7. Bestemmingsplan Binnenstad Noordoost - beeldkwaliteitsplan
Tekst van het document
stadsgezicht) verdienen het om te worden behouden/ getransformeerd om zodoende tot een gelaagde/ organisch gegroeide stad te komen. Het behoud van karakteristieke panden is onderdeel van de totale afweging voor de ruimtelijke kwaliteit van een ontwikkeling. Transformatie Voor transformatiekaders van (winkel)plinten naar woningen zie de regels onder Transformatie van winkel naar wonen.
Erfafscheidingen Erfafscheidingen langs het openbaar gebied zoals tuinmuren en hekwerken worden zorgvuldig meeontworpen met de bebouwing. Kleur en Materiaal • Metselwerk en/of natuursteen • Ondergeschikt kunnen plaatmaterialen die mooi verouderen (zoals zink) worden toegepast. Kunstmatige plaatmaterialen zijn niet toegestaan. • Hellende daken worden bedekt met keramische pannen of zink. • De kleur van de gebakken materiaal is gebonden aan een kleurengamma tussen helder oranje en donkerbruine aardekleuren. Zwarte of paarsbruine baksteen is ongewenst; • Zorgvuldige detaillering
Gevelplastiek
Rijk aan details
Installaties • Technische installaties of onderdelen daarvan (zoals verwarming of koelinginstallaties) dienen onzichtbaar vanaf de openbare weg te worden mee-ontworpen. Behoud gaat voor vernieuwing Karakteristieke panden (niet zijnde een monument of onderdeel uitmakend van het beschermd Karakteristiek aan de Kloekhorststraat: Gerritsma Interieur is met bovenliggende appartmenten gehuisvest in een karakteristiek complex uit de jaren ‘50.
43
Regelgeving stedenbouwkundig kader en beeldkwaliteitsplan transformatie van winkel naar wonen
44
Algemene uitgangspunten Doelstelling --------------------------------------------------------------Voor de transformatie van winkel naar wonen in de plint, is het van belang om te zorgen voor meer privacy. Waar winkels gebaat zijn om zoveel mogelijk zichtbaar zijn en het kunnen etaleren van hun producten, is de bewoner gebaat bij privacy en buitenruimte. In hoofdlijnen is de privacy op twee manieren op te lossen: • Door het zicht naar binnen in de hoogte te beperken • Door meer afstand te creëren tussen de openbare ruimte en de gevel Deze ingrepen dienen naast de verbetering van het woongenot ook de zichtbaarheid van de openbareprivate grenzen voor passanten: middels ingrepen moet het ook voor de passant helder zijn dat hij in een woonstraat loopt. Dit wordt bewerkstelligd door een verandering van commerciële uitingen in het straatbeeld naar elementen die horen bij de woning. Denk hierbij aan ruimte voor het parkeren van fietsen voor de eigen deur of een zitgelegenheid voor huis.
Bestaande toestand grote glaspartijen gericht naar de openbare ruimte
Doel Verminderen inkijk/ creëren privacy
Op de volgende pagina’s worden de mogelijke ingrepen nader toegelicht.
45
Algemene uitgangspunten Voorbeelden --------------------------------------------------------------Het creëren van een aangename overgang tussen de woning en de straat berust op een paar aspecten. Deze aspecten dienen zowel ter waarborging van de privacy van de bewoners alswel het gevoel van de voorbijganger niet in iemands persoonlijke ruimte te treden. Tegelijkertijd dient de ruimtelijkheid van de straat gewaarborgd te blijven door een maximaal zichtveld. In andere woorden: oriëntatie door middel van een overzichtelijk straatbeeld. Het huidige beeld kenmerkt zich door de vele reclamezuilen en luifels die de plint van de bovenliggende massa scheiden. Door deze scheiding ligt de focus vooral op de plint en ontbreekt het eerder genoemde overzicht. In het binnenstedelijk winkelgebied gaat de voorkeur uit naar situaties waarbij de openbare ruimte voor de winkels in toegankelijk blijft voor de voorbijganger. Anders wordt het echter als dit binnenstedelijk gebied veranderd in aantrekkelijke woonstraten waarbij privacy van de bewoners, maar ook het behoud van het openbaar karakter van de straat de uitgangspunten zijn. Gevoelsmatig moet deze ruimte echter duidelijk privaat voelen, waardoor de voorbijganger hier geen gebruik van zal maken. Uitgangspunt van de ingrepen zijn: • een goede overgang van publiek naar privé.
• een aangename straat voor dagjesmensen, winkelend publiek en omwonenden. • bewoners die gebruik maken van de overgangszone. • buffer tussen publiek en privé waardoor bv. gordijnen open blijven en de straat geen gesloten uitstraling krijgt. Afhankelijk van het straatprofiel is een diepte van circa 0,5 tot 1 meter private stoep voor de woning wenselijk. Deze diepte biedt ruimte voor een kleine bloemenperk met een zitgelegenheid. Om deze private zone te benadrukken kan gebruik worden gemaakt van een lichte nuance in de bestrating of een verhoging hiervan. Om de fijnmazigheid van de verkavelingstructuur kracht bij te zetten, dienen deze zone’s mee te doen met deze fijnmazigheid. Waarbij, net zoals de bebouwing zelf, verschil mag ontstaan tussen de verschillende panden en indien intern opgesplitst, woningen. Hierdoor komt de fijne schaal terug in het straatbeeld.
46
Borstwering
Borstwering (gecombineerd met zitje)
Borstwering
Verhoogde begane grondvloer
Verhoogde begane grondvloer
Verdiepte entree
Verdiepte gevel
Stoepje
Stoepzone
lage bloemperk voor woning
Groen langs de gevel/ stoeptuin
Verhoogde begane grondvloer
Verdiepte gevel
Stoepzone
Groen
Algemene uitgangspunten Ongewenste situaties ---------------------------------------------------------------
Ramen tot op maaiveld zorgen voor inkijk. Consequentie is vaak dat vitrage/ gordijnen permanent gesloten zijn.
Ramen tot op maaiveld
Ramen tot op maaiveld
Haag
Haag
Afgebakende voortuintjes middels tuinmuur
Afgebakende voortuintjes middels bloembakken
Hagen zorgen voor een harde grens tussen openbaar en privé. Een dergelijke oplossing past bij woonwijken maar niet bij de binnenstad.
Tuinmuren zorgen voor een harde grens tussen openbaar en privé
47
1.
Oud
e Mo
lens
traa
t
Gr
on
in g
er
str
aa
t
Historische lintbebouwing Situatie --------------------------------------------------------------• Groningerstraat • Oude Molenstraat • Rolderstraat • Zaagmolen • Ceresstraat • Oudestraat • Nieuwe Huizen
Groningerstraat
1.
Ceresstraat
2.
3.
48
2.
Rolderstraat
3.
Oudestraat
Situatie Transformatie Historische lintbebouwing
Nieuwe Huizen
tra
es
d Ou
at
Rolderstraat
Historische lintbebouwing Bouwregels --------------------------------------------------------------In de loop der eeuwen is een een fijnmazig stratenpatroon ontwikkeld: de zogenaamde historische linten. Deze straten worden gekenmerkt door een pandsgewijze opbouw. In deze fijne structuur wordt gewoont, gewinkeld en gewerkt. De huidige winkelstraten worden gekenmerkt door een scheiding tussen de plint en de verdieping. Deze scheiding vloeit voort uit het verschil in functie. Daar waar de verdieping over het algemeen een woonfunctie heeft, bestaat de begane grond overwegend uit winkel. Door de vele wisselingen van winkels in de plint, is de originele relatie verloren gegaan. Daarbij komt dat de vele reclame-uitingen en luifels over de gehele lengte van het pand, het straatbeeld hebben verrommeld en de panden hebben opgesplitst in twee delen. Uitgangspunt van de ingrepen is tweeledig: • zorgen voor het terugbrengen van de oorspronkelijke korrelgrootte • een aangename omgeving creëren voor wonen in de plint Korrelgrootte De korrelgrootte van het gebied is afhankelijk van de straatbreedte en type gebruik. De smalle wandelstraat vraagt om een kleinere grootte dan een brede boulevard met autoverkeer. De korrelgrootte wordt bepaald door een paar aspecten. Allereerst zijn de aan elkaar grenzende panden duidelijk anders vormgegeven. Hetzij door goothoogte, hetzij door materialisatie.
Door de kozijnen bewust niet aan te sluiten op de hoogten van aangrenzende panden, ontstaat een subtiel verschil in het straatbeeld. Door de luifels van de winkels te verwijderen en de bovenliggende verdieping met zijn voeten op het maaiveld te plaatsen, wordt de verticaliteit en individualiteit van de verschillende panden geaccentueerd. Onderzoek naar de oorspronkelijke gevel kan helpen bij het ontwerpproces. Woonomgeving Een fijne woonomgeving is gebaseerd op een prettige verhouding tussen privé (en privacy) en publiek. De voorbeelden gegeven bij Transformatie van winkel naar wonen, Algemene uitgangspunten voorbeelden dragen hieraan bij.
A
A
B
A Plint weer onderdeel maken van oorsronkelijk ontwerp
Entree in de voorgevel (Niet in de zijgevel)
Kleur Kleur heeft een grote invloed op de beleving en karakter van de stad. Zorgvuldige toepassing van kleur vergroot de algemene ruimtelijke kwaliteit en de identiteit van (historische) gebouwen afzonderlijk. Verschillende bouwperioden en bouwstijlen hebben hun eigen karakteristieke kleuren. Aanbevolen wordt om bij een verbouwing of onderhoud van een ouder pand (zowel monumenten als niet-monumenten) eerst onderzoek te (laten) doen naar de historische situatie. Een kleurhistorisch onderzoeker of architect kan vervolgens hetgeen is onderzocht ook om kunnen zetten in een samenhangend advies voor een (nieuwe) kleurstelling.
(winkel-)luifel verwijderen
Pand staat met “voeten” op de grond
Raamopeningen hebben een borstwering
Materiaal • Toevoegingen kunnen in metselwerk of natuursteen worden uitgevoerd. • Ondergeschikt kunnen plaatmaterialen die mooi verouderen (zoals zink) of hout worden toegepast. Kunstmatige plaatmaterialen zijn niet toegestaan. • Zorgvuldige detaillering. • Borstweringen worden niet in plaatmateriaal of ondoorzichtige glaspanelen gerealiseerd
Huidige situatie historisch linten. Individuele panden, reclameborden en luifels
Installaties Technische installaties of onderdelen daarvan (zoals verwarming, ventilatie of koelinginstallaties) dienen onzichtbaar vanaf het openbaar gebied te worden mee-ontworpen. historisch onderzoek naar de oorspronkelijke situatie kan helpen bij het ontwerp van de transformatie 49
Naoorlogse complexen Situatie --------------------------------------------------------------• Groningerstraat • Oude Molenstraat • Kloekhorststraat • Zaagmolen
5.
Oude Molenstraat
5.
4. 3. at
Oude Molenstraat
Gr
on
in
ge
rst
ra
1.
Zaagmolen
2.
Oud
e Mo
lens
traa
t
2.
Groningerstraat
1.
50
3.
Kloekhorststraat/Groningerstraat
4.
Zaagmolenstraat
Situatie Transformatie Naoorlogse complexen
Naoorlogse complexen Bouwregels --------------------------------------------------------------Na de oorlog heeft de kleinschalige pandenstructuur op veel plekken plaats moeten maken voor grotere bouwblokken. Vooral in de jaren ‘60 en ‘70 van de vorige eeuw zijn er veel complexen gerealiseerd met op de begane grond winkels en op de verdieping appartementen. Deze blokken worden gekenmerkt door een structuralistische opbouw waarbij getracht is aansluiting te vinden bij de kleinschalige pandenstructuur. Kenmerken zijn: geleding van de gevel, gevel- en dak daksprongen, afwisselend daklandschap, overdekte winkelstraten (galerij). Een complex bestaat vaak uit meerdere winkels in de plint (eigendom of huur) en verschillende appartementseigenaren op de verdiepingen. Qua keuze voor het transformatieontwerp is het belangrijk om de fasering in het achterhoofd te houden. Niet elke bewoner of gebruiker zal de behoefte of financiële middelen hebben om de voorgestelde plannen (direct) uit te voeren. Daarom is het van belang dat de transformatie er ook kwalitatief uit ziet als slechts beperkte gedeelte van de totale gevel is uitgevoerd volgens plan.
Daarbij is het idee dat de eerste aanvrager maatgevend zijn voor de opeenvolgende aanvragen binnen één complex. Deze trendsetter bepaalt dan de vorm/materialisatie/kleur. Het zou goed zijn om e.e.a. met de overige eigenaren/ de VVE af te stemmen omdat de keuzes van deze trendsetter consequenties heeft voor volgende aanvragers. Woonomgeving Een fijne woonomgeving is gebaseerd op een prettige verhouding tussen privé (en privacy) en publiek. De voorbeelden gegeven bij Transformatie van winkel naar wonen, Algemene uitgangspunten voorbeelden dragen hieraan bij.
Installaties Technische installaties of onderdelen daarvan (zoals verwarming, ventilatie of koelinginstallaties) dienen onzichtbaar vanaf het openbaar gebied te worden mee-ontworpen. Bestaande toestand: grote winkelpuien op de begane grond.
Kleur en Materiaal • Toevoegingen kunnen in metselwerk, natuursteen worden uitgevoerd. • Ondergeschikt kunnen plaatmaterialen die mooi verouderen (zoals zink) of hout worden toegepast. Kunstmatige plaatmaterialen zijn niet toegestaan. • De kleurstelling dient zorgvuldig te worden afgestemd met de bestaande gevel. • Zorgvuldige detaillering (bij hout rekening
A
A
B
A
Bestaande toestand
•
houden met duurzame beeldkwaliteit (bij overstekken). Borstweringen worden niet in plaatmateriaal of ondoorzichtige glaspanelen gerealiseerd
Het gevelontwerp van een woning op de begane grond wordt in beginsel ontleend aan de bestaande architectuur op de verdieping. Een afwijkende verdiepingshoogte op de begane grond vraagt om een slimme vertaling van de raamopeningen. De eerste aanvrager is een trendsetter.
Nieuwe toestand: plint/begane grond wordt één met de rest van het gebouw. Het gebouw staat met zijn voeten op de grond.
Een teruglliggende gevel vergroot de gevelplastiek en de privacy. Dit biedt ruimte om af te wijken van de bestaande architectuur (vorm, materiaal of kleur) De eerste aanvrager is een trendsetter.
Wonen aan de straat = voordeur aan de straat
Zorg middels gevelindeling voor voldoende privacy voor de bewoners. 51
Naoorlogse complexen Bouwregels - (winkel)galerij --------------------------------------------------------------De overdekte straat (galerij) is een kenmerkend element bij de post ‘65 woningbouw. In de bebouwing achter deze diepe straten bevinden zich bedrijven verspreid over meerdere beuken. Sommige zijn al getransformeerd tot woningen waarbij de overdekte ruimte is getransformeerd tot een private voortuin. Door de forse diepte van de overdekte straten, krijgen de hieraan grenzende ruimten weinig daglicht binnen. Voor de transformatie van winkel naar woning zijn twee opties mogelijk: • overdekte straat gebruiken als kwalitatief hoogwaardige buitenruimte • overdekte straat betrekken als geklimatiseerde binnenruimte Buitenruimte Door de overdekte straat te gebruiken als buitenruimte, blijft voldoende privacy gewaarborgd in de woning. Echter biedt het simpelweg verleggen van de stoep geen gewenste resultaat. De huidige diepte van de overdekte straat staat momenteel niet in verhouding tot de stoep ernaast. Daarnaast loopt de materialisatie van de bestrating door tot de voordeur. Dit zorgt voor een te onduidelijke definiëring van private ruimte en resulteert in een onduidelijke overlap van zones. Daarom is het van belang om de bestrating aan te passen naar een materiaal dat beter past bij een voortuin.
Het plaatsen van enkel een laag hekwerk ter afscheiding heeft niet de prioriteit gezien de huidige kwaliteit van de overdekte straat te wensen over laat. Deze zal een metamorfose moeten krijgen. Een andere optie is het naar voren leggen van de voorgevel waardoor de voortuin minder diep wordt. Hiermee blijft privacy gewaarborgd, komt meer daglicht de woning binnen en krijgt de overdekte straat een metamorfose.
Bestaande toestand: winkels langs semi-overdekte straat
Enkel het plaatsen van een hek/afscheiding in lijn met de gevel is onvoldoende
•
•
• •
Bestaande pui vervangen door pui met borstwering Privézone afschermen middels mee-ontworpen zijgevels van de buitenruimte (Directe) daglichttoetreding blijft minimaal
•
Gevel (met borstwering) verder naar buiten plaatsen Privézone afschermen middels mee-ontworpen zijgevels van de buitenruimte
Binnenruimte De andere optie is het volledig dichtzetten van de overdekte straat. Dit kan ofwel door het maken van een wintertuin die als extentie van de achterliggende ruimte kan dienen, ofwel door de volledige ruimte bij de woning te betrekken.
Reeds gerealiseerde transformatie Oude Molenstraat • Armoedige inrichting voorterrein • Geen duidelijke scheiding openbaar privé • Bestaande winkelruit biedt onvoldoende privacy met tot gevolg dat gordijnen continu dicht zijn. 52
T.o.v. de gevel terugliggende privé buitenruimte
Gevel (met borstwering) in lijn met de bovengelegen gevel plaatsen
53
Eigentijdse grootschalige complexen Situatie --------------------------------------------------------------• Groningerstraat • Jan Fabriciusstraat • Kloekhorststraat
4.
1. 2.
54
1.
Groningerstraat
2.
Groningerstraat
3.
Groningerstraat/Kloekhorststraat
4.
Jan Fabriciusstraat
3.
Situatie Transformatie Eigentijdse grootschalige complexen
Eigentijdse grootschalige complexen Bouwregels --------------------------------------------------------------Waar de grootschalige complexen in de jaren ‘60/’70 nog een gelede structuur hadden die trachten aansluiting te vinden bij de historische pandenstructuur zijn er vanaf de jaren ‘90 complexen gerealiseerd die slechts uit één schaal/ structuur bestaan. Kenmerken zijn de vlakke, hoge platafgedekte gevels met strenge repeterende raamritmes. Een complex bestaat vaak uit meerdere winkels in de plint (eigendom of huur) en verschillende appartementseigenaren op de verdiepingen.
Daarbij is het idee dat de eerste aanvrager maatgevend zijn voor de opeenvolgende aanvragen binnen één complex. Deze trendsetter bepaalt dan de vorm/materialisatie/kleur. Het zou goed zijn om e.e.a. met de overige eigenaren/ de VVE af te stemmen omdat de keuzes van deze trendsetter consequenties heeft voor volgende aanvragers.
•
Woonomgeving Een fijne woonomgeving is gebaseerd op een prettige verhouding tussen privé (en privacy) en publiek. De voorbeelden gegeven bij Transformatie van winkel naar wonen, Algemene uitgangspunten voorbeelden dragen hieraan bij.
Installaties Technische installaties of onderdelen daarvan (zoals verwarming, ventilatie of koelinginstallaties) dienen onzichtbaar vanaf het openbaar gebied te worden mee-ontworpen.
Qua keuze voor ontwerp is het belangrijk om de fasering in het achterhoofd te houden. Niet elke eigenaar zal de behoefte of financiële middelen hebben om de voorgestelde plannen (direct) uit te voeren. Daarom is het van belang dat de transformatie er ook kwalitatief uit ziet als slechts beperkte gedeelte van de totale gevel is uitgevoerd volgens plan.
Kleur en Materiaal • Toevoegingen kunnen in metselwerk en natuursteen worden uitgevoerd. • Ondergeschikt kunnen plaatmaterialen die mooi verouderen (zoals zink) of hout worden toegepast. Kunstmatige plaatmaterialen zijn niet toegestaan.
A
A
B
A
Bestaande toestand: Een winkel/ dienstenplint met daarboven woningen.
•
•
De kleurstelling dient zorgvuldig te worden afgestemd met de bestaande gevel. Zorgvuldige detaillering (bij hout rekening houden met duurzame beeldkwaliteit (bij overstekken). Borstweringen worden niet in plaatmateriaal of ondoorzichtige glaspanelen gerealiseerd
Bestaande toestand: grote winkelpuien op de begane grond.
Het gevelontwerp van een woning op de begane grond wordt in beginsel ontleend aan de bestaande architectuur op de verdieping. Een afwijkende verdiepingshoogte op de begane grond vraagt om een slimme vertaling van de raamopeningen. De eerste aanvrager is een trendsetter.
Nieuwe toestand: plint/begane grond wordt één met de rest van het gebouw. Het gebouw staat met zijn voeten op de grond. Een eventuele architectonische plint (niet zijnde een glazen pui) kan intact blijven.
Een teruglliggende gevel vergroot de gevelplastiek en de privacy. Dit biedt ruimte om af te wijken van de bestaande architectuur (vorm, materiaal of kleur) De eerste aanvrager is een trendsetter.
Wonen aan de straat = voordeur aan de straat. Onderzoeken of het mogelijk is om de schaal van het blok met deze ingrepen kan verkleinen.
Zorg middels gevelindeling voor voldoende privacy voor de bewoners. 55
56