Bijlage A kaderbrief 2026 – Effectstudie ZES ASSEN
Tekst van het document
⚫ Luchtkwaliteit • • • • •
O.b.v. omvang stadslogistiek, gedragseffecten en verdeling voertuigkilometers naar wegtype Maatgevende stoffen: Stikstofoxiden (NOX), Fijnstof (PM10), Fijnstof – kleinere fractie (PM2,5) Emissiefactoren (Tank-To-Wheel) jaarlijks opgesteld door TNO in opdracht van Min. IenW Autonome verschoning tot 2030: op basis van beschikbare wagenpark emissiefactoren Autonome verschoning na 2030: aanname lineaire afname uitstoot door verbranding naar 0 in 2050 (conform Europese doelen en beleid), uitstoot door slijtage blijft gelijk (relevant voor Fijnstof)
© Buck Consultants International, 2023
43
Gehanteerde milieuprijzen ⚫ Klimaat • • •
Maatgevende stof voor klimaateffecten is CO2 De milieuprijs voor de uitstoot van Koolstofdioxide (CO2) is afkomstig uit Handboek Milieuprijzen (CE Delft, 2023), de milieuprijs houdt rekening met een reële prijsstijging van 3,5% per jaar De milieuprijzen zijn vastgesteld in het Handboek Milieuprijzen (CE Delft, 2023) en hebben een onder-, centrale en bovenwaarde. Standaard in het model is de centrale waarde gehanteerd. In de gevoeligheidsanalyse is met de onder- en bovenwaarden gerekend.
⚫ Lucht • • • •
Maatgevende stoffen voor luchtkwaliteit zijn: Stikstofoxiden (NOx), Fijnstof (PM10) en Ultra-Fijnstof (PM2,5) De milieuprijzen voor de uitstoot van deze stoffen zijn afkomstig uit Handboek Milieuprijzen (CE Delft, 2023) De milieuprijzen zijn vastgesteld in het Handboek Milieuprijzen (CE Delft, 2023) en hebben een onder-, centrale en bovenwaarde. Standaard in het model is de centrale waarde gehanteerd. In de gevoeligheidsanalyse is met de onder- en bovenwaarden gerekend. Voor PM2,5 in stedelijk gebied zijn geen onder- en bovenwaarde beschikbaar. Ook in de gevoeligheidsanalyse wordt hier gerekend met de centrale waarde
⚫ Prijspeil •
De milieuprijzen hebben een prijspeil van 01-01-2021. De inflatiecorrectie over twee jaar tijd naar 01-01-2023 bedraagt 13% in totaal (CBS, 2023).
© Buck Consultants International, 2023
44
Tabel: Milieuprijzen luchtverontreinigende stoffen in €/ton, p.p. 1-1-2021 Milieuprijzen klimaat
Onder (€/kg)
Centraal (€/kg)
Boven (€/kg)
Koolstofdioxide (CO2)
0,050
0,130
0,160
Milieuprijzen luchtkwaliteit
Onder (€/kg)
Centraal (€/kg)
Boven (€/kg)
Fijnstof (PM10)
41,4
69,3
97,9
Stikstof (NOx)
18,3
29,9
44,1
-
277,0
-
73,3
121,0
169,0
Ultra fijnstof (PM2,5) in sterk stedelijk gebied (*) Ultra fijnstof (PM2,5) in landelijk gebied Bron: CE Delft (2023). Handboek Milieuprijzen.
© Buck Consultants International, 2023
45
B3 Gevoeligheidsanalyse ⚫ Voor de uitkomst van de effectstudie geldt dat deze gebaseerd is op een aantal aannames over de omvang van de stadslogistiek, gedragseffecten en kengetallen voor effectwaardering volgens MKBA methodiek. De aannames zijn tot stand gekomen op basis van onderzoek, expertinterviews en expert oordeel. Daarom is op de belangrijkste onzekerheden en risico’s een gevoeligheidsanalyse uitgevoerd. ⚫ De volgende gevoeligheidsanalysen zijn uitgevoerd: •
Onzekerheid omvang stadslogistiek: voertuigkilometers +/- 30 procent −
•
Onzekerheid over het uitstralingseffect: -10 procent en -20 procent elektrische kilometers −
•
Worden alle kilometers buiten de zone van elektrische ritten geheel zero emissie (basis model), of slechts ten dele? Bijvoorbeeld door gebruik te maken van hubs of een logistiek ontkoppelpunt, of zijn hybride voertuigen in de toekomst ook toegestaan in de zone. Dat kan ervoor zorgen dat niet de hele rit elektrisch gereden wordt, maar alleen de last mile richting en in de zone. Het aantal elektrische kilometers zou daarmee lager kunnen uitvallen dan ingeschat.
Onzekerheid in ontwikkeling totale gebruikskosten emissievrije (vracht)voertuigen −
•
De input voor de stadslogistiek zijn de passages gemeten met ANPR-camera’s. Het aantal kilometers dat voor elk van deze passages wordt gerekend is gebaseerd op een expertoordeel per stadslogistiek segment. Het is niet ondenkbaar dat het daadwerkelijke aantal kilometers hoger of lager uitvalt, doordat het aantal passages verandert of doordat het aantal kilometers afwijkt van de aannames.
De mogelijke opbrengst van hernieuwbare brandstof eenheden (HBE’s) is niet meegenomen in de TCO-berekening. De uitwerking van dit mechanisme geeft nog veel onzekerheden, maar huidige berekeningen laten zien dat het TCO-nadeel hiermee omlaag zou kunnen gaan. Op basis van een rekenvoorbeeld van Mobilyze blijkt dat er jaarlijks € 11.604 verdiend kan worden met HBE’s als er wordt opgeladen op eigen terrein (bij een HBE-prijs van € 12). Per kilometer komt dit neer op een verlaging van € 0,23 van het TCO-nadeel. Elders laden levert een kwart hiervan op, wat een uitkomst kan zijn voor ondernemers die niet op eigen terrein kunnen laden (-€ 0,06). Aan de andere kant zou het ook zo kunnen zijn dat de TCO nadeliger uitvalt dan nu gesteld in rapportages. Om deze kant ook mee te nemen, is ook een TCO-verslechtering van € 0,05 meegenomen voor elektrisch t.o.v. diesel.
Onzekerheid milieuprijzen voor luchtkwaliteit en klimaat: toepassing onder- en bovenwaarde i.p.v. centrale waarde
© Buck Consultants International, 2023
46
Resultaten gevoeligheidsanalyse Basis MKBA MKBA, directe effecten
1. Omvang stadslogistiek
2. Uitstralingseffect
3. TCO-veranderingen
4. Milieuprijzen
Geen gevoeligheidsanalyse
- 30% kilometers
+ 30% kilometers
- 10% km buiten de zone
- 20% km buiten de zone
HBE, laden op eigen terrein (TCO/km = -0,23)
HBE, publiek laden (TCO/km = -0,06)
Ongunstige TCO elektrisch (TCO/km = +0,05)
Hanteren onderwaarde
Hanteren bovenwaarde
In miljoen €, CW 2023
In miljoen €, CW 2023
In mln. €, CW 2023
In mln. €, CW 2023
In mln. €, CW 2023
In mln. €, CW 2023
In mln. €, CW 2023
In mln. €, CW 2023
In mln. €, CW 2023
In mln. €, CW 2023
Investeringen in realisatie
-0,3
-0,3
-0,3
-0,3
-0,3
-0,3
-0,3
-0,3
-0,3
-0,3
Operationele kosten
-0,6
-0,6
-0,6
-0,6
-0,6
-0,6
-0,6
-0,6
-0,6
-0,6
Investeringen wagenpark
-1,4
-1,0
-1,8
-1,2
-1,1
-0,6
-1,2
-1,8
-1,4
-1,4
Kosten totaal
-2,4
-1,9
-2,8
-2,2
-2,1
-1,5
-2,1
-2,8
-2,4
-2,4
Klimaat
2,7
1,9
3,6
2,5
2,2
2,7
2,7
2,7
1,1
3,4
Luchtkwaliteit
0,8
0,6
1,1
0,7
0,7
0,8
0,8
0,8
0,5
1,2
Baten totaal
3,6
2,5
4,6
3,2
3,6
3,6
3,6
3,6
1,6
4,6
MKBA Eindstand Monetaire Baten
1,2
0,5
1,9
1,0
0,8
2,0
1,4
0,8
-0,8
2,2
Kosten-baten ratio
1,5
1,3
1,7
1,4
1,4
2,3
1,7
1,3
0,7
1,9
Investeringen gemeente
Collectieve baten
Effect positief bijgesteld ten opzichte van basis MKBA, ceteris paribus © Buck Consultants International, 2023
Effect negatief bijgesteld ten opzichte van basis MKBA, ceteris paribus
Effect gelijk gebleven ten opzichte van basis MKBA, ceteris paribus 47
Conclusies gevoeligheidsanalyse ⚫ Voor nagenoeg alle gevoeligheidsanalyses blijven de saldo’s positief. Alleen als de lagere lucht- en klimaatprijzen worden gehanteerd valt het totale saldo negatief uit. Dit betekent dat er ondanks de gevoeligheden toch met een vrij grote zekerheid kan worden gesteld dat het totale projecteffect positief is. ⚫ Bij veranderingen in de omvang van de stadslogistiek valt op dat er een tegengestelde doorwerking is in de kosten en de baten. Als de totale omvang van de stadslogistiek lager uitvalt dan verwacht dalen de wagenparkinvesteringen (positief), maar dalen tegelijkertijd ook de lucht- en klimaatbaten (negatief). Het effect op de lucht- en klimaatbaten weegt hierbij zwaarder. Dit betekent dat uit een grotere omvang van de stadslogistiek een stijging van het totale MKBA-saldo volgt.
⚫ Ook bij het uitstralingseffect geldt deze tegengestelde werking. Minder elektrische kilometers buiten de zone betekent minder baten, maar ook minder investeringskosten voor ondernemers. Per saldo gaat het totale MKBA-saldo omlaag zodra er meer ritten worden ‘opgeknipt’ (deels elektrisch en deels diesel). ⚫ Veranderingen in de TCO zorgen voor een verandering in de wagenparkinvesteringen. Als HBE’s worden meegenomen en er op de eigen kavel kan worden geladen, kan het kostennadeel voor elektrisch rijden meer dan halveren. Een verslechterd TCO-verschil voor elektrische voertuigen t.o.v. diesel (€ +0,05 / km) zorgt voor circa € 0,5 miljoen aan extra kosten. Wel blijft het totale MKBA-saldo nog ruim positief. ⚫ Het hanteren van de boven- of onderwaarde voor milieuprijzen heeft het grootste effect. Hiermee stijgt het saldo met € 1 miljoen of daalt het met € 2 miljoen. In dit laatste geval valt het totale saldo negatief uit. © Buck Consultants International, 2023
48
B4 Schematische modelweergave kwantitatieve effecten omslagfactor gemiddelde ritafstand stadslogistiek
verdeling naar type gebied
%
Omvang stadslogistiek
Afstand stadslogistiek
in aantal ritten
in aantal kilometer
emissiefactor per gebied
Effecten invoering ZE zone
Afstand in zone
Uitstoot in zone
(in km)
(CO2, NOx, PM10, PM2,5)
Afstand elders in de stad
Uitstoot elders in de stad
(in km)
(CO2, NOx, PM10, PM2,5)
Afstand buiten bebouwde kom
Uitstoot buiten bebouwde kom
(in km)
(CO2, NOx, PM10, PM2,5)
Afstand snelweg
Uitstoot snelweg
(in km)
(CO2, NOx, PM10, PM2,5)
= emissies autonoom
Gedragseffect verdeling naar type gebied
aandeel ZE-voertuigen per jaar vanwege invoering zone
%
Vermeden afstand door dieselvoertuigen in aantal kilometer
milieuprijzen per stof
emissiefactor per gebied
Vermeden afstand in zone
Vermeden uitstoot in zone
(in km)
(CO2, NOx, PM10, PM2,5)
Vermeden afstand elders stad
Vermeden uitstoot elders stad
(in km)
(CO2, NOx, PM10, PM2,5)
Collectieve baten lucht en klimaat
Vermeden afstand buiten b. kom
Vermeden uitstoot buiten b. kom
in €
(in km)
(CO2, NOx, PM10, PM2,5)
Vermeden afstand snelweg
Vermeden uitstoot snelweg
(in km)
(CO2, NOx, PM10, PM2,5)
Separaat: investeringen gemeente invoering en onderhoud ZE-zone
Nadeel TCO vracht
in €
(in €/km)
© Buck Consultants International, 2023
Wagenparkinvesteringen bedrijfsleven in €
49