CConstaterende datAssen
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 2 Bijlagenrapport

Raadsvergadering 19 juni 2025, gemeente AssenBij agendapunt: Programma Water en Riolering24.223 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Zorgplicht Stedelijk afvalwater Hemelwater

Grondwater

Oppervlaktewater

Onderdeel Inzameling stedelijk afvalwater Zuivering stedelijk afvalwater Afvoer of verwerking hemelwater afstromend van openbare ruimte Afvoer of verwerking hemelwater als burger of bedrijf zich in alle redelijkheid niet kan ontdoen van het hemelwater op zijn terrein Afvoer hemelwater binnen stedelijk gebied (tot aan blauwe knopen) Afvoer hemelwater vanaf overname punt zorgplicht (blauwe knopen) Loketfunctie bij overlast door overschot of tekort aan grondwater Nemen van maatregelen in openbare ruimte bij structurele grondwateroverlast Realiseren grondwatergerelateerde KRW- en GWRdoelen Beschermen grondwaterkwaliteit in grondwaterbeschermingsgebieden i.v.m. winning van grondwater voor drinkwater Bevoegd gezag voor onttrekking van grondwater i.v.m. drinkwatervoorziening en industriële toepassingen Bevoegd gezag voor overige grondwateronttrekkingen Waterkwaliteitsbeheer Waterkwantiteit (binnen stedelijk gebied): - Peilbeheer - Norm afvoer naar landelijk gebied - Norm compensatie bij toename van verharding Waterkwantiteit (buiten stedelijk gebied)

Verantwoordelijke Gemeente Waterschap Gemeente Gemeente Gemeente Waterschap Gemeente Gemeente Provincie Provincie Provincie Waterschap Waterschap Waterschap

Waterschap

In figuur 2.1 en 2.2 is de verdeling van de verantwoordelijkheden voor de zorgplichten hemelwater en grondwater visueel weergegeven.

24

Figuur 2.1 Grens verantwoordelijkheden zorgplicht hemelwater

Figuur 2.2 Grens verantwoordelijkheden zorgplicht grondwater

25

3 Meten en monitoren

Binnen de gemeente voeren we diverse metingen uit. Deze gegevens monitoren we om verschillende redenen. Van alle parameters is aangegeven op basis van welke zorgplicht ze gemeten worden en wat het doel is van de meting. We delen de metingen in naar de volgende doelen:  Functioneren: metingen om te controleren of stelsel functioneert, bijvoorbeeld of rioolgemaal in storing staat  Inzicht: metingen om (beter) inzicht te krijgen in het functioneren van het (afval)watersysteem, bijvoorbeeld draaiuren van rioolgemalen en grondwaterstanden  Beheer: o Metingen om beheer en onderhoud slimmer uit te voeren, bijvoorbeeld rioolinspecties o Metingen om (tijdelijke) maatregelen te nemen om de kwaliteit te waarborgen, bijvoorbeeld zuurstofmetingen in watergangen met een riooloverstort In bijlage 1 is een overzicht opgenomen met alle parameters die worden gemonitord. In onderstaande paragrafen worden per thema achtergronden gegeven bij deze parameters. Hierbij is ook beschreven waarvoor de meetgegevens worden gebruikt.

3.1 Installaties riolering

Hieronder vallen alle metingen aan technische installaties binnen het (afval)watersysteem.

3.1.1 Metingen

We moeten ten alle tijden de bedrijfszekerheid van installaties in beeld houden. Om zicht te houden op het functioneren van de installaties binnen het rioolstelsel is het van belang dat diverse metingen worden uitgevoerd. Hiervoor zijn sensoren geplaatst in alle (belangrijke) installaties binnen het rioolstelsel. Deze sensoren meten continu en zijn verbonden met de hoofdpost. In 2024 hebben we de oostelijke ringpersleiding in gebruik genomen. In eerste instantie zijn de reguliere meetgegevens voldoende om het functioneren te monitoren van de persleiding en de rioolgemalen die erop lozen. Als er aanleiding toe is, kunnen we tijdelijk extra metingen uitvoeren. Naast de meetgegevens via de sensoren voeren we minimaal 1 keer per jaar een visuele inspectie uit van onze rioolgemalen, stuwputten, overstortputten, kruisingsputten en AUMA’s. Hierbij kijken we naar de technische toestand en het functioneren van de installatie. Bij kruisingsputten letten we op mogelijke vervuiling (ongewenste lekkage) vanuit het gemengde riool naar het RWA-riool. Onderhoud sensoren Om bruikbare metingen te kunnen doen is het belangrijk dat de sensoren goed functioneren en voldoende nauwkeurig zijn. Daarom voeren we minimaal 1 keer per jaar onderhoud uit aan de sensoren, waarbij we deze ook kalibreren.

Om de gewenste nauwkeurigheid van de metingen te behouden is het nodig om de sensoren elke 5 jaar te vervangen.

26

3.1.2 Gegevens

De verkregen gegevens worden gebruikt om het functioneren van de installaties in de gaten te houden, maar ook om beter inzicht te krijgen in het systeem. De gegevens worden opgeslagen in de database van het TMX-systeem. In het PWR zijn onderstaande eisen opgenomen met betrekking tot het functioneren van installaties (zoals rioolgemalen):  Het aantal storingen dient minder te zijn dan 2 maal/jaar  Storingen dienen binnen 24 uur te zijn verholpen Om hieraan te kunnen voldoen worden automatische meldingen verstuurd op het moment dat een meetwaarde in een installatie niet voldoet aan de vooraf ingestelde waarden (bijvoorbeeld te hoog of te laag waterpeil in gemaal). Gemeten gegevens worden in nabewerking aangepast zodat ze geschikt zijn voor analyse van het stelsel. Deze gegevens worden gebruikt voor validatie en kalibratie van ons rekenmodel in 3Di, maar ook bij het oplossen van knelpunten in het functioneren van het rioolstelsel. We gebruiken de gegevens onder andere om de effectiviteit van rioolgemalen te bepalen, om de aanvoer van dwa te toetsen en om de hoeveelheid rioolvreemd water (drainage/negatieve overstort) te bepalen. Er vindt geen gestructureerde opslag van nabewerkte gegevens plaats, omdat de benodigde gegevens te divers en vraagafhankelijk zijn. In de toekomst kunnen we de beschikbare gegevens ook gebruiken om aansturing van installaties te optimaliseren.

Op dit moment kunnen we alleen sturen op de in- en uitslagpeilen van de gemalen. We willen in de toekomst kunnen sturen vanuit water (en verwachte neerslag) en vanuit energie (duurzaamheid). Ook willen we samenloop van gemalen zoveel mogelijk kunnen beperken of verpompen uit te stellen tot het moment waarop er een energieoverschot is.

3.2 Capaciteit watersysteem

Hieronder vallen metingen aan het rioolstelsel en het oppervlaktewatersysteem.

3.2.1 Metingen Inzicht functioneren Er is behoefte aan inzicht in het functioneren van de riolering en het oppervlaktewatersysteem. Een deel van de gegevens die hiervoor nodig zijn volgt uit monitoring van de installaties in het rioolstelsel (zie ook par 3.1). Daarnaast hebben we de afgelopen jaren projectmatig aanvullende metingen uitgevoerd in verschillende wijken. Hiermee hebben we beter inzicht gekregen in het functioneren van het rioolstelsel. Wat nu nog ontbreekt is inzicht in het functioneren van het oppervlaktewatersysteem (incl. rwa-riool). Daarom willen we de sensoren van het projectmatig meten hier in de volgende periode voor inzetten. We willen daarmee de afvoercapaciteit en de beschikbare berging in beeld brengen. Hiervoor willen de volgende metingen uitvoeren:  Waterstanden: op een aantal specifieke locaties (in RWA-riool en oppervlaktewater) willen we metingen van de waterstand uitvoeren om meer inzicht te krijgen in de samenhang binnen het oppervlaktewatersysteem  Debietmetingen: van een aantal locaties (met name in duikers) willen we meer inzicht krijgen in het debiet (per minuut) waarmee het water stroomt

27

Het aantal benodigde meetcycli is afhankelijk van het aantal meetlocaties en de beschikbaarheid van het aantal sensoren. Voor het beheer en onderhoud van deze sensoren is nu een langjarig contract afgesloten dat eind 2024 afloopt. Omdat we de sensoren opnieuw willen inzetten, moeten we een nieuw contact afsluiten voor beheer en onderhoud. Bergingsvoorzieningen We hebben op dit moment onvoldoende inzicht in het functioneren van onze (dynamische) bergingsvoorzieningen. We willen daarom de komende jaren extra inzetten op het verkrijgen van gegevens (waterstanden). Deze combineren we met neerslag gegevens om te bekijken hoe de berging functioneert en of optimalisatie mogelijk is. Metingen ter plaatse van de stormharvester (dynamische berging) maken onderdeel uit van het bestaande contract. Metingen bij overige bergingsvoorzieningen (zoals wadi’s) worden meegenomen in projectmatig meten van het oppervlaktewater. Foutieve aansluitingen We zetten niet actief in op het opsporen van foutieve aansluitingen. Als uit reguliere waarnemingen of gegevens blijkt dat er afwijkingen zijn, ondernemen we wel actie.

We baseren ons hierbij op de volgende metingen: - Aansluiting dwa op rwa-riool: camera-inspecties beoordelen op vervuiling in rwa-riool - Aansluiting rwa op dwa-riool: op basis van waterstanden in gemalen van dwa-riolering Controle functioneren 3Di-rekenmodel Er is behoefte aan een controle waarmee wordt getoetst of het 3Di-rekenmodel het functioneren van de riolering goed benaderd. Hierbij willen we ook aandacht besteden aan het functioneren van de watergangen. In Sobek waren deze gemodelleerd op basis van een dwarsprofiel. In 3Di is dit gemodelleerd als verlaging in het maaiveld. We voeren deze controle zelf uit op basis van meetgegevens uit projectmatig meting van het oppervlaktewater. Daarnaast maken we gebruik van waterstanden die door het waterschap worden gemeten bij verdeelwerk Loon en Kerkepad (stuw Nijlandsloop). Neerslag Om de capaciteit van ons watersysteem te kunnen toetsen is het belangrijk om te weten hoeveel neerslag er in Assen is gevallen. Hiervoor maken we gebruik van een combinatie van de regenradar en lokale neerslagmeters. Met de regenradar verkrijgen we informatie per km2. Met gekalibreerde regenmeters hebben we gegevens over de neerslag die op die specifieke locatie is gevallen. We hebben op dit moment één regenmeter op het dak van het stadhuis, maar deze wordt gehinderd door omgevingsfactoren (wind).

We willen deze meter toch behouden, maar willen daarnaast projectmatig lokale regenmeters kunnen plaatsen.

3.2.2 Gegevens

De verkregen gegevens gebruiken we om beter inzicht te krijgen in het functioneren van het systeem. Aanpassing van gegevens verwerken we in ons beheerprogramma Brutis. Bevindingen kunnen leiden tot aanpassingen van instellingen in ons rekenmodel in 3Di, bijvoorbeeld wandruwheid of weerstand in watergangen.

3.3 Rioolvervanging

Met camera-inspecties monitoren we de beheertoestand van de vrijvervalriolering. Het is belangrijk dat het rioolsysteem in goede staat is, zodat het goed functioneert. Het functioneren kan beperkt worden door bijvoorbeeld wortelingroei, verstoppingen en/of schade zoals breuken.

28

3.3.1 Metingen

De eerste camera-inspectie is de opleverinspectie die wordt uitgevoerd na aanleg van het rioolstelsel. Het is belangrijk dat er ook een inspectie wordt uitgevoerd na het woonrijp maken van het gebied. Uit ervaring blijkt dat veel problemen (zoals foutieve aansluitingen, schade door belasting of vervuiling) ontstaat in de periode van de bouw. Bij projecten die geheel door derden ontwikkeld worden, geeft deze tweede inspectie informatie om te beoordelen of het riool voldoet aan de eisen voor overdracht. Bij interne projecten plant de rioolbeheerder zelf een inspectie na het woonrijp maken. De derde inspectie is gepland na circa 20 jaar (gemiddeld tussen 15 en 25 jaar). Vanaf de derde rioolinspectie wordt het vrijverval rioolstelsel binnen de gemeente periodiek geïnspecteerd. Het moment van inspectie is afhankelijk van onderstaande factoren, maar wordt altijd bepaald door de rioolbeheerder. We gebruiken Rasmariant en Brutis als hulpmiddelen om overzicht te krijgen over de benodigde inspecties.

Factoren die inspectiemoment beïnvloeden:  Afstemming met integrale projecten – als vanuit andere vakgebieden (zoals wegen) werkzaamheden gepland zijn, wegen we af of we de riolering nogmaals inspecteren of dat er een voldoende actueel beeld is om te bepalen of we de riolering gelijktijdig willen vervangen  Afstemming met reiniging – omdat riolering kort voor een inspectie gereinigd moet worden, wordt de inspectiecyclus gekoppeld aan de reinigingscyclus  Ligging – we proberen inspecties zoveel mogelijk te clusteren per wijk/rioolsectie  Klachten – klachten van inwoners en constateringen door de buitendienst (bijvoorbeeld bij tussentijdse reiniging) kunnen aanleiding zijn om een volgende inspectie eerder te plannen  Geconstateerde schades – Als bij een eerdere inspectie een schade is geconstateerd, doet Rasmariant een voorstel voor een volgende inspectie. Hierbij baseert het programma zich op de verwachte ontwikkeling van de schade op basis van alle inspecties van de gemeente die zijn ingelezen in het model  Risicoprofiel van de leiding – Hierbij wordt gekeken naar de toename van het aantal schadepunten per m1 leiding (sppm). Er wordt een nieuwe inspectie gepland wanneer het aantal sppm naar verwachting toe is genomen.

Hierbij maken we onderscheid tussen: o Belangrijke riolering1 – inplannen inspectie bij 1 punt toename o Minder belangrijke riolering – inplannen inspectie bij 2 punten toename  Aanwezigheid kruisingsputten – Op een aantal locaties in ons rioolstelsel zijn kruisingsputten aanwezig waarbij een DWA-leiding door een RWA-put heen is gelegd. Deze locaties zijn gevoelig voor lekkage van vuilwater naar het RWA-riool. Aanwezigheid van deze putten kan reden zijn om op die locatie vaker een inspectie uit te voeren Bij alle inspecties geldt dat er een controle door de rioolbeheerder plaatsvindt als er schades worden aangetroffen. Hieruit volgt een beoordeling waarbij wordt besloten tot het plannen, afstemmen en uitvoeren van herstelmaatregelen. Herstelmaatregelen kunnen bestaan uit plaatselijke maatregelen (reparaties of deelrenovaties) of volledige vervanging of renovatie. Herstelmaatregelen worden altijd gevold door een her-inspectie tot het moment dat de riolering weer voldoet aan de eisen. De rioolbeheerder van de gemeente beoordeelt telkens aan de hand van de inspectieresultaten welke herstelmaatregelen nodig zijn. 1

Indeling gebaseerd op impact bepalende factoren uit ‘Risicogestuurd beheer – vrij verval riolen Assen, Roelofs, documentnummer R01-D01-11048183-mbs, d.d. 20-12-2019

29

Beoordeling inspectieresultaten Bij het beoordelen van inspectieresultaten doorlopen we verschillende stappen:  Classificatie: Tijdens de rioolinspectie legt de inspecteur op basis van de classificatienorm vast welke schades er worden geconstateerd en in welke mate. Deze classificaties zijn input voor het beheersysteem (Brutis) en het programma voor risicogestuurd rioolbeheer (Rasmariant)  Filtering: We gebruiken Brutis en Rasmariant voor het filteren op bepaalde schades. De filtering is de basis voor de detailbeoordeling  Beoordeling: Detailbeoordeling van inspectieresultaten door de vak-deskundige. Dit kan een externe partij zijn of een rioolbeheerder van de gemeente. In de detailbeoordeling wordt afgewogen of en zo ja welke maatregelen worden gepland Bij de beoordeling hebben we extra aandacht voor signalen voor mogelijke foutieve aansluitingen (vervuiling in regenwaterriool). Hiermee verkleinen we de kans dat afvalwater ongezuiverd loost op oppervlaktewater.

3.3.2 Gegevens

Het is van belang dat de inspectiegegevens aan het beheersysteem worden gekoppeld, zodat een zo actueel mogelijk beeld van de situatie en de kwaliteit van het rioolstelsel aanwezig is. De inspectiegegevens gebruiken we om maatregelen en rioolvervanging te plannen zodat het rioolstelsel goed blijft functioneren. Na het repareren van een schade of wijzigingen aan het stelsel2 moet een nieuwe inspectie worden uitgevoerd én ingelezen in het beheersysteem. Als dat niet gebeurt toont het systeem niet de actuele toestand en geeft het nog steeds aan dat er maatregelen nodig zijn. Op basis hiervan zouden op den duur onnodige kostbare acties in gang gezet kunnen worden. Omdat Rasmariant gebruik maakt van oude inspecties om de ontwikkeling van een schade te kunnen voorspellen, is het van belang dat oude inspecties gekoppeld blijven zo lang een rioolstreng aanwezig is.

3.4

Wadi en helofytenfilters

Dit onderdeel gaat over alle bovengrondse bergingsvoorzieningen inclusief wadi’s en helofytenfilters.

3.4.1 Metingen

Voor het functioneren van wadi’s en bodempassages is het noodzakelijk om inzicht te houden in de doorlatendheid van de toplaag en de infiltratiecapaciteit van de ondergrond. Dit kan getoetst worden door de tijd waarin de voorziening leeg loopt te controleren. Daarnaast is het wenselijk om zicht te hebben op mogelijke verontreinigingen die zich ophopen in de toplaag. Omdat het benodigde inzicht locatie-specifiek is, is in het beheer en onderhoudsplan voor wadi’s en bodempassages, per locatie, opgenomen welke metingen verricht moeten worden. Binnen de gemeente liggen twee helofytenfilters. Er is op dit moment geen behoefte aan het uitvoeren van metingen of monitoring bij dit helofytenfilter. Als dat in de toekomst verandert, wordt dit opgenomen in het beheer en onderhoudsplan van de specifieke voorziening.

2

Zoals het maken van nieuwe aansluitingen/verbindingen of het opdelen van een rioolstreng

30

3.4.2 Gegevens

De verkregen gegevens gebruiken we om ons beheer op het juiste moment uit te kunnen voeren, maar ook om beter inzicht te krijgen in het functioneren van de wadi’s en bodempassages. De werkwijze hiervoor wordt vastgelegd in het B&O plan voor wadi’s.

3.5 Grondwater

In een groot deel van Assen is een ondiepe leemlaag aanwezig, deze kan zorgen voor een ‘schijngrondwaterspiegel’ boven de leemlaag en daarmee hoge, veelal seizoensgebonden, grondwaterstanden.

3.5.1 Metingen Grondwatermeetnet Mede om te voldoen aan de zorgplicht grondwater dienen we inzicht te hebben in de grondwatersituatie in het stedelijk gebied. De gemeente Assen heeft daartoe sinds 2003 een grofmazig meetnet in het stedelijk gebied, bestaande uit één peilbuis per woonwijk/bedrijventerrein. Deze in totaal 12 peilbuizen zijn sinds enkele jaren voorzien van een sensor, die continu het grondwaterpeil op betreffende locatie monitort. Met dit monitoren krijgen we inzicht in grondwateroverlast (al dan niet door ‘schijngrondwaterstanden’) en verdrogingsgevoeligheid. Het meetnet is bedoeld voor het verkrijgen van een algemeen beeld van de grondwaterstanden in de wijken en inzicht in klimaatontwikkelingen over de jaren. Overige metingen Naast het grofmazige grondwatermeetnet voeren we specifieke monitoring uit bij projecten:  Potentiële grondwaterverontreiniging locaties: Deze peilbuizen worden geplaatst om de grondwaterkwaliteit in kaart te brengen in geval van (mogelijke) verontreiniging.  Nieuwbouwprojecten: Deze peilbuizen met sensoren worden geplaatst om het effect van de nieuwbouw op de grondwaterstand inzichtelijk te maken (b.v. bij aanleg van tunnels, bruggen, appartementen en woningen). Deze peilbuizen worden veelal enkele jaren voor de nieuwbouw geplaatst (nulsituatie) en worden voor en, soms, tijdens en na het project bemeten.

Doel is nagaan of de nieuwbouw effect heeft op de grondwaterstand bij de “buren” en/of nagaan of en zo ja welke drainagemiddelen nodig zijn bij de nieuwbouw.  Rioolvervangingsprojecten: Deze peilbuizen, tegenwoordig met sensoren, worden minimaal een jaar voor de rioolvervanging geplaatst (nulsituatie). De sensoren meten voor, tijdens en tot ongeveer een jaar na het rioolvervangingsproject. Dit gebeurt omdat een oud riool mogelijk drainerend werkt. Om een grondwaterstandsverhoging na de aanleg van het nieuwe riool te voorkomen, wordt meestal een drain mee gelegd. De metingen voor, tijdens en na vervanging dienen om te kunnen controleren of het werk daadwerkelijk niet tot een significante grondwaterstandsverhoging heeft geleid.  Parken: In verband met een onderzoek naar de sponswerking van de bodem en naar de invloed van eventuele verdroging in droge periodes op de groeiomstandigheden van bomen zijn ongeveer 1 jaar geleden peilbuizen met sensoren in het Asserbos geplaatst (in 1e instantie 5 stuks). Gelijk opgaand aan de Gebiedsvisies en Omgevingsplannen van de verschillende wijken willen we ook

31

peilbuizen plaatsen in de grote wijkparken, beginnend met park De Lariks. Door grondwatermetingen te koppelen aan inspecties van bomen en ander groen kunnen we in kaart brengen of hoge en/of lage grondwaterstanden sturend zijn voor de gezondheid van het groen en bomen. Dit is ook benoemd in de Klimaatadaptatievisie Drainage: Met drainagesystemen voeren we grondwater af vanuit het openbaar gebied, naar oppervlaktewater of (hemelwater)riolering, om daarmee grondwateroverlast te voorkomen of te verhelpen. We monitoren de werking van deze systemen door grondwaterstanden te analyseren. Op locaties waar we dit nodig achten, plaatsen we hiervoor tijdelijk aanvullende peilbuizen. Als de drainagecapaciteit afneemt, weten we dat het systeem gereinigd moet worden.

Onderhoud sensoren Beheer en onderhoud van de peilbuizen met sensoren wordt uitgevoerd door TAUW. Zij controleren wekelijks of alle meetsystemen werken. Bij falende systemen wordt een veldbezoek uitgevoerd en wordt er herstel gepleegd zodat een gegarandeerde meetreeks ontstaat.

3.5.2 Gegevens

Een groot deel van de grondwatermetingen, die in opdracht van de gemeente zijn/worden uitgevoerd, worden geregistreerd in Tegsis (een online applicatie van TAUW). In dit Tegsis-portal kunnen medewerkers realtime de gemeten grondwaterstanden inzien van de permanente grondwatermetingen en de project-metingen. TAUW heeft sinds kort een publieke viewer van het Tegsis-portal. Dit is een publieksvriendelijke applicatie tegen redelijke kosten die we hebben aangeschaft. De viewer voor medewerkers (met alle Assense monitoringsprojecten) wordt ontsloten via Geoporaal en de publieksvriendelijke viewer (wijkmonitoring) via de Assense website. Vanaf 1 januari 2018 is de Wet Basisregistratie Ondergrond (Bro) van kracht. Daarin is onder meer vastgelegd dat Bestuursorganen de wettelijke taak hebben om gegevens over de ondergrond aan te leveren en te gebruiken: aanleverplicht en afnameplicht. Ook is er een wettelijke meldplicht en onderzoeksplicht. Voor de gemeente Assen betekent dit dat alle peilbuizen, die zijn/worden geplaatst om grondwaterstanden te monitoren, bij de Bro moeten worden aangemeld. In ons geval deed/doet TAUW dat als er nieuwe peilbuizen worden geplaatst. Sinds 2021 moeten ook de grondwaterstanden, die in de geplaatste peilbuizen gemeten worden, aan de Bro doorgegeven worden.

Gezien de enorme hoeveelheid aan gegevens moeten de gegevens op een speciale manier worden aangeleverd. Dit voert TAUW voor ons uit.

3.6 Watergangen Hieronder vallen metingen aan watergangen die in eigendom en beheer zijn bij de gemeente. Binnen gemeente Assen maken we onderscheid tussen watergangen (die niet bevaarbaar zijn) en waterwegen (die bevaarbaar zijn). Financiering van maatregelen valt buiten het PWR. De onderzoeken aan watergangen en waterwegen worden wel gelijktijdig uitgevoerd.

3.6.1 Metingen Waterbodem Om inzicht te hebben in het hydraulisch functioneren van het oppervlaktewaterstelsel is het van belang om de sliblaag te meten die op de bodem van watergangen wordt gevormd. Het inmeten van slibdiktes

32

in watergangen gebeurt risicogestuurd. De slibdikte wordt minimaal 1 keer per 9 jaar ingemeten. Op basis van de gemeten slibdikte beoordelen we de waterbodem als uitstekend, goed, redelijk, matig, slecht of zeer slecht. Bij een uitstekende beoordeling voeren we de eerstvolgende inmeting over 9 jaar uit. Als de beoordeling minder goed is, gaan we sneller meten. Baggerwerkzaamheden worden uitgevoerd als de slibdikte in de watergang gemiddeld de maximale dikte heeft bereikt. We gaan uit van een maximale slibdikte van 20 cm. Op het moment dat de baggerwerkzaamheden in voorbereiding zijn, wordt onderzoek gedaan naar de kwaliteit van de waterbodem. Hierbij worden ook slibdiktes bepaald op een manier die past bij de aanbestedings- of uitvoeringswijze. Omdat ecologie van belang is voor het uitvoeren van baggerwerkzaamheden, is het wenselijk om een duidelijk beeld te hebben van aanwezige planten, dieren en exoten. Deze ecologische informatie brengen we in beeld voor de watergangen die binnen 3 jaar in aanmerking komen voor baggerwerkzaamheden. Oeverconstructies De huidige (technische) toestand van een oeverconstructie van watergangen en waterwegen wordt door een conditiemeting volgens NEN 2767-4 bepaald. Dit betreft een visuele inspectie die voor onder water gelegen delen met een onderwaterdrone wordt uitgevoerd. Met een IBOR-schouw wordt gekeken wat de huidige beeldkwaliteit is.

De inspecties worden planmatig uitgevoerd en geven een goed beeld van de toestand waarin een oeverconstructie verkeert. Op basis van de inspecties worden de oeverconstructies in kwaliteitsklassen ingedeeld. Afhankelijk van de kwaliteitsklasse kan risicogestuurd vaker een inspectie en conditiemeting uitgevoerd worden. NB: deze werkwijze geldt alleen voor oevers met een constructie, zoals damwand, beschoeiing, stortsteen, etc. Het kan ook zijn dat de constructie alleen onder water aanwezig is met daarboven een natuurlijk talud.

3.6.2 Gegevens

We gebruiken de gegevens over slibdikte om te bepalen op welk moment we beheer en onderhoud uit moeten voeren. Daarnaast geven de gegevens over slibdikte ons inzicht in het functioneren van het watersysteem. Gegevens over de slibdikte en bijbehorende klasse-indeling van een watergang is opgenomen in een overzichtstabel waarin alle watergangen in staan, die in beheer zijn van de gemeente. Gegevens over de conditie van oeverconstructies wordt bijgehouden in een tabel. De gegevens worden gebruikt voor het plannen van onderhoud als de minimale toestand voor beeldkwaliteit of technische toestand wordt onderschreden of dreigt te onderschrijden. De ecologische parameters worden bijgehouden op een veldkaart. Wens is om deze op korte termijn om te zetten naar een app zodat ecologische waarden bij/na een veldbezoek eenvoudig verwerkt kunnen worden.

3.7 Waterkwaliteit

De waterkwaliteit in stedelijk gebied is de verantwoordelijkheid van de waterschappen. Op dit moment worden door de waterschappen beperkte metingen uitgevoerd met betrekking tot waterkwaliteit binnen stedelijk gebied. Voor zover wij weten betreft dit uitsluitend het Drentsche Aa-systeem. Omdat

33

wij wel behoefte hebben aan inzicht in waterkwaliteit blijven we hierover actief in gesprek met de waterschappen.

3.7.1 Metingen

Op dit moment voeren we gezamenlijk met het waterschap metingen uit én houden we zelf een aantal parameters bij die een directe relatie hebben met het rioolstelsel (afvalwater). Een overstorting vanuit een gemengd rioolstelsel kan grote invloed hebben op de kwaliteit van oppervlaktewater, bijvoorbeeld in stadsvijvers. Met name het zuurstofgehalte kan daardoor snel dalen met vissterfte als gevolg. Om zicht te hebben op de waterkwaliteit is er behoefte aan inzicht in het moment waarop een riooloverstort in werking treedt. Dit bepalen we aan de hand van de niveaumeting (m NAP) in de rioolgemalen. Na een overstortgebeurtenis voeren we handmatig zuurstofmetingen uit in de betreffende watergang om te bepalen of aanvullende maatregelen (zoals doorspoelen) noodzakelijk zijn om de waterkwaliteit te verbeteren en vissterfte te voorkomen/beperken. Gezamenlijk met waterschap Hunze en Aa’s voeren we ecoscans uit. Hierbij worden de ecologische condities van vijvers volgens een vaste methodiek (Ebeo-stad) in beeld gebracht. Bij een ecoscan worden onder andere de fysische chemie, inrichting water, inrichting oever en natuurbeleving in beeld gebracht. Op basis van deze waarnemingen worden volgens vast systeem (waarderings)punten toegekend. De rapportage geeft indicaties voor oplossingen of nader onderzoek.

Het is de taak van het waterschap om ecoscans uit te (laten) voeren en we sluiten aan bij hun planning. Onze voorkeur gaat uit naar het jaarlijks onderzoeken van een wisselende selectie van watergangen, zodat we gemiddeld elke 5 jaar de aangewezen watergangen onderzoeken. Dit geeft ons een goede indicatie van de actuele conditie (verbetering/verslechtering) van het ecosysteem en de algehele ecologische robuustheid van het watersysteem en de waterkwaliteit. Het is de taak van het waterschap om de concentratie van alle prioritaire stoffen uit de Europese Kaderrichtlijn water te meten. Dit gebeurt nu niet voor stedelijk water. We blijven in gesprek met het waterschap over hun taak.

3.7.2 Gegevens

Een overstortgebeurtenis wordt zo snel mogelijk (liefst gedurende overstorting) gedeeld met medewerkers die verantwoordelijk zijn voor waterkwaliteit. De wens bestaat om een product te maken waarop overstorten op kaart zijn weergegeven waarbij capaciteit is gekoppeld aan gegevens over het weer en de (te verwachten) overbelasting van de overstort. De zuurstofmetingen van de watergangen, zowel gekoppeld aan overstortgebeurtenissen als reguliere metingen, zijn opgenomen in een Excel-bestand. De wens bestaat om een app te maken waarin gegevens met betrekking tot waterkwaliteit (zoals zuurstofgehalte en doorzicht) eenvoudig geregistreerd kan worden.

4 Financiering Het meten en monitoren aan het (afval)watersysteem wordt gefinancierd vanuit de rioolheffing. In de kostendekkingsberekening bij PWR 2026-3031 is budget opgenomen voor uitvoer van de metingen.

34

Bijlage 1 – Overzichtstabel meten en monitoren

35

nr 1a

Onderdeel Hoofdgemaal op persleiding *

Parameter debiet meting in m3/uur

Methode van meten Continu met debietmeter

1b

Hoofdgemaal - opvoer *

debiet meting in m3/uur

Continu met debietmeter

1c

Tunnelgemaal *

debiet meting in m3/uur

Continu met debietmeter

1d

Randvoorziening *

debiet meting in m3/uur

Continu met debietmeter

3 Hoofdgemaal (op persleiding), Tunnelgemaal * druk meting

Continu met drukmeter in persleiding bij gemaal

4 Hoofdgemaal, Tunnelgemaal, Randvoorziening, Niveau meting put in meters Stuw *

Continu met sensor

5 Hoofdgemaal, Tunnelgemaal, Randvoorziening, Niveau meting put in m NAP Stuw * (relatie met riooloverstort)

Continu met sensor

6 Hoofdgemaal, Randvoorziening, Stuw *

Op basis van 'niveau meting in put in m NAP' Signaleren bij niveau overstortmuur Analyse gegevens 'overstortmeting in m NAP' Analyse gegevens 'overstortmeting in m NAP' Op basis van 'niveau meting in put in meters' Signaleren bij inslagpeil Melding in logboek Op basis van 'niveau meting in put in meters' Signaleren bij inslagpeil Melding in logboek Op basis van 'niveau meting in put in m NAP' Signaleren bij inslagpeil Op basis van 'niveau meting in put in m NAP' Signaleren bij uitslagpeil Instelling stand schuif obv % tov volledige gesloten Niveau schuif (in %)

overstort meting in m NAP

7 Hoofdgemaal, Randvoorziening, Stuw * aantal overstorten 8 Hoofdgemaal, Randvoorziening, Stuw * duur van overstorten 9 Hoofdgemaal, Tunnelgemaal, Randvoorziening inslagpeil in meters * 10 Hoofdgemaal, Tunnelgemaal, Randvoorziening uitslagpeil in meters * 11 Hoofdgemaal, Tunnelgemaal, Randvoorziening inslagpeil in mNap * 12 Hoofdgemaal, Tunnelgemaal, Randvoorziening uitslagpeil in mNap * 13 Randvoorziening, Hoofdgemaal, Stuw * % van schuif open

14 Randvoorziening, Hoofdgemaal, Stuw *

% van schuif gesloten

Instelling stand schuif obv % tov volledige gesloten Niveau schuif (in %)

Detailniveau/Betrouwbaarheid Frequentie registratie: bij variatie in waarde In nabewerking: 1 keer per minuut ** en cummulatief m3 per uur Nauwkeurigheid: conform norm BRL Frequentie registratie: bij variatie in waarde In nabewerking: 1 keer per minuut ** en cummulatief m3 per uur Nauwkeurigheid: conform norm BRL Frequentie registratie: bij variatie in waarde In nabewerking: 1 keer per minuut ** en cummulatief m3 per uur Nauwkeurigheid: conform norm BRL Frequentie registratie: bij variatie in waarde In nabewerking: 1 keer per minuut ** en cummulatief m3 per uur Nauwkeurigheid: conform norm BRL Frequentie registratie: bij variatie in waarde In nabewerking: 1 x per minuut ** Nauwkeurigheid: conform norm BRL Locatie: minimaal 1 meetpunt per stuw/bemalingsgebied Frequentie (registratie): 1 keer per minuut Nauwkeurigheid: bandbreedte 6 cm (+/- 3 cm) Locatie: minimaal 1 meetpunt per stuw/bemalingsgebied Frequentie (registratie): 1 keer per minuut Nauwkeurigheid: bandbreedte 6 cm (+/- 3 cm) -

urgentie hoog

-

laag laag midden

-

midden

-

laag

-

laag

-

midden

-

midden

midden

hoog

laag

laag

hoog

laag

laag

36

nr

Onderdeel 15 Randvoorziening, Hoofdgemaal, Stuw *

Parameter Actuele schuif stand

Methode van meten Continu met sensor Druk opnemers voor en na schuif (bij Auma)

16 Hoofdgemaal, Tunnelgemaal *

niveau meting (in cm)

Continu met sensor

niveau meting (in m NAP)

Continu met sensor

16a Randvoorziening, Stuw *

Detailniveau/Betrouwbaarheid Frequentie registratie: bij variatie in waarde In nabewerking: 1 keer per minuut ** Nauwkeurigheid: cnform norm BRL Locatie: minimaal 1 meetpunt per stuw/bemalingsgebied Frequentie (registratie): 1 keer per minuut Nauwkeurigheid: bandbreedte 6 cm (+/- 3 cm) Locatie: minimaal 1 meetpunt per stuw/bemalingsgebied Frequentie (registratie): 1 keer per minuut Nauwkeurigheid: bandbreedte 6 cm (+/- 3 cm) Frequentie registratie: bij start en stop van pomp In nabewerking: draaiuren berekenen Nauwkeurigheid: conform norm BRL

urgentie laag

midden

laag

17 Hoofdgemaal, Tunnelgemaal, Randvoorziening, draai uren per dag Minigemaal *

Continu met sensor

18 Hoofdgemaal, Tunnelgemaal, Randvoorziening, draaiuren totaal Minigemaal * 19 Hoofdgemaal, Tunnelgemaal, Randvoorziening, starts per dag Minigemaal * 20 Hoofdgemaal, Tunnelgemaal, Randvoorziening, starts totaal Minigemaal * 21 Randvoorziening met spoelklep aantal start spoelklep 1

Berekening op basis van 'draaiuren per dag'

-

laag

Berekening op basis van 'draaiuren per dag'

-

laag

Berekening op basis van 'draaiuren per dag'

-

laag

Continu met sensor

Frequentie registratie: bij start opening spoelklep In nabewerking: aantal berekenen Nauwkeurigheid: conform norm BRL

laag

22 Randvoorziening met spoelklep

Continu met sensor

Frequentie registratie: bij start opening spoelklep In nabewerking: aantal berekenen Nauwkeurigheid: conform norm BRL

laag

23 Hoofdgemaal, Tunnelgemaal, Randvoorziening, stroom verbruik KWh per dag Stuw, Minigemaal *

Berekening op basis van 'draaiuren per dag' en vermogen pomp (door sensor met KWh meter)

-

midden

24 Hoofdgemaal, Tunnelgemaal, Randvoorziening, stroom verbruik KWh totaal Stuw, Minigemaal *

Berekening op basis van 'draaiuren per dag' en vermogen pomp (door sensor met KWh meter)

-

laag

25 Hoofdgemaal, Tunnelgemaal, Randvoorziening, net spanning Stuw, Minigemaal *

Continu met sensor

Frequentie registratie: bij afwijking in netspanning Melding: als stroom is weggevallen Nauwkeurigheid: conform norm BRL

hoog

aantal start spoelklep 2

midden

26a Hoofdgemalen, Tunnelgemaal

Netwerk GPRS signaal

Continu met sensor

Frequentie registratie: bij afwijking in signaalsterkte Melding: als signaal is weggevallen Nauwkeurigheid: conform norm BRL

hoog

26b Randvoorziening, Stuw, Minigemaal

Netwerk GPRS signaal

Continu met sensor

Frequentie registratie: bij afwijking in signaalsterkte Melding: als signaal is weggevallen Nauwkeurigheid: conform norm BRL

midden

Technische toestand

Visuele inspectie Registratie in SAM

Conform inspectie standaard

hoog

27 Alle rioolgemalen, stuwputten en AUMA’s

37

nr

Onderdeel 28 Alle wadi's

29 Alle bodempassages

30 Alle helofytenfilters 31 Alle dynamische berging (stormharvester) 32 Alle dynamische berging (stormharvester) 33 Grondgebied gemeente (geen vlakdekkend meetnet nodig) 34 Gebieden gevoelig voor droogte

Parameter Conform specifiek B&O-plan, bijvoorbeeld verontreiniging of doorlatendheid toplaag Conform specifiek B&O-plan, bijvoorbeeld verontreiniging of doorlatendheid toplaag Geen meting noodzakelijk Waterstanden in dynamische berging in m NAP Neerslagvoorspellingen Grondwaterstand Grondwaterstand in m NAP

35 Natuurgebieden (zoals Lariksbos, Vredeveld, Grondwaterstand in m NAP Valkenstein, Pittelose park, Boskamp, Baggelhuizerplas, arboretum (bij golfbaan), Landjes) 36 Projecten tbv herinrichting en/of Grondwaterstand rioolvervanging 37 Locaties verdacht op mogelijke verontreiniging Grondwaterverontreiniging

Methode van meten Conform B&O-plan

Detailniveau/Betrouwbaarheid Conform B&O-plan

urgentie laag

Conform B&O-plan

Conform B&O-plan

laag

Continu met sensor

extern

laag laag

Continu met sensor

extern

laag

Continu mbv sensor, zowel boven als onder leemlaag Frequentie registratie: 1 x per uur Nauwkeurigheid: afwijking < 1cm Continu mbv sensor Frequentie registratie: 1 x per uur Nauwkeurigheid: afwijking < 1cm Continu mbv sensor Frequentie registratie: 1 x per uur Nauwkeurigheid: afwijking < 1cm

midden

Continu mbv sensor (jaar voor start tot jaar na afronding) Bemonstering water obv verontreiniging

midden

38 Nabij drainagesysteem

Grondwaterstand

Continu mbv sensor (gedurende onderzoeksperiode)

39 Vrijverval riolering

Schade aan riolering

Camera inspectie riolering - planning obv functie, eerder geconstateerde schade en klachten

39a Overstortputten

Technische toestand

Visuele inspectie op schade, lekkages en vervuiling

39b Kruisingsputten

Technische toestand (lekkage)

40 Oppervlaktewatersysteem (incl. RWA-riool)

Waterpeilen in m NAP

41 Duikers

Debiet in m3/uur

41a Duikers (onder hoofdwegen)

Technische toestand

Frequentie registratie: 1 x per uur Nauwkeurigheid: afwijking < 1cm Onderzoeksmethode afhankelijk van verwachte verontreiniging Frequentie registratie: 1 x per uur Nauwkeurigheid: afwijking < 1cm obv norm

Frequentie registratie: risicogestuurd Nauwkeurigheid: obv norm vrijvervalriolering Camera inspectie riolering om lekkage van afvalwater obv norm op te sporen - planning obv eerder geconstateerde schade en klachten Continu mbv sensor (8-10 maanden per Frequentie registratie: 1 keer per minuut watersysteem) Nauwkeurigheid: bandbreedte 6 cm (+/- 3 cm) Continu mbv sensor (8-10 maanden per Frequentie registratie: 1x per minuut watersysteem) Nauwkeurigheid: tussen 5 - 10% Visuele inspectie mbt camera Frequentie registratie: risicogestuurd Nauwkeurigheid: obv norm vrijvervalriolering Tijdsduur van overstortgebeurtenis (tijdens Frequentie registratie: tijdsduur van gebeurtenis) overstortgebeurtenis (start en stop) In nabewerking: bepalen volume door debiet * duur Nauwkeurigheid tijdsduur: 5-10 minuten

42 Overstort (als extra inzicht wenselijk is)

Volume

43 Bosbeek

Waterpeilen in m NAP

Continu mbv sensor (vast meetpunt)

44 Neerslagmeting - vaste locatie

Neerslag in mm

Continu met neerslagmeter

Frequentie registratie: 1 keer per minuut Nauwkeurigheid: bandbreedte 6 cm (+/- 3 cm) Frequentie registratie: 1 keer per 5 minuten Nauwkeurigheid: 2 mm per neerslaggebeurtenis

midden midden

midden midden hoog

laag laag

hoog hoog laag laag

hoog laag

38

nr

Onderdeel 45 Neerslagmeting - projectmatig

Parameter Neerslag in mm

46 Randvoorziening

Detailniveau/Betrouwbaarheid Frequentie registratie: 1 keer per minuut Nauwkeurigheid: 2 mm per neerslaggebeurtenis

urgentie hoog

Waterstand bovenstrooms van bak in m Continu mbv sensor NAP Slibdikte Peilen in raaien of rasters - risicogestuurd obv slibdikte (minimaal 1 x per 9 jaar) Waterbodemkwaliteit Bemonstering voorafgaand aan baggerwerkzaamheden Conditiemeting Visuele inspectie Foutaansluiting Op basis van resulaat rioolinspecties (vervuiling in RWA) & draaiuren gemaal (regenwater op DWA)

Frequentie: bij variatie in waarde Nauwkeurigheid: bandbreedte 6 cm (+/- 3 cm) conform SIKB richtlijn 2501

laag

obv norm

hoog

obv NEN 2767 -

midden laag

50 Watergangen met riooloverstort 51 Watergangen met riooloverstort (aantal vaste meetpunten)

Vissterfte Zuurstofgehalte

Visueel (na in werking treding riooloverstort) Handmatig (door beheeradvisuer vijvers, oevers en groen)

nvt Frequentie registratie: gekoppeld aan nvt overstortfrequentie op die locatie. Na overstorting meerdere keren meten Nauwkeurigheid: weers- en tijdsafhankelijk, regulier meten is van belang om afwijkingen te herkennen

52 Watergangen (specifieke locaties met ijzerhoudend water)

Doorzicht

Handmatig (door beheeradvisuer vijvers, oevers en groen)

Frequentie registratie: Eerste jaar uitgebreid meten laag (qua locatie en frequentie), daarna bepalen beste meetfrequentie Nauwkeurigheid: standaardbepaling met secchi-schijf

53 Watergangen (cyclisch)

Ecoscans

Periodiek (jaarlijks bij wisselende selectie van watergangen) Gezamenlijk met waterschappen

Volgens standaard EBeoStad-methodiek

47 Waterbodem (watergangen in beheer van gemeente) 48 Waterbodem (watergangen in beheer van gemeente) 48a Oevers 49 Gescheiden riolering

Methode van meten Continu met neerslagmeter

midden

midden

* in 'overzicht aansluitingen gemalen' is per object aangegeven welke metingen wel/niet uitgevoerd moeten worden ** Voorkeur voor registratie 1x per minuut en bij variatie, mits doelmatig (financieel en technisch) *** relatie met oppervlaktewater

39

mei ’25, Gemeente Assen info@assen.nl 140592 www.assen.nl

40

Bijlage 4 Oppervlakkige bergingsvoorzieningen

41

Beheer en onderhoud oppervlakkige bergingsvoorzieningen

Versie 01 / april 2025

42

1. Gebruik en leeswijzer In gemeente Assen liggen diverse voorzieningen waarin wij tijdelijk water bergen. Dit zijn bijvoorbeeld vijvers, kratten, maar ook wadi’s en zaksloten. Dit document beschrijft hoe wij het beheer en onderhoud van de wadi’s en zaksloten gaan uitvoeren, de oppervlakkige bergingsvoorzieningen. Er is gekozen om alleen de wadi’s en zaksloten op te nemen omdat deze qua functioneren, maar ook kans op vervuiling redelijk gelijk zijn. En daarmee wordt ook het beheer vergelijkbaar. Voor andere voorzieningen in het watersysteem is het beheer en onderhoud al duidelijk. Voor het beheer en onderhoud (b&o) wordt onderscheid gemaakt tussen het bovengrondse en ondergrondse deel. Het bovengrondse deel gaat voornamelijk over de uitstraling en daarmee de type begroeiing. Ondergronds gaat het om drainage en riool, maar ook doorlatendheid van de bodem en mogelijke accumulatie van verontreinigingen.

Leeswijzer

In hoofdstuk 2 worden de classificatie van de verschillende voorzieningen beschreven. Dit gaat in op het bovengrondse, uitstraling, maar ook het verschil in het ondergrondse deel, hydraulische werking. Hoofdstuk 3 gaat in op het daadwerkelijke onderhoud. En als laatste gaat hoofdstuk 4 in op hoe we data t.a.v. wadi’s gaan beheren, basis registratie (locatie en afmeting) maar ook de procesregistratie (o.a. classificatie en meetresultaten).

43

2.

Types oppervlakkige bergingsvoorzieningen

Binnen gemeente Assen worden alle oppervlakkige bergingsvoorzieningen geclassificeerd op basis van de uitstaling en geclassificeerd op hydraulisch functioneren. Voor de uitstraling zijn de volgende klassen: A. Gras wadi B. Kruidenrijke wadi C. Wadi met beplanting D. Wadi met bomen E. Speelwadi F. Wadi met halfverharding G. Zaksloot H. Technische bodempassage en helofytenfilter Voor de hydraulische werking zijn er drie klassen: 1 Berging, infiltratie en afvoer 2 Tijdelijk berging en afvoeren 3 Berging en infiltratie Als voorbeeld, de wadi in de Lariks uit onderstaand figuur is een type A1, basis wadi met berging, infiltratie en afvoer.

44

2.1 Uitstraling A. Gras wadi Onderdeel Functies Inpassing Type begroeiing Toevoer water Afvoer water Maximale waterdiepte Taluds Beeld

Berging en infiltratie van water Minimale afmetingen i.v.m. beperkte ruimte Gras Bij voorkeur over maaiveld of via een aanvoerleiding vanaf dakafvoer of straatkolk Infiltratie in bodem Overschot aan water voert via slokop constructie af naar oppervlaktewater of hemelwaterriool 30 cm Steil talud (1:3)

45

B. Kruidenrijke wadi Onderdeel Functies Inpassing Type begroeiing Toevoer water Afvoer water Maximale waterdiepte Taluds Beeld

- Berging en infiltratie van water - (Vergroting) biodiversiteit Op alle locaties mogelijk Inheems (bloemrijk) kruidenmengsel Bij voorkeur over maaiveld of via een aanvoerleiding vanaf dakafvoer of straatkolk Afstroming naar grotere groenzone waarin water kan worden geborgen en kan infiltreren in de bodem Indien niet mogelijk: afvoer zoals bij type A 30 cm n.v.t.

46

C. Wadi met beplanting (geen bomen) Onderdeel Functies Inpassing Type begroeiing Toevoer water Afvoer water Maximale waterdiepte Taluds Beeld

- Berging en infiltratie van water - (Vergroting) biodiversiteit Op alle locaties mogelijk Struiken, (vaste) planten of bollen die geschikt zijn voor in wadi conform vooraf ontworpen beplantingsplan Bij voorkeur over maaiveld of via een aanvoerleiding vanaf dakafvoer of straatkolk Afstroming naar grotere groenzone waarin water kan worden geborgen en kan infiltreren in de bodem Indien niet mogelijk: afvoer zoals bij type A 30 cm n.v.t.

47

D. Wadi met bomen Onderdeel Functies Inpassing Type begroeiing Toevoer water Afvoer water Maximale waterdiepte Taluds Beeld

- Berging en infiltratie van water - (Vergroting) biodiversiteit - Sparen bestaande beplanting Op locaties waar bestaande bomen gespaard moeten worden of waar gekozen wordt voor inrichting met nieuwe bomen - Inheems bloemrijk kruidenmengsel of gras - Bestaande bomen op eiland/heuvel binnen wadi - Nieuwe bomen op bodem van wadi Bij voorkeur over maaiveld of via een aanvoerleiding vanaf dakafvoer of straatkolk Afstroming naar grotere groenzone waarin water kan worden geborgen en kan infiltreren in de bodem Indien niet mogelijk: afvoer zoals bij type A 30 cm n.v.t.

48

E. Speelwadi Onderdeel Functies Inpassing Type begroeiing

Toevoer water Afvoer water Maximale waterdiepte Taluds Beeld

- Berging en infiltratie van water - Spelen In woonwijken of op andere locaties waar waterberging gecombineerd kan worden met spelen - Gras ter plaatse van speelelementen (i.v.m. onderhoud) - Inheems bloemrijk kruidenmengsel of extensief beheerd gras in overig deel van wadi - Bestaande of nieuwe bomen indien dit gecombineerd kan worden met spelen Bij voorkeur over maaiveld of via een aanvoerleiding vanaf dakafvoer of straatkolk Infiltratie in bodem Overschot aan water voert via slokop constructie af naar oppervlaktewater of hemelwaterriool 30 cm Flauw i.v.m. beloopbaarheid

49

F. Wadi met halfverharding Onderdeel Functies Inpassing Type begroeiing Toevoer water Afvoer water Maximale waterdiepte Taluds Beeld

Berging en infiltratie van water Op locaties met minder geschikte groeiomstandigheden voor beplanting - Halfverharding of grind - Halfverharding gecombineerd met gras of kruidenmengels of beplanting Bij voorkeur over maaiveld of via een aanvoerleiding vanaf dakafvoer of straatkolk Infiltratie in bodem Overschot aan water voert via slokop constructie af naar oppervlaktewater of hemelwaterriool 30 cm Flauw talud ivm stabiliteit halfverharding

50

G. Zaksloot Onderdeel Functies Inpassing Type begroeiing Toevoer water Afvoer water Maximale waterdiepte Taluds

Berging en infiltratie van water Langs wegen - gras Bij voorkeur over maaiveld of via een aanvoerleiding vanaf dakafvoer of straatkolk Infiltratie in bodem Optioneel: overschot aan water voert via slokop constructie af naar oppervlaktewater 100 cm, afhankelijk van grondwaterstand Steiler talud i.v.m. ruimtebeslag (bij voorkeur niet steiler van 1:2 i.v.m. afkalving en schades)

Beeld

51

H.

Technische bodempassage en helofytenfilter

Deze voorzieningen hebben hun eigen beheer en onderhoudsplan! Onderdeel Functies Inpassing Type begroeiing Toevoer water Afvoer water Maximale waterdiepte Taluds Beeld

Berging en zuivering van water Locaties waar zuivering van afstromend water noodzakelijk is Gras/ kruiden of helofyten Via watergangen of regenwaterriool Via filter afvoeren naar watergang Afhankelijk van type filter, dient gespecialiseerd bureau ontwerp van te maken Afhankelijk van type filter, dient gespecialiseerd bureau ontwerp van te maken

Elk helofytenfilter heeft zijn eigen uitstraling, op de foto staat het filter bij de EntreeZone

52

2.2 Hydraulisch functioneren Door de ondergrond in Assen, de storende leemlaag, is het volledig infiltreren in de bodem niet mogelijk. De oppervlakkige bergingsvoorzieningen die in Assen liggen en worden aangelegd moeten (in principe) allemaal voorzien worden van een ledigingsvoorziening.

1. Berging, infiltratie en afvoer Onder deze klasse vallen de meeste voorzieningen van Assen. Het water wordt oppervlakkig (bijvoorbeeld een goot, maar ook via het gras is mogelijk), of via een regenwaterriool naar de berging geleid en vervolgens in de wadi geborgen. Onder de voorziening ligt een drainage die het water vertraagd afvoert naar het regenwater riool of oppervlakte water. Meestal zijn deze voorzieningen ook voorzien van een slokop, deze functioneert als overloop om te voorkomen dat de voorziening te vol raakt en overstroomt. Deze voorzieningen dienen binnen 24 uur weer leeg te zijn.

53

2. Tijdelijk berging en afvoer Enkele voorzieningen zijn ingericht als tijdelijke buffer voor het regenwaterriool. Als door hevige neerslag het regenwaterriool overbelast dreigt te worden en de afvoer en bergingscapaciteit van het riool is te klein, kan het water naar een verlaging in het maaiveld stromen. Deze voorzieningen worden dus alleen gebruikt bij hevig neerslag en zodra het riool het water weer kan verwerken zullen deze voorzieningen ook direct weer leeg lopen.

3. Berging en infiltratie

Als laatste is er de klasse berging en infiltratie. Bij deze voorzieningen ligt er geen drainage onder de voorziening. Al het water dat de voorziening instroomt, via een riool of via het maaiveld, moet infiltreren in de bodem. Voorbeelden in Assen zijn wadi’s die alleen bij zeer hevig neerslag worden benut, indicatief minder vaak dan eens per 5 jaar.

54

3.

Beheer en onderhoud

Het beheer en onderhoud van een oppervlakkige bergingsvoorzieningen kent vier aspecten: Preventief onderhoud zoals grasmaaien, het reinigen van de slok-op’s en de aanvoergoten van het regenwater, en de eventueel aanwezige drain(s) doorspuiten. Regelmatige visuele inspecties waarmee de toestand van de voorzieningen in de gaten wordt gehouden. Hierdoor is eventueel bijstelling van het preventief onderhoud mogelijk. Ook kan blijken dat direct moet worden ingegrepen door correctief onderhoud uit te voeren. Correctief onderhoud, bijvoorbeeld het herstellen van beschadigingen aan de grasmat, het verwijderen van vuil of slib of een niet goed functionerende slokop herstellen. Monitoren van het functioneren van de wadi. Niet alle aspecten zijn bij een visuele inspectie waarneembaar, zoals de doorlatendheid van de bodem en de bodem- en grondwaterkwaliteit. Hiervoor is het nodig om met enige regelmaat nader onderzoek uit te voeren.

55

3.1 Preventief onderhoud Groenbeheer

Een gezonde vegetatie is zeer belangrijk voor een open bodem. Door deze open bodemstructuur kan water infiltreren door de toplaag. Daarom dienen de volgende werkzaamheden uitgevoerd te worden:  

Twee keer per jaar, gedurende de herfst, bladeren verwijderen. Daarmee voorkom je dichtslibben Twee keer per jaar zwerfvuil verwijderen ter voorkoming van verontreiniging.

Afhankelijk van de maaifrequentie dient het gras wel of niet afgevoerd te worden. Bij met gras ingezaaide wadi’s die eens in de twee weken gemaaid worden, mag het gras dan blijven liggen. Is de maaifrequentie lager, dan dient het gras afgevoerd te worden. Kruidenrijke wadi’s moeten 2x per jaar tot minimaal 1x per 2 jaar gemaaid worden. Het restmateriaal moet af gevoerd worden. Risico bij minder frequent maaien is dat de vegetatie plat kan slaan, hierdoor kan de vegetatie de bodem afsluiten. Alleen maaien als het minimaal drie dagen niet geregend heeft. Als de bodem te nat is zorgen de machines voor te veel verdichting van de bodem.

Infrabeheer  

Eén a twee keer per jaar de slokoppen en spuwers ledigen, gelijk aan kolken reinigen Eén keer per 5 jaar de drainage schoon spoelen.

56

3.2 Visuele inspecties Groenbeheer   

1 keer per jaar in groeiseizoen afsterven begroeiing beoordelen. o Bij constatering afsterving opnieuw inzaaien en mogelijk de bodemconditie verbeteren. (Maatregel staat bij 3.3) Afname berging door slibafzetting of ander oorzaken (bijvoorbeeld illegale grond storting). Als de bodem 5 tot 10 cm hoger ligt dient deze toplaag afgenomen te worden. (zie correctief onderhoud en monitoren) De hoeveelheid houtopslag jaarlijks beoordelen en strikt beperkt houden; een overmaat aan blad in de wadi (ook van omringende bomen) moet worden beperkt.

Infrabeheer 

Inspectie van de (drainage)leidingen uitvoeren als er problemen vermoed worden (risico gestuurd beheer).

57

3.3 Correctief onderhoud Groenbeheer 

Indien bij visuele inspectie afsterven van de begroeiing is geconstateerd moet de begroeiing worden vervangen. Tevens moet beoordeeld worden of de bodemgesteldheid niet de oorzaak van het afsterven is. Als dat zo is eerst de bodemgesteldheid verbeteren en dan pas herplanten/ zaaien.

Infrabeheer 

    

Bij beschadiging van de drainage de drainage lokaal repareren. o Bij te veel beschadigingen en/ of reparaties dient de drain geheel vervangen te worden. Daar waar de drainage is gerepareerd draineert de leiding niet meer o Aandacht voor herstel opbouw grondlagen boven drain en drainkoffer rond drain Bij beschadiging instroomvoorziening, deze repareren Bij beschadiging slokop, deze repareren Herstellen berging door verwijderen slib depositie/ andere vormen van bodemaanwas Verwijderen slib/ grond van bodem bij te sterke aangroei, zie monitoren Vervangen toplaag bij te grote vervuiling, zie monitoring

58

3.4 Monitoren Bedrijfsbureau

Het monitoren van de oppervlakkige bergingsvoorzieningen wordt verzorgd door het bedrijfsbureau. 

Eens per vijf jaar moet de kwaliteit van de bodem, grond- en drainagewater met bepaald worden. Dit kan met een handheld XRF (X-ray Fluoresence)-meter. o Vooral bij de instroompunten worden hogere concentraties verontreinigingen verwacht. o Ingrijpmaatstaf: hoger dan wettelijke normering In het eerste jaar oplevering en daarna eens per 5 jaar doorlatendheid meten door middel van de dubbele-ringinfiltrometer-methode o Ook meten als visueel geconstateerd wordt dat een voorziening te lang vol water blijft staan. o Ingrijpmaatstaf: ledigingstijd > 48h Eens per 10 jaar afname berging door slibafzetting bepalen (bodemhoogte inmeten) o De vorming van dergelijke afzetting neemt heel wat tijd in beslag, omdat de gegenereerde slibvolumes erg gering zijn. Deze ruiming zal dus om de ca. 5 à 10 jaar uitgevoerd moeten worden.

59

4.

Gegevensbeheer

Het gegevensbeheer bestaat uit het registreren van de ligging van de oppervlakkige bergingsvoorzieningen en bijbehorende (ondergrondse) voorzieningen. En uit het vastleggen van de meetresultaten van de monitoring.

Registratie fysieke kenmerken Ligging en oppervlak in BGT, hierbij wordt verschil gemaakt in de bodem en taluds. Gegevensbeheer van de leidingen worden geregistreerd in Brutis.

Registratie monitoringen In GEO-portaal worden de rapportages van de onderzoeken vastgelegd per wadi. Hierdoor zijn de rapportages goed terug te vinden en centraal vastgelegd. - Koppeling obv BGT objectnummer Inspecties worden, net als bij riolering, geregistreerd in Brutis.

60

5. Aandachtspunten ontwerp Put/toegang tot drain moet op maaiveld niveau zijn en moet bereikbaar zijn voor een voertuig (auto of tractor) met reinigingshaspel voor het spoelen van de drainage. Er mogen geen scherpe bochten en knikken in de drainage zitten. Indien dit niet te voorkomen is moet een getrokken bocht toegepast worden.

61

mei ’25, Gemeente Assen info@assen.nl 140592 www.assen.nl

62

Bijlage 5 Waterfunctiekaart

63

BIJLAGE 9 OVERZICHTSKAART WATERFUNCTIES

Legenda Kanalen_vaarwater Stedelijkwater Natuurlijk_stedelijkwater Natuurwater Recreatiewater Bermsloten_landbouwwater Geen

64

Bijlage 6 Overzicht overstorten

65

66

Bijlage 7 Participatieverslag

67

Participatieverslag stadspanel en jongerenpanel

68

PARTICIPATIEVERSLAG Tot welk project behoort dit verslag Programma Water en Riolering

Projectleider Jody Hofstede

Doel van de participatie Met deze vragenlijst willen we ontdekken of de inwoner van de gemeente wateroverlast heeft gehad. En welke wateroverlast zij acceptabel vinden. Daarnaast zijn we benieuwd of ze zelf al maatregelen nemen of van plan zijn maatregelen te nemen tegen deze problemen.

Wat waren de kaders van de participatie Vragen middels een digitale enquête met het stadpanel en jongerenpanel

Samenwerking Inwoners

Korte samenvatting over de samenwerking 1648 leden van de stadspanel hebben de enquête ingevuld. 238 leden van het jongerenpanel hebben de enquête ingevuld.

Doelgroepen Stadspanel gemeente Assen. Gemeente Assen heeft twee digitale panels: het jongerenpanel en het stadspanel. Hier kan iedere inwoner van de gemeente Assen aan meedoen waarbij het jongerenpanel voor jongeren is en het stadspanel voor alle leeftijden. Elk lid van het panel krijgt een paar keer per jaar een korte vragenlijst over een actueel onderwerp in de stad. Met bijna 3.000 leden, in alle leeftijdsgroepen vanuit de hele gemeente, geven de panels een goed beeld van de mening van inwoners van de stad. De panels zijn alleen geen aselecte steekproef van alle inwoners. Elke inwoner kan lid worden van de panels. Daardoor zijn sommige groepen inwoners oververtegenwoordigd waardoor de panelonderzoeken niet representatief zijn voor de hele Asser bevolking. Dit neemt niet weg dat de panels zeer bruikbare instrumenten zijn om in korte tijd de mening van een grote groep inwoners van Assen te meten. De resultaten van de panelonderzoeken zijn daardoor een

69

PARTICIPATIEVERSLAG soort thermometer van wat er leeft in de stad, maar je kunt er geen wetenschappelijke conclusies uit trekken.

Communicatie Via de mail en digitale enquête van het stads- en jongerenpanel.

Bereik van Participatie Van de 2.837 stadspanelleden deden 1.648 mee aan dit onderzoek; dat is een respons van 58%. Van de 238 jongerenpanelleden deden er 34 mee, een respons van 14%.

Ingezette participatie Online enquete

Samenvatting van de reacties Zie rapport in bijlage. Enkele uitkomsten. • Bijna een kwart van de respondenten had het afgelopen jaar te maken met wateroverlast. • Bijna 6 op de 10 respondenten accepteren wateroverlast zolang het tussen de stoepranden blijft. • Bijna twee derde van de respondenten is bereid meer rioolheffing te betalen om wateroverlast te verminderen. • Ruim de helft van de respondenten vindt dat de gemeente zo snel mogelijk maatregelen tegen wateroverlast moet nemen. • Bijna twee derde van de respondenten heeft zelf maatregelen genomen om wateroverlast te verminderen en/of gaat dat (nog meer) doen.

Positieve en negatieve feedback Zie rapport in bijlage

Impact van de inbreng op het project/beleid De acceptatie van mate van wateroverlast van de panels worden meegenomen in de uiteindelijke afweging wat de acceptatie norm wordt. We gaan iets meer overlast accepteren (mits het water schoon is) Op welke manier we participatie van de burger in willen richten. Meer inzetten op advies hoe inwoners zelf iets kunnen doen op hun eigen perceel.

70

PARTICIPATIEVERSLAG Afwegingen, argumentatie Er zijn geen voorstellen gedaan in de enquêtes, er is opgehaald welke mate van overlast ze acceptabel vinden (dit is ook meegenomen in de koersbijeenkomst met de raad) en hoe ze staan ten opzichte van samenwerking en hoe de inwoner van Assen mee kan/ wil helpen bij het nemen van maatregelen.

Toekomstige betrokkenheid Bij de verdere uitwerking van het programma worden de panels niet meer betrokken.

Conclusie en aanbevelingen -

71

Participatieverslag stakeholders

72

PARTICIPATIEVERSLAG Tot welk project behoort dit verslag Programma Water en Riolering

Projectleider Jody Hofstede

Doel van de participatie Tijdens het opstellen van de klimaatadaptatievisie is een participatietraject doorlopen met de stakeholders. Deze stakeholders hebben we opnieuw benaderd om na te gaan of ze nog steeds hetzelfde erin staan ten aanzien van klimaatadaptatie. Er is bewust gekozen deze participatie klein te houden omdat ze al uitgebreid benaderd zijn bij het opstellen van de visies. En bij de klimaatdialoog, die op niet al te lange termijn moet gaan lopen, willen ze deze groep ook weer uitgebreider benaderen. Hieronder het begeleidend schrijven met de uitnodiging om mee te doen. Goedemiddag, We willen je vragen om ons te helpen bij het vormgeven van ons beleid voor wateroverlast. Wat hiervoor is gedaan In 2022 heb je meegedaan aan 1 of 2 werksessies over de visie Klimaatadaptatie. Tijdens deze sessies hebben we het gehad over belangrijke problemen en kwetsbaarheden. We bespraken ook de rol van jouw organisatie en de gemeente in het aanpakken van klimaatadaptatie. De resultaten van deze sessies hebben we gebruikt om de visie Klimaatadaptatie op te stellen. Dit gaan we nu doen Nu gaan we verder met het uitwerken van deze visie in een nieuw beleidsstuk: het Programma Water en Riolering (PWR). In dit programma staan maatregelen die de gemeente de komende jaren gaat nemen om wateroverlast en droogte te verminderen. Daarom willen we je een aantal vragen stellen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Assen&id=f7fa4e7e-3213-4a8e-baff-f9bd858d05f2