Gemeente Assen - accountantsverslag 2024 (.was getekend.)
Tekst van het document
4 JULI 2025
ACCOUNTANTSVERSLAG 2024
Gemeente Assen
BDO Audit & Assurance B.V., Paterswoldseweg 810, 9728 BM Groningen, www.bdo.nl
Aan:
Geachte leden van de raad,
de raad van de gemeente Assen T.a.v. de heer J. de Jonge, raadsgriffier Postbus 30018 9400 RA ASSEN
Wij hebben de jaarrekening 2024 van de gemeente Assen gecontroleerd. Zoals afgesproken in onze opdrachtbevestiging d.d. 17 september 2024, ontvangt u hierbij ons accountantsverslag 2024. In dit verslag hebben we de belangrijkste bevindingen en conclusies naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole opgenomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2024 van de gemeente Assen.
Groningen, 4 juli 2025
Onze bevindingen en aanbevelingen hebben wij afgestemd met de verantwoordelijke wethouder. Een afschrift van dit verslag is toegezonden aan het college van burgemeester en wethouders.
Kenmerk: RB/DP/JW/SvO/SM/AMT/1052643/ 005
Het opstellen en controleren van de jaarrekening vraagt elk jaar weer een aanzienlijke inspanning. Ook dit jaar was dit helaas een lastig proces. Er hebben diverse aanvullende overleggen plaatsgevonden en we waren gezamenlijk genoodzaakt om het proces van het bespreken van de jaarstukken uit te stellen. In het verslag gaan wij daar nader op in. Ondanks dit, willen wij alle betrokken medewerkers van de gemeente Assen bedanken voor de constructieve en plezierige samenwerking tijdens de controle. Wij zijn blij dat wij de controle van de jaarrekening nog voor de zomer hebben kunnen afronden. Wij vertrouwen er op u met dit verslag van dienst te zijn. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid om een nadere toelichting op de inhoud te geven. Hoogachtend, BDO Audit & Assurance B.V. namens deze,
w.g. drs. R.H. (Rob) Bouman RA Partner en extern accountant gemeente Assen
3
ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – Gemeente Assen
Inhoudsopgave
01
02
03
Dashboard accountantscontrole
Uitkomsten jaarrekeningcontrole
Resultaat & financiële positie
04
05
06
Belangrijkste bevindingen
Bijlagen
4
ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – Gemeente Assen
1. Dashboard accountantscontrole
1.1 Dashboard accountantscontrole
5
ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – Gemeente Assen
STREKKING CONTROLEVERKLARING
Wij verstrekken bij de jaarrekening, inclusief rechtmatigheidsverantwoording, een goedkeurende controleverklaring. De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 4.390.000 respectievelijk € 13.170.000. Het jaarverslag, inclusief de opgenomen informatie in de paragraaf bedrijfsvoering, is verenigbaar met de jaarrekening en bevat geen materiële onjuistheden. Ook is de WNT nageleefd. De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar en het BBV wordt nageleefd. Het college heeft in de rechtmatigheidsverantwoording een totaal van € 58.581.000 aan afwijkingen gerapporteerd. Wij hebben de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage vastgesteld.
BELANGRIJKE BEVINDINGEN
Het jaarrekeningproces was evenals voorgaand jaar taai en is vertraagd. De aspecten die hiertoe geleid hebben betreffen: • de (vrijval) voorziening groot onderhoud; • de rechtmatigheidsverantwoording;d • de SiSa-controle.
Wij adviseren de gemeente deze processen te versterken (evt. coördinator SiSa) en de 1e lijn op te leiden i.r.t. de SiSa- verantwoording.
De voorziening groot onderhoud is opnieuw vrijgevallen (ook al in 2022). De uitgangspunten van de voorziening zijn onvoldoende nauwkeurig onderbouwd. Wij adviseren de gemeente maatregelen te treffen.
AANDACHTSPUNTEN 2025
UW FINANCIËLE POSITIE
Wij zien voor de Gemeente Assen de volgende aandachtspunten voor 2025:
Uw score in onze landelijke benchmarkrapportage bedraagt een 5. Om tot dit cijfer te komen worden naast historische informatie ook begrotingscijfers gehanteerd.
Volgens de begroting 2025 wordt tot en met 2028 cumulatief een negatief resultaat (vóór mutaties reserves) behaald van € 43,3 miljoen.
Dit betekent dat per saldo het eigen vermogen naar verwachting afneemt. Dit is 19% van het totale eigen vermogen en 55% van de algemene reserve ultimo 2024 van gemeente Assen.
Gemeente Assen lijkt daarmee nog voldoende buffer te hebben om deze tekorten op te vangen, maar moet voor de langere termijn wel keuzes maken om niet onder de ondergrens te komen.
Vanaf boekjaar 2025 wordt de wettelijke controlegrens voor de accountant verhoogd van 1% naar 2%. Fouten en onzekerheden moeten bij elkaar opgeteld (gaan) worden. Risico op een nietgoedkeurende controleverklaring neemt toe. Als gevolg hiervan mag de door de raad vastgestelde verantwoordingsgrens maximaal 2% van de totale lasten exclusief de toevoegingen aan de reserves zijn. Binnen de grondexploitaties zijn voor € 4,4 miljoen project specifieke risico’s opgenomen. Deze risico’s voldoen niet in alle gevallen aan de gestelde eisen om te classificeren als project specifieke risico.
RESULTAAT 2024
2024
BEGROTING NA WIJZIGINGEN
Saldo van baten en lasten
-34.633
-7.654
Mutatie reserves
2.354
-4.397
-32.279
-12.051
(x €1.000)
POSITIEF RESULTAAT
Het gerealiseerde resultaat 2024 wijkt af van de begroting na wijziging. Wij merken op dat het positieve resultaat gedeeltelijk wordt veroorzaakt door de vrijval van de onderhoudsvoorzieningen, dit resulteert in € 14,6 miljoen hogere baten dan begroot.
BENCHMARK
6
ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – Gemeente Assen
2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole
2.1 Onze opdracht en controle 2.2 Strekking controleverklaring 2.3 Proces jaarrekeningcontrole 2.4 Aandachtspunten 2025
7
ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – Gemeente Assen
2.1 Onze opdracht en controle 1/2
Doel en object van de controle Het doel van de controle is het geven van een onafhankelijk oordeel of de financiële overzichten van de gemeente Assen, in alle van materieel belang zijnde opzichten, zijn opgesteld in overeenstemming met het BBV. Opdracht Wij hebben de jaarrekening gecontroleerd conform de Nederlandse controlestandaarden en de met u gemaakte afspraken in de opdrachtbevestiging van 17 september 2024. Tevens beoordeelden wij de verenigbaarheid van de andere informatie, inclusief de overige gegevens en het jaarverslag met de jaarrekening en of deze geen materiële afwijkingen bevatten op basis van onze kennis en ons begrip, verkregen vanuit de jaarrekeningcontrole of anderszins. Voor een accountantscontrole gelden inherente beperkingen, die zijn uiteengezet in de opdrachtbevestiging. Strekking van de controleverklaring Aangezien de jaarrekening 2024 van de gemeente Assen aan de daaraan te stellen eisen voldoet, geven wij een goedkeurende controleverklaring af. Alle bevindingen voortvloeiend uit onze controle zijn afdoende behandeld en onze controle is dan ook afgerond.
Materialiteit Afwijkingen kunnen ontstaan als gevolg van fouten of fraude en zijn materieel indien redelijkerwijs kan worden verwacht dat deze, afzonderlijk of gezamenlijk, van invloed kunnen zijn op de economische beslissingen die gebruikers op basis van deze jaarrekening nemen. De materialiteit beïnvloedt de aard, timing en omvang van onze controlewerkzaamheden en de evaluatie van het effect van onderkende afwijkingen op ons oordeel. Bij onze controlewerkzaamheden hebben wij als uitgangspunt de door de raad vastgestelde toleranties gehanteerd. De raad heeft ons daarbij opgedragen om
bij onze oordeelsvorming en rapportering uit te gaan van de hierna vermelde goedkeurings- en rapporteringstolerantie. Op basis van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) en onze professionele oordeelsvorming hebben wij de materialiteit voor de jaarrekening als geheel bepaald op € 4.390.000. Wij houden ook rekening met afwijkingen en/of mogelijke afwijkingen die naar onze mening voor de gebruikers van de jaarrekening om kwalitatieve redenen materieel zijn. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 219.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. Onze controle richt zich tevens op de getrouwheid van de informatie in de WNTverantwoording en de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage van de jaarrekening. Voor de WNT en SiSa gelden specifiek voorgeschreven rapporteringstoleranties die veelal lager zijn dan uw rapporteringstolerantie. Wij passen deze voorgeschreven WNT- en SiSa-toleranties eveneens op correcte wijze toe.
Grondslagen financiële verslaggeving De jaarstukken 2024 van de gemeente Assen bestaan uit: het jaarverslag 2024 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen); de jaarrekening 2024 (rechtmatigheidsverantwoording, balans met toelichtingen, overzicht van baten en lasten in de jaarrekening met toelichting inclusief SiSa-bijlage en taakvelden). In het onderdeel ‘programma's’ van het jaarverslag is informatie opgenomen over ‘wat hebben we gedaan’, ‘wat hebben we bereikt’ en ‘wat heeft het gekost?’ De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (zoals weerstandsvermogen, bedrijfsvoering, etc.) het jaarverslag. Het jaarverslag en de jaarrekening zijn met elkaar verenigbaar.
8
ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – Gemeente Assen
2.1 Onze opdracht en controle 2/2
De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de grondslagen van de jaarrekening 2024. In 2024 zijn er geen wijzigingen geweest in toegepaste verslaggevingsgrondslagen die een aanzienlijke invloed hebben op de baten en lasten of de financiële positie van uw gemeente. Significante verslaggevingsgrondslagen en toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie van uw gemeente en de baten en lasten in de jaarrekening. Daarnaast vereisen zij van het college en het management dat zij een oordeel vormen ten aanzien van soms moeilijke, subjectieve en complexe posities vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn. Wij hebben het door het college en het management toegepaste proces met betrekking tot significante verslaggevingsaspecten geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Controleaanpak Onze controleaanpak is gebaseerd op een combinatie tussen systeemgerichte en een gegevensgerichte risicogerichte benadering. Hierbij wordt waar mogelijk gesteund op de opzet, het bestaan en de werking van de aanwezige administratieve organisatie en de daarin opgenomen beheersingssystemen. Deze aanpak gaat uit van een risicoanalyse op transactiestromen, zoals verkoopactiviteiten en personeelszaken.
In de risicoanalyse hebben wij beoordeeld in hoeverre de onderkende risico’s van invloed kunnen zijn op de jaarrekening.
Wij hebben voor de volgende risico’s in onze controle verhoogde aandacht gehad: Management override of controls: Dit betreft een verondersteld risico dat bij alle organisaties aanwezig is (controlestandaard 240). Het management bevindt zich in een unieke positie om interne beheersingsmaatregelen te omzeilen. Het risico bestaat dat de schattingen ten aanzien van de prognoses van de bedrijventerreinen (grondexploitaties) onaanvaardbaar zijn met het risico op onjuiste tussentijdse winstnemingen en/of verliesvoorzieningen. Het risico bestaat dat de uitgangspunten en schattingen ter onderbouwing van de voorzieningen groot onderhoud onaanvaardbaar zijn.
Onafhankelijkheid Op basis van Nederlands recht en overige beroepsregels, zoals de ‘Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assuranceopdrachten’ (ViO), is vereist dat wij onafhankelijk zijn ten opzichte van onze controlecliënten. Wij zijn van mening dat door ons is voldaan aan deze eisen. Wij hebben de overige dienstverlening naast de controle van de jaarrekening beoordeeld aan de hand van onze beroepsregels en hebben geconcludeerd dat het type dienstverlening en de vergoeding onze onafhankelijkheid niet beïnvloeden. Geautomatiseerde gegevensverwerking De accountant dient op basis van artikel 2:393, lid 4 BW, melding te maken van zijn bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Tijdens de interim-controle hebben wij ook relevante processen met betrekking tot de geautomatiseerde gegevensverwerking getoetst. Voor onze bevindingen verwijzen wij naar onze managementletter 2024. Wij hebben de automatiseringsorganisatie van de organisatie uitsluitend in het kader van de jaarrekeningcontrole beoordeeld.
9
ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – Gemeente Assen
2.2 Strekking controleverklaring 1/3
Controleverklaring 2024 Wij hebben bij de jaarrekening 2024, inclusief SiSa-bijlage, van de gemeente Assen een goedkeurende controleverklaring afgegeven. Dit betekent dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2024 als van de activa en passiva per 31 december 2024 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV). De in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording geeft een getrouw beeld en de met de raad gemaakte afspraken hierover zijn nageleefd. Wij hebben enkele controleverschillen geconstateerd die door de gemeente zijn gecorrigeerd. Er resteren ook ongecorrigeerde controleverschillen, en hebben wij diverse onzekerheden geconstateerd. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 219.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. ONGECORRIGEERDE CONTROLEVERSCHILLEN 2024 #
Omschrijving
Post/toelichting
Fouten (in €)
Onzekerheden (in €)
1
Vordering uitkering stimulering sport
Overlopende activa
595.000
0
2
Vooruit ontvangen middelen vastgoedtransitie residentiële jeugdhulp
Overlopende activa en overlopende passiva
601.000
0
3
WMO ZIN
Onzekerheden WMO
0
3.305.000
4
Jeugd ZIN en PGB
Onzekerheden Jeugd
0
2.248.000
5
WMO PGB
Onzekerheden WMO
0
587.000
1.196.000
6.140.000
Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)
4.390.000
13.170.000
Uitvoeringsmaterialiteit (70% van de materialiteit)
3.073.000
9.218.000
TOTAAL
Rapporteringstolerantie 219.000 Wij hebben, voor zover mogelijk, het college verzocht om deze controleverschillen te corrigeren. Het college heeft gemotiveerd aangegeven waarom zij deze verschillen niet heeft verwerkt en dat zij van oordeel is dat deze posten zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel. Deze verschillen en de analyse van de impact zijn bevestigd in de bevestiging van het college bij de jaarrekening. Wij concluderen dat de resterende niet-verwerkte controleverschillen zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt met betrekking tot de getrouwheid van de jaarrekening 2024.
10 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – Gemeente Assen
2.2 Strekking controleverklaring 2/3
Vermogen om risico’s vanuit de reguliere bedrijfsvoering financieel op te vangen Op basis van artikel 12 van de Financiële-verhoudingswet kunnen gemeenten bij langdurige financiële tekorten een beroep doen op een extra uitkering uit het gemeentefonds. Omdat de omvang van het gemeentefonds hierdoor niet wijzigt betalen andere gemeenten daar dus aan mee. Om die reden moeten gemeenten aan allerlei voorwaarden voldoen om deze aanvullende uitkering te kunnen ontvangen. Maar in principe kunnen gemeenten hierdoor niet failliet gaan. Het gevolg hiervan is dat crediteuren en andere stakeholders nooit benadeeld kunnen worden door een faillissement. Desalniettemin is de financiële positie vanuit het perspectief van raadsleden van belang en moet het college van burgemeester en wethouders inzicht geven in hoeverre de gemeente in staat is om de financiële risico’s vanuit de reguliere exploitatie en onverwachte tegenvallers financieel op te vangen, zonder tussenkomst van de toezichthouder. Met de invoering van de aangepaste Nederlandse Standaard 700 dienen accountants voor gemeenten in hun controleverklaringen bij jaarrekeningen naast fraude te rapporteren over de veronderstellingen inzake de financiële risico’s in relatie tot de financiële positie.
Onze controlewerkzaamheden hebben geen informatie opgeleverd die strijdig is met de veronderstellingen en aannames van het college van burgemeester en wethouders over de gehanteerde uitgangspunten om de normale bedrijfsvoering voort te kunnen zetten. Voor een nadere uiteenzetting van onze controleaanpak ten aanzien van de veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie verwijzen wij naar onze controleverklaring 2024.
Fraude en non-compliance Bij de planning van de jaarrekeningcontrole houden wij rekening met het risico dat de jaarrekening als gevolg van fraude en onregelmatigheden onjuistheden van materieel belang zou kunnen bevatten. Daarnaast hebben wij beoordeeld in hoeverre sprake kan zijn van een risico omtrent corruptie of een risico omtrent het niet-naleven van wet- en regelgeving. Eén van de door ons uitgevoerde maatregelen is het bespreken van de mogelijke frauderisico’s en mogelijke fraudesituaties met verschillende personen binnen de organisatie. Daarnaast nemen wij kennis van de door u opgenomen toelichtingen in de jaarstukken. Het voorkomen en mitigeren van frauderisico’s is primair de verantwoordelijkheid van het college. Daarom hebben wij op diverse momenten met de diverse gremia van de gemeente Assen over dit onderwerp van gedachten gewisseld. Deze besprekingen en onze controlewerkzaamheden hebben geen indicaties voor materiële fraude opgeleverd. In het accountantsverslag 2024 is gerapporteerd dat de frauderisicoanalyse nog niet geformaliseerd was en dat deze in het derde kwartaal van 2024 was gepland. Wij hebben vastgesteld dat in 2024 de eerste stappen zijn gezet op het gebied van fraude- en corruptierisicobeheersing. De gemeente heeft een frauderisicobeleid opgesteld. Dit betreft een concept-stuk, het beleid is nog niet geformaliseerd.
De gemeente Assen beschikt nog niet over een fraude-risicoanalyse. Wij benadrukken het belang van een gedegen fraude-risicoanalyse waarbij het onderwerp regelmatig onder de aandacht wordt gebracht, met als doel de gehele organisatie bewust te laten zijn van fraude- en corruptierisico’s. Naast directe schade kan immers ook belangrijke reputatieschade optreden.
11 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – Gemeente Assen
2.2 Strekking controleverklaring 3/3
Een frauderisico-analyse verschaft inzicht op welke gebieden de gemeente kwetsbaar kan zijn voor fraude, inclusief de hiervoor getroffen beheersingsmaatregelen. Bij het opstellen van de frauderisico-analyse kan de gemeente gebruik maken van het sjabloon dat in de bijlage van het frauderisicobeleid is opgenomen.
Hierbij hebben wij specifiek aandacht besteed aan de veronderstelling dat er bij de opbrengstverantwoording frauderisico’s bestaan. Wij hebben in onze controleverklaring melding gemaakt van de belangrijkste frauderisico’s en hoe wij deze hebben geadresseerd. Tijdens de controle van boekjaar 2024 betroffen dat de volgende risico’s:
Het opstellen van een frauderisico-analyse kan een krachtig middel zijn om de bewustwording van de medewerkers van de gemeente Assen te vergroten over het belang van hun werkzaamheden. Tijdens de controle van de interne audit functie is meerdere keren geconstateerd dat de onderbouwing van geleverde diensten of goederen niet kon worden gereproduceerd of dat de onderbouwing van de prijs ontbrak, terwijl de prestatieverklaarders de facturen wel hadden geautoriseerd. Dit is een situatie die niet zou mogen voorkomen. In deze specifieke casussen is achteraf met veel moeite en inspanning vanuit de gemeente alsnog de prijs en de geleverde prestatie onderbouwd.
Management override of controls: Dit betreft een verondersteld risico dat bij alle organisaties aanwezig is (controlestandaard 240). Het management bevindt zich in een unieke positie om interne beheersingsmaatregelen te omzeilen.
Het risico bestaat dat de schattingen ten aanzien van de prognoses van de bedrijventerreinen (grondexploitaties) onaanvaardbaar zijn met het risico op onjuiste tussentijdse winstnemingen en/of verliesvoorzieningen.
Het risico bestaat dat de uitgangspunten en schattingen ter onderbouwing van de voorzieningen groot onderhoud onaanvaardbaar zijn.
Door met de verschillende afdelingen in groepsverband te bediscussiëren waar frauderisico’s zich kunnen voordoen, zoals het versturen van een nepfactuur aan de gemeente, wordt het belang van de nauwkeurige uitvoering van de werkzaamheden duidelijk onderstreept. Ook wordt inzichtelijk of er frauderisico’s bestaan die nog additionele aandacht vereisen.
Voor een nadere uiteenzetting van onze controleaanpak ten aanzien van de frauderisico’s verwijzen wij naar onze controleverklaring 2024. Onze werkzaamheden hebben niet geleid tot specifieke aanwijzingen voor materiële fraude(risico’s) of vermoedens van materiële fraude(risico’s).
12 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – Gemeente Assen
2.3 Proces jaarrekeningcontrole
Proces jaarrekeningcontrole Vorig jaar hebben wij gerapporteerd over het taaie proces van de jaarrekeningcontrole. Belangrijke oorzaken waren de personele uitdagingen als gevolg van vertrek en ziekte. Wij hebben dit proces geëvalueerd en een aantal aanbevelingen gedaan. Dit jaar was de jaarrekeningcontrole helaas opnieuw een intensief proces. Enerzijds zien we dat er ten opzichte van vorig jaar een aantal positieve ontwikkelingen zijn gemaakt, met name ten aanzien van het tijdig en volledig aanleveren van een groot deel van de controle-informatie. Daarvoor worden door Assen intern leadsheets opgesteld waarin veelal wordt verwezen naar de onderliggende posten en brondocumenten. Deze wijze van werken zorgt voor een helder en gestructureerd overzicht. Maar aan de andere kant constateren wij ook dat de gemeente Assen op diverse vlakken nog niet in control is. Belangrijke aspecten die hiertoe geleid hebben zijn: De lange doorlooptijd inzake beantwoording van vragen en de kwaliteit van de onderbouwingen van de voorziening groot onderhoud. De grip op de rechtmatigheidsverantwoording en de verantwoordelijkheden van de 1e lijn hieromtrent. De SiSa-controle: Onderdeel van de controle van de jaarstukken is ook dat de SiSa-controle uitgevoerd moet worden. Het aantal specifieke uitkeringen waarover de gemeente Assen verantwoording af moest leggen is in 2024 verder gestegen.
Ondanks het vooraf ingeschatte ruime tijdspad, bleek dit niet haalbaar en heeft dit veel meer tijd gevraagd bij de gemeente Assen. Dit heeft tot vertraging van de inhoudelijke controles en reviews geleid.
Daarnaast bleek dat de kwaliteit van de aanlevering van de onderliggende documentatie op punten moet worden verbeterd. Wij constateren dat deze onderwerpen gelijk zijn aan voorgaand jaar en gaan graag met de gemeente in gesprek om dit te verbeteren.
Het gevolg van voorgaande punten is dat het jaarrekeningproces wederom vertraagd is, intensief was en minder efficiënt. Dit heeft geleid tot een behoorlijk hogere tijdsbesteding dan gepland. De doorlooptijd van de jaarrekeningcontrole is hierdoor langer geworden dan initieel gepland. Om herhaling te voorkomen evalueren wij graag het traject. Het is van belang dat het zelf controlerend vermogen van de gemeente wordt versterkt. Dit door onder andere aandacht te hebben van het versterken van financiën (eventueel een SiSa-coördinator) en de (rol) van de interne audit functie. Ook is het van belang de verantwoordelijkheden te beleggen op het juiste niveau (in de 1e lijn), daar ook eigenaarschap te realiseren en de organisatie daarin op te leiden en aan te sturen.
13 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – Gemeente Assen
2.4 Aandachtspunten 2025 1/2
Inleiding Naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening 2024 hebben wij een aantal bevindingen en aanbevelingen over het afgelopen boekjaar weergegeven. Daarnaast willen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie, de volgende van aandachtspunten voor het komende jaar benoemen. Voorziening voor pensioenaanspraken van politieke ambtsdragers Met de invoering van het nieuwe pensioenstelsel is besloten dat ook de APPApensioenaanspraken van politieke ambtsdragers in een pensioenfonds ondergebracht moeten worden per 1 januari 2028. Dat betekent dat per die datum de APPA-voorzieningen toereikend moeten zijn. Een algemeen aandachtspunt betreft het opnemen van het partnerpensioen in deze APPAvoorziening. We hebben vastgesteld bij de jaarrekeningcontrole 2024 dat uw organisatie de APPA-voorziening inclusief het partnerpensioen heeft berekend. Op het moment van overdracht per 1 januari 2028 kunnen er ten gevolge van schommelingen in de rekenrente mogelijke tekorten ontstaan. Een lagere rekenrente in het laatste jaar voor de overdracht kan een aanzienlijk gevolg hebben. Eind oktober 2024 heeft de commissie BBV in een Q&A aangegeven dat er géén vrijstelling mogelijk is voor een verplichte vrijval van de APPAvoorziening. Een alternatief in de verslaggevingsvoorschriften van het BBV is dat de voorziening tegen nominale waarde kan worden verantwoord.
Dit heeft als gevolg dat rente-effecten géén rol meer spelen en de middelen voor de berekende nominale verplichting in de voorziening zijn opgenomen. Indien een decentrale overheid verandert in de keuze (wel of geen rekening houden met de rentecomponent) is dat wel een stelselwijziging die als zodanig moet worden verwerkt middels onder andere een raadsbesluit en/of een begrotingswijziging.
Het voordeel van de verantwoording van de voorziening tegen nominale waarde is dat de voorziening niet meer gevoelig is voor de (ontwikkeling van de) rekenrente tot het moment van de kapitaaloverdracht naar het ABP. Een nadeel van deze optie is dat de voorziening mogelijk moet worden opgehoogd. Daarnaast betreft het een stelselwijziging die als zodanig moet worden verwerkt. Deze optie heeft dus extra administratieve gevolgen. Wij hebben begrepen dat u ervoor kiest om de APPA-voorziening te blijven verantwoorden op contante waarde. Om de gevolgen van de overgang voor provincies, gemeenten en waterschappen in te schatten, wordt een onderzoek gestart. Het betreft een gezamenlijk onderzoek van het ministerie van BZK, IPO, VNG en Unie van Waterschappen. Het onderzoek richt zich op de omvang van de al opgebouwde APPA-aanspraken, de toekomstige premie en de al beschikbare middelen. Aan de hand van deze gegevens worden de financiële gevolgen voor afzonderlijke provincies, gemeenten, waterschappen en het Rijk ingeschat. Deze inschatting wordt vervolgens teruggekoppeld aan de decentrale overheden om een indicatie te krijgen van de mogelijke financiële gevolgen in 2027, het jaar voordat de overgang ingaat. Aanpassing materialiteit naar 2% voor 2025 Vanaf boekjaar 2025 wordt de wettelijke controlegrens voor de accountant verhoogd van 1% naar 2%.
Deze wijziging betreft tevens de samenvoeging van de controlegrens van 1% voor fouten en 3% procent voor onzekerheden tot een norm van 2%. Doordat fouten en onzekerheden bij elkaar opgeteld moeten gaan
14 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – Gemeente Assen
2.4 Aandachtspunten 2025 2/2
worden zal dit landelijk naar verwachting gaan leiden tot een toename van het aantal niet-goedkeurende controleverklaringen bij decentrale overheden. Met name gemeenten met omvangrijke onzekerheden, als het gaat om prestatieleveringen binnen het sociaal domein, lopen een risico. Wij adviseren de raad van gemeente Assen om hierover tijdig het gesprek met de organisatie aan te gaan en waar nodig actie te ondernemen om de onzekerheden binnen het sociaal domein te minimaliseren.
Reserve groot onderhoud De onderhoudsvoorzieningen groot onderhoud zijn in de jaarrekening 2024 voor de 2e keer (na 2022) vrijgevallen en zullen middels resultaatbestemming worden toegevoegd aan de bestemmingsreserve groot onderhoud met een totaal van € 14,6 miljoen. Zie voor een nadere toelichting ook hoofdstuk 4.4. Het BBV biedt alleen de mogelijkheid om onderhoudslasten structureel te egaliseren via een voorziening (artikel 44 lid 1c BBV).
NIS2 - digitale weerbaarheid verankerd in wet- en regelgeving vanuit de EU Om de digitale weerbaarheid van organisaties te verhogen is de NIS2 (Network and Information Security 2) richtlijn vanuit de EU vastgesteld. De NIS2 richtlijn is een update van de in 2016 ingevoerde NIS-richtlijn. In Nederland ook wel bekend als NIB2 (Netwerk- en informatiebeveiligingsrichtlijn) en/of de Wbni (Wet Beveiliging Netwerk- en Informatiesystemen). Gemeenten zijn door de NIS2 aangewezen als organisaties die van vitaal belang zijn voor de samenleving.
Het is van belang om komend jaar te borgen dat de inhoudelijke raming van het onderhoud gekoppeld wordt aan de financiële vertaling hiervan in de egalisatievoorziening in de jaarrekening. Zie hiervoor ook onze eerdere adviezen. De gemeente Assen zal dit proces strakker moeten bewaken, want het is wat ons betreft niet bestendig en geen optie om elke 2 jaar deze egalisatievoorziening te laten vrijvallen.
De gemeente Assen is verplicht om de NIS2-maatregelen te implementeren. In het derde kwartaal 2025 is NIS2 naar Nederlandse wetgeving vertaald en nadien van kracht onder de noemer ‘Cyberbeveiligingswet’. Belangrijk is dat NIS2 aanvullende eisen stelt, die niet volledig door de huidige Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) worden afgedekt, wat betekent dat in de komende periode additionele maatregelen moeten worden getroffen ten einde aan NIS2 te voldoen. Wij hebben begrepen dat de gemeente Assen de gapanalyse begin 2025 heeft uitgevoerd.
Het BBV biedt niet de mogelijkheid om onderhoudslasten structureel via een bestemmingsreserve te egaliseren. Het is voor Assen toegestaan om bestemmingsreserve aan te houden voor groot onderhoud. Wanneer onderhoudslasten ten laste van de exploitatie worden gebracht, kunnen deze onderhoudslasten, net zoals alle andere lasten, bij resultaatbestemming vanuit een daartoe gevormde (bestemmings) reserve gedekt worden. Dan is er echter geen sprake van een systematiek van egaliseren van lasten groot onderhoud over meerdere begrotingsjaren zoals het BBV bedoelt.
15 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – Gemeente Assen
3. Resultaat & financiële positie
3.1 Resultaat per programma 3.2 Weerstandsvermogen en ratio’s 3.3 Ons beeld van uw financiële positie
16 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – Gemeente Assen
3.1 Resultaat per programma
Realisatie vs. gewijzigde begroting Het resultaat van gemeente Assen over het jaar 2024 betreft 32,3 miljoen voordelig. Ten opzichte van de gewijzigde begroting is dit € 20,3 miljoen voordelig. In onderstaand overzicht is het resultaat per programma in het kort weergegeven: OVERZICHT REALISATIE PER PROGRAMMA 2024 Programma
Realisatie (in €)
Begroting na wijziging (in €)
Verschil (in €)
Programma 1 – Wonen in Assen
378
842
-464
Programma 2 – Werken in Assen
29.729
30.561
-832
Programma 3 – Meedoen in Assen
109.788
111.764
-1.976
Programma 4 – Aantrekkelijk Assen
18.416
18.730
-314
Programma 5 – Samenwerken aan Assen
5.536
4.172
1.364
Programma 6 - Bedrijfsvoering
72.391
71.084
1.308
Programma 7 – Vastgoed en grondbedrijf
8.666
16.930
-8.264
Programma 8 – Algemeen financieel beleid
-279.537
-261.738
-17.799
RESULTAAT (POSITIEF)
-34.633
-7.654
-26.978
Toevoegingen aan de reserves
27.002
15.172
11.830
Onttrekkingen aan de reserves
-24.648
-19.569
-5.079
RESULTAAT
-32.279
-12.051
20.227
Toelichting De belangrijkste wijziging ten opzichte van de begroting betreft de vrijval van de onderhoudsvoorzieningen op programma 8 – Algemeen financieel beleid. Dit resulteert in € 14,6 miljoen hogere baten dan begroot. Zie ook hoofdstuk 4 voor een gedetailleerde toelichting.
17 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – Gemeente Assen
RATIO WEERSTANDSVERMOGEN
3.2 Weerstandsvermogen en ratio’s
5,00
4,50
4,50
4,80
4,00
3,7
3,50 3,00 2,50 Onze rol in relatie tot het weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden geschetst van de financiële positie van de gemeente Assen. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling van) uw financiële positie. Hieronder vindt u een andere toelichting op de ratio's van uw gemeente. Weerstandsvermogen van de gemeente Assen is ruim voldoende In de paragraaf weerstandsvermogen heeft het college een overzicht opgenomen van de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit bedraagt volgens deze paragraaf € 99,1 miljoen. In de paragraaf weerstandsvermogen zijn de relevante risico’s benoemd. De gemeente Assen heeft op basis van interne berekeningen het totale bedrag aan risico’s waaraan de organisatie is blootgesteld bepaald op € 20,5 miljoen. Het weerstandsvermogen van de gemeente Assen is volgens het GTK 2020 uitstekend te noemen. Solvabiliteit De solvabiliteit bedraagt ultimo 2024 44%.
Voor de solvabiliteit geldt dat hoe hoger dit percentage is, hoe beter de gemeente Assen in staat is om haar verplichtingen op lange termijn te voldoen. De solvabiliteit laat een positieve ontwikkeling zien. Deze stijging is voornamelijk het gevolg van de vrijval van de voorzieningen groot onderhoud á €14,6 miljoen, wat resultaat in een hoger eigen vermogen. Zonder deze vrijval bedroeg de solvabiliteit 40,1%.
2,00
2,00
2,5
2,90 1,9
1,9
1,50 1,00
2021
2022 Gemeente Assen
2023
2024
Primaire Begroting
SOLVABILITEITSRATIO 50,0% 44,0%
45,0% 40,0%
36,4%
35,0%
31,0%
38,9% 36,0%
39,5% 38,0% 33,0%
31,0%
2023
2024
30,0% 25,0%
24,0%
24,0%
2021
2022
20,0%
Gemeente Assen
Primaire Begroting
Gemid. NL*
De bron voor de gemiddelden NL betreft het gemiddelde voor gemeenten op basis van: BDO Benchmark rapport januari 2025
18 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – Gemeente Assen
3.2 Weerstandsvermogen en ratio’s
NETTO SCHULDQUOTE 120,0%
108,0%
100,0%
84,0%
102,0%
80,0% Netto schuldquote De netto schuldquote bedraagt 48%. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het nabije verleden.
60,0%
De netto schuldquote laat een positieve ontwikkeling zien ten opzichte van de signaleringswaarden volgens het gemeenschappelijk financieel toezichtkader (GTK 2020) en valt in de categorie minst risicovol.
0,0%
65,0%
76,0%
82,0%
61,0% 48,0%
41,0%
40,0%
32,8%
32,3%
2022
2023
20,0% 2021 Gemid. NL*
Gemeente Assen
2024 Primaire begroting
RATIO GRONDEXPLOITATIE Ratio grondexploitatie Voor de ratio grondexploitatie geldt dat hoe lager deze is, hoe beter. De ratio grondexploitatie van de gemeente Assen is enigszins gestegen. De ratio grondexploitatie < 20% is het minst risicovol te noemen volgens het GTK 2020.
12,0% 10,0%
8,0%
9,0% 7,7% 7,0%
10,0% 7,0% 6,0%
6,0%
8,0% 7,0% 5,7%
9,0%
4,0%
4,0% 2,0% 0,0% 2021
Gemeente Assen
2022
Gemid. NL*
2023
2024
Primaire Begroting
De bron voor de gemiddelden NL betreft het gemiddelde voor gemeenten op basis van: BDO Benchmark rapport januari 2025
19 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – Gemeente Assen
BEGROOT RESULTAAT VOOR MUTATIE RESERVES (IN MILJOENEN €)
3.3 Ons beeld van uw financiële positie 0
2025 -5 Inleiding Een sterk versnipperd landschap, gedeelde onzekerheid. Dat is de titel van ons benchmarkonderzoek gemeenten dat wij in januari 2025 hebben uitgebracht over de financiële positie van gemeenten. Wij concluderen hierin dat de meeste gemeenten over 2023 een positief resultaat hadden (per saldo € 1,7 miljard) terwijl voor de komende vijf jaren grote tekorten worden verwacht (over vijf jaar totaal voor alle gemeenten € 3,9 miljard). Dit is voornamelijk het gevolg van de gewijzigde financieringssystematiek vanuit het Rijk, wat leidt tot een zogenoemd ravijn. Ook bij de Gemeente Assen zien wij dit terug. Volgens de begroting 2025 wordt tot en met 2028 cumulatief een negatief resultaat (vóór mutaties reserves) behaald van € 43,3 miljoen. In de grafiek hiernaast zijn de resultaten per jaar inzichtelijk gemaakt. Gemeente Assen heeft inmiddels voor haar kaderbrief 2026 het meerjarenperspectief 2026-2029 opgesteld, hierbij zien wij dat het ravijnjaar verschuift naar de jaren 2028 en 2029 en er in desbetreffende jaren een structureel tekort is geraamd van € 7,1 miljoen respectievelijk € 8,9 miljoen. Advies Dit betekent dat per saldo het eigen vermogen naar verwachting afneemt. Dit is 19% van het totale eigen vermogen en 55% van de algemene reserve ultimo 2024 van gemeente Assen.
Gemeente Assen lijkt daarmee nog voldoende buffer te hebben om deze tekorten op te vangen, maar moet voor de langere termijn wel keuzes maken om niet onder de ondergrens te komen. Wat wij verder zien in ons benchmarkonderzoek is dat de gemeenten verschillend anticiperen op dit ravijn. Sommige gemeenten hebben al ombuigingen verwerkt in de begroting, anderen bedenken taakstellingen zonder dat dit volledig geconcretiseerd wordt en er zijn ook gemeenten die afwachten. Uw score in onze landelijke benchmarkrapportage Vanuit hun taak als financieel toezichthouder hebben de twaalf provincies een gemeenschappelijk financieel toezichtkader opgesteld. In dit GTK 2020 zijn signaleringswaarden opgenomen voor de financiële kengetallen zoals opgenomen in het jaarverslag van de gemeente. Wij hebben deze signaleringswaarden als basis gebruikt voor het bepalen van uw score en dus financiële positie. Indien uw gemeente voor de komende jaren (2025 t/m 2028) per saldo een negatief resultaat begroot (en inteert op het eigen vermogen), beïnvloedt dit de score. Een uitwerking van deze systematiek beschrijven wij in onze benchmarkrapportage.
2026
2027
2028
-4
-10 -11 -15 -16,5 -20
-11,9
20 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – Gemeente Assen
4. Belangrijkste bevindingen 4.1 Sociaal domein 4.2 Grondexploitaties 4.3 Rechtmatigheidsverantwoording
4.4 Voorzieningen 4.5 BBV, WNT en SiSa
21 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – Gemeente Assen
4.1 Sociaal domein De lasten van gemeente Assen in het programma ‘Sociaal domein’ bedragen over 2024 circa € 210,6 miljoen. In hoofdlijnen zijn deze lasten als volgt opgebouwd: Programma sociaal domein #
Onderdeel
2024
2023
1
Jeugdzorg
36.764
30.574
2
Wmo
71.210
67.671
3
Participatie
102.605
96.432
TOTAAL
210.579
194.677
Wmo en Jeugd ZIN De productieomvang van Wmo ZIN bij zorginstellingen bedraagt in 2024 circa € 36,6 miljoen. De productieomvang van Jeugd ZIN bedraagt circa € 30,2 miljoen. De toekenning van voorzieningen in het kader van Wmo ZIN en Jeugd ZIN vindt plaats vanuit de gemeente Assen. De gemeente heeft derhalve zelf inzicht in de cliënten en de gemaakte afspraken. De gemeente heeft een IC-plan opgesteld waarin de wijze van verantwoorden is opgenomen. Met betrekking tot de lasten Wmo ZIN vraagt de gemeente Assen per zorginstelling om een controleverklaring bij de productieverantwoording op basis van het landelijk protocol. Van een aantal zorginstellingen is (nog) geen controleverklaring ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. Uitgaande van de interne beheersing op het proces bij uw gemeente, de ervaringen uit voorgaande jaren en de uitkomsten van de in 2024 ontvangen controleverklaringen ramen wij het bedrag van deze resterende onzekerheid voor Wmo ZIN op € 3.305.000 (2023: € 1.076.000) en Jeugd ZIN € 2.142.000 (2023: € 1.927.000).
De gestegen onzekerheid ten aanzien van de prestatielevering Wmo wordt deels veroorzaakt door lasten uit voorzieningen waartoe geen productieverantwoording wordt ontvangen. Hieronder vallen met name vervoersmiddelen, hulpmiddel- en woonvoorzieningen. Wij adviseren u na te gaan op welke wijze de interne beheersing versterkt kan worden, zodat de onzekerheid op prestatielevering naar een acceptabel niveau teruggebracht kan worden. In 2025 zal de goedkeuringstolerantie ten aanzien van onzekerheden worden verlaagd van 3% naar 2% van de totale lasten. Persoonsgebonden budgetten De SVB controleert zorgovereenkomsten, toetst facturen en declaraties en betaalt uit aan zorgverleners of andere instellingen. De SVB toetst niet op levering van de zorg. Hierdoor is er sprake van een onzekerheid. De gemeente verkrijgt echter zekerheid door intern ingerichte processen, zoals het toekenningsproces, waardoor deze onzekerheid deels teniet wordt gedaan. Tevens verkrijgt de gemeente aanvullende zekerheid vanwege de ontvangsten van het CAK voor Wmo (eigen bijdragen). De resterende onzekerheden voor pgb bedragen € 693.000.
22 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – Gemeente Assen
4.2 Grondexploitaties Actualisatie en bijstelling grondexploitaties De veruit grootste balanspost met betrekking tot onderhanden projecten betreft de voorraden (grondexploitaties). Ultimo 2024 bedraagt de balanswaarde € 19,1 miljoen (2023: € 28,1 miljoen). De balanswaarde betreft het saldo van de boekwaarde van € 47,6 miljoen en de voorziening welke hierop in mindering is gebracht van € 28,4 miljoen. De balanswaarde is sterk afgenomen door het afsluiten van diverse exploitaties alsook hoge opbrengsten in de twee meest omvangrijke projecten (Werklandschap Assen-Zuid en Kloosterakker) waardoor de eindwaarde is verbeterd. Door de invloed van de parameters (zoals kostenstijgingen, stikstofproblematiek, bouwvrijstelling, fluctuatie verkoopprijzen, rente-effecten) die bepalend zijn voor de in de toekomst te realiseren opbrengsten hebben wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd. De risico's voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot drie P’s: Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte.
Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen, etc.) in de projecten in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd, rekening houdend met het risico dat gronden later of in het geheel niet worden afgenomen?
Deze drie P’s zijn tijdens de jaarrekeningcontrole besproken met uw medewerkers. Tijdens deze gesprekken zijn de uitgangspunten gechallenged. De grondexploitaties zijn met deze uitgangspunten per 31 december 2024 geactualiseerd. Tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen.
Naast het landelijke tekort aan woningen is ook het probleem van netcongestie nog steeds actueel. Het betreft een tekort aan stroom voor grootverbruikers. De fasering van verkopen van bedrijventerreinen is hierdoor mogelijk vertraagd. Vooralsnog ziet de gemeente Assen geen onoverkomelijke problemen met de grondexploitaties zoals begroot. Voor woningbouw is er nog voldoende vermogen beschikbaar. Wel zullen sommige kopers van bedrijvenkavels mogelijk naar optimalisatie van het beschikbare vermogen moeten kijken en waar nodig de inzet van technische oplossingen moeten overwegen, zoals warmte buffering en/of energieopslag. Naast het bieden van hulp van ondernemers die energetisch vastlopen, analyseert de gemeente momenteel de midden- en lange termijn om potentiële risico's tijdig te kunnen signaleren zodat mitigerende maatregelen kunnen worden genomen waar mogelijk. Ultimo 2024 is de voorziening ten aanzien van de projecten met een negatieve, verwachte eindewaarde in mindering gebracht op de boekwaarde van de betreffende projecten. Van de totale voorziening (€ 28,4 miljoen) ziet verreweg het grootste deel toe op de projecten Werklandschap Assen-Zuid (€ 14,8 miljoen) en Kloosterakker (€ 13 miljoen).
23 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – Gemeente Assen
4.2 Grondexploitaties Winstneming en project specifieke risico's Winstneming Het voorzichtigheidsbeginsel leidt ertoe dat realisatie van winst moet worden uitgesteld tot daarover voldoende zekerheid bestaat. Dit betekent echter niet dat pas winst moet worden genomen bij het afsluiten van het grondexploitatiecomplex. In de notitie Grondexploitatie is opgenomen dat voor winstneming de Percentage of Completion (POC) methode geldt: voor zover gronden zijn verkocht en opbrengsten zijn gerealiseerd dient tussentijds naar rato van de voortgang van de grondexploitaties winst te worden genomen. Hiervoor moet het resultaat op de grondexploitatie wel op betrouwbare wijze kunnen worden ingeschat. Dit is mogelijk wanneer het waarschijnlijk is dat de economische voordelen die aan het project zijn verbonden naar de gemeente zullen toevloeien. Indien aan de volgende voorwaarden is voldaan, bestaat er voldoende zekerheid om winst te kunnen nemen: 1. Het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden ingeschat; én 2. De grond (of het deelperceel) moet zijn verkocht; én 3. De kosten zijn gerealiseerd (winst wordt naar rato van de realisatie gerealiseerd). Voor de grondexploitaties van gemeente Assen heeft deze methode in 2024 geresulteerd in een resultaatverrekening van circa - € 7 miljoen.
De negatieve resultaatverrekening komt grotendeels door het afsluiten van de project Veemarktterein met een negatief resultaat van € 7,5 miljoen. Ook de projecten Hoekbree en Noorderpark zijn afgesloten in 2024, deze zijn beide afgesloten met een beperkt positief resultaat van gezamenlijk circa € 48.000. Winstneming is wel gerealiseerd voor het project Kloosterveen à € 237.000. Voor de projecten Oostergoo en Peelerpark is gezamenlijk circa € 226.000 aan winsten teruggenomen. Op de restgronden is per saldo een winstname gerealiseerd van € 301.000.
Projectspecifieke risico's De projectspecifieke risico's zijn van belang bij de tussentijdse winstneming. Uit voorzichtigheidsoverwegingen kunnen deze in mindering gebracht worden op het bepaalde tussentijdse resultaat volgens de POC-methode. Deze risico's moeten specifiek toerekenbaar zijn aan de betreffende projecten. Het gaat hierbij specifiek niet om risico's die een relatie hebben met economische groei, de (vastgoed)markt of over toekomstige programmatische aanpassingen waarover de raad nog moet beslissen zoals wijzigingen in de fasering van de uitvoering, wijziging in het aantal te realiseren woningen, wijzigingen in samenstelling van het type gebouwen etcetera. Zoals reeds hiervoor opgemerkt heeft de gemeente Assen een totaal aan project specifieke risico's geformuleerd in 2024 van circa € 4,4 miljoen. Vanuit onze controle hebben wij geconstateerd dat enkele van de geformuleerde risico's niet project specifiek zijn, maar juist macro-economisch of toezien op de markt of programmatische aanpassingen waarover de besluitvorming nog plaats moet vinden. Voor de jaarrekening 2024 heeft deze constatering geen impact, daar er geen project specifieke risico's zijn geformuleerd voor de projecten waar een winstname is gerealiseerd in 2024.
Wij adviseren derhalve om de risicoanalyse te evalueren en waar nodig te herzien zodat hier enkel project specifieke risico's in opgenomen zijn en deze daarmee ook voldoet aan de vereisten vanuit het BBV.
24 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – Gemeente Assen
4.2 Grondexploitaties Reserve weerstandsvermogen grondexploitaties en omslagrente Reserve weerstandsvermogen grondexploitaties De reserve weerstandsvermogen grondexploitaties heeft als doel het opvangen van risico's die niet in grondexploitaties zijn afgedekt. De omvang van de reserve weerstandsvermogen grondexploitaties is relatief hoog. De omvang hiervan bedraagt ultimo 2024 € 8,5 miljoen ten opzichte van de reguliere reserve weerstandsvermogen van € 12,1 miljoen.
Omslagrente De gemeente Assen heeft voor de jaarrekening 2024 vrijwillig de notitie rente 2023 van het BBV toegepast wat inhoudt dat de omslagrente die wordt gehanteerd voor de berekening van de toe te rekenen rente in de jaarrekening ook wordt toegerekend over de boekwaarde van de grondexploitaties per 1 januari van het betreffende boekjaar.
De omvang van de reserve wordt bepaald op basis van de IFLO-norm (Inspectie Financiën Lagere Overheden). Hierbij is de omvang gelijk aan 10% van de positieve boekwaarden plus 10% van de nog te realiseren kosten. Veel lagere overheden hanteren deze norm als een praktische manier om het minimaal benodigde weerstandsvermogen te bepalen. Het is hierbij wel van belang om te benadrukken dat de IFLO-norm slechts een beperkt beeld geeft van de werkelijke risico’s.
Deze voorgecalculeerde omslagrente bedroeg 1,8%. Vanuit de renteparagraaf is geconstateerd dat de werkelijke rente meer dan 25% afweek van deze begrote rente. Op grond van het BBV is correctie in dit geval verplicht en is dit aangepast in de jaarrekening van Assen. Als gevolg hiervan is de omslagrente in de jaarrekening van 2024 gecorrigeerd naar 1%. Voor de komende jaren wordt een meerjarig gemiddelde gehanteerd van 1,6%.
Bij het bepalen van de omvang van de reserve weerstandsvermogen grondexploitaties dient derhalve de omvang van de project specifieke risico's in acht genomen te worden om dit met elkaar te staven. Momenteel heeft de gemeente Assen een totaal aan project specifieke risico's geformuleerd van circa € 4,4 miljoen. Op basis hiervan lijkt te omvang van de reserve weerstandsvermogen grondexploitaties over volledig te zijn. Wij adviseren u dan ook om de omvang van de reserve weerstandsvermogen grondexploitaties te evalueren aan de hand van de werkelijk aanwezige risico's binnen de grondexploitaties.
Wij adviseren u om tussentijds de renteresultaten te monitoren zodat vroegtijdig kan worden bijgestuurd indien nodig.
25 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – Gemeente Assen
4.3 Rechtmatigheidsverantwoording 1/4 Status wijziging wet– en regelgeving Het wetgevingstraject rondom de rechtmatigheidsverantwoording is voor gemeenten afgerond op 21 maart 2025. De wijzigingen in de BADO-notitie gaan in voor verantwoordingen over het begrotingsjaar 2025. Voor de verantwoording over begrotingsjaar 2024 wordt nog de uitwerking uit NBA Alert 48 2.0 gevolgd. Aan de hand van te onderkennen scenario's / omstandigheden zijn in NBA Alert 48 2.0 aanwijzingen opgenomen voor de uitvoering van de accountantscontrole van de jaarrekening en de oordeelsvorming in de controleverklaring. Naar aanleiding van de afgeronde wijzigingen in het BBV wijzigt vanaf boekjaar 2025 het maximum van de door de raad vastgestelde verantwoordingen naar 2% (was 3%). De omvangsbasis van de verantwoordingsgrens wijzigt naar de totale lasten, exclusief de toevoegingen aan de reserves. De gemeenteraad zal in 2025 opnieuw de financiële verordening moeten vaststellen. In oktober 2024 is de kadernota rechtmatigheid geactualiseerd. De actualisatie leidt voor de gemeente Assen beperkt tot wijzigingen ten opzichte van vorig jaar.
De belangrijkste wijziging betreft een tekstuele aanpassing in de modelverordening ten aanzien van de geconstateerde bevindingen, specifiek in relatie tot de omvang van niet rechtmatig tot stand gekomen verantwoorde baten, lasten en balansmutaties en welk deel acceptabel is op basis van de vastgestelde afspraken. Strekking van de rechtmatigheidsverantwoording van de gemeente Assen De raad van de gemeente Assen heeft de verantwoordingsgrens bepaald op 1% van de totale lasten inclusief de dotaties aan de reserves en de verantwoordingsgrens is daarmee bepaald op € 4.389.590. Blijkens de rechtmatigheidsverantwoording stelt het college van de gemeente Assen vast dat de omvang van de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties die niet rechtmatig tot stand zijn gekomen € 58.581.000 bedraagt. Dit is hoger dan de daarvoor gestelde verantwoordingsgrens van € 4.389.590. Van de niet rechtmatig tot stand gekomen verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties is volgens het college van de gemeente Assen overigens een bedrag van € 18.514.000 acceptabel op basis van door de gemeenteraad vastgestelde afspraken.
De door het college gerapporteerde afwijkingen kunnen als volgt worden samengevat: BEVINDINGEN IN HET KADER VAN RECHTMATIGHEID Onrechtmatigheden Voorwaardencriterium Begrotingscriterium Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium TOTAAL Verantwoordingsgrens (1%) Rapportagegrens
Acceptabel (in €)
Niet-acceptabel (in €)
Totaal afwijkingen (in €)
Onduidelijkheden (in €)
0
8.418.000
8.418.000
0
18.514.000
31.649.000
50.163.000
0
0
0
0
0
18.514.000
40.067.000
58.581.000
0
4.389.590 150.000
26 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – Gemeente Assen
4.3 Rechtmatigheidsverantwoording 2/4
Onze bevindingen bij de rechtmatigheidsverantwoording en paragraaf bedrijfsvoering van de gemeente Assen Het is onze rol om de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening 2024 van de gemeente Assen te controleren. Wij hebben vastgesteld dat de rechtmatigheidsverantwoording in uw jaarrekening een getrouw beeld geeft. Onze controle richt zich op het bepalen of de opsomming van de onrechtmatigheden door het college toereikend is onderbouwd. De rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening richt zich op een drietal criteria die wij hieronder nader hebben toegelicht. Voor de SiSa-bijlage heeft het college negen rechtmatigheidscriteria in acht genomen. Hierbij stellen wij vast of de rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld in overeenstemming met de afspraken die gemaakt zijn tussen de gemeenteraad en het college. Deze afspraken zijn vastgelegd in het normenkader van de gemeente Assen, dat d.d. 28 november 2024 door de gemeenteraad is vastgesteld, en de financiële verordening. Bij de uitvoering van onze werkzaamheden hebben wij vastgesteld dat de organisatie toereikende werkzaamheden heeft uitgevoerd om de opsomming van de onrechtmatigheden in de rechtmatigheidsverantwoording te onderbouwen. De paragraaf bedrijfsvoering is onderdeel van het jaarverslag.
Wij hebben deze paragraaf gelezen en hebben op basis van onze kennis en ons begrip, verkregen vanuit de jaarrekeningcontrole of anderszins, overwogen of deze paragraaf materiële afwijkingen bevat. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden van de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening. Op grond van onze werkzaamheden zijn wij van mening dat de paragraaf bedrijfsvoering verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat.
De gemeente Assen heeft voor elk van de relevante processen acties geformuleerd om rechtmatigheids-fouten in de toekomst te voorkomen. Op basis van ons inzicht in de processen en interne beheersingsmaatregelen zijn de vervolgacties passend om dergelijke rechtmatigheidsfouten in de toekomst te verminderen en uiteindelijk te voorkomen, belangrijkste element hierin is dat de financiële verordening aangepast zal worden op het gebied van tijdigheid zodat deze beter aansluit op de wijze waarop Assen haar planning & control cyclus heeft ingeregeld. De gemeente Assen heeft gerapporteerd over de naleving van niet-financiële onrechtmatigheid in het kader van de wet Fido. Deze normen worden door de gemeente nageleefd.
27 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – Gemeente Assen
4.3 Rechtmatigheidsverantwoording 3/4
Voorwaardencriterium Het college toetst bij de uitvoering van haar controlewerkzaamheden of bij de uitvoering van financiële beheershandelingen binnen de geldende wet- en regelgeving is gehandeld. De relevante wet- en regelgeving is tussen het college en de raad afgestemd door middel van het normenkader. Het voorwaardencriterium is met name relevant bij de processen: subsidieverstrekkingen, uitkeringen in geld, verbonden partijen en aanbestedingen. Indien is vast komen te staan dat de gemeente niet aan het voorwaardencriterium heeft voldaan is sprake van een onrechtmatigheid. Europese aanbestedingen In het kader van de rechtmatigheidsverantwoording 2024 heeft het college de juiste toepassing van de Europese aanbestedingsrichtlijnen gecontroleerd aan de hand van een zogenaamde spendanalyse. Over 2024 blijkt uit de spendanalyse een totaal aan onrechtmatigheden van € 8.189.000. Deze afwijking is als volgt opgebouwd: (x €1.000)
BEDRAG
Afwijkingen vanuit 2023 die doorlopen in 2024
3.211
Nieuwe afwijkingen met ingang van 2024
4.978
TOTAAL
8.189
Zoals in de tabel is te lezen bestaan de afwijkingen grotendeels uit nieuwe afwijkingen welke in het boekjaar 2024 zijn ontstaan. De omvang van de afwijkingen welke doorlopen vanuit volgend jaar is duidelijk lager dan het totaal aan onrechtmatigheden binnen het voorwaardencriterium met betrekking tot Europese aanbestedingen in 2023 (€ 6,9 miljoen). Opvallend is dat in 2024 een nieuwe onrechtmatigheid is vastgesteld op basis van bevindingen vanuit de interne controles van € 4,8 miljoen die samenhangt met de toekenning van individuele voorzieningen via het samenwerkingsverband NMD. Doordat voor deze zorgleveringen overeenkomsten zijn gesloten buiten de raamcontracten vanuit de NMD-samenwerking, zijn deze bestedingen onrechtmatig verstrekt. Zie tevens onze management letter 2024 voor een nadere toelichting hierop. In de paragraaf bedrijfsvoering schrijft u te blijven doorgaan met het vergroten van het bewustzijn rondom het aanbestedingsproces binnen de organisatie en hoe hierin te handelen, alsook het verder versterken van de interne controles. De omvang van de afwijkingen vanuit 2023 die doorlopen in 2024 ten opzichte van de totale omvang onrechtmatigheden binnen het voorwaardencriterium met betrekking tot Europese aanbestedingen in 2023 laat al zien dat de beheersmaatregelen effect hebben.
Ook de constatering van de nieuwe onrechtmatigheid ten aanzien van de individuele overeenkomsten binnen het sociaal domein laten de werken van de interne controles zien. Wij beamen dan ook het belang van deze verbeterpunten binnen het proces.
28 ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 – Gemeente Assen
4.3 Rechtmatigheidsverantwoording 4/4
Begrotingscriterium Het begrotingscriterium richt zich op het budgetrecht van de raad. Overschrijdingen van de lasten en overschrijdingen van investeringsbudgetten (kredieten) zijn op basis van de Gemeentewet onrechtmatig. Het totaal van de begrotingsonrechtmatigheden van gemeente Assen heeft de verantwoordingsgrens overschreden en het college heeft het totaal van de begrotingsonrechtmatigheden à € 50.163.000 opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording. De begrotingsonrechtmatigheden ten aanzien van de overschrijding lasten programma's à € 18.514.000 zijn op basis van de afspraken tussen college en raad in de financiële verordening acceptabel en deze zijn door het college in de toelichting (hoofdstuk 5 van de jaarrekening) nader uitgewerkt. De begrotingsonrechtmatigheden ten aanzien van de overschrijding investeringsbudgetten à € 299.000 zijn op basis van de afspraken tussen college en raad in de financiële verordening niet acceptabel en deze zijn door het college (nader) uitgewerkt in de rechtmatigheidsverantwoording en in de paragraaf bedrijfsvoering. Overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten en baten en investeringsbudgetten (kredieten) zijn op zichzelf niet onrechtmatig. Deze zijn echter wel onrechtmatig als deze niet tijdig tot een begrotingswijziging hebben geleid of te laat aan de raad zijn gemeld.
Het college en de raad hebben door middel van de financiële verordening afspraken gemaakt over wanneer overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten en baten en investeringsbudgetten (kredieten) in een begrotingswijziging aan de raad voorgelegd moeten worden. Het college van gemeente Assen heeft niet alle overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten en baten en investeringsbudgetten (kredieten) tijdig aan de raad voorgelegd waardoor een begrotingsonrechtmatigheid van € 31.350.000 in de rechtmatigheidsverantwoording opgenomen is.
Subsidieverstrekkingen In 2024 is een bedrag van circa € 198.000 aan formele onrechtmatigheden verantwoord in de paragraaf bedrijfsvoering (2023: € 475.000). Vanuit de interne controles is geconstateerd dat er diverse subsidies zijn verstrekt zonder dat hier sprake is van een formeel juridische grondslag doordat deze zijn verstrekt zonder beschikking, hierbij plafondbedragen zijn overschreden of op incidentele basis zijn verstrekt voor een periode van meer dan vier opeenvolgende jaren. Als gevolg hiervan wordt niet voldaan aan het geldende normenkader van de gemeente Assen en zijn de desbetreffende subsidies formeel onrechtmatig. Om deze reden is deze onrechtmatigheid niet opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording maar enkel toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering. U geeft hierbij aan verder te blijven inzetten op terugdringing door een strakke controle op het verlenings- en beschikkingsproces. Wij onderschrijven het belang hiervan. Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium Als laatste dient het college een uitspraak te doen over de naleving van bepalingen die in wet- en regelgeving zijn opgenomen met betrekking tot misbruik en oneigenlijk gebruik. Hiervoor stelt het college vast welke verplichte handhaving noodzakelijk is en welke maatregelen binnen de gemeente genomen zijn om dit te kunnen uitvoeren. Tevens stelt het college vast of de getroffen maatregelen werken.