6a. Drents Archief - Jaarstukken 2021
Tekst van het document
1
JAARSTUKKEN 2021 VAN COLLECTIE NAAR CONNECTIE Drents Archief jaarstukken 2021
Foto: Het Oorlogsdagboek van Drenthe
3
1. Inleiding
4
2. Doelstellingen
6
3. Informatiefunctie
8
4. Erfgoedfunctie
12
5. Bestuur en beleid
22
6. Paragrafen
24
7. Jaarrekening
32
7.1 Balans per 31 december 2021
33
7.2 Overzicht van baten en lasten
34
7.3 Resultatenanalyse 2021
35
7.4 Waarderingsgrondslagen
36
7.5 Toelichting op de balansposten
38
7.6 Toelichting overzicht van baten en lasten
42
8. Overige gegevens
46
8.1 Voorstel tot bestemming resultaat over 2021
46
8.2 Verklaring algemeen bestuur
47
8.3 Controleverklaring accountant
48
9. Bijlagen
52
Drents Archief jaarstukken 2021
4
HOOFDSTUK 1
INLEIDING Foto: Collectie Schroër, Drents Archief
5
Het Drents Archief is een Regionaal Historisch Centrum (RHC) en vormt een Gemeenschappelijke Regeling (GR) met het Rijk en de gemeente Assen. Onze activiteiten zijn grofweg in twee hoofdtaken onder te verdelen: de informatiefunctie en de erfgoedfunctie. Enerzijds geven wij invulling aan de wettelijke taak om de archieven van onze partners (gemeente Assen en rijksinstellingen in Drenthe) en de provincie Drenthe te beheren en anderzijds vervullen wij een publieke taak om de schatten aan informatie die wij in onze depots bewaren voor een breed publiek toegankelijk te maken. Het verslagjaar 2021 vormt het eerste jaar van onze strategische visie 2021-2024 ‘Van collectie naar connectie’, waarin we het belang van onze collectie als basis van onze organisatie benadrukken. Vanuit onze collectie maken we connectie met onze omgeving; vanuit de collectie volgt de publieksgerichte erfgoedtaak.
In het verslagjaar werd met nadruk gewerkt aan onze informatiefunctie, aan onze collectie. Het kaartendepot werd grondig herzien en met zeshonderd strekkende meter capaciteit uitgebreid. Op digitaal archiefgebied zijn we gestart met ons eigen e-depot, waarin inmiddels de provincie en drie Drentse gemeenten naar volle tevredenheid deelnemen in diverse pilots.
Dat deze connectie in het verslagjaar wegens corona vooral weer virtueel (online) en op afstand vorm kreeg, was vervelend maar een gegeven. Met de ervaringen die we in het eerste coronajaar hebben opgedaan, hebben we onze succesformules op gebied van online lezingen, social media, podcasts, etc. weer volop ingezet en doorontwikkeld. De online community op social media en het aantal geïnteresseerden in onze online content groeide daarnaast explosief, mede dankzij het uitgebreide online aanbod van dit jaar met o.a. (opnames van) lezingen, workshops en familieportretten.
Drents Archief jaarstukken 2021
6
HOOFDSTUK 2
DOELSTELLINGEN Foto: Het Oorlogsdagboek van Drenthe
De kerndoelen die in onze strategische visie ‘Van collectie naar connectie’ zijn vermeld, vormden in het afgelopen jaar de leidraad voor al onze activiteiten.
Collectiebeheer
• We breiden onze collectie voortdurend uit met waardevol Drents erfgoed om het verhaal van Drenthe in lengte van dagen te kunnen blijven vertellen; • De verbouwing van ons kaartendepot resulteerde in een ruimtewinst van zeshonderd strekkende meter en biedt ons mogelijkheden om onze groeiende collectie beter te bewaren en ontsluiten; • Als expert digitaal archiefbeheer onderhouden we nauwe connecties met de provincie Drenthe en Drentse gemeenten om hen te adviseren, begeleiden en toegang te bieden tot het Drentse e-depot.
Publieksbereik
• Op basis van de Archiefwet en onze fysieke en digitale collectie faciliteren we de rechtzoekende burger en (wetenschappelijke) onderzoekers in het beantwoorden van hun vragen. In het verslagjaar gebeurde dit vanwege meerdere lockdowns voor een groot deel telefonisch of via mail en chat. • Door middel van fysieke en digitale publieksactiviteiten en –evenementen over onze collectie maken we connectie met iedereen die geïnteresseerd is in het Drentse (cultureel) erfgoed. Hoewel we weinig fysieke evenementen konden organiseren wegens corona, waren we ook afgelopen jaar heel zichtbaar via onze socials.
7
Educatie
• W ij bieden een uitgebreid educatief aanbod aan leerlingen uit het basis- en voortgezet onderwijs. Tussen de lockdowns door konden we gelukkig nog diverse klassen ontvangen en ook online hebben we enkele programma’s kunnen verzorgen, zoals Het Oorlogsdagboek van Drenthe. • O nderwijs aan mbo-, hbo- en universitaire studenten en volwassenen vormt onderdeel van onze educatieve doelstelling. Wegens corona hebben we hier in het verslagjaar weinig mogelijkheden toe gehad.
Drents Archief jaarstukken 2021
8
HOOFDSTUK 3
INFORMATIEFUNCTIE Door het zorgvuldig bewaren en beschikbaar stellen van overheidsinformatie en andere belangrijke informatiebronnen geven wij invulling aan de wettelijke taak en onze informatiefunctie om de archieven van onze partners te beheren. Binnen onze informatiefunctie vallen de volgende onderdelen.
3.1 Gemeentearchief Assen De functie van gemeentearchivaris van de gemeente Assen is ondergebracht bij het Drents Archief. In het afgelopen jaar zijn diverse onderzoeksvragen van de afdeling documentaire informatievoorziening (DIV) van de gemeente Assen met betrekking tot de overgebrachte gemeentelijke archiefbestanden in behandeling genomen. Gedurende het jaar vond met regelmaat afstemming hierover plaats met de gemeente, vanwege de maatregelen rond het coronavirus vrijwel uitsluitend digitaal. De gemeentearchivaris bracht in de vorm van een jaarlijkse rapportage verslag uit aan het college
van Burgemeester en Wethouders van Assen over de uitvoering van het archiefbeheer door de gemeentelijke organisatie op grond van de Archiefwet 1995. In 2021 is voor deze rapportage gekozen voor een aangepaste systematiek aan de hand van Kritische Prestatie Indicatoren (KPI). Deze nieuwe opzet maakt het mogelijk om ontwikkelingen binnen de gemeente goed in beeld te houden en permanent te volgen. De rapportage kan in de nieuwe opzet bovendien eenvoudig door het college van Assen worden gebruikt in het kader van de horizontale verantwoording richting de gemeenteraad en de verticale verantwoording richting Gedeputeerde Staten.
3.2 Rijksarchieven Het Drents Archief vervult daarnaast de functie van rijksarchiefbewaarplaats in de provincie Drenthe. Als zodanig beheert het Drents Archief de permanent te bewaren archieven van instellingen van de rijksoverheid waarvan het werkterrein zich beperkt tot Drenthe. In 2021 zijn gesprekken met het Kadaster over de overbrenging van ongeveer tweehonderd strekkende meter registers voortgezet. De overbrenging wordt naar verwachting in de eerste helft van 2022 afgerond, waarna de registers in het rijksdepot in Emmen worden geplaatst. Het beheer van de registers en de dienstverlening op deze registers vallen echter onder verantwoordelijkheid van het Drents Archief. In 2021 is een volledige inventarisatie gemaakt van alle Kadasterarchiefbestanden die door het Drents Archief worden beheerd.
In verband met de beperkte depotruimte zijn in 2021 verder geen archieven van rijksoverheidsinstellingen overgebracht naar het Drents Archief. De ervaringen die in de loop van 2022 worden opgedaan met dienstverlening op de Kadasterregisters die in het rijksdepot in Emmen worden geplaatst, bepalen mede of het plaatsen van meer archieven het rijksdepot een werkbare optie is.
In het voorjaar werd een aanbesteding uitgevoerd voor een e-depotoplossing. Deze oplossing werd in 2021 geïmplementeerd en er worden pilots uitgevoerd met de gemeenten Borger-Odoorn, Emmen en Meppel en met provincie Drenthe. In vier pilots leren wij gezamenlijk wat er nodig is voor een succesvolle ingebruikname van het e-depot, zowel aan de zijde van de zorgdrager als bij het Drents Archief.
3.3 Provinciaal archief
Er vonden regelmatig gesprekken plaats met alle Drentse gemeenten over noodzakelijke voorbereidingen voor aansluiting op een e-depot en over de daadwerkelijke aansluiting bij het Drentse e-depot. Ook organiseerden we twee informatiesessies waar vrijwel alle gemeenten en de provincie aanwezig waren. In de eerste bijeenkomst in februari stond de informatieplattegrond centraal. In de tweede werd een terugkoppeling gegeven over de voortgang van de pilots door de pilotdeelnemers en het Drents Archief. Ook gingen deelnemers na een presentatie en uitwisseling van ervaringen in groepjes aan de slag om hun eigen informatieplattegrond te beoordelen.
Het Drents Archief beheert op basis van een dienstverleningsovereenkomst de historische archieven van de provincie Drenthe. In 2021 zijn wegens gebrek aan depotruimte en in afwachting van de herinrichting van het kaartendepot geen archieven van de provincie Drenthe overgebracht. In 2021 zijn de provincie Drenthe en het Drents Archief gestart met een meerjarig pilotproject rond de overbrenging van digitale archieven naar een nieuw te ontwikkelen regionaal digitaal depot (e-depot) dat door het Drents Archief wordt beheerd.
3.4 E-depot Het Drents Archief wil met het e-depot de duurzame toegankelijkheid van digitale archieven van alle Drentse gemeenten, de provincie en andere overheidsorganisaties binnen Drenthe - en uiteindelijk ook van particuliere instellingen - faciliteren.
Drents Archief jaarstukken 2021
9
10
In het verslagjaar verzonden wij drie digitale e-depot nieuwsbrieven en werd het e-depot gedeelte van de website van het Drents Archief uitgebreid. Hier is nu meer informatie over onze producten en diensten te vinden. Ook zijn er handige documenten te vinden die archiefvormers helpen met de voorbereidingen voor aansluiting op een e-depot.
Doopsgezind Remonstrantse Gemeente Emmen geacquireerd. Daarnaast zijn tientallen contacten gelegd voor mogelijke acquisities die in verband met de beperkende maatregelen rond het coronavirus niet konden worden afgerond. De afronding hiervan zal plaatsvinden in 2022.
3.5 Lagere overheden en erfgoedpartners Onze ambitie is om een spin in het web te zijn en allianties aan te gaan met partners binnen en buiten de erfgoedsector. Het Drents Archief sloot in 2021 zakelijke overeenkomsten voor archiefbewerking af met de Vereniging van Drentse Gemeenten en Recreatieschap Drenthe. De archieven van deze organisaties worden in de loop van 2022 bij het Drents Archief geplaatst en geïnventariseerd. Om historisch onderzoek binnen Drenthe samen te brengen en eenvoudiger te ontsluiten, is de ontwikkeling van een ‘Drentse Delpher’ verder uitgewerkt. Mede op initiatief van de Drents Historische Vereniging is het doel om de tijdschriften van de Drentse historische verenigingen digitaal te ontsluiten via de website geheugenvandrenthe.nl. Een informatiesessie voor alle historische verenigingen moest vanwege de coronamaatregelen uitgesteld worden tot 2022.
Na lange tijd niet vertegenwoordigd te zijn geweest, neemt Drenthe eindelijk weer deel aan het Overleg Provinciale Erfgoedinstellingen Nederland (OPEN). In 2021 traden het Drents Archief en het Platform Drentse Musea als gezamenlijk lid toe tot dit netwerk. OPEN verenigt provinciale erfgoedhuizen en stroomlijnt visie en samenwerkingsprojecten op nationale schaal vanuit een regionaal perspectief. Hiermee vormt het samenwerkingsverband de ideale schakel tussen nationaal en regionaal beleid waarbij vrijwel alle erfgoedinstellingen worden bereikt. Namens het Drents Archief zijn ook de historische verenigingen en het Erfgoedberaad vertegenwoordigd in dit netwerk.
3.6 Depotbeheer en acquisitie In 2021 zijn het persoonlijke archief van schrijver G.A. Robben uit Emmen en het archief van de
In 2021 is daarnaast gestart met de verbouwing van het kaartendepot; deze is grondig herzien en met zeshonderd strekkende meter capaciteit uitgebreid. Dit was nodig om de nog groeiende hoeveelheid archieven die aan de Brink geraadpleegd moeten worden te kunnen bergen.
3.7 Foto- en filmarchief In 2021 is, mede dankzij de inzet van een tijdelijke medewerker op basis van een beurs via het Mondriaan Fonds, voortgang geboekt met het inventariseren van de fotocollecties. Ongeveer honderd fotocollecties (van de in totaal circa vierhonderd collecties) zijn in ons collectiebeheersysteem MAIS-Flexis opgenomen. Dankzij de inzet van thuisvrijwilligers werd de beeldbank met bijna twaalfduizend foto’s uitgebreid naar 199.427 stuks in totaal eind 2021. Het betreft, naast foto’s uit de collectie van fotograaf Sake Elzinga, ook fotocollecties van de Tweede Wereldoorlog en het geïllustreerde tijdschrift Het Noorden in Woord en Beeld met daarin vele mooie opnamen uit de jaren twintig en dertig van de twintigste eeuw.
In verband met wetgeving rond auteursrecht en privacy is een groot deel van onze fotocollecties niet online zichtbaar (wel in onze Digilounge). In 2021 is voortgang geboekt met het uitzoeken van rechten en het opnieuw online zichtbaar maken van foto’s. Dit jaar werden 13.000 foto’s online zichtbaar gemaakt, wat het totaal eind 2021 brengt op bijna 57.000 foto’s die online getoond kunnen worden aan het publiek. In 2021 leverde het Drents Archief weer veel fotomateriaal aan tal van klanten. In totaal werden circa 2.500 foto’s verstrekt en gebruikt voor tentoonstellingen (bijvoorbeeld het Cuby & Blizzardsmuseum te Grolloo), bij restauraties van monumentale gebouwen, voor audiovisuele producties (bijvoorbeeld Kamp Schattenberg) en in vele publicaties zoals tijdschriften van historische verenigingen en de Nieuwe Drentse Volksalmanak.
Bijzondere film acquisities
• Super-8 films uit de jaren 70 van de vrouwelijke filmmaker mevrouw Van der Kloo (opnamen te Gees); • 8mm film van Henk Jans over Pipo de Clown in Assen in 1964; • Unieke filmbeelden uit de jaren 30 en 40 van de Asser familie Stuart; • 8mm films over de TT in de jaren 1976 t/m 1979.
11
Bijzonder aangeleverd filmmateriaal
Bijzondere foto acquisities
• Collectie glasnegatieven, negatieven en foto’s gemaakt door J.C. van Weydom Claterbos, Rijkszuivelconsulent van Drenthe, uit de periode van omstreeks 1895-1935; • Fotocollectie over het kindertehuis bij Kamp Schattenberg uit de jaren 50 en 60 van de vorige eeuw; • Serie foto’s over het kinderherstellingsoord Het Noorderhuis te Hoogeveen uit de jaren 50; • Collectie negatieven over de Keuringsdienst Drenthe uit de jaren 50; • Fotoalbums met zeldzame opnamen over een supermarkt te Emmen in de jaren 70 en een matrassenfabriek te Zuidlaren in de jaren 50.
• D orpsfilms van de filmmaker Adolfs aan PodiumTV; • E en montage over de Tweede Wereldoorlog voor het D’Exels festival te Exloo; • Beelden van veenarbeiders aan Omroep Gelderland voor een nieuwsuitzending; • Materiaal over de bevrijding van Assen aan de NOS; • De film Assen 1979 aan Magneto Press Parijs voor een uitzending op Arte TV; • Films over Kamp Schattenberg aan filmmaakster Anke Teunissen ten behoeve van een documentaire; • Films over de bevrijding, de boomplantdag te Gieten, TT- films en een compilatie over het Noorderdierenpark aan RTV Drenthe.
Normaal gesproken worden in de Digilounge doorlopend filmcompilaties getoond; omdat door de coronamaatregelen nauwelijks tot geen bezoekers in het archief konden komen, werden de compilaties op de social mediakanalen uitgezonden. Elke zaterdag werd een speciaal gemonteerde themafilm uitgezonden. Daarnaast werd in juli en augustus elke dinsdag een aflevering van de Zomer van Drenthe uitgezonden.
Drents Archief jaarstukken 2021
12
HOOFDSTUK 4
ERFGOEDFUNCTIE Het Drents Archief vertelt het verhaal van Drenthe. Wij beheren de authentieke bronnen van overheden, particulieren en bedrijven. Via diverse activiteiten maken wij met deze bronnen de connectie met een breed publiek. Onze online diensten, social media, individuele dienstverlening, educatie, publieksactiviteiten en projecten vallen onder de erfgoedfunctie.
4.1
Online diensten
Het Drents Archief biedt via verschillende websites een aanzienlijk deel van de dienstverlening online aan. Doordat veel publieksevenementen in 2021 vanwege coronamaatregelen kwamen te vervallen, is extra ingezet op het aanbieden van online activiteiten. In het afgelopen jaar hebben we veel ervaring opgedaan met nieuwe digitale technieken, bijvoorbeeld webexposities. Daarnaast zijn we nieuwe samenwerkingen aangegaan. Hoewel het aantal bezoeken aan de websites daalde, hebben we ons bereik op social media enorm zien toenemen.
Aantal bezoeken/sessies
2021
2020
verschil
alledrenten.nl
195.771 254.694
↘ 23,1%
wiewaswie.nl
216.995 249.980
↘ 13,2%
drentsarchief.nl
223.414 197.267
↗ 13,3%
allekolonisten.nl
28.242
19.497
↗ 44,9%
geheugenvandrenthe.nl
165.156 188.452
↘ 12,4%
Totaal
829.578 909.890 ↘ 30,3%
Bezoekersaantallen publieksactiviteiten Bezoekersaantallen publieksactiviteiten 2021 2021
3.000
3.000
2.500
2.500
2.000
2.000
1.000
1.000
500
2021
2020
1. Google
36%
47%
2. Direct
22%
23%
3. Open archieven
8%
6%
6%
6%
5. Wiewaswie
15%
4%
6. Overig
13%
14%
100%
100%
Herkomst bezoekers websites Drents Archief
1.500
1.500
500
2020
2020
daarvan ging linea recta naar de archieftoegangen (/archiefstukken), 12% opende de genealogische zoekmachine (/genealogie).
0 Educatie
Publieksactiviteiten
0 Educatie
Publieksactiviteiten
Historisch vergaderen
Groepsbezoek/ Volwasseneducatie
Historisch vergaderen
Groepsbezoek/ Het totale aantal bezoeken/sessies laat in 2021 Volwasseneducatie4. Facebook
een daling zien ten opzichte van het jaar ervoor. Was het gerapporteerde bezoek in 2020 nog 909.890 op alle websites samen, 2021 sloten we af met 829.578 (een daling van 9%). Dit verschil is te wijten aan het afgenomen aantal bezoeken aan alledrenten.nl (58.923 minder) en geheugenvandrenthe.nl. Doordat de genealogische zoekmachine is geïntegreerd in drentsarchief.nl is het aantal bezoeken aan die website gestegen ten koste van alledrenten.nl. Oorzaak van het overall lager aantal bezoeken is wellicht veroorzaakt doordat men in 2020 tijdens de harde lockdown massaal online vertier zocht. In 2021 was dat minder sterk het geval.
De online bezoekers van de website drentsarchief.nl wisten ons via diverse wegen goed te vinden. Door een zoekopdracht in Google of door de website direct in het zoekvenster in te geven, waren nog steeds de meest gebruikte opties. Van alle bezoekers op de website drentsarchief.nl dook driekwart in 2021 direct ‘de archieven in’. Een derde
Om in tijden van corona het publiek tóch kennis te laten maken met onze bijzondere collecties, ontwikkelden we in 2021 digitale webexposities die toegankelijk zijn via de website drentsarchief.nl. In 2021 hebben we drie online exposities gepubliceerd: De Zilvermijnen van Drenthe (foto’s van Sake Elzinga), De Tweede Wereldoorlog in Drenthe en Kamp Schattenberg. In totaal werden deze door ruim duizend bezoekers bekeken.
Podcasts en webexpo’s Met Kamp Schattenberg en De Dorpsfabriek is onze collectie podcasts in 2021 verder uitgebreid. Een jaar eerder publiceerden we al De Hilte 11 - Oorlog op de Hondsrug. Deze podcast was ook in 2021 nog steeds een groot succes gezien het hoge aantal luisteraars (bijna 44.000). De afleveringen van de podcasts, allen uitgezonden in het radioprogramma Drenthe Toen van RTV Drenthe, zijn via uitzending gemist terug te luisteren. Natuurlijk staan de podcasts ook in de verschillende podcastapps (Spotify en iTunes). RTV Drenthe en het Drents Archief kregen opvallend veel reacties van luisteraars op De Dorpsfabriek. De in totaal 150.000 luisteraars luisterden er vooral via Drenthe Toen naar. Zowel via de live uitzendingen als via de terugluistermogelijkheid. Ook Kamp Schattenberg trok veel geïnteresseerden, meer dan 123.000 luisteraars. Drents Archief jaarstukken 2021
13
14
Chat In 2020 is het Drents Archief gestart met het aanbieden van een chatfunctie op de website. Publiek wordt op deze manier een extra mogelijkheid geboden om vragen te kunnen stellen. Zowel offline als online kunnen mensen eenvoudig een berichtje sturen via de chat. Er is behoefte aan deze vorm van communiceren. De klant wil contact met het Drents Archief, het liefst op het moment dat hij/zij online is. Maar ook offline biedt de chat (prominent in beeld op onze website) een laagdrempelige en snelle manier om een vraag te stellen aan het Drents Archief.
De vragen die de klanten stellen zorgen altijd voor een verrassing: van eenvoudige stamboom- en fotovragen tot ingewikkelde onderzoeken naar de middeleeuwse geschiedenis. In 2021 is er in totaal 469 keer gebruik van gemaakt. Deze service werd door het publiek ook goed beoordeeld. Enkele reacties die we ontvingen waren ‘Fijn dat er ook bij deze lockdown nog communicatie mogelijk is’, ‘Uitgebreide info en hulp’ en ‘Snel en to the point antwoord’.
4.2 Social media Het jaar 2021 begon met de Maand van de Drentse Familiegeschiedenis. Deze editie vond volledig online plaats. We maakten videoportretten van enkele bekende Drentse families, een webserie Archiefonderzoek voor Dummies en organiseerden online lezingen en workshops. We hadden mede hierdoor meteen aan het begin van het jaar veel content te bieden en veel contact met onze online community. Ook boden we het publiek de mogelijkheid om lezingen en workshops op een later moment terug te kijken. Dankzij andere vaste wekelijkse rubrieken, zoals Groeten Uit..? (de ansichtencollectie), Door de lens van Schröer (de fotocollectie van schoolmeester Ben Schröer) en #collectievissen, waren we in staat het hele jaar onze bezoekers vast te houden en de community te laten groeien. Het aantal volgers steeg met name op Facebook en LinkedIn fors. Het totale bereik en de betrokkenheid stegen het afgelopen jaar zelfs sneller dan de toename van het aantal vrienden (het bereik met 77% en de betrokkenheid met maar liefst 91%). Daarmee kan gesteld worden dat het Drents Archief een zeer betrokken community op social media heeft. Grote Facebookgroepen, zoals Oud Drenthe in Woord en Beeld, delen vaak onze content waardoor we organisch een nog groter bereik krijgen.
Ook het YouTube-kanaal groeit gestaag: in 2021 is het totaal aantal weergaven sinds de start in 2009 de twee miljoen gepasseerd; een mijlpaal!
2021
2020
Facebook vrienden
4.808
3.567 ↗ 35%
383
362 ↗ 1%
Aantal Facebook berichten Bericht met hoogste bereik Aantal bereikte mensen op dit bericht
Weekfilm: Mais
Zomerfilm: Boerenleven 1
20.878
19.292 ↗ 8%
1.861.704
1.050.326 ↗ 77%
142.018
74.481 ↗ 91%
1.549
1.314 ↗ 18%
Totaal bereik Instagram
150.692
115.625 ↗ 30%
Totale betrokkenheid (like, deel, comment)
9.010
Totaal bereik Facebook Totale betrokkenheid (like, deel,comment)
15
verschil
Instagram Instagram volgers
nvt
Linked-in Linked-in volgers
966
719 ↗ 34%
2.129
1.899 ↗ 12%
146.376
185.600 ↘ 11%
633
605 ↗ 5%
YouTube YouTube abonnees Aantal weergaven YouTube Aantal films online Meest populair op YouTube
1. Huishouden jaren ’50 2. Boerenleven jaren ’50 3. D orpsfilm Borger 1953
1. Huishouden jaren ’50 2. Boerenleven jaren ’50 3. Plaggenhutten ZO Drenthe jaren ‘20
Drents Archief jaarstukken 2021
4.3 Individuele dienstverlening
16
Ook voor de individuele dienstverlening stond het jaar 2021 in het teken van corona. De onzekerheid van openstelling sluimerde door de organisatie. Pas vanaf april konden de deuren beperkt open. In eerste instantie alleen voor bezoekers die een bouwdossier wilden inzien, vanaf 1 juni ook voor de historisch geïnteresseerde onderzoekers. In september hebben we weer gastheren en -vrouwen toegelaten. Vanaf dat moment konden er ook weer bezoekers zonder afspraak naar binnen om bijvoorbeeld het beeld van Bartje te bewonderen of de themafilm van de maand te bekijken. Vanaf oktober moest er weer een strenger beleid gevoerd worden en vanaf december waren we genoodzaakt de deur helemaal te sluiten.
otheek
2021
Uitleningen bibliotheek
Inlichtingen mail/telefoon/chat
n/chat
Aanvragen studiezaal Studiezaal bezoeken
diezaal
Digilounge bezoeken 0
zoeken
1000
2000
3000
4000
5000
zoeken 0
1000
2000
3000
4000
2020
2019
Digilounge bezoeken
1.114
1.061
3.804
Studiezaal bezoeken
237
221
511
Aanvragen studiezaal
3.861
4.626
5.598
Inlichtingen mail/telefoon/chat
3.576
3.974
2.693
876
647
1.303
Al met al waren we in 2021 maar een klein half jaar geopend voor publiek. Dit had natuurlijk effect op de bezoekersaantallen. In 2021 kwamen er bijna evenveel bezoekers als in 2020, maar ten opzichte van 2019 zonder coronamaatregelen laat dit een daling zien van maar liefst 71%. Het verschil in aanvragen ten opzichte van 2020 komt volledig op conto van het Bouwdossiers-project van het samenwerkingsverband Drentsche Aa (de gemeenten Assen en Aa en Hunze). In 2021 zijn 1.526 bouwdossiers aangevraagd en in 2020 lag dit aantal op 2.280. Een verschil van 754.
2019Individuele 2020 dienstverlening 2021 2020
2021
Uitleningen bibliotheek
Individuele dienstverlening 2019
Individuele dienstverlening
6000
Ondanks de beperkte openstelling wist het publiek ons nog steeds goed te vinden: via mail, telefoon en chat. Weliswaar is er een lichte daling van 10% ten opzichte van 2020, maar over het geheel verstrekken we steeds meer inlichtingen aan klanten ten opzichte van voorgaande jaren.
5000
6000
Vanwege corona konden er ook in 2021 maar weinig boeken uitgeleend worden. Wel ontvingen we het goede nieuws dat de Stichting Boek & Wurm een boekenrestauratieproject steunt met € 36.952. Ruim honderd bijzondere historische boeken uit onze bibliotheekcollectie worden hiermee weer in een goede staat gebracht.
Top 10 aangevraagde archiefstukken 2021 1
Bouwdossiers van de gemeente Assen 1905-2010
1526
2
Maatschappij van Weldadigheid 1818-1970
352
3
Oude Staten archieven 1344-1815
125
4
Arrondissementsrechtbank te Assen 1878-1937 - 1800-1985
100
5
Militaire Commissaris van Drenthe 1944-1946
89
6
Districts Militaire Commissaris van Emmen 1945
85
7
Oud-Archief van de gemeente Assen 1806-1909
74
8
De Milly van Heiden Reinestein 1589-1886
69
9
Arrondissementsrechtbank te Assen 1838-1877 - 1829-1877
65
10
Secretariearchief gemeente Assen 1910-1965
63
Afgezien van de bouwdossiers blijft het archief van de Maatschappij van Weldadigheid ook ongekend populair. Nieuwkomers in de top 10 van meest aangevraagde archiefstukken waren de archieven van de militaire commissaris van Drenthe en van Emmen. Deze archieven zijn dit jaar veel geraadpleegd in verband met onderzoek naar de Tweede Wereldoorlog, met name naar de NSB en de roof van Joods vastgoed.
Daarnaast was het feit dat op 1 januari 2021 stukken uit het bevrijdingsjaar openbaar zijn geworden waarschijnlijk een extra reden om deze archieven te raadplegen.
4.4 Educatie
van de zeer innovatieve wijze waarop het programma de jeugd betrekt bij de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog. Nergens ter wereld is het mogelijk om zelf als historisch persoon door een fictieve Augmented Reality wereld te bewegen. Leerlingen kruipen letterlijk in de huid van iemand die leefde tijdens de Tweede Wereldoorlog. Er zijn er dit jaar twee online escaperooms ontwikkeld. In het kader van het project Molukkers in Drenthe is er een online escaperoom ontwikkeld voor het voortgezet onderwijs: De KNIL-koffer van oom Jack. Via deze escaperoom leren leerlingen meer over het Molukse verhaal. Daarnaast is er een escaperoom bij het cultuurmenu Kreten uit het Verleden ontwikkeld. Tijdens deze escaperoom onderzoeken de leerlingen het klooster Maria in Campis om zo te helpen met het oplossen van een mysterie. Dit programma wordt ingezet als voorbereidende les voor het bezoek aan het Drents Archief.
In 2021 hebben 1.402 leerlingen een educatief programma gevolgd bij het Drents Archief. Als gevolg van de coronamaatregelen is het doel van 7.500 leerlingen niet behaald. Desondanks zijn er successen geboekt. Ons nieuwe educatieve programma Het Oorlogsdagboek van Drenthe heeft dit jaar maar liefst vier awards gewonnen: Gold in de categorie Multimedia / Interactive Media van van IDA (I Design Awards), de zilveren award bij het World Media Festival, de Comenius EduMedia-medaille en de zilveren dolfijn bij de Cannes Corporate Media & TV Awards. Deze prijzen betekenen de erkenning
In 2021 is ook de leerlijn van de Drentse Cultuur Academie doorontwikkeld. Tijdens de les voor de groepen één en twee, bijvoorbeeld, ontdekken de leerlingen de verschillen tussen heden en verleden. Centraal staat een foto van het meisje met de hoepel uit de collectie Gratama. Via allerlei opdrachten in het archief komen de kleuters te weten wie dit meisje is. Op verzoek van scholengemeenschap Stad & Esch ontwikkelden we een programma voor het voortgezet onderwijs dat aansluit bij het hoofdstuk Vrijheid Gelijkheid in de geschiedenismethode Memo.
Drents Archief jaarstukken 2021
17
18
Daarnaast ging het Drents Archief een nieuwe samenwerking aan met het mbo. Voor de opleiding Food, Life & Innovation van mbo Terra in Groningen hebben we een programma op maat ontwikkeld.
4.5 Publieksactiviteiten Het Drents Archief wil zoveel mogelijk mensen in de gelegenheid stellen om kennis te nemen van alle historische bronnen die het beheert. Naast de educatieve prorgramma’s gebeurt dit onder andere door het verzorgen van publieksactiviteiten en groepsarrangementen. In totaal brachten 2.036 mensen in 2021 mensen een bezoek aan het archief voor een educatief programma, een publieksactiviteit of een vergadering. Ook zijn hierin de bezoekers meegeteld die live een online lezing/workshop volgden. Een flinke daling ten opzichte van de 12.937 bezoekers in het pre-coronajaar 2019.
Aantal bezoekers
2021
2020
Educatie
1.402
2.660
Publieksactiviteiten
232
577
Historisch vergaderen
134
273
Groepsbezoek/ Volwasseneducatie
0
476
Live aanwezig bij online lezingen/workshops Totaal
268 2.036
3.986
Maand van de Drentse Familiegeschiedenis – 100% digitaal
In januari organiseerden we de Maand van de Drentse Familiegeschiedenis met vier weken lang vijf verschillende online activiteiten per week zoals lezingen, workshops en mini-documentaires. De hele maand was er hulp bij het onderzoek naar de eigen familie, ook via de chat. Meer dan 56.000 keer is een lezing/ workshop/minidocu/aflevering archiefonderzoek voor dummies achteraf bekeken, live online aanwezig waren 154 deelnemers. Het online publiek gaf een gemiddeld rapportcijfer van 7,9. We hebben extra ingezet op PR, samenwerking met RTV Drenthe, vier digitale nieuwsbrieven, social media en persberichten. Dit heeft duidelijk zijn vruchten afgeworpen, er was veel lokale media-aandacht en landelijk op NPO Radio 1.
75+1 jaar Vrijheid – 100% digitaal
In april en mei organiseerden we een vijftal digitale activiteiten in het kader van 75+1 jaar Vrijheid: de vierdelige lezingenserie De oorlog voorbij en de Actie Niet Weggooien! Bijna vijfhonderd keer is een lezing achteraf bekeken, live online aanwezig waren 89 deelnemers. Van de deelnemers was 86% tussen 40-79 jaar en 32% kwam van buiten Drenthe. 90% van de deelnemers was zeer positief over de sprekers en de inhoud (79%) van de lezingen. In samenwerking met het Drents Museum werd de Actie Niet Weggooien! georganiseerd. Tientallen geïnteresseerden lieten via e-mail en social media foto’s en verhalen over hun documenten of spullen uit de Tweede Wereldoorlog beoordelen door experts van het museum en van het archief. Begin mei kleurden een aantal gebouwen in Assen, waaronder het Drents Archief, rood-wit-blauw om 75+1 jaar bevrijding te vieren.
Kolonisten Helpdesk - online
Foto: K&C
Festival van de Drentse Geschiedenis Aan het Werk! - hybride Oktober is traditioneel de Maand van de Geschiedenis en in dat kader organiseerden we ook dit jaar weer het Festival van de Drentse Geschiedenis. Verspreid over de maand waren er maar liefst elf lezingen, kinderactiviteiten, films, een wandeling en quizzen met een historisch tintje. Niet alleen in het Drents Archief maar dit jaar ook online én op locatie. Zaterdag 2 oktober trapten we af met de inmiddels traditionele Drentse Geschiedenisquiz in het Dagblad van het Noorden. Het thema dit jaar was: Aan het werk! We trokken bijna tweehonderd fysieke/ live bezoekers en de reacties waren positief! Daarnaast deden er ruim achthonderd mensen mee aan de Geschiedenisquiz. Tijdens het Festival organiseerden we tevens de jaarlijkse deskundigheidsbevordering voor docenten, medewerkers van musea of historische verenigingen en zzp’ers. Hier kwamen vijftig geïnteresseerden op af. Hans Goedkoop verzorgde de lezing Sexsjop achter de kerk die aansloot het landelijke thema Aan het werk! Naast de lezing verzorgden we een aantal verschillende workshops en ook deze werden door de deelnemers goed gewaardeerd.
De Koloniën van Weldadigheid (Veenhuizen, Frederiksoord en Wilhelminaoord in Nederland en Wortel in België) zijn ingeschreven op de UNESCO-Werelderfgoedlijst. Die beslissing nam het Werelderfgoedcomité op 26 juli 2021 tijdens een internationale conventie in Fuzhou (China). Het archief van de Koloniën in Nederland wordt bewaard in het Drents Archief. Geïnteresseerden kunnen op alledrenten.nl en allekolonisten.nl in veel bestanden zoeken om te achterhalen of hun familieleden in de koloniën hadden gezeten. Voor de mensen die er niet uitkomen of meer willen weten, organiseerde het Drents Archief in de zomermaanden elke maandag de kolonistenhelpdesk.
Verdeling bezoekers per leeftijdscategorie 11% senioren 65+
24% kinderen 0-12
44% volwassenen 18-65
21% jongeren 12-18
Expeditie Van Lier - fysiek
Oktober Kindermaand - fysiek
In het kader van Oktober Kindermaand trokken we met het programma Ontdek het leven van een 19de eeuws weeskind vijftig kinderen én hun ouders. Zij leerden die middag hoe het er in het weeshuis in Veenhuizen aan toe ging.
In plaats van de Opa- en Omadagen die het Drents Museum, Het Drentse Landschap en ICO Centrum voor Kunst & Cultuur traditioneel in de voorjaarsvakantie organiseren, werd nu voor de zomerperiode gezamenlijk Expeditie Van Lier ontwikkeld. In deze speurtocht door het verleden konden kinderen Johannes van Lier helpen met het zoeken van een bijzonder fossiel. Er waren via de app Spacetime Layers twee routes: een voor kinderen van 4 t/m 7 jaar en een voor de leeftijdscategorie 8 t/m 12 jaar. In de zomer hebben 344 gezinnen de route met hun smartphone gelopen. Drents Archief jaarstukken 2021
19
20
4.6 Projecten
van Kamp Schattenberg met foto’s, werden een fototentoonstelling in de Digilounge, de vierdelige podcastserie Kamp Schattenberg, een webexpositie en de online escaperoom De KNIL-koffer van oom Jack ontwikkeld. Daarnaast werd er in woonzorgcentrum De Slingeborgh, waar een specifieke ontmoetingsruimte voor ouderen met een Molukse achtergrond is, een middag georganiseerd waarop twee kinderen van toen, Mietji Hully en Augustinus Tuparia aan de hand van oude foto’s en verhalen herinneringen ophaalden aan het woonoord.
WO2 - 75 jaar In het kader van het project WO2 werden in 2020 al diverse activiteiten op touw gezet. In 2021 zijn de laatste onderdelen uitgevoerd. De laatste hand is gelegd aan het innovatieve educatieve programma Het Oorlogsdagboek van Drenthe. Diverse scholen hebben het programma gevolgd en voor 2022 zijn er al veel boekingen. Vanwege corona werd het symposium helaas afgelast. Hiervoor in de plaats is een webexpositie met foto’s uit de Tweede Wereldoorlog gekomen. In april en mei organiseerden we de vierdelige lezingenserie De oorlog voorbij en de Actie Niet Wegooien! Ook is de ontwikkeling van de Hotspot WO2 afgerond en staat de WO2 onderzoeksgids online.
beschrijvingen van de foto’s zodat de foto’s goed vindbaar zijn voor de online bezoekers.
Sake Elzinga
Molukkers in Drenthe
Door de coronacrisis kon een aantal activiteiten van het project Sake Elzinga, veertig jaar fotograaf niet plaatsvinden. Om dit mooie project onder de aandacht te blijven houden, is er een webexpositie ingericht met foto’s uit de periode 1980-1990. Zo konden we met dit aantrekkelijke en toegankelijke alternatief in deze tijd toch coronaproof bezoekers bereiken. Vele duizenden foto’s van Sake Elzinga zijn al te bekijken op de website van het Drents Archief en aldaar gratis te downloaden. Een aantal foto’s is gepubliceerd in de Asser Courant en ook zijn er foto’s gebruikt op onze social mediakanalen als teaser voor de collectie. Vrijwilligers van het Drents Archief bewerkten de
Zeventig jaar geleden werden duizenden Molukse KNIL-militairen met hun gezin vanuit voormalig Nederlands-Indië door de Nederlandse regering op de boot naar Nederland gezet. De gezinnen werden ’tijdelijk’ ondergebracht in kampen. Kamp Schattenberg, het voormalig kamp Westerbork in Hooghalen, was daar een van. Het Drents Archief wil dat iedereen de bijzondere geschiedenis van de Molukkers in Drenthe kent. Daarom werkte het archief met een aantal vrijwilligers samen in dit project om zoveel mogelijk mensen te bereiken met verhalen en bijzondere foto’s uit de collectie van het Drents Museum. Naast een interactieve kaart
Het Drents Archief werkte voor dit project samen met AAN DE ANDERE KANT (een theaterdrieluik over de Moluks-Nederlandse geschiedenis), RTV Drenthe, Drents Museum en Biblionet Drenthe. Het project is mede mogelijk gemaakt met financiële steun van Provincie Drenthe, het VSBfonds en Rabobank Assen en Noord-Drenthe.
Leven tijdens de oorlog in Assen Het project Leven tijdens de oorlog in Assen schetst een beeld van het dagelijkse leven in Assen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zowel de dagrapporten van de gemeentepolitie, de bevolkingsregisters van het Huis van Bewaring en de opnamebevellijsten uitgegeven door de Sicherheitsdienst bieden hier veel informatie over. Alle bronnen zijn inmiddels gedigitaliseerd. De volgende stap was het ontsluiten ervan. In verband met de AVG is er uitstel bij het Mondriaan Fonds aangevraagd voor het opleveren van dit project. Hoewel de bronnen na 75 jaar openbaar zijn, komen er bijzondere persoonsgegevens in de registers voor, waarbij de geringe kans bestaat dat sommige personen nog in leven kunnen zijn. Dit vergt nader onderzoek.
Joods Rechtsherstel na WO2 In opdracht van de gemeenten Assen en Meppel is in 2021 gestart met het onderzoek naar onteigening van Joodse panden in de betreffende gemeentes en naar het rechtsherstel na de oorlog. Er werd literatuur-, archief- en kadastraal onderzoek gedaan. Daarnaast interviewden we, voor zover mogelijk, nabestaanden. Het onderzoek voor de gemeente Assen is afgerond, het onderzoek voor de gemeente Meppel loopt volgens planning door in 2022.
Professionalisering erfgoedvrijwilligers Voor het project Professionalisering erfgoedvrijwilligers, gesubsidieerd door het Mondriaan Fonds, is samenwerking gezocht met
de Groninger Archieven. Om het aantal vrijwilligers weer op peil te brengen is er een wervingsactie opgestart. Daarnaast is er ten behoeve van de deskundigheidsbevordering van vrijwilligers een aantal nieuwe cursussen opgezet (Introductiecursus, Memorix Genealogie, Verhalen vertellen, Didactiek). Tevens was er aandacht voor het leidinggeven aan vrijwilligers voor een aantal medewerkers van het Drents Archief. Ook is er een online plek gecreëerd waar thuisvrijwilligers contact met elkaar kunnen houden en op de hoogte blijven van de ontwikkelingen binnen het indiceringswerk.
kennisbank/beeldbank over de Koloniën van Weldadigheid. Vanwege de coronamaatregelen liep dit project vertraging op. Na de zomer kon pas een eerste deel van het originele beeldmateriaal van de Maatschappij van Weldadigheid opgehaald worden. In het najaar volgde het tweede deel en vervolgens is de quickscan uitgevoerd. Met de collectie ansichtkaarten kon nog niet gestart worden. Dit volgt begin 2022.
Ontsluiting archief provinciale fotodienst Het archief van de provinciale fotodienst werd in 2018 overgedragen aan het Drents Archief. Dit archief bestaat uit circa 286.000 negatieven. Daarnaast zijn er notitieboekjes overgedragen, waarin de fotograaf summier opschreef waarvan, waar en wanneer hij opnames maakte. Voor dit project is sociaal leerbedrijf Stark bezig geweest met het overzetten van de basale informatie uit de notitieboekjes naar een digitaal bestand. Deze werkzaamheden zijn afgerond.
Beeldmateriaal Maatschappij van Weldadigheid Dit projectplan richt zich op een globale inventarisatie van het beeldmateriaal binnen de collectie van de Maatschappij van Weldadigheid. Het uitgangspunt is het in kaart brengen welk materiaal er allemaal is en welk deel daarvan past binnen de onderzoekslijn met betrekking tot historische periode en geografische locatie. Dit moet uiteindelijk leiden tot een speciale
Drents Archief jaarstukken 2021
21
22
HOOFDSTUK 5
BESTUUR EN BELEID Foto: Gemeenteraad van Assen, 1949
23
Het Regionaal Historisch Centrum Drents Archief is een openbaar lichaam op grond van de Wet Gemeenschappelijke Regelingen (WGR). Daarmee hebben de betrokken overheden, het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en de Gemeente Assen, taken die zij wettelijk verplicht zijn uit te voeren aan het Drents Archief overgedragen zonder de bestuurlijke verantwoordelijkheid uit handen te geven. In de gemeenschappelijke regeling (GR) is vastgelegd dat het Drents Archief bestuurd wordt door een bestuur waarin zowel het Rijk als de Gemeente Assen en een onafhankelijk extern lid vertegenwoordigd zijn. Dit bestuur bestaat volgens de WGR uit een algemeen bestuur, een dagelijks bestuur en een voorzitter, waarbij het dagelijks bestuur bestaat uit drie personen en het algemeen bestuur uit vier personen. Bestuur en organisatie van het Drents Archief nemen de Governance Code Cultuur in acht. Deze code biedt een normatief kader voor goed bestuur en toezicht in culturele organisaties. De samenstelling van het bestuur was in 2021 als volgt. Voor het Ministerie van OCW: • de heer M.J.M. Hoogeveen, voorzitter Algemeen (AB) en Dagelijks bestuur (DB); • de heer J. Seton (AB). Voor de gemeente Assen: • de heer B. Bergsma (AB en DB); • de heer M.L.J. Out (AB).
Onafhankelijk extern lid: • de heer J.J. Jonkman (DB) (tot 27 januari 2021); • de heer H. Hartog (DB) (vanaf 7 april 2021). De heer Jonkman stopte aan het begin van het jaar als bestuurslid wegens privé-omstandigheden. De leeggevallen plek is ingevuld door de heer Hartog. Naast bovenstaande bestuurswijziging en de reguliere beleidszaken zijn in 2021 de toekomst van het Drents Archief na uittreding van het Rijk en de realisatie van het eigen e-depot opnieuw belangrijke onderwerpen van gesprek geweest. Deze laatste mede vanwege het belang voor het Drents Archief om zich in de regio te versterken. Begin november vond het jaarlijks overleg van de voorzitter en directeur met de gedeputeerde van de provincie Drenthe plaats. Daarin werden de verrichte prestaties verantwoord en werd vooruitgeblikt naar de activiteiten in 2022.
Drents Archief jaarstukken 2021
24
HOOFDSTUK 6
PARAGRAFEN 1. INLEIDING Tioresequi iundaest volorest ut hil 6.1 Bedrijfsvoering invel et expel molorate ped qui sediat minustiae omniminctis porepedi dolum Personeellam quia dolo quam 2021hicae 2020 suntotatust, simus moluptate voloformatie per 31-12 19,8 19,7 ribus anit aut et imenis adionsenbegrote formatie modit, iur rem 22,3quiam 21,8 dae pedipsae la dolendae dolorro volenih tijdelijke inzet persi31-12 3,8 illup3,6 tatque vene essentem sumqui con medewerkers per 31-12 32 32 reriam venditatet remporem qui nes gerealiseerde uren 35.207 pra33.461 volorepudit volecep elendella tias piditate nonsendempos 0autem5 stagiaires qui quia qu vrijwilligers
38
49
Tem harum aut int aribus santiusae ex et la Itatuscipsunt quinaar con verwachting natias premque namet, et opengesteld die begin consequo et alis sum, iusanda mendis num, quam laborerat exerem que aciis solut et 2022 doorque middel vanreptatius interne doorstroom Per 31 december werken 32 medewerkers bij imporio rporemp erovide secuptat. explis et qui quodio consedi genimin vendescipingevuld gaat worden. Deze functionaris gaat het Drents Archief binnen een formatie van Qui vellenditas restet prae dolor saperi adis culsus corrovid ut faccaerum eaquo odis eaqui ondersteunende werkzaamheden verrichtencon voor 19,83. Vanwege projecten heeft een aantal luptati re quia nusae perro consed quatur? por alignam adi omnihitatur? de Beleidsadviseur/archivaris. medewerkers een tijdelijke uitbreiding gehad Nequos dolora nonsequi blacietDaarnaast vendae labore, Rionsent as aliquas moditate ad moluptibus ium van de wekelijkse arbeidsduur. iseen cusamusam, site et este evelendi omnima atatet idel moddeque autatem porpor accus nus, kunnen to conZonder hulp van onze 38 vrijwilligers vijftal personen bij het Drents Archief werkzaam lictur, tatium ium,ofeaqui beria(3,04 num eat. seque corum cusanihicia volenimus debisDit aliquas wij onze werkzaamheden niet uitvoeren.
jaar via eenommolup payroll-constructie als zzp-er Genessiti temporem laboruptas ex et eumque adisci vel id quodis et quam, quatur? heeft een aantal vrijwilligers afscheid genomen fte). In 2021 zijn vier vacatures opengesteld venderepti latur reium abor autaspis ma Qui quasim faceper iberfer sperum quaevan nihicat het Drents Archief vanwege uiteenlopende waarbij ookdoloriost de organisatieontwikkelingen redenen zoals verhuizing, gezondheid vollacesti qui repremzijn arcimillest, inis offictia pere porum desed mil eumqui demquisiofserum (inrichting e-depot) betrokken. Alsetur, gevolg vanwege beperkende volode modit officiuvan meniet quae quat zijn ligenquatio vererib usdam,maatregelen tem rem dus.door corona. van uitstroom tweeliqui medewerkers In 2021 is metvelia een financiële bijdrage vervangingsvacatures opengesteld, te wetenaut de da ndiaerum apide sum quam cum imusciis Feriatquatum adionem quia qui ovan het Mondriaan Fonds het project Professionalisering functie quame van Educatiemedewerker en Adviseur Erfgoedvrijwilligers tot stand gekomen in nauwe e-depot. Het team e-depot is uitgebreid met samenwerking met Groninger Archieven. HildeFunctioneel Boelema interviewt AntjeMedio Buursma-Backx, NSB’er, tijdens dede presentatie van He t oorlogsd ag boek van een beheerder. december dochter van een Drenthe. Foto: Sake Elzinga. is de vacature Junior beleidsmedewerker
Personeel
Het Drents Archief vervult haar maatschappelijke rol onder andere door het bevorderen van arbeidsparticipatie. Als SBB Erkend Leerbedrijf hebben we het afgelopen jaar geen leerplaatsen beschikbaar kunnen stellen aan (v)mbo-studenten omdat onze stagebegeleiders vanwege de coronabeperkende maatregelen thuis werkten. Aangezien het leren in de praktijk voor deze doelgroep van cruciaal belang is, konden we geen stage aanbieden. Een aantal studenten van de studierichting HBO-Communicatie van de Hanzehogeschool heeft een opdracht uitgevoerd in het kader van interne communicatie. Vanwege de corona-beperkende maatregelen hebben de gesprekken online plaatsgevonden.
onderdeel uit van het ontwikkeladvies en geeft inzicht in de kansen van de medewerker op de huidige arbeidsmarkt. Naast de individuele ontwikkeling van medewerkers is er in het najaar aandacht geweest voor collectief leren. Tijdens de jaarlijkse teamdag stond het thema ‘procesgericht werken’ centraal met als doel de samenwerking in en het verbeteren van processen en om de strategische doelstellingen te vertalen naar operationele doelen. Om procesmatig te kunnen werken, moeten alle medewerkers weten waar de organisatie voor staat en wat de missie, visie en strategie is. Daarnaast zijn medewerkers dit jaar collectief voorbereid op de overstap naar Microsoft Office 365. Naast een informatiebijeenkomst zijn twee cursusdagen belegd.
Hoewel de medewerkers van het Drents Archief formeel geen rijksambtenaren zijn, gelden sinds de verzelfstandiging in 2005 de arbeidsvoorwaarden en rechtspositieregelingen van het Rijk. In het najaar zijn de vakbonden en de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties het eens geworden over een nieuwe cao voor rijksambtenaren die loopt van 1 januari 2021 tot en met 31 maart 2022.
Ziekteverzuim en arbo
Ontwikkeling medewerkers Ook in 2021 zijn medewerkers gestimuleerd om te werken aan hun duurzame inzetbaarheid. Daar is gehoor aan gegeven door het volgen van trainingen of opleidingen (online of fysiek). Daarnaast heeft een aantal medewerkers gebruik gemaakt van een (door het ministerie van Sociale Zaken gesubsidieerd) ontwikkeladvies bij een gekwalificeerde loopbaanadviseur. Een arbeidsmarktscan maakt
Het gemiddelde ziekteverzuim is in 2021 ten opzichte van 2020 gedaald van 5,0% naar 4,8%. Het ziekteverzuimpercentage is het gevolg van lang verzuim van twee medewerkers. In de gezamenlijkheid van werknemers, bedrijfsarts en werkgever zijn stappen gezet in het kader van de re-integratie. Een van beide werknemers is na twee jaar ziekte per 31 december 2021 uit dienst getreden. Het gemiddelde aantal ziekmeldingen laat een stijging zien van 0,96 in 2020 naar 1,12 in 2021. Ook in 2021 nam het Drents Archief haar verantwoordelijkheid in het inperken van de verspreiding van het coronavirus. Het Drents Archief volgde strikt de geldende coronamaatregelen zoals die werden uitgevaardigd door de Rijksoverheid. Er is blijvend oog en aandacht geweest voor de
gewijzigde werkomstandigheden van de medewerkers. Met instemming van de ondernemingsraad is er eind 2020 voor gekozen om de momentopname van een vierjaarlijkse medewerkertevredenheids (MTO)-vragenlijst in te ruilen voor een continue meting. Via de FRANK-app ontvangen de medewerkers wekelijks een paar vragen over zichzelf, de collega’s en het werk. Een jaar na de start is deze wijze van continue meting geëvalueerd en is vastgesteld dat de uitkomsten op organisatie- en afdelingsniveau een goed beeld geven van de drijfveren, vitaliteit en het werkgeluk van medewerkers en ertoe bijdragen om een (nog) betere werkgever te worden. Daarom is besloten om het gebruik van deze app te continueren. Ultimo december is het werkplezier gewaardeerd met een score van 7,2 en de vitaliteit met 7,1.
Vertrouwenspersoon Het Drents Archief heeft in de ‘Gedragscode integriteit Drents Archief’ een aantal zaken vastgelegd, onder meer over ongewenste omgangsvormen. Medewerkers en vrijwilligers kunnen incidenten melden bij een externe vertrouwenspersoon. De vertrouwenspersoon rapporteert in het jaarverslag 2021 dat twee meldingen zijn gedaan.
Ondernemingsraad In het rapportagejaar hebben meerdere gesprekken plaats gevonden met de ondernemingsraad. Dit jaar zijn, naast coronagerelateerde thema’s ook de medewerkerstevredenheid en de caoonderhandelingen voor rijksambtenaren besproken.
Drents Archief jaarstukken 2021
25
26
6.2 Onderhoud gebouw en terrein Ondanks de coronamaatregelen hebben de onderhoudsbedrijven het jaarlijks onderhoud en de wettelijke inspecties aan het pand zonder problemen kunnen uitvoeren. Hierdoor zijn het pand en de installaties up-to-date en in goede staat. Met ingang van 2019 is het onderhoud van het pand aan de Brink 1 te Assen overgedragen van Rijksvastgoedbeheer (RVB) aan het Drents Archief. Door deze overheveling is er een voorziening voor groot onderhoud getroffen. Het doel van deze voorziening is de kosten van het groot onderhoud evenredig over de jaren te kunnen verdelen. Aan deze voorziening ligt een meerjaren onderhoudsplanning ten grondslag. In het kader van duurzaamheid zijn in het monumentale gedeelte van het pand de glas-inloodramen voorzien van achterzetbeglazing; 55 ramen waren nog niet voorzien van deze dubbele beglazing. In de Studiezaal en achter de balie van de Digilounge is de achterzetbeglazing tevens voorzien van een folie die zonlicht tegenhoudt en uv-straling voor 99% reduceert om hinder van de zon te voorkomen en de originele archiefstukken te beschermen tegen schadelijke uv-straling. Een andere besparing in het energieverbruik is gerealiseerd door de vervanging van een groot deel van de noodverlichtingsarmaturen door een ledvariant. De andere helft was eerder al vervangen. In de scankamer en op de kantoren op de tweede
etage zijn in het voorjaar van 2021 airco’s aangebracht. Ook op deze werkplekken kan nu het klimaat goed worden geregeld. Eind november is gestart met de herinrichting van het kaartendepot. De oude archiefkasten zijn afgevoerd en daarvoor in de plaats zijn verrijdbare ladekasten aangebracht. In december was de eerste fase klaar en zijn de nieuwe ladekasten weer gevuld met het kaartmateriaal. In de eerste weken van 2022 wordt de resterende ruimte voorzien van verrijdbare stellingen, bestemd voor ‘Beeld en geluid’ en voor nader te bepalen archieven.
6.3 Systeem- en applicatiebeheer Vanuit het oogpunt van thuiswerken, energiebesparing en het vereenvoudigen van de interne ICT-architectuur hebben er in 2021 binnen het Drents Archief een aantal vernieuwingen plaatsgevonden. Met name door de opmars van het in de cloud werken in diensten zoals Microsoft 365, zijn de fysieke servers en de netwerkomgeving geconsolideerd. Door het consolideren en moderniseren van het IT-landschap binnen het Drents Archief is volledig flexibel werken gerealiseerd. In de oude situatie bestond het IT-landschap uit een breed scala aan servers en verschillende opslagsystemen. Dit is teruggebracht tot een totaal van twee servers en twee opslagsystemen waaronder ‘duurzaam’ en back-up in een redundante vorm. Tevens zijn hiermee alle interne archief- en filmbestanden samengevoegd
tot één nieuwe interne opslagomgeving, waardoor meer grip op onze interne bestandshuishouding is ontstaan. Vanwege deze consolidatie zijn er minder stroomverbruikers in gebruik (die veel warmte produceren), hierdoor is minder koeling nodig en is er een airco-unit afgeschakeld. Beiden zorgen voor een flinke energiebesparing. Mede door het gebruik van Microsoft Teams is er een dynamische werkomgeving ontstaan en is de medewerker niet langer gebonden aan een vaste werkplek. Teams heeft het mogelijk gemaakt om gemakkelijker met collega’s te kunnen communiceren en bestanden te benaderen of te delen. Hierdoor zijn medewerkers niet langer gebonden aan een vaste werkplek en daarom is iedere medewerker voorzien van een laptop en mobiele telefoon. Om de veiligheid te waarborgen worden deze mobiele apparaten centraal beheerd vanuit de Microsoft Cloud. Omdat binnen het Drents Archief de lokale werkplek in grote lijnen is verschoven naar een dynamische werkplek in de cloud is een goede en veilige werking van het netwerk en internet belangrijk. Voor het realiseren hiervan is er een redundant firewall oplossing geplaatst die ervoor zorgt dat het interne netwerk strikt wordt afgeschermd en alle medewerkers gebruik kunnen maken van een stabiele internetverbinding. Hierop aansluitend is er een nieuw opslagsysteem geplaatst ten behoeve van het pre e-depot.
Zorgdragers kunnen hier op een veilige methode
6.4 Weerstandsvermogen en risico Het weerstandsvermogen geeft de relatie aan tussen de risico’s waar geen maatregelen voor zijn getroffen en de capaciteit die een overheidsorganisatie heeft om de niet begrote kosten op te vangen (Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV), artikel 11).
Weerstandsvermogen De weerstandscapaciteit bestaat uit de financiële middelen en mogelijkheden om onverwachte, niet begrote kosten te kunnen dekken. Als weerstandsvermogen wordt een algemene reserve aangehouden. Eind 2021 is de stand van het eigen vermogen (exclusief de bestemmingsreserves) € 115.028. Het vermogen van het Drents Archief mag op grond van de Gemeenschappelijke Regeling niet groter zijn dan 10% van de gezamenlijke bijdragen van de partners van dat jaar, tenzij deze gezamenlijk een ander percentage vaststellen. Het eigen vermogen (exclusief bestemmingsreserves) is aan het eind van dit verslagjaar 5,4% van de gezamenlijke bijdragen en blijft dus onder de 10%. Het weerstandsvermogen is niet groot en biedt het Drents Archief de mogelijkheid om kleine risico’s op te kunnen vangen.
Om risico’s binnen het Drents Archief zo goed mogelijk te beheersen is een risicobeleid opgesteld. Via de planning- en control cyclus worden bij het opstellen van de tussentijdse rapportages eventuele risico’s per onderdeel in beeld gebracht. Dit is een continu proces, waarbij eventuele risico’s worden geïdentificeerd en op waarde geschat. Daarbij worden de kans op en de gevolgen van risico’s in kaart gebracht, alsmede de maatregelen om die risico’s zoveel mogelijk te verminderen. Daarnaast worden bij de aansturing van alle (lopende) projecten de projectrisico’s met hun (financiële) consequenties in kaart gebracht. Binnen de projectmethodiek worden de risico’s bewaakt. Tevens wordt jaarlijks door het managementteam een risico-inventarisatie uitgevoerd.
Risico-inventarisatie Onderstaande risico-inventarisatie bestaat uit een matrix met de inschatting van risicovolle ontwikkelingen en de interne beheersing daarvan. De risico’s die in dit model worden benoemd zijn risico’s die relevant zijn voor het weerstandsvermogen. Deze zijn niet op een andere manier te ondervangen (bijvoorbeeld door het afsluiten van een verzekering of het instellen van een voorziening) en kunnen een financieel nadelig gevolg hebben. Doen deze risico’s zich voor, dan dienen ze te worden opgevangen via het weerstandsvermogen.
27
Hoog risico
Risicobeleid
Laag risico
mee verbinden om bestanden over te dragen voor het e-depot. Omdat dit pre e-depot in direct contact staat met het internet is deze om de veiligheid van het gehele netwerk en systemen te waarborgen in de firewalls in een geïsoleerde omgeving geplaatst.
Landelijk: uittreding Rijk
ICT: beveiliging
Weerstandsvermogen Langdurig zieke medewerker
Depotcapaciteit
Goede interne beheersing
Minder interne beheersing
Hoog risico – minder interne beheersing In 2019 werd duidelijk dat het Rijk in 2024 uit de Gemeenschappelijke Regelingen (GR) met de RHC’s zal stappen. Na uittreding van het Rijk blijven de RHC’s beheerder van de analoge rijksarchieven, waarvoor een lumpsum vergoeding door het Rijk wordt verstrekt die gelijk zal zijn aan de bijdrage die de RHC’s momenteel structureel van het Rijk ontvangen. Voorwaarde daarbij is dat de rijksarchieftaak wordt gedelegeerd aan een bestuursvorm zoals in de nieuwe Archiefwet (2023) wordt vastgelegd. Voortzetting van de GR is één van de opties. Voor het Drents Archief betekent dit dat naast de gemeente Assen minimaal een tweede GR-partner moet worden gevonden om de GR in stand te kunnen houden. In 2021 is een vervolg gegeven aan de verkenningen omtrent mogelijke toetreders tot de GR. Tevens is in een aantal gremia in Drenthe (onder andere burgemeesterskring, ambtelijk overleg gemeentesecretarissen, college B&W Assen) de uittreding van het Rijk besproken.
Drents Archief jaarstukken 2021
28
Met het college van Assen is een stappenplan inzake de betrokkenheid van andere gemeenten besproken.
Laag risico – minder interne beheersing Als gevolg van stijgende inkomsten en een gelijkblijvende algemene reserve is het weerstandsvermogen gedaald. Het eigen vermogen is van 6,5% (van de gezamenlijke bijdragen) gedaald naar een percentage van 5,4%. Dit is een gering percentage en biedt het Drents Archief de mogelijkheid om kleine risico’s op kunnen te vangen. Daarnaast hadden we te maken met langdurige ziekte van een medewerker. Dit zorgde voor extra druk op en daarmee personele risico’s voor de organisatie.
Laag risico – goede interne beheersing Het afgelopen jaar is een groot aantal verbeteringen gedaan op het gebied van ICT beveiliging. Zo is er een overgang gemaakt naar Microsoft 365, waarbij niet meer met lokale netwerkschijven maar in Teams in de cloud wordt gewerkt. Hierbij zijn alle autorisaties onder de loep genomen en aangepast. Tevens zijn er laptops en mobiele telefoons verstrekt aan medewerkers. Deze zijn dusdanig ingericht (onder andere met tweestapsverificatie) dat dit een betere bescherming van onze systemen biedt tegen spyware, hacks, phishing mail, etc. Net als bij alle andere organisaties is het risico van dergelijke ‘aanvallen’ groot, maar we hebben goede antivirus software. Dagelijkse backups zorgen ervoor dat in geval van een geslaagde hack onze systemen in een dag weer operationeel zijn. ICT beveiliging
heeft ook te maken met de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), die in 2018 in werking is getreden. Het Drents Archief heeft hier de basis voor ingericht, echter een volledige inrichting en werkwijze vergen meer van de organisatie. We zoeken hierbij (vanwege de benodigde vakinhoudelijke kennis) nadrukkelijk de samenwerking op met andere archieven. Depotcapaciteit is niet altijd goed intern te beheersen, het is mede afhankelijk van de hoeveelheid archief die we ontvangen van partners. Vanwege het gebrek aan depotruimte is eind 2019 gestart met het verplaatsen van rijksarchief van Assen naar het rijksdepot te Emmen. In de loop van 2021 is deze verhuizing tijdelijk stopgezet. Dit om helderheid te krijgen in de voorwaarden voor plaatsing van rijksarchiefbestanden op de locatie Emmen en vanwege gewijzigde dienstverlening in Emmen. De partijen waarmee contacten lopen, zijn geïnformeerd dat alle trajecten rondom overbrenging tijdelijk zijn stopgezet. Voor het einde van het jaar is plaatsing in Emmen echter weer opgestart.