredenheidsonderzoek, het stadspanel en mystery-guests worden genoemd.
Ook een herhaling van de klantreizen die in dit onderzoek zijn uitgevoerd, zou inzicht kunnen bieden in de mate waarin de digitale dienstverlening wordt verbeterd. Onderzoeken zouden wel door een onafhankelijke partij uitgevoerd moeten worden; het mag niet zo zijn dat ‘de slager zijn eigen vlees keurt’. Voor goede dienstverlening, zo geven raadsleden aan, moeten als eerste de werkprocessen op orde zijn. Daarnaast is het belangrijk dat ambtenaren zich dienstbaar opstellen. Ook ten aanzien van de sturende rol op dit domein worden er verbeterpunten benoemd. Zo geven sommige raadsleden aan dat de raad zelf niet duidelijk is over het gewenste ambitieniveau van de dienstverlening. Belangrijk ambities die worden genoemd: • Doen wat je zegt; • Duidelijk zijn over afhandeltermijnen; • In begrijpelijke taal (B1 niveau); • Toegankelijk voor iedereen; • Naast de inwoners gaan staan die er zelf niet uitkomen. Raadsleden hebben een wisselend beeld over de wijze waarop de raad geïnformeerd wordt over dienstverlening. Sommige raadsleden geven aan dat de informatie beter kan. Anderen staat de rapportage uit april over het programma digitale dienstverlening nog helder voor de geest. De informatie over het programma digitale dienstverlening die via de P&C cyclus naar de gemeenteraad gaat biedt onvoldoende aanknopingspunten voor de raad om op te sturen.
De informatie is hiervoor te summier en biedt onvoldoende inzicht in concrete voortgang in relatie tot het programmaplan. CONCEPT BESTUURLIJK WEDERHOOR pagina 14/50 Toegankelijkheid digitale dienstverlening Assen Over de betrokkenheid van de gemeente bij het vergroten van digitale vaardigheden bij de inwoners hebben de raadsleden geen duidelijk beeld. Sommige raadsleden weten dat de gemeente digitaal minder vaardige inwoners ondersteunt via het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) en wijkcentra. Maar hoe deze ondersteuning eruitziet en hoeveel inwoners hiermee geholpen worden is onbekend. CONCEPT BESTUURLIJK WEDERHOOR pagina 15/50 Toegankelijkheid digitale dienstverlening Assen 4. Klantreizen 4.1 Inleiding Naast het onderzoeken van beleid en uitvoering is het van belang om inzicht te krijgen in de ervaring van inwoners met de digitale dienstverlening van de gemeente Assen. Hiervoor hebben wij klantreizen uitgevoerd. In een klantreis gaat een deelnemer op de website van de gemeente stap voor stap door een bepaald proces heen op basis van een korte situatieschets. Bijvoorbeeld: Uw rijbewijs is al bijna 10 jaar oud en verloopt binnenkort. Verleng uw rijbewijs. De onderzoeker observeert hoe de deelnemer navigeert en legt vast wat er gebeurt en waar knelpunten ontstaan. Na iedere stap reflecteren ze kort en inventariseren zo de ervaringen van de deelnemer.
Deze methode maakt inzichtelijk hoe inwoners door de gemeentelijke website navigeren, wanneer zij een vraag hebben en wat zij hierin moeilijk vinden. Type klantreizen In januari 2026 hebben wij met negen inwoners verschillende klantreizen uitgevoerd. De inwoners werden gevraagd om verschillende taken uit te voeren op basis van vooraf opgestelde scenario’s. Deze zeven scenario’s hebben we zo geselecteerd om een brede variëteit aan digitale diensten te kunnen onderzoeken. Dit gaat onder andere om burgerzaken, het aanvragen van een vergunning, meldingen in de openbare ruimte of belastingen. Iedere deelnemer heeft vier tot zes verschillende klantreizen doorlopen, in opbouwende complexiteit. De taken zijn omschreven om zoveel mogelijk overeen te komen met een vraag die een inwoner zou kunnen hebben. Dus niet, ‘vraag kwijtschelding aan van de afvalstoffenheffing’, maar ‘zoek uit of het mogelijk is dat u de heffi ng niet hoeft te betalen’. Door de taken zo te formuleren onderzoeken we niet alleen of deelnemers op de website kunnen navigeren, maar ook of ze weten welke diensten beschikbaar zijn, of ze deze diensten begrijpen en snappen hoe ze deze kunnen afnemen. Deelnemers In dit onderzoek draait het om de vraag hoe toegankelijk de gemeentelijke diensten voor alle inwoners zijn.
Om dit goed te onderzoeken hebben wij gekozen om deelnemers uit te nodigen die minder digitaal vaardig zijn. Wanneer de diensten niet voldoende toegankelijk zijn zullen deze mensen dit als eerst ervaren. De inzichten die dit oplevert hebben tegelijkertijd voor iedereen waarde; de dienstverlening verbetert voor iedereen wanneer deze toegankelijker wordt. De negen deelnemers zijn geworven in samenwerking met de gemeente, via een buurtcentrum en een belangenorganisatie. Dit leverde een gevarieerde groep op: inwoners die minder vaardig zijn in de Nederlandse taal, oudere mensen en mensen met een verstandelijke beperking. Werkwijze De klantreisonderzoeken zijn uitgevoerd op voor de deelnemers bekende locaties in Assen. Voorafgaand aan de taken werd het doel van het onderzoek duidelijk uitgelegd en werden de deelnemers op hun gemak gesteld. We benadrukten dat niet zijzelf, maar de dienstverlening van de gemeente wordt geëvalueerd, en dat alle inzichten waardevol zijn. De deelnemers voerden de opdrachten zelfstandig uit en werden gevraagd hardop na te denken. Als onderzoekers hebben we zo min mogelijk ingegrepen om een realistisch beeld te krijgen van mogelijke obstakels. Na iedere taak reflecteerden we gezamenlijk op wat er gebeurde, en hoe de deelnemer dit ervoer.
CONCEPT BESTUURLIJK WEDERHOOR pagina 16/50 Toegankelijkheid digitale dienstverlening Assen Indeling van de website Het startpunt van iedere klantreis was de homepage van de website van de gemeente Assen. In de verdere rapportage verwijzen we veel naar de indeling en opbouw van deze website. In Figuur 1 is een geannoteerde schermafbeelding te zien waarop we aangeven wat we bedoelen wanneer we het over specifieke websiteonderdelen hebben. Figuur 2 laat zien dat de lijst met ‘toptaken’ (of onderwerpen) vrij lang is. Wanneer je op ‘Meer onderwerpen’ klikt komen er nog meer toptaken en omschrijvingen tevoorschijn. Op de laptop die wij gebruikten tijdens het onderzoek zijn in eerste oogopslag alleen de bovenste twee toptaken te zien, voor alle andere onderwerpen moet je door scrollen op de pagina. Zoekbalk Toptaken Figuur 1. Homepage van www.assen.nl Toptaken Figuur 2. Homepage van www.assen.nl, naar beneden gescrold 4.2 Ervaringen In dit hoofdstuk bespreken we kort de ervaringen van deelnemers per uitgevoerde taak. Iedere taak is door vier tot zes deelnemers uitgevoerd. De verschillende ervaringen zijn per klantreis geanalyseerd en de belangrijkste inzichten zijn visueel weergegeven in de vorm van een ‘hartmonitor’. In deze afbeelding staan de verschillende stappen die de deelnemers doorlopen bovenaan de reis.
De ‘emotie-curve’ laat zien of de deelnemers deze stappen gemiddeld als positief, neutraal of negatief CONCEPT BESTUURLIJK WEDERHOOR pagina 17/50 Toegankelijkheid digitale dienstverlening Assen ervoeren. Positieve elementen en knelpunten zijn met respectievelijk groene en rode iconen weergegeven. Een uitgebreidere analyse van deze klantreizen is te lezen in Bijlage D. De inzichten rond ervaringen van inwoners zijn getoetst aan het normenkader, zie Bijlage E. Daarnaast zijn er een aantal algemene bevindingen die in de volgende sectie worden behandeld. Het normenkader en de algemene bevindingen leidden tot concrete aanbevelingen voor de gemeentelijke website, deze worden besproken in Bijlage H. 4.2.1 Rijbewijs verlengen Uw rijbewijs is al bijna 10 jaar oud en verloopt binnenkort. Verleng uw rijbewijs. De meeste deelnemers konden via knoppen en toptaken eenvoudig naar de pagina ‘Rijbewijs aanvragen of verlengen’ navigeren en klikten vrijwel direct op de knop om een afspraak te maken, waarbij de informatie op de pagina nauwelijks werd gelezen. Het grootste knelpunt bleek de afspraakplanner: de lange alfabetische lijst met allerlei gemeentelijke diensten zorgde voor verwarring . Dit kwam omdat deelnemers verwachtten meteen een rijbewijsafspraak te kunnen maken. Hoewel zij de juiste optie uiteindelijk vonden door te scrollen of te filteren, ontstond er opnieuw twijfel.
Dit kwam doordat ‘verlengen’ niet expliciet werd genoemd en het niet duidelijk was dat eerst het aantal rijbewijzen moest worden ingevuld. Sommige deelnemers klikten op ‘meer informatie’ en belandden daardoor weer op de vorige pagina, waardoor ze in een loop terechtkwamen. Taak 1: Rijbewijs verlengen Zoeken naar de juiste ingang Navigeren met de knoppen gaat soepel Pagina ‘Rijbewijs aanvragen of verlengen’ De meeste deelnemers klikken gelijk op ‘Afspraak maken 1e rijbewijs of verlengen’ en lezen de verdere informatie niet. Afspraakplanner Verwarring: hier staat een lange lijst met diensten die niets met een rijbewijs te maken hebben De optie ‘verlengen’ van het rijbewijs staat er niet tussen Onduidelijk of verwarrend dat het aantal rijbewijzen moet worden ingevuld “Wat een rare vraag, hoezo hoeveel rijbewijzen?” Ze klikken daarom op ‘meer informatie’ en komen weer bij de eerdere pagina terecht. Ze zitten in een loop. Als wel duidelijk is dat het het aantal rijbewijzen moet worden ingevuld, is het maken van de afspraak eenvoudig CONCEPT BESTUURLIJK WEDERHOOR pagina 18/50 Toegankelijkheid digitale dienstverlening Assen 4.2.2 Losse stoeptegel Kwajongens hebben een aantal stoeptegels bij u voor de deur weggehaald. Maak hiervan een melding bij de gemeente Assen. Uw adres is Menso Altingstraat 6, 9406 JZ.
De juiste ingang voor deze taak werd via meerdere routes gevonden, zoals via de toptaken of de zoekbalk. Echter, kostte navigeren via de knoppen vaak veel tijd doordat deelnemers verschillende paden probeerden en heen en weer klikten. Niet iedereen koppelde ontbrekende stoeptegels direct aan de term ‘meldpunt openbare ruimte’. Op de pagina zelf klikten deelnemers meteen op ‘online melden’ en het invullen van de melding ging grotendeels makkelijk. Problemen ontstonden bij het onderdeel ‘locatie en vragen’: iedereen kreeg een foutmelding omdat de locatie niet was ingevuld, maar dit werd gemist doordat de pagina niet naar boven scrolde en de melding daardoor onduidelijk was. Bij het alsnog invullen probeerden deelnemers eerst op de kaart te klikken in plaats van op de knop ‘Kies locatie’. Na wat extra klikken lukte het uiteindelijk om de locatie in te vullen en de melding af te ronden.
Taak 2: Melding openbare ruimte - stoeptegel Zoeken naar de juiste ingang Navigeren met de knoppen lukt, maar duurt lang Ze klikken heen en weer en proberen verschillende routes uit Pagina ‘Meldpunt openbare ruimte’ & invullen melding Eenmaal gevonden gaat het invullen van de online melding soepel Afronden online melding Alle deelnemers krijgen een foutmelding, de locatie is niet ingevuld Het is niet gelijk duidelijk waar de foutmelding over gaat en waar je moet klikken voor het invullen van de locatie CONCEPT BESTUURLIJK WEDERHOOR pagina 19/50 Toegankelijkheid digitale dienstverlening Assen 4.2.3 Parkeervergunning U woont in het centrum van Assen. U kunt uw auto parkeren op eigen terrein, maar daar is maar genoeg ruimte voor één auto. Zoek via de website of u een parkeervergunning kunt aanvragen voor de auto van uw partner. Bij deze taak was een duidelijk verschil tussen deelnemers zichtbaar. Deelnemers die al wisten dat zij een bewonersvergunning nodig hadden, vonden via de zoekbalk snel het e-loket. Voor deelnemers die dat niet wisten was de taak lastiger: zij navigeerden via de toptaken en moesten meerdere pagina’s doorlopen om bij ‘Parkeervergunning voor bewoners’ te komen. Doordat deze pagina’s een vergelijkbare lay-out hebben maar andere koppen en veel tekst bevatten, moesten zij elke pagina goed lezen om de juiste route te vinden, wat het navigeren tijdrovend maakte.
Vanaf de pagina ‘Parkeervergunning voor bewoners’ was het e-loket vervolgens wel eenvoudig te vinden. Taak 3: Parkeervergunning Zoeken naar de juiste ingang Pagina ‘Parkeervergunning voor bewoners’ E-loket Navigeren met de zoekbalk is makkelijk De taak is makkelijk wanneer je weet dat er een bewonersvergunning nodig is. Deelnemers zijn snel bij het e-loket en weten hoe dit werkt. Navigeren met knoppen duurt erg lang. Er komen meerdere vergelijkbare pagina’s voorbij die je goed moet lezen. Er staat veel tekst op de pagina(s) “Het is niet heel moeilijk, maar je moet wel goed zoeken. Er staat zoveel informatie, sommige opties zijn niet van toepassing” Vanaf hier is het e-loket makkelijk te vinden CONCEPT BESTUURLIJK WEDERHOOR pagina 20/50 Toegankelijkheid digitale dienstverlening Assen 4.2.4 Buurt BBQ U organiseert over 4 weken een buurtbarbecue op een parkeerterrein in de buurt, zo’n 60 mensen hebben aangegeven aanwezig te zijn. De buurman treedt op met zijn band. Ga via de website na hoe u de gemeente hiervan op de hoogte moet stellen. Bij deze taak was de zoekbalk niet erg behulpzaam, omdat alleen algemene en exacte termen zoals ‘vergunning’ of ‘evenement’ relevante resultaten gaven en zoektermen als ‘buurtbarbecue’ niets opleverden.
De meeste deelnemers vonden uiteindelijk via de toptaken de juiste route, al duurde dit soms even omdat ‘vergunning’ niet direct op de homepage staat. Op de pagina ‘Een evenement organiseren’ zorgde de hoeveelheid en complexiteit van de tekst voor verwarring, vooral bij het bepalen onder welke categorie een buurtbarbecue valt. De keuzehulp ‘Melding of vergunning?’ werd uiteindelijk gebruikt en was overzichtelijk doordat vragen één voor één verschenen, al waren sommige vragen lastig te beantwoorden. Na afloop werd duidelijk dat een vergunning nodig is, maar niet iedereen begreep meteen dat de keuzehulp nog niet de aanvraag zelf was, waardoor het als omslachtig werd ervaren dat daarna opnieuw een formulier moest worden ingevuld. Taak 4: Evenement organiseren - buurt barbecue Zoeken naar de juiste ingang Navigeren met de knoppen gaat soepel, mits je weet dat het om een vergunning gaat. Via de zoekbalk werkt niet goed. Pagina ‘Een evenement organiseren’ Hier staat veel en ingewikkelde tekst “Wat is een A-evenement?” En wat voor evenement is een buurtbarbecue? Keuzehulp ‘melding of vergunning’ De keuzehulp neemt deelnemers stapsgewijs mee. Dit maakt het geheel begrijpelijker, maar de vragen zelf blijven soms lastig en het zijn er veel.
Ze concluderen dat een vergunning nodig is Formulier vergunningaanvraag Na het invullen van de keuzehulp moet een formulier worden ingevuld, dit is omslachtig en onduidelijk “Vul je een heel keuzehulp schema in, staat er ‘je moet een formulier invullen’. Dat wist ik al, dat had ik gelezen. Dus dat was allemaal niet nodig” CONCEPT BESTUURLIJK WEDERHOOR pagina 21/50 Toegankelijkheid digitale dienstverlening Assen 4.2.5 Afvalstoffenheffing U heeft een onverwacht hoge afvalstoffenheffing ontvangen van de gemeente en kunt deze niet betalen. Zoek via de website of het mogelijk is dat u de afvalstoffenheffing niet hoeft betalen. De ervaring van de deelnemers had grote invloed op deze klantreis: wie eerder een kwijtschelding had aangevraagd, vond snel de juiste pagina, terwijl onervaren deelnemers moeite hadden met de navigatie. Een eerste knelpunt ontstond bij de toptaken, waar onervaren deelnemers naar ‘Afval’ gingen in plaats van ‘Belastingen’, wat voor verwarring zorgde. Ook de zoekbalk leverde problemen op, omdat alleen de exacte term ‘afvalstofheffing’, niet ‘afvalstoffenheffing’, resultaat gaf. Meerdere doorverwijzingen naar de gemeente Aa en Hunze het Noordelijk Belastingkantoor maakten het onduidelijk of ze op de juiste plek waren. Sommige deelnemers gaven aan dat ze op dat punt liever telefonisch contact zouden opnemen.
Taak 5: Afvalstoffenheffing kwijtschelden Zoeken naar de juiste ingang Deelnemers zoeken tussen de toptaken naar juiste pagina Pagina ‘Afval’ Onervaren deelnemers navigeren vol vertrouwen naar ‘Afval’ Ze lezen alle opties, klikken veel heen en weer maar kunnen niet vinden wat ze zoeken Deelnemers die ervaring hebben met de taak navigeren soepel naar de juiste pagina Pagina ‘Belastingen’ De zoekbalk levert slechte resultaten op als je niet de exacte termen gebruikt. Website Aa en Hunze Deelnemers komen via verschillende wegen op de pagina ‘Belastingen’ en navigeren door naar de website van Aa en Hunze Er ontstaat twijfel; wat is het verschil tussen ‘bewaar’ en ‘kwijtschelding’? Noordelijk Belastingkantoor Deelnemers klikken door naar het Noordelijk Belastingkantoor, maar weten niet goed hoe ze verder moeten. Er zijn weer veel pagina’s met veel lastige woorden. “Als ik dit aan de gemeente vraag, waarom moet het dan vanuit andere plekken worden aangevraagd?" CONCEPT BESTUURLIJK WEDERHOOR pagina 22/50 Toegankelijkheid digitale dienstverlening Assen 4.2.6 Energie besparen U woont in een oud huis dat slecht geïsoleerd is. Door sterk gestegen energieprijzen betaalt u steeds meer voor uw energierekening. Dit lukt nauwelijks met uw inkomen van €32.000. De buurman vertelde dat u mogelijk hulp van de gemeente kan krijgen om uw hu is te verduurzamen, en zo energie te besparen.
Bekijk via de website voor welke regeling u in aanmerking komt en hoe. De taak bleek voor alle deelnemers ingewikkeld en werd door niemand succesvol afgerond. Navigeren via de toptaken was relatief makkelijk, maar op het Asser Energieloket raakten deelnemers verward door de vele tegels en onduidelijke opties, waardoor ze veel heen en weer klikten en soms overweldigd raakten door de informatie. De logische route via ‘Financiering en subsidies’ werd vaak gemist, omdat deelnemers eerst op de bovenste link klikten die voor woningeigenaren bedoeld is, of omdat de informatie niet duidelijk was. Uiteindelijk wist niemand de pagina over gemeentelijke subsidies voor energiebesparende isolatiemaatregelen te vinden of een aanvraag te doen. Na afloop hadden deelnemers geen duidelijk beeld van de beschikbare regelingen en gaven aan dat ze telefonisch contact met de gemeente zouden opnemen. Taak 6: Energiebesparende producten Zoeken naar de juiste ingang Navigeren met de knoppen is makkelijk. Via de zoekbalk is het lastig om te bedenken welke zoekterm past. Pagina ‘Energieloket’ Via ‘energie’ zijn deelnemers snel en eenvoudig bij het Asser Energieloket Hier staan heel veel opties, dit veroorzaakt twijfel. Zoeken naar informatie over regelingen en mogelijkheden Ze klikken veel heen en weer tussen de verschillende tegels. Op sommige pagina’s is de hoeveelheid informatie overweldigend.
De meeste deelnemers worden er niet wijzer van en weten niet welke mogelijkheden er voor hen zijn. “Ik vind het onduidelijk, ik zou bellen of langsgaan. Het zijn veel handelingen voor weinig informatie” CONCEPT BESTUURLIJK WEDERHOOR pagina 23/50 Toegankelijkheid digitale dienstverlening Assen 4.2.7 Boom kappen U zou graag de boom die in uw voortuin staat willen kappen. Zoek via de website of u de boom gewoon mag kappen of dat u hier iets voor moet regelen. De deelnemers gebruikten de zoekbalk direct en kwamen snel bij de pagina ‘Bomen kappen’, wat positief werd ervaren. De rest van de klantreis verliep echter omslachtig: de pagina bevatte veel ingewikkelde informatie en ook na het doorlopen van het stappenplan bleef het onduidelijk of een vergunning nodig was. Deelnemers probeerden de informatie te scannen, maar kwamen hier niet veel verder en klikten uiteindelijk op ‘Online aanvragen’, wat naar het omgevingsloket leidde. Daar moesten ze opnieuw navigeren, veel teksten lezen en een stappenplan volgen, wat tot frustratie leidde. Uiteindelijk werd in de actielijst van het omgevingsloket aangegeven dat contact met de gemeente en het waterschap nodig was, wat voor extra verwarring zorgde door deze meerdere doorverwijzingen.
Taak 7: Boom kappen Zoeken naar de juiste ingang Navigeren met de zoekbalk is makkelijk “Hier word ik ook niks wijzer van…” Er staat veel ingewikkelde informatie op de pagina. Deelnemers scrollen heen en weer, maar weten niet precies hoe ze verder moeten. Pagina ‘Bomen kappen’ Pagina ‘Stappenplan aanvraag omgevingsvergunning’ Een aantal deelnemers doorloopt het stappenplan, maar ook hier staat veel ingewikkelde informatie. “Wat een tekst!” Deelnemers weten nog steeds niet zeker of en hoe ze een vergunning moeten aanvragen. Ze gaan terug naar de vorige pagina. “We komen geen stap vooruit met het stappenplan.” Pagina ‘Bomen kappen’ Deelnemers klikken op de knop met ‘Online aanvragen’. Verwijzing naar omgevingsloket Deelnemers komen terecht bij het omgevingsloket. Ze moeten wederom navigeren langs verschillende pagina’s met veel ingewikkelde informatie. Het is onduidelijk hoe ze verder moeten. “Je begint helemaal opnieuw. Waarom krijg je weer die vragen die je net al hebt gehad?” CONCEPT BESTUURLIJK WEDERHOOR pagina 24/50 Toegankelijkheid digitale dienstverlening Assen 4.3 Algemene bevindingen Het uitvoeren van klantreizen met de deelnemers heeft ook een aantal algemene bevindingen opgeleverd. Deze inzichten zijn niet specifiek gerelateerd aan één bepaalde taak of dienst, maar zijn dingen die wij vaker voorbij zagen komen.
In het overzicht hieronder worden de bevindingen visueel samengevat, waarbij ze zijn ingedeeld in frequentie (hoe vaak kwam het knelpunt voor bij de klantreizen) en impact (hoe veel problemen leverde het op bij het navigeren door de klantreis). Vervolgens leggen wij deze bevindingen in meer detail uit. Deelnemers liepen vast door dit knelpunt Onwetendheid van de juiste gemeente - terminologie maakt navigeren ingewikkelder. De zoekbalk is te gevoelig en werkt alleen als je de exacte termen kent. Dit knelpunt kwam somsvoor De website is erg tekstueel ingericht Dit knelpunt kwam vaak voor Verwijzingen naar externe websites zijn verwarrend en vereisen extra navigatie -stappenDe navigatiebalk is inconsistent aanwezig en werkt verwarrend. Schermverhoudingen & pagina indelingen: Belangrijke informatie staat niet altijd bovenaan en valt soms weg van de pagina. Dit knelpunt maakte navigeren ingewikkeld Figuur 3. Overzicht van algemene bevindingen van de klantreizen. Schermverhoudingen & pagina indelingen Wat je op het eerste gezicht kan zien op de website hangt af van het apparaat waarmee je de website bezoekt. Figuur 4 laat verschillende weergaven zien van de homepage en wat er in eerste oogopslag zichtbaar is. Dit maakt dat niet iedereen alle elementen op de pagina gelijk zal zien.
Omdat niet iedereen door een website heen scrolt, kan dit betekenen dat gebruikers belan grijke informatie missen. Deelnemers gaven aan de website ook veel op hun mobiele telefoon te bekijken, hier vallen nog meer van de toptaken van het scherm af. CONCEPT BESTUURLIJK WEDERHOOR pagina 25/50 Toegankelijkheid digitale dienstverlening Assen Laptopscherm Grote computer monitor Telefoon Figuur 4. Schermafbeeldingen van de homepage van www.assen.nl, gemaakt met verschillende apparaten Soms staat een stuk uitleg zo laag in beeld dat het van het scherm afvalt en je moet scrollen om te weten dat het er staat. Dit is onder andere het geval bij de pagina ‘Bomen kappen’, waar in eerste oogopslag alleen de kop zichtbaar is (zie Figuur 5). Het menu aan de rechterzijde, met de verschillende onderdelen van de pagina, is pas zichtbaar als je naar beneden scrolt. Daarnaast is de zoekbalk zeer prominent aanwezig op iedere pagina. Dit is vooral zo op een laptopscherm, hier is vaak enkel de titel van de pagina te lezen (zie Figuur 5). Deelnemers scrolden vaak in eerste instantie niet over de pagina, maar typten (opnieuw) een zoekopdracht in. Dit maakt navigatie lastig.
CONCEPT BESTUURLIJK WEDERHOOR pagina 26/50 Toegankelijkheid digitale dienstverlening Assen Figuur 5. Schermafbeeldingen pagina 'Bomen kappen' Inconsistente en verwarrende navigatiebalk Soms is er een navigatiebalk aan de rechterkant van het scherm te zien, zoals in Figuur 5. Op andere pagina’s is deze navigatiebalk niet aanwezig. De navigatiebalk werkte soms verwarrend; deelnemers begrepen niet altijd dat de knoppen helpen met de navigatie op de pagina zelf en niet linken naar een andere pagina. Wanneer een gebruiker al op dat bepaalde element gescrold staat gebeurt er niks. Grote focus op tekst Op de webpagina’s staat veel tekst, zowel op de ‘navigatiepagina’s’ (waar toptaken en omschrijvingen staan’) als de ‘informatiepagina’s’ (waar meer informatie over een specifiek onderwerp te vinden is). Een aantal deelnemers leken dit überhaupt niet echt te lezen, en klikten gelijk op een grote knop wanneer deze bovenaan stond. Dit kan later voor vragen zorgen, aangezien de verdere uitleg niet gelezen is. Deelnemers die alle tekst doornamen voordat zij doorklikten, waren hier veel tijd mee kwijt en wisten lang niet altijd wat de woorden of begrippen betekenden. Dit viel erg op bij de klantreis ‘boom kappen’, waar bijvoorbeeld de termen ‘houtopstand’, ‘houtwal’, een ‘stamdoorsnede’, de ‘APV van Assen’, de ‘Vereniging van Taxateurs van Bomen (NVTB)’, en ‘leges’ worden genoemd.