CConstaterende datAssen
Koppel je AI →
Document · PDF

Eindrapport - rekenkameronderzoek risicomanagement met bestuurlijke reactie

Raadsvergadering 21 mei 2025, gemeente AssenBij agendapunt: Rekenkameronderzoek risicomanagement11.240 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

4.3. Toetsing aan het normenkader Groen Oranje Rood

Aan de norm wordt geheel of grotendeels voldaan. Aan de norm wordt gedeeltelijk voldaan. Aan de norm wordt niet of nauwelijks voldaan.

Aspect

Norm

Rol van de

1. De beleidskaders bevatten duidelijke afspraken over de wijze en momenten waarop informatievoor-

gemeenteraad

ziening aan de gemeenteraad plaatsvindt. 2. De afspraken vanuit de beleidskaders over informatievoorziening aan de raad worden consequent nagekomen. 3. De informatievoorziening richting de raad is tijdig, toegankelijk en volledig. 4. De raad acteert proactief om zijn kaderstellende en controlerende rol t.a.v. risicomanagement in te vullen.

23 / 29

De nota weerstandsvermogen en risicomanagement bevat duidelijke afspraken over de wijze waarop de raad wordt betrokken bij het risicomanagement en hoe de informatievoorziening hierover plaatsvindt. Daarmee is aan de eerste norm geheel voldaan. Uit de stukken en de raadssessie blijkt dat de raad conform de gemaakte afspraken wordt betrokken. Daarmee is ook aan de tweede norm geheel voldaan. De informatievoorziening richting de raad voldoet aan de gemaakte afspraken. De abstracte kaders en de variëteit in de toepassing van risicomanagement werken echter door in de informatievoorziening. Niet-financiële risico’s en beheersmaatregelen maken niet consequent deel uit van de informatievoorziening. Risico’s worden ook niet expliciet als zodanig benoemd. Dat maakt dat de informatievoorziening volledig is, puur kijkend naar de afspraken, maar níet volledig is kijkend naar wat de raad nodig heeft om adequaat te kunnen sturen. Daarmee is aan de derde norm gedeeltelijk voldaan. De raad gebruikt de informatie die hij ontvangt voor het invullen van de kaderstellende en controlerende rol. Daarnaast acteert de raad proactief door voor specifieke projecten aanvullende betrokkenheid te organiseren, met bijvoorbeeld kwartaalbijeenkomsten. Toch is ook te zien dat de raad vervolgens niet proactief het gesprek voert over risico’s in de besluitvorming.

Het gesprek over risico’s wordt volgens de raad nog te vaak afgedaan als ‘politiek’. Daarmee is aan de vierde norm gedeeltelijk voldaan.

24 / 29

5. Conclusie(s) en aanbevelingen 5.1. Conclusie 5.1.1. Hoofdconclusie De hoofdvraag van dit onderzoek is als volgt geformuleerd: Is de gemeente Assen voldoende in staat om systematisch strategische (financiële en niet-financiële) risico’s te identificeren en te beheersen, en wordt de rol van de gemeenteraad hierbij adequaat vervuld? De gemeente focust zich in haar risicomanagement primair op het systematisch identificeren van financiële risico’s. Dit lukt de organisatie ook goed, mede door de ervaring van medewerkers. Echter is het risicomanagement daarmee niet volledig. Management van risico’s gaat ook over het gesprek over het beheersen van risico’s in de besluitvorming. En over niet-financiële risico’s. Identificeren én beheersen, financieel én niet-financieel. Al deze elementen zijn nodig om het risicoprofiel te bepalen en vanuit hier strategisch in te zetten op risicobeheersing ten behoeven van sturing op de gemeentelijke doelstellingen. Daartoe is de gemeente nog niet goed in staat. Dat werkt door in de mate waarin de rol van de raad adequaat kan worden vervuld. De raad is betrokken, wordt geïnformeerd en vraagt actief om informatie. Maar omdat het beheersen van risico’s en het niet-financiële aspect van risico’s nog een black box is, kan de raad alleen sturen in de mist. Dat wil niet zeggen dat er geen ontwikkeling is.

Risicomanagement krijgt meer systematisch aandacht in de gemeente. Vooral in het uitrollen van de aanpak projectmatig werken. Het is zaak dat het momentum dat hieruit voortkomt gebruikt wordt om het risicomanagement solide en adequaat neer te zetten, passend bij de behoefte van Assen en voortbouwend op de good practices die medewerkers meenemen in hun dagelijkse werk.

5.1.2. Deelconclusies Op het aspect beleid wordt geconstateerd dat de kaders van de gemeente op het gebied van niet-financiële risico’s te weinig duidelijkheid en houvast geven voor de identificatie en beheersing. De focus ligt op financiële risico’s, ook door de koppeling in de nota met het weerstandsvermogen. Het is ook tijd om de nota te herijken. De nota verbonden partijen gaat uitgebreider in op het identificeren en beheersen van risico’s, en kan voor de herijkte nota input bieden. In de uitvoering is te zien dat er veel variatie bestaat binnen de organisatie voor de invulling van het risicomanagement door het ontbreken van duidelijke handvatten voor de toepassing van risicomanagement die breed worden gedeeld in de organisatie. Hierdoor hangt de toepassing van risicomanagement (en de kwaliteit daarvan) sterk af van individuen. Risicomanagement is daardoor kwetsbaar. Dit wordt versterkt door het ontbreken van een centrale aansturing op het risicomanagement. Tevens is te zien dat risicomanagement – als het wel herkenbaar wordt toegepast – nog niet altijd cyclisch is ingericht, met vaste momenten voor het herijken van de risico’s. Zoals bij go/no-go momenten. Waarbij het lerend vermogen van de organisatie – dat wel degelijk aanwezig is – wordt ingezet om te leren van risicomanagement.

Wel is te zien dat risicomanagement in ontwikkeling is en meer in de aandacht staat, waarbij ook gebruik wordt gemaakt van de expertise van de medewerkers. Ook is te zien dat de gemeente herkent op welke trajecten externe expertise nodig is voor het kunnen identificeren van de relevante risico’s. Richting de raad zien we dat er binnen de raad voldoende aandacht is voor risico’s en dat de raad conform afspraak informatie krijgt over risico’s via de P&C-cyclus. De raad treedt proactief op richting risicovolle en/of nieuwe projecten in ontwikkeling. Dat komt vanuit de raad, niet vanuit vaste afspraken over het betrekken van de raad. Binnen andere – 25 / 29

niet nieuwe of risicovolle – trajecten is daarentegen te zien dat de risico’s niet expliciet terugkomen in raadsvoorstellen en raadsbesluiten. In plaats daarvan wordt gesproken over kanttekeningen. Dit kan de scherpte in het gesprek over risico’s in besluitvorming verstommen. Het verzwakken van de scherpte in het gesprek en het grotendeels ontbreken van het gesprek over niet-financiële risico’s bemoeilijkt de mate waarin de raad zijn kaderstellende en controlerende rol adequaat kan invullen.

5.2. Aanbevelingen Volgend op de conclusies worden de volgende aanbevelingen aangedragen. Gelet op mogelijke beperkingen in capaciteit en tijd binnen de ambtelijke organisatie is ervoor gekozen om de aanbevelingen uiteen te zetten op volgorde van prioriteit. Aanbeveling 1. Stel als gemeenteraad de herijkte nota weerstandsvermogen en risicomanagement vast, en borg daarin dat er afdoende aandacht is voor het identificeren en beheersen van niet-financiële risico’s. Het is de overweging waard om twee nota’s te maken, één specifiek voor (bepalen van) weerstandsvermogen en één voor risicomanagement. Het lostrekken van deze twee onderwerpen kan de associatie met financiën verminderen en de aandacht voor financiële én niet-financiële risico’s ten goede komen. Hier wordt dan ook in sommige gemeentes en provincies bewust voor gekozen. Zoals in de provincie Utrecht, dat zowel gebruik maakt van een kader integraal risicomanagement en een kernnota weerstandsvermogen en risicobeheersing (versie uit 2020; nieuwe nota wordt vastgesteld Q1 2025). Een voorbeeld van een nota risicomanagement waar naar gekeken kan worden ter inspiratie is de risicomanagementnota van de gemeente Haarlem. Hierin wordt ook een duidelijke koppeling gelegd met strategische sturing op risico’s en wordt aandacht besteed aan het beheersen van niet-financiële risico’s.

Het weerstandsvermogen is weliswaar onderdeel van deze nota, maar in mindere mate dan de huidige nota van Assen. Aanbeveling 2. Geef als raad opdracht aan het college om het risicomanagementproces verder te professionaliseren. Het willen benoemen en sturen op risico’s is niet voldoende om het risicomanagementproces goed te borgen in de organisatie. Een solide risicomanagementproces vraagt een investering van het college en de organisatie. Dit gaat hand in hand met de organisatieontwikkeling op het gebied van projectmatig- en programmatisch werken. Hiervoor dienen een aantal stappen te worden genomen, uiteengezet op volgorde van prioriteit: a) Herijk de risico’s van projecten bij elk go/no-go moment (bijv. bij een faseovergang) en maak dit als college onderdeel van de besluitvorming om een go of no-go te geven. De risico’s en ontwikkelingen daarin dienen expliciet onderdeel te zijn van een besluit van het college om over te gaan tot een go of no-go bij projecten. b) Beleg als college de verantwoordelijkheid voor het aanjagen van de ontwikkeling van risicomanagement centraal in de organisatie. Belangrijk is dat de verantwoordelijkheid voor de daadwerkelijke uitvoering van risicomanagement belegd blijft bij de budgetverantwoordelijke, omdat diegene het dichtst bij de inhoud staat en het beste (over)zicht heeft op risico’s en beheersmaatregelen.

Het is wel aan te raden om centraal sturing te houden op het ontwikkelen van risicomanagement in de organisatie. Zo kan worden geborgd dat risicomanagement integraal onderdeel wordt van de werkwijze in de hele organisatie. Ook kan centraal het best de ontwikkeling van de benodigde vaardigheden en kennis van risicomanagement gefaciliteerd worden. Bijvoorbeeld door het aanbieden van trainingen aan personeel en management. c) Benut de kennis en kunde van collega’s met veel ervaring met risicomanagement beter om op een laagdrempelige manier het lerend vermogen van de organisatie te vergroten. Zo kan er bijvoorbeeld gedacht worden aan: ondersteuning in de begeleiding van risicosessies, het ontwikkelen van een praktische handreiking voor risicomanagement passend bij de context en behoefte van Assen, of geleerde lessen op gebied van risicomanagement delen op intranet/tijdens een project startup.

26 / 29

d)

Maak de gewenste werkwijze voor risicomanagement (de praktische handreiking) een vast onderdeel van de onboarding voor budgetverantwoordelijke medewerkers. Voor nieuwe medewerkers is het van belang dat zij bekend zijn met de werkwijze omtrent risico’s van de gemeente Assen. Borg daarom dat risicomanagement een centraal onderdeel is van de onboarding voor nieuwe medewerkers die budgetverantwoordelijkheid dragen.

Aanbeveling 3. Geef als raad opdracht aan het college om een expliciete risicoparagraaf op te nemen in raadsvoorstellen en raadsbesluiten. Waarbij ook risico’s inzichtelijk worden gemaakt die de gemeente loopt als projecten niet worden uitgevoerd. Een expliciete risicoparagraaf inclusief beoogde beheersmaatregelen – en onderbouwing wanneer gekozen wordt om de risico’s te accepteren – helpt de raad om het goede gesprek te voeren over risicobereidheid en dit mee te nemen in de besluitvorming. Als voorbeeld kan bijvoorbeeld gekeken worden naar de opzet van raadsvoorstellen voor de gemeente Amsterdam, zoals het volgende raadsvoorstel over het beschikbaar stellen van kredieten voor een warmtebedrijf. Aanbeveling 4. Maak als raad afspraken met het college over de inrichting van het risicomanagement voor diverse soorten projecten. Het ene project is risicovoller dan het andere. Bijvoorbeeld door grote investeringen of door het feit dat een project voor de gemeente nieuw is. In de raad wordt al – op initiatief van de raad – bij sommige projecten om meer informatie gevraagd.

Het is raadzaam om dit ook vast te leggen: bij welk soort projecten dient de raad op een andere, intensievere wijze betrokken te worden? Door van te voren te kijken naar het risicoprofiel van een project – net zoals bij verbonden partijen wordt gedaan – kan worden bepaald hoe he risicomanagement eruit dient te zien en hoe de informatievoorziening vorm moet worden gegeven. Hiervoor kan worden gewerkt met een afwegingskader, op basis waarvan wordt bepaald of een project risicovol is. Voor een voorbeeld kan worden gekeken naar de regeling risicovolle projecten van de gemeente Utrecht of de leidraad grote projecten van de gemeente Velsen.

27 / 29

Rekenkamercommissie

Contactpersoon R. Klok Telefoon 14 0592 Bezoekadres Noordersingel 33 Uw brief van 20 februari 2025 Uw kenmerk Ons kenmerk 30637-2025 Bijlagen Datum 16 april 2025 Verzenddatum 16-4

Onderwerp: Collegereactie Rapport Risicomanagement Rekenkamercommissie

Beste Rekenkamercommissie, Graag reageren wij op het rapport ‘Risicomanagement in Assen’, dat u ons op 20 februari 2025 heeft aangeboden. In algemene zin herkennen wij ons in de bevindingen en onderschrijven wij de hoofdconclusie dat er ruimte is voor verbetering van het risicomanagementproces binnen onze gemeente. Wij herkennen het beeld dat het huidige risicomanagement in de praktijk vooral gericht is op financiële risico’s en de koppeling met het weerstandsvermogen. Het verbreden van de scope naar niet-financiële risico’s zien wij als een belangrijke ontwikkelrichting. Het herzien en verbreden van de kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement vormt hierin de eerste stap. Wij nemen hiermee aanbeveling 1 over. De herijking van risico’s wordt voortaan periodiek meegenomen in de voortgangsrapportages binnen het projectmatig werken. Daarnaast ondersteunen wij de aanbeveling om de ontwikkeling van risicomanagement centraal te coördineren. De projectgroep projectmatig werken inventariseert en ontwikkelt daartoe de benodigde werkwijze, trainingen en borgingsmaatregelen. Deze trainingen worden beschikbaar gesteld aan zowel bestaande als nieuwe medewerkers. Hiermee nemen we aanbeveling 2 over. Aanbevelingen 3 en 4 richten zich op de gemeenteraad. Wij vertrouwen erop dat de raad hierin een eigen afweging zal maken.

Indien de raad besluit deze aanbevelingen over te nemen, vernemen wij graag welke specifieke kaders hierbij gehanteerd worden, zodat wij deze in de uitvoering kunnen meenemen. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders,

burgemeester M.L.J. Out

gemeentesecretaris T. Dijkstra

Bijlage 1 | Overzicht geïnterviewde personen Ambtelijke organisatie Strategisch adviseur concernfinanciën. Concerncontroller. Gemeentesecretaris. Case Warmtenet Wethouder duurzaamheid en energietransitie. Programmamanager energietransitie. Case Hervormingsagenda Jeugd Wethouder sociaal domein. Programmamanager de sociale stad. Projectleider sociaal domein. Case grondexploitatie Kloosterakker/Kloosterveen Wethouder financiën. Programmamanager woningbouw. Bestuursadviseur. Projectmanager gebiedsontwikkeling. Vertegenwoordiging van de gemeenteraad

28 / 29

Werken met TwynstraGudde betekent samen maatschappelijke transities werkend krijgen. Met advies, management en opleidingen helpen we mensen en organisaties bij duurzame veranderingen. Denk aan energie en klimaat, wonen, veiligheid, landbouw, mobiliteit, zorg en onderwijs. Onze kracht ligt in daadkracht. In het creëren van oplossingen die werkbaar zijn én werkbaar blijven. Samen met onze opdrachtgevers - en alle belanghebbenden daaromheen - werken we aan een samenleving die schoon, veilig, gezond en weerbaar is. Zo maken we blijvend impact op morgen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Assen&id=5062c2fd-da16-4b00-a88c-2f2cfaf360c1