CConstaterende datAssen
Koppel je AI →
Document · PDF

7j. Transitievisie Warmte - bijlagen biomassa projectplan

Raadsvergadering 18 maart 2021, gemeente AssenBij agendapunt: Transitievisie Warmte9.052 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

6-11-2020

Bijlagerapport Energie uit bioafval Energiepotentie uit organische afval- en reststromen binnen de gemeente Assen

Gerbrand Eefting STAGIAIR TEAM REINIGING ENVIRONMENT & RESOURCE MANAGEMENT, ZUIDDEENSE UNIVERSITEIT, ESBJERG

Inhoudsopgave Afkortingen en begrippenlijst .................................................................................................................. 1 Eenheids- en conversietabellen .............................................................................................................. 2 1.0 Wet- en regelgeving .......................................................................................................................... 3 1.1 Thermochemische technieken ...................................................................................................... 3 1.2 biologische technieken .................................................................................................................. 4 2.0 Financieringsmogelijkheden.............................................................................................................. 5 3.0 Biomassa inventarisatie..................................................................................................................... 9 4.0 Verbranding ..................................................................................................................................... 10 5.0 Vergassing & Superkritische watervergassing.................................................................................

12 6.0 Pyrolyse ........................................................................................................................................... 15 7.0 Torrefactie ....................................................................................................................................... 18 8.0 Vergisting ......................................................................................................................................... 20 9.0 Overige technieken ......................................................................................................................... 23 10.0 Bedrijvenoverzicht......................................................................................................................... 24 11.0 Bronnenlijst ................................................................................................................................... 27

Figurenlijst Figuur 1 Processamenvatting verbranding............................................................................................ 10 Figuur 2 Processamenvatting Vergassing .............................................................................................. 12 Figuur 3 Processamenvatting Superkritische Watervergassing ............................................................ 12 Figuur 4 Processamenvatting pyrolyse.................................................................................................. 15 Figuur 5 Processamenvatting Torrefactie ............................................................................................. 18 Figuur 6 Processamenvatting Vergisting ............................................................................................... 20 Figuur 7 Processamenvatting Fermentatie ........................................................................................... 23 Figuur 8 Processamenvatting Compostering ........................................................................................ 23

Afkortingen en begrippenlijst Afkorting BG

Begrip Bevoegd gezag

Uitleg Burgemeester en wethouder van de desbetreffende gemeente waar een project gerealiseerd wordt. In sommige gevallen treden de Gedeputeerde Staten in plaats van burgemeester en wethouders waaronder ook in het geval van een energiecentrale.

Biochar

Is vergelijkbaar met actieve kool. Kan worden gebruikt als bodemverbeteraar of voor het opwekken van energie. Biochar wordt voornamelijk geproduceerd uit houtachtig bioafval. Een biobrandstof verkregen uit microbiële fermentatie. Kan worden gebruikt als alternatief voor andere fossiele brandstoffen. Een mix van voornamelijk methaan en koolstofdioxide. Komt voort uit vergisting en kan worden gebruikt voor het opwekken van energie of worden opgewerkt tot groen gas. Bijproduct van het vergistingsproces. Digestaat kan worden toegepast als bodemverbeteraar in de landbouw. Is het gehalte dat de basis vormt voor het uitrekenen van de energiepotentie. Het droge stofgehalte wordt bepaald door de bioafval thermisch te drogen voor een bepaalde tijd. Bioafval – verdampte water = droge stof gehalte. Verwijst naar het organische gedeelte van het huishoudelijke afval. Opgewerkt biogas met een hoger methaangehalte. Hierdoor heeft het dezelfde eigenschappen als aardgas. Een anorganische verbinding van zuurstof en koolstof die in de aardse atmosfeer voorkomt. Een koolwaterstof die het voornaamste bestandsdeel is van aardgas. Als broeikasgas is het 25 keer sterker dan koolstofdioxide. Het proces om het methaangehalte in het biogas te vergroten waardoor het opgewerkt wordt tot groen gas. Wordt gerekend in percentages van het droge stofgehalte.

Het verschil is dat er bij het organische droge stofgehalte de niet-organische stoffen (bijv. zand) niet zijn meegerekend.

Bioethanol

Biogas

Digestaat

DS

Droge stofgehalte

GFT

Groente-, fruit- en tuinafval Groen gas

CO₂

Koolstofdioxide

CH4

Methaan

Methanisatie

ODS

Organische droge stofgehalte

1

O&M kosten

Onderhouds- en beheerkosten

PH

Zuurgraad

Primaire energie

Pyrolyseolie

Synthesegas

Vollast-uren H2

Waterstof(gas)

WKK-installatie

Warmtekrachtkoppelingsinstallatie

Vaste en variabele kostenposten van het exploiteren van een bioafvalcentrale. Denk o.a. vergunningen, onderhoud, personeel etc. Geeft de zuurgraad van een substantie aan. De pH waarde van een neutrale waterige oplossing is op 7. Een pH waarde lager dan 7 geeft een hoge zuurgraad aan en een pH waarde hoger dan 7 een lage zuurgraad. Refereert aan de energie-inhoud van de bioafvalstromen voor verwerking. Door verwerking gaat een deel van de energie verloren. Biobrandstof die voortkomt uit pyrolyse. Kan worden gebruikt voor het opwekken van energie of toepassing in de chemische industrie. Een mix van methaan, waterstofgas en koolstofdioxide die kan worden opgewerkt en/of toegepast voor energieopwekking. Het aantal uren dat een installatie op vol vermogen energie produceert. Gas dat voorkomt uit vergassingstechnieken of fermentatie. Kan o.a. worden gebruikt als brandstof voor vervoermiddelen of voor het opwekken van warmte/ elektriciteit. Een WKK is een generator die wordt aangedreven door bijvoorbeeld een gasturbine op biogas waarmee zowel elektriciteit als warmte kan worden opgewekt.

Eenheids- en conversietabellen Eenheid Joule

Watt

Massa

Uitleg Joule is een eenheid die aangeeft hoeveel energie er nodig is om een object te verplaatsen met een kracht van 1 newton over een afstand van 1 meter. Watt geeft het vermogen aan en is opgebouwd uit een eenheid van tijd en energie. Een Watt is 1 joule per seconde. Dus 1 kilowattuur is 3.600 joule of 3,6 MJ. Een natuurkundige eenheid die de eigenschap van materie aanduidt in gewicht.

Basis 1 joule (J)

X1000 1 megajoule (MJ)

X1000 1 gigajoule (GJ)

1 watt (W)

1 kilowatt (KW)

1 megawatt (MW)

1 kilo (kg)

1 ton (ton)

1 kiloton (Kton)

2

1.0 Wet- en regelgeving 1.1 Thermochemische technieken 5.1.1 Afvalstoffen Voor de wet zijn veel van de brandstoffen geschikt voor thermochemische conversie bestempeld als “afvalstoffen”. Het activiteitenbesluit kent zijn eigen omschrijving van biomassa. Hieronder vallen onder andere A-hout, kurkafval, plantaardig afval uit de levensmiddelenindustrie en plantaardige landbouw en bosbouw materiaal. Houtsoorten als b- en c-hout vallen onder andere regels, omdat deze vaak behandeld zijn met chemische stoffen en dus schadelijke gassen uitstoten. Ondanks dat er voor de thermochemische conversie van afvalstoffen een vergunningsplicht is, geldt dit niet voor biomassa aangezien er hier sprake is van een nuttige toepassing.1

1.1.2 Wet Algemene Bepaling Omgevingsrecht (Wabo) Deze wet regelt de omgevingsvergunningen voor onder andere de bouw en de milieuaspecten van een bioafvalproject. Een omgevingsvergunning is nodig als een bedrijf of installatie veel energie verbruikt, luchtvervuiling en/of op een andere manier overlast veroorzaakt. Als vuistregel kan aangehouden worden dat een omgevingsvergunning door de provincie wordt verstrekt als het gaat om “RIE-bedrijven”, waaronder ook energiecentrales vallen. Benodigdheden bij de aanvraag van een omgevingsvergunning zijn onder andere een geurrapport en een luchtkwaliteitsonderzoek.2 Wat er precies ingeleverd moet worden is afhankelijk van de grootte van de installatie. Een “omgevingsvergunning bouw” is nodig wanneer het om nieuwbouw gaat, een grote schoorsteen noodzakelijk is of als er ingrijpende verbouwingen gaan plaatsvinden. Een “omgevingsvergunning milieu” is enkel van toepassing bij thermochemische installaties van meer dan 15 MW thermisch vermogen. Bij een bioafvalcentrale tot 15 MW thermische energie volstaat het met een melding in het activiteitenbesluit.3 Daarnaast is een omgevingsvergunning milieu nodig als de installatie, ongeacht de grootte, gebruikt maakt van een niet erkende biomassastroom.

1.1.3 Emissieregimes Afhankelijk van de grootte en gebruikte brandstoffen, bestaan er vier emissieregimes waar een thermochemische biomassacentrale aan moet voldoen. - Regime paragraaf 3.2.1.: is van toepassing op alle installaties van minder dan 50 MW op standaard brandstoffen. - Regime paragraaf 5.1.1.: is van toepassing voor grotere installaties met een vermogen van meer dan 50 MW. - Regime paragraaf 5.1.2.: voor installaties zonder vermogensondergrens. - Regime paragraaf 5.1.5.: is van toepassing op stookinstallaties met een vermogen van minder dan 50 MW op niet standaard brandstoffen.

1

RVO, “Wet- en regelgeving biomassa”, https://www.rvo.nl/onderwerpen/duurzaam-ondernemen/duurzameenergie-opwekken/bio-energie/wet-en-regelgeving-biomassa 2 Provincie Drenthe, “Omgevingsvergunning voor het milieu aanvragen”, https://www.provincie.drenthe.nl/@125126/omgevingsvergunning-0/ 3 RVO, “Wet- en regelgeving biomassa”, https://www.rvo.nl/onderwerpen/duurzaam-ondernemen/duurzameenergie-opwekken/bio-energie/wet-en-regelgeving-biomassa

3

Mocht er voor de installatie in Assen een vergunning nodig zijn op basis van grootte of gebruikte grondstoffen, kan het Bevoegd Gezag (provincie in dit geval) strengere eisen stellen.4

1.1.4 Biogas De wet- en regelgeving omtrent biogas is van toepassing op de vergassingsinstallatie, omdat hier synthesegas wordt opgewekt. Naast de bovengenoemde omgevingsvergunning moet men ook in bezit zijn van een erkenning van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit en moet de installatie geregistreerd zijn op grond van de Meststoffenwet. Als afvalhout wordt meevergast geldt paragraaf 5.1.2. van het activiteitenbesluit. Dit is niet van toepassing wanneer het verstoken van deze gassen niet tot meer uitstoot leidt dan bij de verbranding van aardgas.5 Het verstoken van synthesegas is vergunningsplichtig.

1.1.5 Wet Natuurbescherming Een biomassaproject kan ook vergunningsplichtig zijn op basis van de Wet Natuurbescherming. Dit heeft voornamelijk te maken met de stikstofuitstoot en/of licht- en geluidsvervuiling om en nabij Natura2000 gebieden.6

1.2 biologische technieken 1.2.1 Meststoffenwet De Meststoffenwet is relevant specifiek voor vergisting, vergassing en compostering, omdat deze technieken meststoffen kunnen verwerken of een gelijkwaardig product produceren. In deze wet worden onder andere de materialen benoemd die tegelijkertijd met het mest vergist mogen worden en de regels omtrent het toepassen van digestaat en compost.7 Voor compostering gelden de volgende eisen, voordat het als bodemverbeteraar toegepast mag worden. Deze eisen staan beschreven in hoofdstuk III van het Uitvoeringsbesluit Meststoffen: - In het geval dat er grond gebruikt wordt, moet het gaan om schone grond die voldoet aan de achtergrondwaarden uit bijlage B, tabel 1 van de Regeling Bodemkwaliteit. - Qua kwaliteit moet het compost voldoen aan de in bijlage II onder tabel 3 van het uitvoeringsbesluit opgenomen maximale waarden voor zware materialen. - Sinds 1 juli 2020 geldt dat alleen klasse A keurcompost goedgekeurd is voor toepassing in de land- en akkerbouw. Dit houdt in dat het compost maximaal 0,05% glas, 1% procent steen en 0,05% overige verontreinigingen mag bevatten. Daarnaast mogen verontreinigingen niet groter zijn dan 20mm. Als het compost aan deze eisen voldoet mag het volgens de regels worden verhandeld en vervoerd als meststof.8

4

Rijkswaterstaat (A), “Biomassa in het activiteitenbesluit”, https://www.infomil.nl/onderwerpen/luchtwater/stookinstallaties/biomassa-0/emissieregimes 5 Rijkswaterstaat (B), “biomassa in het activiteitenbesluit”, https://www.infomil.nl/onderwerpen/luchtwater/stookinstallaties/biomassa-0/welk-regime-welke/ 6 Bij12, “Vergunningen en toestemmingsbesluiten”, https://www.bij12.nl/onderwerpen/stikstof-ennatura2000/vergunningen-en-toestemmingsbesluiten/ 7 Rijksoverheid, “Besluit gebruik meststoffen”, https://wetten.overheid.nl/BWBR0009066/2020-01-01#BijlageI 8 Afvalonline, “nieuwe eisen aan compost voor akkerbouw”, https://afvalonline.nl/bericht?id=31734

4

1.2.2 Verordening dierlijke bijproducten Ook deze wet schrijft voor hoe met dierlijke bijproducten moet worden omgegaan om zo het welzijn van mens en dier te waarborgen. Deze verordening schrijft drie categorieën voor waaronder dierlijke bijproducten kunnen worden geschaard. Voor vergisting geldt dat alleen producten uit categorie 3 toegestaan zijn. Onder categorie 3 valt bijvoorbeeld slachtafval dat voor menselijke consumptie geschikt was, maar om commerciële redenen niet verkocht wordt en keukenresten die vlees bevatten.9

1.2.3 Wet milieubeheer hoofdstuk 10 De Wet Milieubeheer is in het leven geroepen om zo de schade en hinder aan het milieu met projecten zoals deze te verkleinen en voorkomen. Dit hoofdstuk regelt de transport en omgangsnormen omtrent afvalstoffen. Artikel 10.1a stelt dat met uitzondering van artikel 10.1, 10.2, 10.54, en titel 10.2 deze wet niet van toepassing is op: “uitwerpselen, voor zover niet vallend onder onderdeel h, onder 1°, stro en ander natuurlijk, nietgevaarlijk landbouw- of bosbouwmateriaal dat wordt gebruikt in de landbouw, de bosbouw of voor de productie van energie uit die biomassa door middel van processen of methoden die onschadelijk zijn voor het milieu en die de menselijke gezondheid niet in gevaar brengen”.10

1.2.4 Biogas De wet- en regelgeving omtrent biogas is van toepassing op de vergistingsinstallatie aangezien hier biogas wordt opgewekt. Naast de bovengenoemde omgevingsvergunning moet men ook in bezit zijn van een erkenning van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit en moet de installatie geregistreerd zijn op grond van de Meststoffenwet. Voor het verstoken van biogas zelf is geen vergunning nodig.11

2.0 Financieringsmogelijkheden Het realiseren van een bioafvalverwerkingsinstallatie kost veel geld. Daarnaast zijn ze door grondstof- en proceskosten niet altijd rendabel, zeker wanneer het gaat om innovatieve technieken. Hiervoor hebben verschillende overheidsinstanties en organisaties subsidies in het leven geroepen om zo de rendabiliteit en de ontwikkeling van deze technieken te bevorderen. Dit hoofdstuk geeft een overzicht weer van verschillende subsidies en fondsen waar een bioafvalverwerkingsproject voor in aanmerking kan komen. In dit hoofdstuk is ervan uit gegaan dat de gemeente zelf niet onderneemt en dit dus aan private bedrijven overlaat.

9

Verordening (EG) nr. 1069/2009 van het Europees Parlement en de Raad van 21 oktober 2009 tot vaststelling van gezondheidsvoorschriften inzake niet voor menselijke consumptie bestemde dierlijke bijproducten en afgeleide producten en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1774/2002 (verordening dierlijke bijproducten) 10 Rijksoverheid, “Wet milieubeheer”, https://wetten.overheid.nl/BWBR0003245/2020-07-01#Hoofdstuk8 11 Rijkswaterstaat (B), “biomassa in het activiteitenbesluit”, https://www.infomil.nl/onderwerpen/luchtwater/stookinstallaties/biomassa-0/welk-regime-welke/

5

BBI-JU: Bio-based Industries Joint Undertaking De BBI-JU is een publieke-private samenwerking waar 25% van de gebudgetteerde € 3,7 miljard wordt gefinancierd door de EU en 75% door het Bio-based Industries Consortium. Dit consortium is een organisatie bestaande uit meer dan 200 grote en kleine Europese bedrijven, clusters en organisaties op het gebied van onder andere technologie en industrie.12 Het BBI-JU richt zich voornamelijk op de volgende onderwerpen: - Het bevorderen van duurzame biomassa-grondstoffen. - Het optimaliseren van efficiënte verwerking voor geïntegreerde bioraffinaderijen. - Het ontwikkelen van (innovatieve) bio-based producten en het ondersteunen van de marktintroductie van deze producten.13 Het aanmelden van de BBI-JU subsidie gaat via de Europese Commissie, hierbij moet wel rekening worden gehouden met het feit dat de Europese Commissie vaak samenwerkingen verplicht met buitenlandse partners.14

EFRO: Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling Dit fonds heeft als doel om de economische verschillen tussen verschillende Europese regio’s te verkleinen. Ondanks dat het fonds gericht is op minder ontwikkelde gebieden binnen de Europese Unie, kunnen ook ontwikkelde gebieden aanspraak maken op dit fonds om zo hun concurrentiepositie en werkgelegenheid te vergroten. Voor Nederland is € 510 miljoen vrijgemaakt voor de doelen innovatie en koolstofarme economie.15 Voor de regio Noord-Nederland loopt dit via het Samenwerkingsverband Noord-Nederland.

ELENA: European Local Energy Assistance Het ELENA fonds is een fonds ter ondersteuning van investeringen in energie-efficiëntie en duurzaam transport.16 Voornamelijk de subsidies voor haalbaarheidsonderzoeken omtrent smart grids en warmtenetten zijn interessant voor de gemeente Assen.

ETS innovation fund Het “ETS innovation fund” is een fonds opgezet door de Europese Commissie om zo bedrijven en consortia te ondersteunen in het financieren van innovatieve koolstofarme technologieën. Het fonds heeft een budget van € 10 miljard en loopt in de periode 2020-2030. Aan dit fonds hangen enkele voorwaarden die invloed hebben op de geschiktheid van bepaalde projecten. De eerste aanmeldingsronde is gefocust op grootschalige projecten waarbij de kapitaaluitgaven minstens € 7.500.000 bedragen.17 Bij de grootschalige projecten is het criterium

12

BBI-JU Europe, “about BBI JU”, https://www.bbi-europe.eu/about/about-bbi RVO, “Biobased Industries JU” https://www.rvo.nl/subsidie-en-financieringswijzer/joint-technologyinitiatives/jti-bbi 14 Ibid 15 Rijksoverheid “Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO)”, https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/europese-subsidies/europese-structuur--eninvesteringsfondsen/europees-fonds-voor-regionale-ontwikkeling-efro 16 ELENA, https://www.eib.org/en/products/advising/elena/index.htm 17 Europese Commissie, “Innovation fund”, https://ec.europa.eu/clima/policies/innovation-fund_en 13

6

“business maturity” van groot belang. Ook wordt er gekeken naar de schaalbaarheid, kosten efficiëntie, mate van innovatie en efficiëntie omtrent het vermijden van broeikasgasemissies. Naast deze criteria worden onder andere de volgende projecten gesteund: - Koolstofarme technologieën en processen in de energie-intensieve industrie. - Producten die koolstof-intensieve producten vervangen. - CCU, Carbon Capture and Utilisation & CCS, Carbon Capture and Storage (CO2-afvang, opslag en hergebruik) - Duurzame energieopwekking - Energieopslag18 De aanvraag gaat via de Europese Commissie, maar het RVO adviseert bedrijven om contact met ze op te nemen voor ondersteuning.

HER+: Hernieuwbare Energietransitie De HER+ subsidie is een subsidie die in plaats van alleen naar hernieuwbare energieproductie kijkt, ook kijkt naar CO2 reductie. Hierdoor worden innovatieve technieken als CO2-afvang- en opslag, waterstofproductie en warmteproductie gestimuleerd. Uiteindelijk moeten de gesteunde projecten zorgen voor een verminderde CO2 uitstoot in 2030. De subsidie is op het “wie het eerst komt, wie het eerst maalt” principe en heeft een budget van € 30.000.000.19

Nationaal groeifonds (Wopke-Wiebesfonds) Op 7 september, 2020 is bekendgemaakt dat het zogenoemde Wopke-Wiebesfonds, ter grootte van € 20 miljard, er toch komt. Tot op heden is er nog weinig bekend over het fonds buiten het feit dat het niet om structurele financiële hulp gaat, maar om een eenmalig bedrag. Als voorbeeldprojecten worden voornamelijk openbaar vervoersprojecten genoemd, maar er zijn ook wensen om het te investeren in waterstofinfrastructuur. Een commissie van o.a. wetenschappers , die de projecten toetst, zal advies uitbrengen aan het kabinet die dat advies wel of niet kan overnemen. Ook kan de Tweede Kamer bepaalde investeringen blokkeren.20

NOM: Investerings- en Ontwikkelingsmaatschappij voor Noord-Nederland De NOM heeft als doelstelling om de economie in de drie noordelijke provincies te versterken doormiddel van investeringen en het vormen van netwerken. De NOM is 45 jaar geleden opgericht en heeft dus de kennis om een bedrijf succesvol te begeleiden in het opzetten van de bedrijfsvoering. De financieringsopties van de NOM liggen tussen de € 50.000 en € 2.500.000.21

18

Europese Commissie, “Innovation fund”, https://ec.europa.eu/clima/policies/innovation-fund_en RVO, “Hernieuwbare Energietransitie (HER+)”, https://www.rvo.nl/subsidie-enfinancieringswijzer/hernieuwbare-energietransitie 20 NOS, “Miljarden voor `Wopke-Wiebesfonds` komen er toch” https://nos.nl/artikel/2347117-miljarden-voorwopke-wiebesfonds-komen-er-toch.html 21 NOM, https://www.nom.nl/diensten/financieringen/financieringsmogelijkheden/

19

7

Provincie Drenthe/ investeringsagenda PLUS 2020/2023 De provincie Drenthe zet vol in om haar klimaatdoelen te halen: een energieneutraal Drenthe in 2050. Om dit doel te bereiken heeft de provincie al € 10 miljoen vrijgemaakt om projecten te ondersteunen. Daarnaast maakt de provincie nog eens € 9 miljoen vrij voor de energietransitie in het kader van het “Investeringsagenda PLUS 2020/2023. Vooral energieneutraal wonen, waterstof, slimme energiesystemen en energiecoöperaties hebben de focus.22

SDE++: Stimulering Duurzame Energie SDE++ is een verbreding op de voorgaande SDE+ regeling. Naast duurzame energie productie stimuleert het nu ook CO2 reductie. Deze subsidie kent verschillende categorieën maar in het kader van dit onderzoek zijn de categorieën “hernieuwbare warmte (WKK)” en “Hernieuwbaar gas” het meest relevant.23

SNN: Samenwerkingsverband Noord-Nederland Het SNN is een samenwerkingsverband van de drie noordelijke provincies en enkele gemeenten. Als organisatie verstrekt het SNN subsidies, faciliteren ze samenwerking en vertegenwoordigen ze de belangen van het noorden in Den Haag en Brussel.24 Op het moment van schrijven waren er geen relevante subsidies voor dit onderzoek.

Strategic European Investment Window of InvestEU (2021-2027) Dit investeringsfonds is een vervolg op het Junckerplan en is een samenwerking tussen de private en publieke sector. Het doel van dit fonds is om innovatie te bevorderen, waaronder dat voor duurzame infrastructuur waar € 20 miljard voor is gereserveerd.25

22

Provincie Drenthe, “Investeringsagenda 2020-2023”, https://www.provincie.drenthe.nl/organisatiebestuur/financien/investeringsagenda/ 23 RVO “Aanvragen Stimulering Duurzame Energieproducten en klimaattransitie (SDE++)”, https://www.rvo.nl/subsidie-en-financieringswijzer/stimulering-duurzame-energieproductie-enklimaattransitie-sde/aanvragen-sde 24 SNN, “over SNN”, https://www.snn.nl/over-snn 25 Europese Commissie “What`s next? The investEU programme (2021-2027)”, https://ec.europa.eu/commission/priorities/jobs-growth-and-investment/investment-plan-europe-junckerplan/whats-next-investeu-programme-20212027_en#:~:text=By%20using%20an%20EU%20budget,to%20investment%20in%20the%20EU.&text=The%20E U%20budget%20guarantee%20can,investment%20between%202021%20and%202027.

8

3.0 Biomassa inventarisatie Team Groenbeheer

Ton Kosten/ton Opbrengst 3.750 € 41,97

Bermmaaisel

490

Houtsnippers

Tot. verwerkingskosten Containerhuur € 157.378

€ 13.554

Waterschap Hunze en Aa Zuiveringsslib

1.921

Grof riool afval

40

Team Reiniging GFT

7.904

€ 39,23

€ 310.074

Snoeiafval

2.459

€ 19,75

€ 48.565

Dakriet

173

€ 82,00

€ 14.186

€ 3.600

Frituurvet

7

€ 1.470

Plantsoen- en bladafval

4.438

€ 15,80

€ 70.120

€ 2.400

A & B-Hout

1.793

€ 55,00

€ 98.615

€ 6.000

316

€ 70,00

€ 22.120

€ 2.948

€ 721.059

€ 14.948

C-Hout Landbouw Natte mest

61.000

Vaste mest

3.000

Totaal per jaar

87.291

€ 15.024

(Vervolg op de tabel hierboven) Afstand Team Groenbeheer (KM)

Transportprijs/ Transportkm kosten

Aantal ritten

Totale Totale transportkosten kosten € 157.378

Bermmaaisel Houtsnippers Waterschap Hunze en Aa Zuiveringsslib Grof riool afval Team Reiniging 26,7

€ 24,72

€ 660,00

264

€ 174.240

€ 484.314

33,3 27,2

€ 9,64 € 4,18

€ 321,02 € 113,70

141 47

€ 45.264 € 5.344

€ 93.829 € 23.130

39,6

€ 3,72

€ 154,09

310

€ 47.746

€ 120.266

A & B-Hout

39,6

€ 3,72

€ 147,31

245

€ 36.091

€ 140.706

C-Hout

33,3

€ 4,14

€ 137,86

46

€ 6.342

€ 31.409

GFT Snoeiafval Dakriet Frituurvet Plantsoen- en bladafval

Landbouw Natte mest Vaste mest Totaal per jaar

€ 315.049 € 1.051.033

Door de opbrengst van de verkoop (€ 15.024) af te trekken van de totale kosten (€ 1.051.033) krijg je de totale jaarlijkse afvalverwerkingskosten van de gemeente (€ 1.036.009).

9

4.0 Verbranding 4.1 processamenvatting

Figuur 1 Processamenvatting verbranding

4.2 Berekeningen Bioafval Houtsnippers Snoeiafval Dakriet A & B-Hout C-Hout Totalen

T/bioafval Droge stofgehalte T/DS MJ/kg DS Tot. Energiepotentie in GJ 490 82% 402 16 6.228 2.459 50% 1.230 20 24.344 173 80% 138 15 2.076 1.793 90% 1.614 15 24.367 316 90% 284 15 4.294 5.231

3.668

81

61.309

Als basis voor het berekenen van de theoretische output is de energiepotentie genomen van de geschikte bioafvalstromen. Zoals u kunt zien hebben de geschikte stromen voor verbranding samen een primaire energiepotentie van circa 61.300 GJ. Voor verbranding zijn uiteindelijk de volgende rendementen en bijbehorende cijfers voortgekomen: 80 rendement verbranding % 30 Elektrisch rendement % 50 Thermisch rendement% 7.600 Vollasturen 17.030.364 Totaal kWh potentie bioafval 13.624.291 Verbrandingsrendement (kWh) 4.087.287 Electriciteitsrendement (kWh) 6.812.146 Thermische rendement (kWh) 24.524 Thermisch rendement (GJ) 538 kw 640 Assense woningen (warmte) 1.590 Assense woningen (elektriciteit)

10

Op basis van ECN rapporten en overleg met mijn professor zijn de bovenstaande (gemiddelde) rendementen gebruikt.26 Algemeen ligt het rendement bij verbranding op 80%. Hiervoor reken je dus eerst 80% van de primaire energie. De bovenstaande tabel werkt met de eenheid kWh. 1 kWh = 3,6 MJ. Dit rendement is in de bovenstaande tabel weergeven in de tabel “Verbrandingsrendement”. 30% van de 80% is voor het opwekken van elektriciteit en 50% voor het opwekken van warmte. Dit komt uiteindelijk overeen met een elektriciteitsrendement van circa 4.087.300 kWh. Dit gedeeld door het gemiddelde verbruik van 2.570 kWh per woning, komt neer op 1.590 woningen voorzien van stroom.27 Daarnaast is er nog een thermisch rendement van circa 6.812.200 kWh thermische energie. Dit komt overeen met ongeveer 24.500 GJ (50% van de overgebleven 80%). Dit kan niet benut worden zonder warmtenet. Volgens dezelfde formule als het DWA rapport (38,33 GJ per woning), zou dit thermische rendement 640 woningen van warmte kunnen voorzien28. Op basis van bestaande installaties en literatuuronderzoek, liggen de gemiddelde investeringskosten rond de € 2.875.000 inclusief een 10% onzekerheidsmarge.29 Deze kosten zijn gebaseerd op de berekende output van de installatie (KW output * prijs per KW = investeringskosten).

De afschrijvingskosten zijn gebaseerd op een lening van de Bank Nederlandse Gemeenten met een rentepercentage van 2.2% en een looptijd van 10 jaar. De proceskosten liggen voor de vaste kosten op 4,7% van de investeringskosten per jaar en voor de variabele kosten op € 3,58 per MWh output.30 Voor verbranding geldt een afvalstoffenheffing van € 32,63 per ton verbrand bioafval.31 Voor de baten is er uitgegaan van een elektriciteitsprijs van € 0,09 per kWh.32 De besparingen in het kosten en baten overzicht komen voort door de externe kosten van de geschikte bioafvalstromen bij elkaar op te tellen (hoofdstuk 3 van dit rapport). Dit alles bij elkaar komt tot de volgende tabel: Kosten Afschrijvingskosten Vaste proceskosten Variabele proceskosten Afvalstoffenbelasting Totaal

Balans € 323.495 10 jaar € 96.726 € 48.775 € 170.688 € 639.684

Baten Opbrengst energie Besparing externe verwerkingskosten

€ 367.856

Besparing transportkosten Besparing externe diverse kosten

€ 93.041

€ 93 Totaal

€ 169.932

€ 8.948 € 639.777

De milieuwinsten zijn uitgedrukt in kg CO2 besparing per geproduceerde kWh aan elektriciteit. De formule hiervoor is het aantal geproduceerde kWh * 0,67 CO2 = vermeden uitstoot.33

26

Energy Conversion Parks, “verbranding”, https://ecp-biomass.eu/sites/ecpbiomass.eu/files/books/ECP%20TF%20Verbranding_LG_HP_2nd.pdf 27 Gemeente Assen, assen.incijfers.nl, 28 M.J. Berntsen, “Analyse Warmteaanbod en –vraag gemeente Assen”, DWA, 2019 29 A.e. Pfeiffer, “Kosten duurzame elektriciteit, afvalverbrandingsinstallaties”, ECN, 2003, pagina 5 30 Energinet.dk, “systemperspektiv 2035-bilagsrapporten”, 2018, https://energinet.dk/systemperspektiv2035 31 Belastingdienst, “Tabellen Tarieven Milieubelasting”, https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/bldcontentnl/belastingdienst/zakelijk/overige_belastingen/ belastingen_op_milieugrondslag/tarieven_milieubelastingen/tabellen_tarieven_milieubelastingen?projectid=6 750bae7%2D383b%2D4c97%2Dbc7a%2D802790bd1110 32 Energievergelijken.nl, “Leveringstarief”, https://www.energievergelijken.nl/energieprijzen/leveringstarief 33 Patricia Clevering-Loeffen et al, “optimalisatie WKK en biogasbenutting”, Stowa, Amersfoort, 2011, pagina 18.

11

5.0 Vergassing & Superkritische watervergassing 5.1 processamenvatting vergassing

Figuur 2 Processamenvatting Vergassing

5.2 processamenvatting superkritische watervergassing

Figuur 3 Processamenvatting Superkritische Watervergassing

12

5.3 Berekeningen Bioafval

Droge Ton aan Beschik- stofgeh bioafval baar % alte %

Tot. Ton MJ/kg Energiepotentie aan DS DS in GJ

Syngas productie Tot M³ m³/kg droog syngas

Houtsnippers

490

100

82

402

15,5

6.228

2,4

964.320

Snoeiafval

2.459

100

50

1.230

19,8

24.344

2,4

2.950.800

Dakriet

173

100

80

138

15

2.076

2

276.800

1.793

100

90

1.614

15,1

24.367

2,4

3.872.880

316

100

90

284

15,1

4.294

2,4

682.560

Natte mest

61.000

50

7,5

2.288

16,7

38.201

1,61

3.682.875

Vaste mest

3.000

50

15

225

16

3.600

1,11

249.750

Totalen

69.231

A & B-Hout C-Hout

6.180

103.111

12.679.985

Als basis voor de berekening, is de energiepotentie genomen van de geschikte bioafvalstromen. Zoals u kunt zien hebben de geschikte stromen binnen de gemeente een primaire energiepotentie van circa 103.100 GJ en een synthesegaspotentie van ongeveer 12.680.000m³. Deze techniek kan mest verwerken, omdat deze stroom niet in handen van de gemeente zelf is en niet al het mest kan worden gebruikt, wordt er met 50% beschikbaarheid gerekend. Voor vergassing zijn uiteindelijk twee formules gevonden met vergelijkbare resultaten. De eerste formule volgt dezelfde werkwijze als die van verbranding. rendement vergassing %

80

Elektrisch rendement %

29,8

Thermisch rendement %

20

Vollasturen

7.600

Totaal kWh Bioafval

28.641.822

Vergassingsrendement (kWh)

22.913.458

Electriciteitsrendement (kWh)

6.828.210

Thermisch rendement (kWh)

4.582.692

kw Assense woningen

898 2.657

Over het algemeen heeft vergassing een rendement van 80%, een elektrisch rendement van 29,8% en een thermisch rendement van 20%.34, 35 Omdat we weten dat 3,6 MJ gelijk staat aan 1 kWh, kunnen we uitrekenen wat de kWh potentie is van het bioafval (80% van de primaire energie). Dit komt neer op circa 22.913.500 kWh. Hiervan neem je 29,8% aangezien dit het rendement is voor elektriciteit. Hierdoor hou je 6.828.200 kWh over. Dit gedeeld door een gemiddeld verbruik van 2.570 kWh per woning, komt neer op 2.657 woningen voorzien van stroom.36 Daarnaast is er nog een thermisch rendement van 4.582.700 kWh thermische energie wat overeenkomt met 16.500 GJ (20% van de overgebleven 80%). Dit kan niet benut worden zonder warmtenet. Volgens dezelfde formule

34

Vincenzo Toretta et al, “Poultry Manure gasification and its energy yield”, UPB scientific bulletin, Series D: Mechanical Engineering, Vol. 75:1, 2013, pagina 237 35 Joep Coenen, Stijn Schlatmann, “Rentabiliteit biomassa WKK”, Cogen Projects, 2007 36 Gemeente Assen, assen.incijfers.nl,

13

als het DWA (38,33 GJ per woning), zou dit thermische rendement 430 woningen van warmte kunnen voorzien.37 Voor de tweede formule, gebruiken we de totale synthesegasproductie. Aan primaire energie heeft het Asser bioafval een potentie van 12.680.000m³ synthesegas. Via het literatuuronderzoek is voortgekomen dat 1m³ synthesegas gelijkstaat aan 1,97 kWh.38 Met een rendement van 29,8% komt dit neer op 7.444.000 kWh. Dit gedeeld door de 2.570 kWh per woning vertaalt zich naar 2.896 woningen voorzien van stroom.39 Dezelfde werkwijze is toegepast met een andere bron die stelt dat 2,4m³ synthesegas gelijkstaat aan 1,3 kWh.40 Via dezelfde formule is de uitkomst hier 6.868.300 kWh. Dit gedeeld door de 2.570 kWh per woning komt neer op 2.673 woningen voorzien van stroom.41 Gebaseerd op de investeringskosten van de vergasser in Tzum (€ 11.500 per kwe), liggen de kosten gemiddeld op € 11.729.200 inclusief een 10% onzekerheidsmarge.42 De afschrijvingskosten zijn gebaseerd op een lening van de Bank Nederlandse Gemeenten met een rentepercentage van 2.2% en een terugbetaaltijd van 20 jaar. Voor de baten is er uitgegaan van een elektriciteitsprijs van € 0,09 per kWh.43 De besparingen in het kosten en baten overzicht komen voort door de externe kosten van de geschikte bioafvalstromen bij elkaar op te tellen (hoofdstuk 3).

De SDE++ subsidie is gebaseerd op de adviezen voor 2020 en liggen op € 0,073 per kWh.44 Kosten Afschrijvingskosten Vaste proceskosten Variabele proceskosten

Totaal

Balans 20 € 731.241 jaar € 639.777 € 23.830

€ 1.394.848

Baten Opbrengsten energie Besparing externe verwerkingskosten Besparing transportkosten

€ 687.404 € 169.932 € 79.487

Besparing containerhuur

€ 12.548

SDE++ subsidie

€ 543.406

€ 97.928 Totaal

€ 1.492.776

De milieuwinsten zijn uitgedrukt in kg CO2 besparing per geproduceerde kWh aan elektriciteit. De formule hiervoor is het aantal geproduceerde kWh * 0,67 CO2 = vermeden uitstoot.45

37

M.J. Berntsen, “Analyse Warmteaanbod en –vraag gemeente Assen”, DWA, 2019 Vincenzo Toretta et al, “Poultry Manure gasification and its energy yield”, UPB scientific bulletin, Series D: Mechanical Engineering, Vol. 75:1, 2013, pagina 237 39 Gemeente Assen, assen.incijfers.nl 40 Energy Conversion Parks, “vergassing”, http://ecp-biomass.eu/sites/ecpbiomass.eu/files/books/HP_review_ECP%20hbk%20procesbeschr%20Vergassing 41 Gemeente Assen, assen.incijfers.nl, 42 Michiel Tijmensen & Rolf de Vos, “Bio-energie van eigen bodem”, Ecofys BV, Utrecht, 2005. Pagina 47. 43 Energievergelijken.nl, Leveringstarief”, https://www.energievergelijken.nl/energieprijzen/leveringstarief 44 Planbureau voor de leefomgeving, “Eindadvies basisbedragen SDE++ 2020, Den Haag, 2020, pagina 78 45 Patricia Clevering-Loeffen et al, “optimalisatie WKK en biogasbenutting”, Stowa, Amersfoort, 2011, pagina 18. 38

14

6.0 Pyrolyse 6.1 processamenvatting

Figuur 4 Processamenvatting pyrolyse

6.2 Berekeningen Bioafval

T/biomassa Droge stofgehalte

Ton DS

MJ/kg DS Tot. Energiepotentie in GJ

Bermmaaisel

3.750

30%

1125

17

19125

Houtsnippers

490

82%

401,8

15,5

6228

Snoeiafval

2.459

50%

1229,5

19,8

24344

Dakriet

173

80%

138,4

15

2076

1.793

90%

1613,7

15,1

24367

C-Hout

316

90%

284,4

15,1

4294

Totalen

8.981

A & B-Hout

4.793

80.434

Als basis voor het berekenen, is de primaire energiepotentie genomen van de geschikte bioafvalstromen. Zoals u kunt zien hebben de geschikte stromen een primaire energie van circa 80.400 GJ. Het ECP stelt de volgende rendement voor Pyrolyse: Rendement

Eenheid

Hoeveelheid

Energetisch rendement

%

Pyrolyse olie rendement

GJ output per GJ input

0,55

Warmte rendement

GJ output per GJ input

0,21

Electriciteitsrendement

kWh output per GJ input

4

80

Dit betekent dat over het algemeen het rendement 80% is. Hiervan is 55% pyrolyseolie, warmte 21% en elektriciteit 4%. Dit staat gelijk aan 1 GJ primaire energie input met een out van 0,55 GJ aan pyrolyseolie, 0,21 GJ output aan warmte en een output van 4 kWh aan elektriciteit.46

46

Energy Conversion Parks, “Pyrolyse”, http://ecp-biomass.eu/sites/ecpbiomass.eu/files/books/HP_reviewECP%20technologie%20beschrijving%20Pyrolyse%20-%2028_01_2011.pdf

15

Hierdoor krijg je dus de volgende getallen: Opbrengst

Hoeveelheid

Opmerking

Input (GJ)

80.434

Pyrolyse olie (GJ)

44.239 Verkoop/verstoken

Warmte (GJ)

16.891 Intern gebruik

Elektriciteit (kWh)

321.737 Stroomnet

Met pyrolyse kun je twee kanten op. Je kunt de olie verkopen of je kunt het verstoken om zo extra energie op te wekken. Via Assen in cijfers weten we dat een gemiddelde woning in Assen 2.570 kWh per jaar verbruikt (2018).47 In het scenario dat de pyrolyseolie wordt verkocht, zou dit neerkomen op 125 woningen die je kunt voorzien van elektriciteit (321.740 kWh / 2.570 kWh = 125 woningen). Een biodieselmotor heeft een 40% rendement op elektriciteit.48 Daarom blijft er nog maar 40% over van de circa 44.240 GJ. Dit komt neer op 17.700 GJ oftewel 4.915.400 kWh (1 GJ = 1000 MJ, 1 kWh = 3,6 MJ). In het geval dat je dus pyrolyseolie verstookt, produceer je dus 4.915.400 kWh + 321.740 kWh. Dit gedeeld door de 2.570 kWh per woning komt neer op 2.038 woningen voorzien van stroom.49 Daarnaast is er nog een thermisch rendement 16.900 GJ. Dit kan niet benut worden zonder warmtenet. Vaak wordt dit voor intern gebruikt. Met dezelfde formule als het DWA (38,33 GJ per woning), zou dit thermische rendement 441 woningen van warmte kunnen voorzien.50 Doordat we met 2 scenario’s werken, lopen ook de kosten en baten analyse uiteen. De kosten blijven hetzelfde. Het enige verschil is dat bij de verkoop van elektriciteit de financiering minder gezond is dan bij de verkoop van pyrolyseolie.

De afschrijvingskosten zijn gebaseerd op een lening van de Bank Nederlandse Gemeenten met een rentepercentage van 2.2% en een maximale looptijd van 40 jaar. De investeringskosten zijn via verschillende formules gerekend. Gemiddeld komen de investeringskosten uit op € 27.043.600 inclusief een 10% onzekerheidsmarge.51, 52 De onderhoudskosten worden jaarlijks geraamd op 4% van de investeringskosten.53 Voor de baten is uitgegaan van een elektriciteitsprijs van € 0,09 per kWh.54 Voor pyrolyseolie ligt de prijs op $ 13 (€ 10,99 koersprijs 22 oktober, 2020) per GJ aan pyrolyseolie.55 De besparingen in het kosten en baten overzicht komen voort door de externe kosten van de geschikte bioafvalstromen bij elkaar op te tellen (hoofdstuk 3 van dit rapport). Met deze informatie zijn de volgende tabellen gecreëerd:

47

Gemeente Assen, assen.incijfers.nl Btg-btl , “Heat and power from pyrolysis oil”, https://www.btg-btl.com/en/applications/heat-power 49 Gemeente Assen, assen.incijfers.nl 50 M.J. Berntsen, “Analyse Warmteaanbod en –vraag gemeente Assen”, DWA, 2019 51 Pyrobest, “Pyrolyse van bermgras en biomassa rest-stromen” https://projecten.topsectorenergie.nl/projecten/pyrolyse-van-bermgras-en-biomassa-rest-stromen-00018835 52 Ingvar Landälv, Lars Waldheim, “Building up the future: Cost of biofuel”, European Commission, 2017, pagina 24. 53 Ibid, pagina 25 54 Energievergelijken.nl, Leveringstarief”, https://www.energievergelijken.nl/energieprijzen/leveringstarief 55 Biofuelsdigest “Biomass Pyrolysis comes of age”, https://www.biofuelsdigest.com/bdigest/2017/06/08/biomass-pyrolysis-comes-of-age/ 48

16

Scenario Elektriciteit: Kosten Afschrijvingskosten Proceskosten

Totaal

Balans € 1.023.564

40 jaar

Verkoop energie Besparing externe verwerkingskosten Besparing transportkosten Besparing containerhuur

€ 1.081.704

€ 2.105.268

Baten

€ -1.201.024 Totaal

€ 471.345 € 327.311 € 93.041 € 12.548 € 904.244

Scenario pyrolyseverkoop: Kosten Afschrijvingskosten Proceskosten

Totaal

Balans 40 € 1.023.564 jaar € 1.081.704

€ 2.105.268

Baten Verkoop Pyrolyseolie Verkoop energie Besparing externe verwerkingskosten

€ -1.112.989

€ 530.424 € 28.956 € 327.311

Besparing transportkosten

€ 93.041

Besparing containerhuur

€ 12.548

Totaal

€ 992.280

De milieuwinsten zijn uitgedrukt in kg CO2 besparing per geproduceerde kWh aan elektriciteit. De formule hiervoor is het aantal geproduceerde kWh * 0,67 CO2 = vermeden uitstoot.56

56

Patricia Clevering-Loeffen et al, “optimalisatie WKK en biogasbenutting”, Stowa, Amersfoort, 2011, pagina 18.

17

7.0 Torrefactie 7.1 processamenvatting

Figuur 5 Processamenvatting Torrefactie

7.2 Berekeningen Bioafval Houtsnippers Snoeiafval Dakriet A & B-Hout C-Hout

T/bioafval Droge stofgehalte T/DS MJ/kg DS Tot. Energiepotentie in GJ 490 82% 402 16 6.228 2.459 50% 1.230 20 24.344 173 80% 138 15 2.076 1.793 90% 1.614 15 24.367 316 90% 284 15 4.294

5.231 3.668 81 61.309 Totalen Als basis voor het berekenen is de energiepotentie genomen van de geschikte bioafvalstromen. Zoals u kunt zien hebben de geschikte stromen een primaire energie van ongeveer 61.300 GJ. Gemiddeld heeft torrefactie een algemeen rendement van 80%.57 Uit onderzoek is voortgekomen dat 90% van de energie overblijft in biochar en dat 10% van de energie vrijkomt als gas.58

57

C.P Kleinschmidt, “Statusoverzicht en impactanalyse torrefactie in Nederland”, AgentschapNL,Arnhem, 2010, pagina 16 58 P.C.A. Bergman et al, “Torrefaction for biomass co-firing in existing coal-fired power stations”, ECN biomass, , Petten, 2005, pagina 13.

18

Met deze rendementen krijg je de volgende cijfers: Torrefactie Rendement algemeen % Energie na conversie (GJ) Vollasturen Energie in biochar (GJ) Energie in biochar (MJ) Energie in biochar (kWh) Conversierendement elektriciteit % KWh elektriciteit na conversie Conversierendement thermisch % GJ thermisch na conversie Energie in gas (GJ) Energie in gas (MJ) Energie in gas (kWh) Conversierendement % KWh na conversie Totaal kWh elektriciteit potentie na conversie Assense woningen

80 49.047 7.600 44.143 44.142.703 12.261.862 30 3.678.559 50 22.071 293 293.424 81.507 30 24.289 3.678.559 1.431

De conversierendementen zijn gelijk met de rendementen van vergassing en verbranding (29,8% en 30% voor energie en 50% voor thermische energie). Energie voor gas is voor intern gebruik gerekend, waardoor dus alleen de energie uit biochar is meegenomen. Dit komt dus neer op een productie van 3.678.560 kWh. Dit gedeeld door de 2.570 kWh per woning komt neer op 1.431 woningen voorzien van stroom. 59 Verder is er nog een thermisch rendement van 22.070 GJ (50% van de overgebleven 80%). Dit kan niet benut worden zonder warmtenet. Volgens dezelfde formule als het DWA (38,33 GJ per woning), zou dit thermische rendement 576 woningen van warmte kunnen voorzien.60 Op basis van literatuuronderzoek is een investeringsprijs van € 18.076.700 voortgekomen, inclusief een 10% onzekerheidsmarge.61 De onderhoudskosten worden jaarlijks geraamd op 4% van de investeringskosten.62 De afschrijvingskosten zijn gebaseerd op een lening van de Bank Nederlandse Gemeenten met een rentepercentage van 2.2% en een maximale looptijd van 40 jaar. Voor de baten is uitgegaan van een elektriciteitsprijs van € 0,09 per kWh.63 De besparingen in het kosten en baten overzicht komt voort door de externe kosten van de geschikte bioafvalstromen bij elkaar op te tellen (hoofdstuk 3 van dit rapport).

59

Gemeente Assen, assen.incijfers.nl M.J. Berntsen, “Analyse Warmteaanbod en –vraag gemeente Assen”, DWA, 2019 61 J. Koppejan en S. Madrali, “Status overview of Torrefaction technologies”, Enviromental Science, 2012. 62 Ingvar Landälv, Lars Waldheim, “Building up the future: Cost of biofuel”, European Commission, 2017, pagina 25. 63 Energievergelijken.nl, Leveringstarief”, https://www.energievergelijken.nl/energieprijzen/leveringstarief 60

19

Hierdoor kom je dus tot het volgende overzicht: Kosten

Balans

Baten

40 € 660.808 jaar

Afschrijvingskosten

€ 723.069

Proceskosten

€ 1.383.877

Totaal

€ 331.070

Elektriciteitsverkoop Besparing externe verwerkingskosten

€ 169.932

Besparing transportkosten

€ 93.041

Besparing containerhuur

€ 12.548

€ -777.286 Totaal

€ 606.591

De milieuwinsten zijn uitgedrukt in kg CO2 besparing per geproduceerde kWh aan elektriciteit. De formule hiervoor is het aantal geproduceerde kWh * 0,67 CO2 = vermeden uitstoot.64

8.0 Vergisting 8.1 processamenvatting

Figuur 6 Processamenvatting Vergisting

8.2 Berekeningen

Bioafval

Droge stofge Beschik- halte T/afval baar % % T/DS

Tot. Energiepo MJ/kg tentie in Organische DS GJ DS %

Bermmaaisel

3.750

100

30

1125

17

19125

80

900

370

333.000

Zuiveringsslib

1.921

100

4

77

11

845

60

46

200

9.221

GFT

7.904

100

15

1186

9

10670

25

296

350

103.740

Frituurvet

7

100

95

7

38,1

253

92

6,118

850

5.200

Bladafval

1.000

100

35

350

15

5250

51

179

370

66.045

Natte mest

61.000

50

7,5

2288

16,7

38201

85

1944

400

777.750

Vaste mest

3.000

50

15

225

16

3600

75

169

500

84.375

Totalen

78.582

5.257

77.945

M³/t T/oDS oDS

3.540

Tot. M³

1.379.331

64

Patricia Clevering-Loeffen et al, “optimalisatie WKK en biogasbenutting”, Stowa, Amersfoort, 2011, pagina 18.

20

Als basis voor het berekenen is de energiepotentie genomen van de geschikte bioafvalstromen. Zoals u kunt zien hebben de geschikte stromen een primaire energie van 77.950 GJ en een biogaspotentieel van 1.379.330m³. Deze techniek kan mest verwerken, omdat deze stroom niet in handen van de gemeente zelf is en niet al het mest kan worden gebruikt, wordt er met 50% beschikbaarheid gerekend. Voor vergisting zijn de volgende rendementen gebruikt: 1.379.331 Biogas m³ 5 Interne warmtevraag %/biogas 60% Afbraakrendement % 758.632 Biogas m³ 60 Methaangehalte % 6 KWh/m³ 35 WKK rendenement energie % 50 WKK rendement thermisch % 15 Verlies % 4.551.793 kWH/biogasopbrengst 1.593.127 WKK opbrengst energie (kWhₑ) 2.275.896 WKK opbrengst Thermisch (kWh th) 8.193 Thermisch vermogen in GJ 7622 Vollasturen 209 KW Assense woningen voorzien van 620 stroom Potentieel voor het aardgasnetwerk 531.042 (M³) Assense woningen voorzien van groen 396 gas Conform SDE++ adviezen, wordt 5% van het biogas potentieel voor intern gebruik gerekend.65 Het afbraakrendement is in overleg met mijn professor gezet op 60%. Dit betekent dat van het primaire biogaspotentieel 55% overblijft (60% - 5%). Het methaangehalte in biogas ligt tussen de 60% en 70%.66 In dit onderzoek ben ik uitgegaan van lage waardes in relatie tot de energieopbrengst, waardoor ik dus voor 60% heb gekozen.

De 60% komt overeen met een kWh potentieel van 6 kWh per m³ biogas. De WKK rendementen komen voort uit literatuuronderzoek.67 De 4.551.800 kWh komt voort door de 55% aan biogaspotentieel te vermenigvuldigen met de 6 kWh. Hiervan gaat 35% naar elektriciteit en 50% naar warmte. Het thermische vermogen in GJ, is teruggerekend aan de hand van de conversietabel. De vollasturen zijn conform SDE++ adviezen en het aantal kilowatts (KW) is berekend door het aantal kWh te delen door het aantal vollasturen.68 Door het aantal kWhe te delen een gemiddeld verbruik van 2.570 kWh per woning (2018), kunnen 620 woningen van stroom

65

Planbureau voor de leefomgeving, “Eindadvies basisbedragen SDE++ 2020, Den Haag, 2020, pagina 90 E-Kwadraat advies, “Biogas in de mobiliteit: Lokale productie, transportsystemen en afzet in de mobiliteit”, Leeuwarden, 2011, pagina 22. 67 Patricia Clevering-Loeffen et al, “optimalisatie WKK en biogasbenutting”, Stowa, Amersfoort, 2011, pagina 18. 68 Planbureau voor de leefomgeving, “Eindadvies basisbedragen SDE++ 2020, Den Haag, 2020, pagina 90 66

21

worden voorzien.69 Via dezelfde formule als het DWA (38,33 GJ per woning), zouden er nog eens 214 woningen van warmte kunnen worden voorzien.70 Een andere optie is om het biogas om te zetten naar groen gas. Dit reken je uit door de 55% van de originele primaire energie te nemen en te vermenigvuldigen met 0,7.71 Het gemiddelde verbruik per woning in Assen ligt op 1.340m³ (2018).72 Dit komt overeen met een gasvoorziening voor 396 woningen. Economisch gezien is er een wijd bereik omtrent de investeringskosten. Op basis van meerdere bronnen is er een uiteindelijk gemiddelde verkregen van € 2.718.000 inclusief 10% onzekerheidsmarge.73,74 Een installatie voor groen gas productie is duurder door de extra benodigde technologie. Conform SDE++ adviezen is € 84.440 extra gerekend.75 De afschrijvingskosten zijn gebaseerd op een lening van de Bank Nederlandse Gemeenten met een rentepercentage van 2.2% en een looptijd van 10 jaar. De proceskosten hebben op basis van dezelfde literatuur een gemiddelde van circa € 129.700. Voor de baten is uitgegaan van een elektriciteitsprijs van € 0,09 per kWh en een gasprijs van € 0,287 per m³. 76, 77 De besparingen in het kosten en baten overzicht komen voort door de externe kosten van de geschikte bioafvalstromen bij elkaar op te tellen (hoofdstuk 3 van dit rapport).

Met deze informatie zijn dus de volgende tabellen gecreëerd: Scenario elektriciteit: Kosten Afschrijvingskosten Proceskosten

Balans € 305.751 10 jaar € 129.734

Baten Opbrengst elektriciteit kWhₑ

€ 143.381

SDE++ subsidie

€ 106.740

Besparing externe verwerking

€ 481.782

Besparing transportkosten

€ 184.998

Besparing containerhuur Totaal

€ 435.485

€ 481.417 Totaal

€ 600 € 916.902

Scenario groen gas: Kosten Afschrijvingskosten Proceskosten

Balans € 315.251 10 jaar € 129.734

Baten Groengas opbrengst

€ 152.409

SDE++ subsidie

€ 101.960

Besparing externe verwerking

€ 481.782

Besparing transportkosten

€ 184.998

Besparing containerhuur Totaal

€ 444.985

€ 476.165 Totaal

€ 600 € 921.150

69

Gemeente Assen, assen.incijfers.nl M.J. Berntsen, “Analyse Warmteaanbod en –vraag gemeente Assen”, DWA, 2019 71 E-Kwadraat advies, “Biogas in de mobiliteit: Lokale productie, transportsystemen en afzet in de mobiliteit”, Leeuwarden, 2011, pagina 22. 72 Gemeente Assen, assen.incijfers.nl 73 Michiel Tijmensen & Rolf de Vos, “Bio-energie van eigen bodem”, Ecofys BV, Utrecht, 2005. Pagina 86-95. 74 Planbureau voor de leefomgeving, “Eindadvies basisbedragen SDE++ 2020, Den Haag, 2020, pagina 90 75 Ibid, pagina 90 76 Energievergelijken.nl, Leveringstarief”, https://www.energievergelijken.nl/energieprijzen/leveringstarief 77 Patricia Clevering-Loeffen et al, “optimalisatie WKK en biogasbenutting”, Stowa, Amersfoort, 2011, pagina 18. 70

22

De milieuwinsten zijn uitgedrukt in kg CO2 besparing per geproduceerde kWh aan elektriciteit. De formule hiervoor is het aantal geproduceerde kWh * 0,67 CO2 = vermeden uitstoot.78

9.0 Overige technieken 9.1 processamenvatting Fermentatie

Figuur 7 Processamenvatting Fermentatie

9.2 Processamenvatting Compostering

Figuur 8 Processamenvatting Compostering

78

Patricia Clevering-Loeffen et al, “optimalisatie WKK en biogasbenutting”, Stowa, Amersfoort, 2011, pagina 18.

23

10.0 Bedrijvenoverzicht Verbranden Naam BTG

Stad Enschede

Ennatuurlijk

Eindhoven

Brouwer

Balkenburg

Twence

Email office@btgworld.com

Hengelo

Website https://www.btg world.com/nl/ https://ennatuurl ijk.nl/ https://brouwerb iocentrale.nl/ twence.nl

Cogas

Almelo

Cogas.nl

info@cogas.nl

Eneco

Rotterdam

Eneco.nl

BES BMC BEC Host

Sittard Moerdijk Cuijk Enschede

Besbv.nl Bmcmoerdijk.nl Beccuijk.nl Host.nl

CorporateCommunicatie@en eco.com info@besbv.nl Contactformulier Info@beccuijk.nl info@host.nl

Vergassen Naam BTG

Stad Enschede

Email office@btgworld.com

Nettenergy

Boskoop

Stercore

Hoogeveen

Website https://www.btgworld.c om/nl/ http://www.nettenergy.c om/ Stercore.nl

ECN

Petten

Ecn.nl

contactformulier

Host

Enschede

Host.nl

info@host.nl

Superkritisch vergassen Naam Stad SCW Systems Alkmaar

klantenservice@ennatuurlijk. nl info@brouwerbiocentrale.nl info@twence.nl

Telefoon +31 (0)53 486 1186 085/273456 7 0523 612761 074 240 44 44 0546 836 666 (0)88 895 1111 485700200 053 460 908

info@nettenergy.com Info@stercore.nl

Telefoon +31 (0)53 486 1186 +31 172 232223 +31 6 52 30 66 13 088 515 4949 0534609080

Website Email http://www.scwsystems.c Info@scwsystems.com om/index.html https://www.btgworld.co office@btgworld.com m/nl/

Telefoon 07220010 59 +31 (0)53 486 1186

Telefoon +31 (0)53 486 1186 +31 (0)53 486 2287 +31 172 232223

BTG

Enschede

Pyrolyse Naam BTG

Stad Enschede

Website https://www.btgworld.com/nl /

Email office@btgworld.co m

Empyro BV

Enschede

office@btg-btl.com

Nettenergy

Boskoop

https://www.btgbtl.com/en/company/projects /empyro http://www.nettenergy.com/

info@nettenergy.co m

24

Torrefactie Naam BTG

Website https://www.btgworld.co m/nl/ http://www.blackwoodtechnology.com/ Torrcoal.nl

Email office@btgworld.co m Info@blackwoordtechnology.com info@torrcoal.nl

Stad Coevorden

Website www.bioenergycoevorden. nl

Email info@bioenergycoevord en.nl

Telefoon +31(0)524 745 215

Kloosterman BV BTG

Nieuweroord

kloostermanbiogas.com

Enschede

Attero

Wijster

https://www.btgworld.com /nl/ www.attero.nl

info@kloostermanbioga s.com office@btgworld.com

Agradu

Sint Nicolaasga Rijsenhout

0528 321371 +31 (0)53 486 1186 (088) 550 10 00 08540129 80 0297 381 777 +31 (0)478 – 50 72 00 088 90 86 110 0485 45 19 85 074 240 44 44 053 460 90 80

Blackwood Technology Torrcoal

Vergisten Naam Bioenergy Coevorden

De Meerlanden Ecofuels

Stad Enschede Hoofdorp Sittard

Agradu.nl

ssc@attero.nl Online formulier

Well

https://www.meerlanden.n info@meerlanden.nl l/ https://www.ecofuels.nl/ info@ecofuels.nl

Orgaworld

Amersfoort

https://orgaworld.nl/

(online formulier)

Aben BV

Wanroij

https://www.abenbv.nl/

Aben@abenbv.nl

Twence

Hengelo

Twence.nl

info@twence.nl

Host

Enschede

Host.nl

Info@host.nl

Composteren Naam Koers Handel B.V. Attero

Stad Website Hoogersmi www.kks.nl lde Wijster www.attero.nl

Email kjkoers@kks.nl

Hoogevee n Stadskana al Groningen

info@zuidema-groep.nl

Zuidema groep Renewi Indaver Vagroen BV

www.zuidemagroep.nl www.renewi.com www.vagroen.nl

ssc@attero.nl

afzetstadskanaal@renewi.co m info@vagroen.nl

Telefoon +31 (0)53 486 1186 (0)23 – 568 92 47 +31 (0)46 477 51 70

Telefoon (0592) 43 03 03 (088) 550 10 00 (0528) 28 00 80 (0599) 78 85 07 +31888115 097

25

Groencompost ering en Grondbank Van Der Wal BV

Blijham

www.vanderwalblij ham.nl

info@vanderwalblijham.nl

0597 561427

Gemeente Tytsjerksteradi el Orgaworld

Sumar

www.t-diel.nl

hmkallenkoot@t-diel.nl

14 0511

Drachten

www.orgaworld.nl

info@orgaworld.nl

Greenbox BV

Leeuward en Sneek

www.grobagroep.nl

info@groen-recycling.nl

(073) 687 26 00 088-126 29 00 (0515) 41 73 25 (0517) 43 13 50

Donkergroep BV Westra groenrecycling BV

Harlingen

www.donkergroep.c info.groenrecycling@donkergr om oep.com www.westrainfo@westra.nl groenrecycling.nl

Fermentatie Naam Alcoenergy

Stad Rotterdam

Website https://www.alcoenergy.co m/nl/

Email Info@alcoenergy.com

Corbion

Amsterdam

Corbion.com

communications@cor bion.com

Bokashi Naam Agriton

Stad Wolvega e.o.

Website Email https://www.bokashi.nl/ Info@agriton.nl

Telefoon +31 (0) 181 24 25 00 +31 20 590 6911

Telefoon 0561 433115

26

11.0 Bronnenlijst Afvalonline, “nieuwe eisen aan compost voor akkerbouw”, https://afvalonline.nl/bericht?id=31734 BBI-JU Europe, “about BBI JU”, https://www.bbi-europe.eu/about/about-bbi Belastingdienst, “Tabellen Tarieven Milieubelasting”, https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/bldcontentnl/belastingdienst/zakelijk/overige_be lastingen/belastingen_op_milieugrondslag/tarieven_milieubelastingen/tabellen_tarieven_milieubela stingen?projectid=6750bae7%2D383b%2D4c97%2Dbc7a%2D802790bd1110 Bergman, P C.A., Boersma, A R, Zwart, R W.R., en Kiel, J H.A, “Torrefaction for biomass co-firing in existing coal-fired power stations”, ECN biomass, , Petten, 2005. Berntsen, M.J., “Analyse Warmteaanbod en –vraag gemeente Assen”, DWA, 2019 Bij12, “Vergunningen en toestemmingsbesluiten”, https://www.bij12.nl/onderwerpen/stikstof-ennatura2000/vergunningen-en-toestemmingsbesluiten/ Biofuelsdigest “Biomass Pyrolysis comes of age”, https://www.biofuelsdigest.com/bdigest/2017/06/08/biomass-pyrolysis-comes-of-age/ Btg-btl , “Heat and power from pyrolysis oil”, https://www.btg-btl.com/en/applications/heat-power Clevering-Loeffen, Patricia, Klaassens, Nard, Schelleman Ferd, Geraats, Bert, “optimalisatie WKK en biogasbenutting”, Stowa, Amersfoort, 2011, pagina 18.

Coenen, joep, Schlatmann, Stijn, “Rentabiliteit biomassa WKK”, Cogen Projects, 2007 Dellaert, Rik, Haers, Sander, Heijens, Jeroen, van Hoeve, Thomas, “Adviesrapport innovatieve vergisting”, Avans Hogeschool, Breda, 2010. E-Kwadraat advies, “Biogas in de mobiliteit: Lokale productie, transportsystemen en afzet in de mobiliteit”, Leeuwarden, 2011. ELENA, https://www.eib.org/en/products/advising/elena/index.htm Energievergelijken.nl, “Leveringstarief”, https://www.energievergelijken.nl/energieprijzen/leveringstarief Energinet.dk, “systemperspektiv 2035-bilagsrapporten”, 2018, https://energinet.dk/systemperspektiv2035 Energy Conversion Parks, “Pyrolyse”, http://ecp-biomass.eu/sites/ecpbiomass.eu/files/books/HP_reviewECP%20technologie%20beschrijving%20Pyrolyse%20%2028_01_2011.pdf Energy Conversion Parks, “verbranding”, https://ecp-biomass.eu/sites/ecpbiomass.eu/files/books/ECP%20TF%20Verbranding_LG_HP_2nd.pdf Energy Conversion Parks, “vergassing”, http://ecp-biomass.eu/sites/ecpbiomass.eu/files/books/HP_review_ECP%20hbk%20procesbeschr%20Vergassing 27

Europees Parlement, Verordening (EG) nr. 1069/2009 van het Europees Parlement en de Raad van 21 oktober 2009 tot vaststelling van gezondheidsvoorschriften inzake niet voor menselijke consumptie bestemde dierlijke bijproducten en afgeleide producten en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1774/2002 (verordening dierlijke bijproducten) Europese Commissie, “Innovation fund”, https://ec.europa.eu/clima/policies/innovation-fund_en Europese Commissie “What`s next? The investEU programme (2021-2027)”, https://ec.europa.eu/commission/priorities/jobs-growth-and-investment/investment-plan-europejuncker-plan/whats-next-investeu-programme-20212027_en#:~:text=By%20using%20an%20EU%20budget,to%20investment%20in%20the%20EU.&text= The%20EU%20budget%20guarantee%20can,investment%20between%202021%20and%202027. Gemeente Assen, assen.incijfers.nl Kleinschmidt, C.P, “Statusoverzicht en impactanalyse torrefactie in Nederland”, AgentschapNL, Arnhem, 2010. Koppejan, J., Madrali, S., “Status overview of Torrefaction technologies”, Enviromental Science, 2012. Landälv ,Ingvar, Waldheim, Lars, “Building up the future: Cost of biofuel”, European Commission, 2017. NOM, https://www.nom.nl/diensten/financieringen/financieringsmogelijkheden/ NOS, “Miljarden voor `Wopke-Wiebesfonds` komen er toch” https://nos.nl/artikel/2347117miljarden-voor-wopke-wiebesfonds-komen-er-toch.html Pfeiffer a.e., de Lange, T.J.

, “Kosten duurzame elektriciteit, afvalverbrandingsinstallaties”, ECN, 2003. Planbureau voor de leefomgeving, “Eindadvies basisbedragen SDE++ 2020, Den Haag, 2020. Provincie Drenthe, “Investeringsagenda 2020-2023”, https://www.provincie.drenthe.nl/organisatiebestuur/financien/investeringsagenda/ Provincie Drenthe, “Omgevingsvergunning voor het milieu aanvragen”, https://www.provincie.drenthe.nl/@125126/omgevingsvergunning-0/ Pyrobest, “Pyrolyse van bermgras en biomassa rest-stromen” https://projecten.topsectorenergie.nl/projecten/pyrolyse-van-bermgras-en-biomassa-rest-stromen00018835 RVO “Aanvragen Stimulering Duurzame Energieproducten en klimaattransitie (SDE++)”, https://www.rvo.nl/subsidie-en-financieringswijzer/stimulering-duurzame-energieproductie-enklimaattransitie-sde/aanvragen-sde RVO, “Biobased Industries JU” https://www.rvo.nl/subsidie-en-financieringswijzer/joint-technologyinitiatives/jti-bbi

28

RVO, “Hernieuwbare Energietransitie (HER+)”, https://www.rvo.nl/subsidie-enfinancieringswijzer/hernieuwbare-energietransitie RVO, “Technieken vergisting”, https://www.rvo.nl/onderwerpen/duurzaam-ondernemen/duurzameenergie-opwekken/bio-energie/vergisting-en-vergassing/technieken-vergisting RVO “Wet- en regelgeving biomassa”, https://www.rvo.nl/onderwerpen/duurzaamondernemen/duurzame-energie-opwekken/bio-energie/wet-en-regelgeving-biomassa Rijksoverheid, “Besluit gebruik meststoffen”, https://wetten.overheid.nl/BWBR0009066/2020-0101#BijlageI Rijksoverheid “Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO)”, https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/europese-subsidies/europese-structuur--eninvesteringsfondsen/europees-fonds-voor-regionale-ontwikkeling-efro Rijksoverheid, “Wet milieubeheer”, https://wetten.overheid.nl/BWBR0003245/2020-0701#Hoofdstuk8 Rijkswaterstaat (A), “Biomassa in het activiteitenbesluit”, https://www.infomil.nl/onderwerpen/lucht-water/stookinstallaties/biomassa-0/emissieregimes Rijkswaterstaat (B), “biomassa in het activiteitenbesluit”, https://www.infomil.nl/onderwerpen/lucht-water/stookinstallaties/biomassa-0/welk-regime-welke/ SNN, “over SNN”, https://www.snn.nl/over-snn Tijmensen, Michiel, De vos, Rolf “Bio-energie van eigen bodem”, Ecofys BV, Utrecht, 2005.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Assen&id=e99a5b50-1b46-4b90-8e3b-ca3591cb251f