CConstaterende datAssen
Koppel je AI →
Document · PDF

4. Regeling zonder meer voor Noord Midden-Drentse samenwerking - bijlage 3 verkenning juridische vorm.docx

Raadsvergadering 18 november 2021, gemeente AssenBij agendapunt: Regeling zonder Meer voor Noord Midden Drentse samenwerking voor inkoop van WMO Jeugd (onder voorbehoud)5.876 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Verkenning juridische vorm NMD samenwerking In deze verkenning zijn alle mogelijke varianten van de juridische vorm verkend, met zowel zakelijke, organisatorische als ook politieke en democratische aspecten, inclusief de voor- en nadelen. Ook komt tot uitdrukking of met de betreffende variant de ervaren problemen in de samenwerking worden opgelost. In de navolgende verkenning wordt de huidige situatie geanalyseerd en worden de mogelijkheden van de verschillende rechtsvormen voor de samenwerking besproken. Aspecten oftewel kenmerken van de diverse mogelijke juridische samenwerkingsvormen zijn schematisch in deze verkenning neergelegd.

Huidige situatie In het adviesrapport “Professionaliseren in samenwerken” is aangegeven dat de inkoopsamenwerking in Noordmidden-Drenthe een omvangrijke en structurele samenwerking is. De samenwerking duurt al een aantal jaren en is bestendig gebleken. Toekomstige aanbestedingen zijn in voorbereiding. Het is een structurele samenwerking. Inkoop was een aanleiding, in de praktijk gaat het gaat om: - afstemming in de strategische inkoop beleidsvoorbereiding; - gezamenlijke inkoop; - gezamenlijk contractmanagement; - gezamenlijk kwaliteitsmanagement en - gezamenlijk toezicht op kwaliteit en rechtmatigheid. Bestuurlijk bestaat de wens om als gelijke partners samen te werken. Tegelijkertijd is er behoefte aan meer zakelijke afspraken om tot vlotte besluitvorming te komen en fiscale risico’s te voorkomen. Risico van de huidige situatie De huidige situatie lijkt vormloos, maar dat is het niet. Er ligt een afspraak tussen de gemeenten. De diverse ambtenaren en bestuurders gaan projectmatig te werk, met elkaar, per inkoop, per beleidsstuk etc. wordt de samenwerking opgezocht en werkgroepen gemaakt. Zolang dergelijke projecten zo, ad hoc in onderlinge afstemming gaan, is er niets bijzonders aan de hand. Maar als de samenwerking bestendig is, dan wordt vermoed dat er een afspraak, een privaatrechtelijke overeenkomst is.

Bij zo’n afspraak is er geen risico, als er maar geen werk voor elkaar wordt uitgeoefend en er geen verrekening plaatsvindt. Dat laatste is momenteel echter wel het geval.

Bij de contractmanagers is het nu zo, dat deze zijn toegewezen aan een aanbieder met wie meerdere gemeenten contracten hebben. Feitelijk doen zij dus werk voor andere gemeenten. Hiervoor zijn zij ook gemachtigd door de diverse colleges. Hier ligt geen geschreven arbeidsovereenkomst, inhuur of ander dienstverleningscontract onder, maar juridisch gezien is er wel een vermoeden dat er een ongeschreven overeenkomst is, het zal in elk geval door de belastingdienst of door een accountant wel zo uitgelegd worden. Het is op dit moment zo, dat er geen verrekening plaatsvindt voor de werkzaamheden van de diverse ambtenaren, maar fiscaal wordt dat wel zo gezien. De huidige situatie wordt door de Belastingdienst aangemerkt als: - een samenwerkingsovereenkomst; - een dienstverleningsovereenkomst, en - verrekening van arbeid met gesloten beurzen. Er is grote kans dat de Belastingdienst en de accountant de verrekening zien als belaste transacties. Omdat gemeentes rechtspersonen zijn, zal het verlenen van diensten voor elkaar belast kunnen worden met vennootschapsbelasting (valt niet onder de vrijstelling omdat het geen publiekrechtelijke samenwerking is) en omzetbelasting (BTW). Bij de verrekening zal op grond van de Wet markt en overheid minimaal integrale kostendekkendheid moeten worden bereikt.

Als dat niet zo is, of als er een discrepantie is tussen de inzet van de diverse gemeenten, dan kan sprake zijn van staatssteun van de ene gemeente aan de andere (mededingingswet). Als de huidige samenwerking voortduurt wordt de kans groter dat deze gevolgen worden gevoeld door de gemeenten. Opdrachten aan elkaar boven bepaalde opdrachtwaarden kunnen gevolgen hebben onder de aanbestedingswet of zelfs de Europese aanbestedingsrichtlijn (Richtlijn 2014/24/EU). De aansturing van de ambtenaren die voor een andere gemeente werkzaam zijn geschiedt momenteel vanuit gezamenlijk overleg. De individuele colleges zijn hieraan gebonden en zijn politiek verantwoordelijk voor de acties van de ambtenaren die niet voor hen werkzaam zijn. Dit is een kenmerk van samenwerking waarbij de gemeenten zelf hun eigen bevoegdheden houden. Het alternatief is een afzonderlijke rechtspersoon op te richten. In theorie is die rechtspersoon dan verantwoordelijk, maar politiek gezien is de wethouder nog steeds aan te spreken op de acties van de rechtspersoon. Nog een kenmerk van de huidige situatie is dat de samenwerking soms stroef verloopt, omdat er bij gemeenten over verschillende onderwerpen verschillende ideeën zijn, en de samenwerking in de praktijk soms afhankelijk is van de inzet en inzicht van de individuele ambtenaren. Als gezegd, los je dit met een juridische vorm niet op.

Wel met goede samenwerking, en dat doe je het liefst onderling met elkaar en in gelijkwaardigheid.

Privaatrechtelijke of publiekrechtelijke samenwerking? Het eerste onderscheid dat gemaakt kan worden is het onderscheid tussen privaatrechtelijke en publiekrechtelijke samenwerking. Privaatrechtelijke samenwerking Verkenning juridische vorm

Pagina 2 van 15

Privaatrechtelijke samenwerking op basis van uitdrukkelijke afspraken (overeenkomst of convenant, hoe dan ook genoemd) heeft de financiële gevolgen zoals die boven geschetst zijn. Onafhankelijk of de samenwerking ad hoc, projectmatig of programmamatig of structureel is. Alleen als de samenwerking wordt georganiseerd zonder inzet van ambtenaren die voor andere gemeenten werkzaam zijn, zijn er geen fiscale gevolgen of gevolgen op het gebied van (Europese) mededinging. Dat betekent dan wel een forse stap terug in de samenwerking. De vraag is of dat in de huidige situatie werkbaar en efficiënt is. Natuurlijk is het zo, dat de gemeenten ervoor kunnen kiezen de samenwerking op basis van een privaatrechtelijke overeenkomst te organiseren en de fiscale gevolgen op de koop toe te nemen, maar er zijn publiekrechtelijke vormen die in uitwerking vergelijkbaar zijn, waarbij die gevolgen niet spelen (dat zijn de vormen “regeling zonder meer” en “centrumregeling”). Van de privaatrechtelijke rechtspersonen kunnen de besloten vennootschap, de stichting, de vereniging of de coöperatie gekozen worden. Van oorsprong hebben deze rechtspersonen zeer onderscheiden kenmerken. In de praktijk blijken ze behoorlijk modelleerbaar, zodat de ene desgewenst in functie en werking op de andere kan lijken.

Een privaatrechtelijke rechtspersoon wordt door overheden vaak gekozen vanwege de grote afstand tot het gemeentebestuur. Een derde wordt dan als bestuurder/ directeur aangesteld. Dit kan bij een besloten vennootschap en ook bij een stichting. Bij een vereniging/coöperatie is dit niet zo logisch omdat het bestuur uit de leden wordt gekozen. Het bestuur bestaat dus uit portefeuillehouders. Maar ook in dat geval kan het mandaat van de directeur groot zijn, zodat de afstand toch groter is. Als het stichtingsbestuur of het bestuur van een besloten vennootschap uit portefeuillehouders bestaat, is de afstand vergelijkbaar met die van de vereniging en coöperatie. Toch is het karakter “in de markt” wel onderscheidend: een besloten vennootschap wordt in het maatschappelijke verkeer in andere situaties gebruikt dan een vereniging. Het is onlogisch om een samenwerking op het gebied van inkoop in het sociale domein in de vorm van een puur commerciële rechtspersoon als een besloten vennootschap of coöperatie te gieten. Een andersoortige samenwerking zou beter in het jasje van een besloten vennootschap of coöperatie passen, bijvoorbeeld het samen bouwen en exploiteren van een zonnepark of een zwembad. Een vereniging komt eigenlijk niet in aanmerking omdat dit in het maatschappelijke verkeer meer wordt gebruikt voor een samenwerking van natuurlijke personen.

Een stichting zou het meest voor de hand liggen. gevolgen Het op afstand zetten van een activiteit in een privaatrechtelijke rechtspersoon zoals een stichting heeft nogal wat gevolgen. - Fiscaal gezien: verschuldigdheid van omzetbelasting en vennootschapsbelasting. - Europeesrechtelijk gezien: de gehanteerde prijzen voor de werkzaamheden moeten minimaal kostendekkend zijn, alle inzet van ambtenaren of diensten van gemeenten aan de besloten vennootschap, zoals huur van gebouwen, huur archief en inzet ICT, moet tegen marktconforme, commerciële tarieven. Verkenning juridische vorm

Pagina 3 van 15

-

-

-

Organisatietechnisch gezien: er is een eigen organisatie nodig die los staat van de gemeenten onder leiding van een directeur en met eigen ondersteuning. De kosten hiervan zijn commercieel en dus hoog. Vennootschapsrechtelijk gezien: een privaatrechtelijke rechtspersoon heeft een eigen doel: het bestuur hoort dat statutaire doel na te streven. Dat kan ertoe leiden dat de kosten de pan uitrijzen. De gemeenten moeten dan bijpassen. Veranderen van dat doel is niet zomaar mogelijk, en bij een stichting bijna onmogelijk. Het belang van de rechtspersoon gaat te allen tijde voor op andere belangen. Vergelijk Waterleiding Maatschappij Drenthe. Verantwoordingstechnisch gezien: de rechtspersoon heeft een eigen begroting en jaarrekening en een eigen interne verantwoordingsstructuur zonder enig democratisch gehalte. De raad kan het collegelid dat in het bestuur zit ter verantwoording roepen, maar staat voor het overige buitenspel. Het college is gebonden aan meerderheidsbeslissingen in het bestuur en het belang van de rechtspersoon. Politiek-bestuurlijk gezien: er is geen enkele voeling tussen uitvoering en politiek: de uitvoering is gebonden aan een overeenkomst en heeft geen ingang naar de portefeuillehouder bij politiek sensitieve beslissingen. Omgekeerd hetzelfde: het gemeentebestuur heeft geen enkele mogelijkheid om invloed uit te oefenen op individuele casussen.

Voor het uitzetten van taken naar een privaatrechtelijke rechtspersoon kan sprake zijn van quasi-inbesteding als de privaatrechtelijke rechtspersoon onder controle staat van de gemeenten, en rechtspersoon volledig is gefinancierd door en (>80%) werkt voor de gemeenten. Alleen als portefeuillehouders in het bestuur zitten is sprake van die controle en hoeft de inkooptaak niet als zodanig ook nog aanbesteed te worden. Er is bij een dergelijke taakuitzetting overigens geen sprake van subsidie. Publiekrechtelijke samenwerking Bij samenwerking tussen bestuursorganen bij de uitvoering van een publiekrechtelijke taak geldt als uitgangspunt dat deze via publiekrechtelijke weg wordt vormgegeven. Dat betekent dat dit op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen plaatsvindt. Dat is niet voor niets. Deze wet biedt waarborgen als het gaat om het afleggen van verantwoording, openbaarheid en control (o.a. instemming door de gemeenteraad bij oprichting, beschrijving van de belangen die met de regeling worden behartigd, bevoegdheden die worden overgedragen, bekendmaking van besluiten etc.). Daarnaast zijn er nog meer praktische en kostentechnische voordelen. In geval van publiekrechtelijke samenwerking geldt een btw-vrijstelling en is er een vrijstelling voor vennootschapsbelasting. Tevens geldt dat de opdrachtverlening (quasi-inbesteding) eenvoudiger is te motiveren.

De publiekrechtelijke samenwerking is in de wet zo vormgegeven dat deze meer zichtbaar is voor de raad en dus voor de burgers. De democratische inbedding is veel groter dan bij een privaatrechtelijke samenwerking.

Verkenning juridische vorm

Pagina 4 van 15

De nationale en de Europese wetgever hebben de publiekrechtelijke samenwerking tussen overheden door allerlei maatregelen gefaciliteerd. Echte nadelen aan de publiekrechtelijke samenwerking ten opzichte van de privaatrechtelijke variant zijn er dan ook niet. Conclusie Het op afstand zetten in een privaatrechtelijke rechtspersoon, zoals een stichting, is voor deze taken niet logisch. Zelfs als de wethouders in het bestuur zouden zitten zal de invloed maximaal reiken tot beleidsniveau. De publiekrechtelijke samenwerking is flexibeler en sluit veel beter aan bij de huidige taken dan een privaatrechtelijke variant, zeker voor wat betreft de democratische verantwoording en de mate van control. De gevolgen van het op afstand zetten van de taken in een privaatrechtelijke rechtspersoon wegen bovendien niet op tegen de voordelen van een samenwerking zoals die onder de Wet gemeenschappelijke regelingen mogelijk is. De publiekrechtelijke samenwerking heeft daarmee de voorkeur.

Met rechtspersoonlijkheid of zonder rechtspersoonlijkheid? Onderstaand volgt een bespreking van de verschillende publiekrechtelijke vormen van samenwerking. Vormen met rechtspersoonlijkheid Bedrijfsvoeringsorganisatie Een bedrijfsvoeringsorganisatie is alleen bedoeld voor uitvoeringstaken zonder veel bewegingsruimte. Deze vorm kan gekozen worden voor de inkooptaak, contractmanagement en kwaliteitsmanagement onder beleidsmatige sturing van de gemeenten, maar minder voor toezicht op kwaliteit en rechtmatigheid en helemaal niet voor strategische inkoop beleidsvoorbereiding en coördinatie. Dat zal dan bij de gemeenten zelf moeten blijven. Openbaar lichaam Een openbaar lichaam is de zwaarste soort. Het ligt voor de hand om deze vorm te gebruiken als de gemeenschappelijke regeling zich zelfstandig in het maatschappelijk verkeer moet kunnen bewegen en samenwerkingen zal moeten kunnen aangaan. Bijvoorbeeld als naast de zelfstandige uitvoering van de Jeugdwet en de Wmo, samenwerking wordt gezocht met ketenpartners. Vormen zonder rechtspersoonlijkheid Gemeenschappelijk orgaan Een gemeenschappelijk orgaan is qua opzet zeer specifiek voor uitvoering van een bepaalde, nauw omschreven taak, waar er geen noodzaak is om politieke verantwoordelijkheid af te leggen en die dus apart staat van het gemeentebestuur.

In de praktijk komt dat neer op advies- en klachtencommissies, bijvoorbeeld een gezamenlijke rekenkamer, een Verkenning juridische vorm

Pagina 5 van 15

gezamenlijke ombudscommissie, welstandscommissie of een gezamenlijke klachtencommissie voor de gemeenten als zorgaanbieder (artikel 4.2.1 Jeugdwet). Voor inkoop of inhoudelijke samenwerking op het gebied van Jeugd en Wmo is een gemeenschappelijk orgaan ongeschikt. Centrumregeling Een andere mogelijkheid voor het optuigen van een publiekrechtelijke samenwerking zonder rechtspersoonlijkheid is die van de Centrumgemeente. De Centrumgemeente komt bij gespecialiseerde inkoop of het aanvragen van gespecialiseerde subsidies vaak voor, ook in Drenthe. Vaak is de grootste gemeente het best geoutilleerd om specialistische vraagstukken te behandelen. Om goed te werken is het nodig dat alle deelnemende gemeenten het eens zijn over de uitvoering van de taak die door de Centrumgemeente wordt uitgevoerd. Van een “couleur locale” of eigen beslissingen en afwijkingen in beleid of inkoop van diensten is dan geen sprake meer, tenzij dat zo uitdrukkelijk is overeengekomen. Voordelen kunnen zijn een homogener uitvoering en efficiëntievoordelen doordat de hele uitvoering van de taak onder één dak plaatsvindt. Een nadeel is dat alle kennis en ervaring bij de centrumgemeente zitten, waardoor die gemeente een informatie- en kennisvoorsprong heeft op de andere gemeenten.

Het principiële nadeel van deze constructie is dat de verhouding tussen de gemeenten per definitie scheef is: er is één Centrumgemeente en de rest heeft nauwelijks invloed. De Centrumgemeente heeft logischerwijs de overhand voor wat betreft het beleid en de uitvoering, maar bepaalt ook volledig de organisatie, de werkprocessen en de instructies voor de uitvoering. Ook is de regie in handen van de Centrumgemeente. Dit kan zorgen voor scheve gezichten bij de andere gemeenten, politieke ongemakkelijkheid en zelfs wantrouwen. De kosten worden verdeeld over de gemeenten met een verdeelsleutel of op basis van taakuitoefening. Ook dat kan voor politiek ongemak zorgen in de raad als de kosten hoger uitvallen dan verwacht. Regeling zonder meer De regeling zonder meer is op schrift niet meer dan een beschrijving van de grondslag van de samenwerking (verwijzing naar artikel 1 Wgr), afspraken over doel, toetreding, uittreding en geschilbeslechting, handtekeningen van BenW, een goedkeuringsstempel van de gemeenteraden en een bekendmaking in een gemeenteblad. Er wordt geen hele nieuwe organisatie opgetuigd zoals bij de GGD, VRD of RUD. Het is geen aparte rechtspersoon. Er is geen aparte organisatie die gemanaged moet worden met een directeur met “marktconform salaris”. Ook wordt geen extra inzet gevraagd van bijvoorbeeld bestuurders ten opzichte van de huidige werkwijze.

De regeling zonder meer voelt daarom voor deze taak vertrouwd en natuurlijk aan. Conclusie Alles overwegende sluit de keuze voor een regeling zonder meer het beste aan bij de wensen. Het sluit aan bij de wens om als gelijke partners samen te werken. Ook sluit het aan bij de behoefte om meer zakelijke afspraken te maken, ten behoeve van een vlotte besluitvorming en het voorkomen van fiscale risico’s. De regeling zonder meer is bij uitstek Verkenning juridische vorm

Pagina 6 van 15

geschikt om de huidige samenwerking te formaliseren en de toepasselijkheid van privaatrecht op de samenwerking te voorkomen. De regeling zonder meer is niet meer dan wat er nu op dit moment is: een set afspraken over samenwerking, maar met het verschil dat het publiekrechtelijk is en zonder de nadelen die aan de privaatrechtelijke overeenkomst kleven. De verantwoordelijkheden van de colleges en gemeenteraden veranderen niet en de medewerkers blijven in dienst van de eigen gemeente.

Verkenning juridische vorm

Pagina 7 van 15

Bijlage 1 Verkenning van de rechtsvormen van een aantal privaatrechtelijke rechtspersonen en de mogelijke vormen van samenwerking op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen. Niet onderzocht zijn de Naamloze Vennootschap, omdat de aandelen vrij verhandelbaar zijn, en de personenvennootschappen, zoals de maatschap en de vennootschap onder firma, omdat deze vormen bedoeld zijn voor het voeren van commerciële ondernemingen.

Onderwerp/ rechtsvorm

Besloten vennootschap

Stichting

Vereniging

Coöperatie

Gemeenschappelijk openbaar lichaam

Bedrijfsvoeringsorganisatie

Gemeenschappelijk orgaan

Regeling zonder meer

Centrumregeling

grondslag

art. 2:175 BW

art. 2:285 BW

art. 2 26 BW

art. 2:53 BW

art. 8 lid 1 Wgr

art. 8 lid 3 Wgr

art. 8 lid 2 Wgr

art. 1 lid 1 Wgr

art 8 lid 4 Wgr

handelingsbevoegdheid bevoegdheid tot oprichten

rechtspersoon

rechtspersoon

rechtspersoon

rechtspersoon

rechtspersoon

rechtspersoon

partijen

partijen

partijen

college

college

college

college

raad, college burgemeester

college

raad, college burgemeester

college

college en burgemeester

doel

Gericht op het maken van winst door het drijven van een onderneming met kapitaal van aandeelhouders

Gericht op verwezenlijking van een bepaald doel met behulp van een daartoe bestemd vermogen.

Gericht op een bepaald doel (niet zijnde voorzien in bepaalde stoffelijke behoeften van de leden);

Gericht op voorzien in bep. stoffelijke behoeften van de leden door drijven van onderneming (met kapitaal van de leden); het gemeenschappelijk uitoefenen van een gedeelte van de bedrijfsprocessen van de leden

Gericht op volledig zelfstandig uitoefenen van gemeentelijke taken

Gericht op het uitoefenen van gemeentelijke taken onder beleidsmatige sturing van de gemeenten.

Gericht op uitvoering specifieke taak zonder noodzaak politieke verantwoordelijkheid af te leggen, bijvoorbeeld gezamenlijke rekenkamer, klachtencommissie etc.

Gericht op het gestructureerd samenwerken tussen gemeenten met behoud van ieders zelfstandigheid en inbreng

Gericht op het laten uitvoeren van taken door één gemeente

Kapitaal vennootschap (aandelen);

Eventueel overschot ten behoeve van stichting; uitkeringen aan oprichters of leden van organen niet toegestaan.

Niet gericht op winst maar op nietstoffelijke behoeften

Overeenkomst tussen leden; en overeenkomsten met de leden

Bevoegdheden via delegatie volledig overgedragen: gemeenten verliezen die bevoegdheid;

Uitvoerende bevoegdheden via delegatie volledig overgedragen: gemeenten verliezen die bevoegdheid;

Samenwerken door mandaat in vrije vorm.

Centrumgemeente voert taken voor andere gemeenten uit door mandaat

mag onderneming drijven

mag onderneming drijven

overdracht bevoegdheden alleen voor zover taakuitoefening als orgaan, via delegatie. Gemeenten verliezen de bevoegdheid

ja

ja

Kenmerken

Aandelen zijn op naam gesteld (register) en niet vrij verhandelbaar. winstuitkering (dividend) aan aandeelhouders. onderneming mogelijk

Verkenning juridische vorm

ja

Geen winst verdelen onder de leden;

mag winst verdelen onder de leden.

ja

Pagina 8 van 15

ook mandaat mogelijk

ja

ook mandaat mogelijk

ja

ook mandaat mogelijk

niet logisch

gemeenten houden zelf bevoegdheid: besluiten worden in naam van de colleges genomen

niet logisch

of afspraak met aanwijzing van verschillende centrumgemeenten die afzonderlijke taken uitvoeren voor de andere gemeenten

gemeenten houden zelf bevoegdheid, besluiten worden in naam van de colleges genomen

niet logisch

restricties bestuursrecht/ motiveringsvereisten

eigen organisatie

Organen

slechts indien dat in het bijzonder aangewezen moet worden geacht voor de behartiging van het daarmee te dienen openbaar belang (160 lid 2 Gemeentewet)

slechts indien dat in het bijzonder aangewezen moet worden geacht voor de behartiging van het daarmee te dienen openbaar belang (160 lid 2 Gemeentewet)

slechts indien dat in het bijzonder aangewezen moet worden geacht voor de behartiging van het daarmee te dienen openbaar belang (160 lid 2 Gemeentewet)

slechts indien dat in het bijzonder aangewezen moet worden geacht voor de behartiging van het daarmee te dienen openbaar belang (160 lid 2 Gemeentewet)

onbeperkt

eigenstandige organisatie, geleid door directeur

eigenstandige organisatie, geleid door directeur

onlogisch om eigenstandige organisatie te hebben, anders dan ondersteunend aan de leden, maar kan wel, geleid door directeur

eigenstandige organisatie, geleid door directeur

eigenstandige organisatie, geleid door directeur

- Bestuur;

- Bestuur;

- Bestuur;

- Bestuur;

- Algemeen bestuur;

- Ava (Algemene vergadering van aandeelhouders);

- Raad van toezicht (optioneel)

- Alv (Algemene ledenvergadering)

- Alv (Algemene leden vergadering);

- Dagelijks bestuur;

- Raad van Commissarissen (optioneel);

- Raad van Commissarissen (optioneel)

of: ava en ’one-tier board, waarin toezichthouders deel uitmaken van het bestuur (uitvoerende en niet- uitvoerende bestuurders)

Verkenning juridische vorm

Pagina 9 van 15

“Uitsluitend ter behartiging van de sturing en beheersing van ondersteunende processen en van uitvoeringstaken van deelnemers”

Alleen in “daarvoor bijzonder in aanmerking komende gevallen”.

in beginsel onbeperkt, beperking alleen door de vorm

In de praktijk alleen gebruikt bij bijzondere taken zoals rekenkamerfunctie, waar checks and balances geen rol spelen.

In de praktijk gebruikt bij werkafspraken en deeltaken en secundaire taken bijvoorbeeld bij inkoop, toezicht en handhaving

eigenstandige organisatie, geleid door directeur

geen eigenstandige organisatie:

geen eigenstandige organisatie:

geen eigenstandige organisatie:

ambtenaren ondersteunend aan Gemeenschappelijk orgaan zijn in dienst van ene gemeente

ambtenaren kunnen bevoegdheden uitoefenen voor andere gemeenten via mandaat (dus namens de diverse colleges (huidige situatie)

ambtenaren kunnen bevoegdheden uitoefenen van andere gemeenten via mandaat

Bestuur (ongeleed)

Bestuur (ongeleed)

geen

geen

Alleen bevoegdheden zonder beleidsruimte: gemeenten stellen zelf beleid vast

in beginsel onbeperkt, beperking alleen door de vorm

bestuurlijke inzet

Zeggenschap gemeente als rechtspersoon

vertegenwoordiging in ava door portefeuillehouder.

portefeuillehouders zitten in bestuur: inzet groter of vergelijkbaar met portefeuillehouder in huidige GR-en, afhankelijk van het bestuur: meer inzet dan in huidige GR-en, mandaat van de afhankelijk van het directeur mandaat van de evt directeur portefeuillehouder in evt portefeuillehouder in RvT RvC

vertegenwoordiging in alv door portefeuillehouder

vertegenwoordiging in alv door portefeuillehouder

portefeuillehouders in bestuur dan inzet groter of vergelijkbaar met huidige GR-en, afhankelijk van het mandaat van de directeur

portefeuillehouders in bestuur of RvC dan inzet groter of vergelijkbaar met huidige GR-en, afhankelijk van het mandaat van de directeur

als aandeelhouder in Aandeelhoudersverg adering (vaak pfh): benoeming en ontslag van bestuur evt. benoeming Commissarissen

als lid in algemene ledenvergadering

als lid in algemene ledenvergadering

of portefeuillehouders in bestuur (onlogisch):

mits zo geregeld in akte: benoeming bestuurders, evt. via een optionele Raad van Toezicht

portefeuillehouders in het bestuur

of: portefeuillehouders in bestuur

portefeuillehouders in het bestuur / RvC

Verkenning juridische vorm

college gebonden aan meerderheidsbeslissing/ gekwalificeerde meerderheidsbeslissing zeggenschap afhankelijk van hoeveelheid aandelen uitvoering en financieel volledig bij bestuur: ook daar vaak meerderheidsbeslissing

inzet van portefeuillehouder in bestuur, vergelijkbaar met huidige GR-en

inzet van portefeuillehouder in bestuur, vergelijkbaar met huidige GR-en

gering: af en toe bestuurlijk overleg, vergelijkbaar met huidige situatie in de samenwerking NMD

gering: af en toe bestuurlijk overleg, vergelijkbaar met huidige situatie in de samenwerking NMD

als lid van Algemeen bestuur (afhankelijk van door welk orgaan GR is opgericht: burgemeester, pfh of raadslid)

als lid van het bestuur

als lid van het bestuur

volledig op basis van afspraken

volledig op basis van afspraken

college gebonden aan meerderheidsbeslissing in bestuur

college gebonden aan meerderheidsbeslissing in het bestuur

volledig over het eigen aandeel in de samenwerking en op basis van de afspraken in de GR

afhankelijk van de afspraken in de GR

evt als lid van Dagelijks bestuur (pfh of burgemeester) de Raad: via begrotingsprocedure

Doel rechtspersoon is leidend. Directeur heeft veel macht Zeggenschap gemeentebestuur

gering in AB (portefeuillehouder/ raadslid); veel inzet In DB (selectie van portefeuillehouders)

college gebonden aan meerderheidsbeslissing in bestuur

college gebonden aan meerderheidsbeslissing in bestuur

college gebonden aan meerderheidsbeslissing (overigens commerciële privaatrechtelijke rechtspersoon vaak gekozen vanwege afstand tot bestuur: dan werk je met gemachtigde directeur, en ga je niet met wethouders in het bestuur zitten

Pagina 10 van 15

college/raad/burgem eester gebonden aan meerderheids beslissing in AB en ook in DB Soms in GR dat in DB unanimiteit vereist is: zorgt soms voor lastige besluitvorming

als centrumgemeente: volledig over het eigen aandeel in de samenwerking als andere gemeente: gebonden aan de afspraken en mandaten

rol gemeenteraad

democratisch gehalte

beperkt: alleen via jaarrekening gemeente: verantwoording door college

beperkt: alleen via jaarrekening gemeente: verantwoording door college

in beginsel zeer laag: afhankelijk van de betrokkenheid van de gemeenten: als aandeelhouder is de invloed beperkt: alleen achteraf. Als portefeuillehouders in het bestuur of in de raad van commissarissen dan is er meer invloed. Echter directeur heeft zeer veel uitvoerende macht

in beginsel laag: Als portefeuillehouders in het bestuur of in de raad van toezicht, dan is er invloed financieel en beleidsmatig. Echter directeur heeft zeer veel uitvoerende macht

in beginsel laag: afhankelijk van de betrokkenheid van de gemeenten: als lid is de invloed groter dan als aandeelhouder in een BV. Als portefeuillehouders in het bestuur, dan is er meer invloed.

Democratische verantwoording achteraf door het college in de Raad,

Democratische verantwoording achteraf door het college in de Raad,

Democratische verantwoording achteraf door het college in de Raad,

verantwoording via de gemeentelijke jaarrekening

verantwoording via de gemeentelijke jaarrekening

invloed van raad tot sturing is indirect en beperkt aanwezig, als de raden het eens zijn over beleid en begroting (het gaat immers om het doel en het vermogen dat daartoe bestemd is)

invloed van raad tot sturing is beperkt aanwezig, indirect via de eigen begroting, en via college maar alleen als raden het eens zijn

verantwoording via de gemeentelijke jaarrekening Invloed van raad tot sturing is uiterst gering, alleen via beïnvloeding portefeuillehouders

Verkenning juridische vorm

beperkt: alleen via jaarrekening gemeente: verantwoording door college

beperkt: alleen via jaarrekening gemeente: verantwoording door college

in beginsel laag: afhankelijk van de betrokkenheid van de gemeenten: als lid is de invloed groter dan als aandeel houder in een BV. Als portefeuillehouders in het bestuur of in de raad van commissarissen, dan is er meer invloed. Democratische verantwoording achteraf door het college in de Raad, verantwoording via de gemeentelijke jaarrekening invloed van raad tot sturing is beperkt aanwezig, indirect via de eigen begroting en via college maar alleen als raden het eens zijn

Pagina 11 van 15

ruimer: via zienswijze op begroting van GR een beperkte financiële sturing op beleidsniveau en op financiën (echter meerderheidsbeslissi ng in GR, dus raden moeten samen optrekken. AB stelt begroting vast Bij door raden opgerichte GR: via zienswijze en via evt. raadslid in AB verantwoording door college via jaarrekening democratisch gehalte is zo groot als mogelijk is bij een externe rechtspersoon: Zowel in DB als in het AB zitten gemeentebestuurders die verantwoording moeten afleggen aan de raad; Directe invloed heeft de raad op de begroting en de taakstelling via de zienswijze. Raden moeten wel samenwerken.

ruimer: via zienswijze op begroting van GR een beperkte financiële sturing op beleidsniveau en op financiën (echter meerderheidsbeslissing in GR, dus raden moeten samen optrekken. verantwoording door college via jaarrekening

democratisch gehalte is zo groot als mogelijk bij een externe rechtspersoon: In DB zitten gemeentebestuurders die verantwoording moeten afleggen aan de raad; Directe invloed heeft de raad op de begroting en de taakstelling via de zienswijze. Raden moeten wel samenwerken.

ruimer: via zienswijze op begroting van GR een beperkte financiële sturing op beleidsniveau en op financiën (echter meerderheidsbeslissing in GR, dus raden moeten samen optrekken.

verantwoording door college via jaarrekening

verantwoording door college via jaarrekening

Deze rechtspersoon wordt alleen gebruikt waar checks and balances niet van toepassing is, waar de democratische verantwoording niet in het geding is

democratisch gehalte volledig

democratisch gehalte volledig

normaal: bestaande democratische processen in de gemeente

Directe invloed heeft de raad op de begroting en de taakstelling via de zienswijze. Raden moeten wel samenwerken

gemeente is gebonden aan de afspraken in de GR

normaal: bestaande democratische processen in de gemeente, echter uitvoering ligt bij één gemeente via de GR; gemeente is gebonden aan de afspraken

verantwoording door college via jaarrekening

Risico’s gemeente politiek

kosten

Een BV staat op grote afstand van de gemeenten. De BV is ook aansprakelijk als er iets mis gaat. Bestuurders zijn wel verantwoordelijk voor waar zij invloed op hebben. Als portefeuillehouders in het bestuur zitten of in de RvC, kunnen deze politiek beschadigd raken door meerderheidsbeslissingen

Een Stichting staat op afstand van de gemeenten. De Stichting is ook aansprakelijk als er iets mis gaat. Bestuurders zijn wel verantwoordelijk voor waar zij invloed op hebben. Als portefeuillehouders in het bestuur zitten of in de RvT, kunnen deze politiek beschadigd raken door meerderheidsbeslissingen

Een vereniging staat op afstand van de gemeenten. De vereniging is aansprakelijk als er iets mis gaat. Als lid ben je als college verantwoordelijk voor wat in de alv wordt besloten Bestuurders zijn ook verantwoordelijk voor waar zij invloed op hebben. Als portefeuillehouders in het bestuur zitten, kunnen deze politiek beschadigd raken door meerderheidsbeslissingen

Een Openbaar Lichaam staat op enige afstand van de gemeenten, ook omdat het een gedelegeerde taak betreft en deze zelf beleid maakt. De rechtspersoon is aansprakelijk als er iets mis gaat. Bestuurders zijn wel verantwoordelijk. Als portefeuillehouders in het bestuur zitten kunnen deze politiek beschadigd raken door meerderheidsbeslissingen

Een Bedrijfsvoeringsorganisatie is een uitvoerende dienst van de gemeente beschouwd en staat op geringe afstand van de gemeenten. Wat gebeurt in e uitvoering raakt de politiek direct

Deze rechtspersoon wordt alleen gebruikt waar checks and balances niet van toepassing zijn, waar de democratische verantwoording niet in het geding is, en dus waar politiek risico verwaarloosbaar is, behalve bij niet functioneren van het orgaan.

niet anders dan in het normale geval bij uitvoering taken van de gemeente.

marktconform

Een Coöperatie staat op grote afstand van de gemeenten. De coöperatie is aansprakelijk als er iets mis gaat, maar ook de leden als dat zo geregeld is. Als lid ben je als college verantwoordelijk voor wat in de alv wordt besloten Bestuurders zijn ook verantwoordelijk voor waar zij invloed op hebben. Als portefeuillehouders in het bestuur zitten of in de RvC, kunnen deze politiek beschadigd raken door meerderheidsbeslissingen marktconform

marktconform

marktconform

kostendekkend

kostendekkend

kostendekkend

volledige organisatie Naast uitvoering, eigen financiën, communicatie, control en HRM, IT, archief.

volledige organisatie Naast uitvoering, eigen financiën, communicatie, control en HRM, IT, archief.

volledige organisatie Naast uitvoering, eigen financiën, communicatie, control en HRM, IT, archief.

volledige organisatie Naast uitvoering, eigen financiën, communicatie, control en HRM, IT, archief.

alleen uitvoering, contactpersonen, administratie, financiën control HRM, IT en archief

alleen uitvoering van de taak van het gemeenschappelijk orgaan

alleen eigen inzet (kostendekkend)

kostendekkende vergoeding van de kosten van de centrumgemeente en eigen inzet voor centrumgemeente

volledige organisatie Naast uitvoering, eigen financiën, communicatie, control en HRM, IT, archief. directeur

directeur

directeur

directeur

eigen huisvesting

eigen huisvesting

eigen huisvesting

eigen huisvesting

directeur meestal marktconform

accountant

accountant

accountant

accountant

- gemeenten direct

centrumgemeente volledig aansprakelijk

eigen huisvesting accountant

Eigen huisvesting logisch directeur meestal marktconform inhuur diensten van gemeente kan

college is politiek verantwoordelijk voor taken die door nietmedewerkers in mandaat voor de gemeente worden uitgevoerd.

niet anders dan in het normale geval bij uitvoering taken. College is politiek verantwoordelijk voor taken die door niet- medewerkers in mandaat voor de gemeente worden uitgevoerd. Bij centrumgemeente zijn dat er meer

administratieve ondersteuning van (meestal) één van de gemeenten Huisvesting in gemeentelijk gebouw is daarom logisch.

accountant Aansprakelijkheid

Verkenning juridische vorm

- Rechtspersoon; - Bestuur hoofdelijk bij onbehoorlijk bestuur (interne aansprakelijkheid, externe aansprakelijkheid, faillissementsaansprakelijkheid)

- Rechtspersoon; - Bestuur hoofdelijk (ieder voor het volle bedrag) bij onbehoorlijk bestuur

- Rechtspersoon; - Bestuur hoofdelijk bij onbehoorlijk bestuur;

- Rechtspersoon; - Leden (staat in oprichtingsakte: geheel, beperkt of uitgesloten); - Bestuur hoofdelijk bij onbehoorlijk bestuur

Pagina 12 van 15

- Rechtspersoon, maar omdat gemeenten via de bijdrageverplichting staan voor de verliezen: de gemeenten volgens de verdeelsleutel

- Rechtspersoon maar omdat gemeenten via de bijdrageverplich-ting staan voor de verliezen: de gemeenten volgens de verdeelsleutel

- gemeenten direct

rest gemeenten via de overeenkomst en de mandaten alleen voor de in hun naam genomen beslissingen.

Risico’s gemeente financieel

Verlies ingebracht kapitaal

Verlies ingebracht kapitaal

Verlies ingebracht kapitaal

Verlies ingebracht Verlies ingebracht kapitaal. Leden van kapitaal verhoging bijdrage de coöperatie zijn volledig aansprakelijk voor schulden tenzij dit (in de statuten en in de naam van de rechtspersoon is uitgesloten.

Verlies ingebracht kapitaal verhoging bijdrage

Verlies ingebracht kapitaal verhoging bijdrage

beperkt tot eigen inzet van mensen en middelen

Risico’s gemeente Mededinging

Wet markt en overheid (staatssteun, echter algemeen belang besluit mededingingswet)

Wet markt en overheid (algemeen belang besluit mededingingswet)

Wet markt en overheid (algemeen belang besluit mededingingswet)

Wet markt en overheid (algemeen belang besluit mededingingswet)

Wet markt en overheid (algemeen belang besluit mededingingswet)

Wet markt en overheid (algemeen belang besluit mededingingswet)

Wet markt en overheid (algemeen belang besluit mededingingswet)

Geen risico’s omdat geen sprake is van opdrachtverlening

opdrachtverlening via quasi-inbesteding kan, maar moeilijker te motiveren.

opdrachtverlening via quasi-inbesteding kan, maar moeilijker te motiveren.

opdrachtverlening via quasi-inbesteding kan, maar moeilijker te motiveren: schijn tegen

opdrachtverlening via quasi-inbesteding kan

opdrachtverlening via quasi-inbesteding kan

opdrachtverlening via quasi-inbesteding kan

Een stichting waarbij sprake is van een onderneming betaalt vennootschapsbelast ing Een onderneming is een organisatie van kapitaal en arbeid, die winst probeert te maken door deel te nemen aan het economisch verkeer. Voor de btw is de stichting ondernemer.

Een vereniging waarbij sprake is van een onderneming betaalt vennootschapsbelasting. Een onderneming is een organisatie van kapitaal en arbeid, die winst probeert te maken door deel te nemen aan het economisch verkeer. Voor de btw is de vereniging ondernemer.

De GR is een verlengstuk van het lokaal bestuur. Deelnemers gezamenlijk 100% verantwoordelijk.

De GR is een verlengstuk van het lokaal bestuur. Deelnemers gezamenlijk 100% verantwoordelijk.

De GR is een verlengstuk van het lokaal bestuur. Deelnemers gezamenlijk 100% verantwoordelijk.

Verrekening inzet van elkaars personeel kan tegen kostprijs, afhankelijk van afspraken, geen BTW

Bij het optreden als ondernemer is de GR btw plichtig.

Bij het optreden als ondernemer is de GR btw plichtig.

Ieder houdt zijn eigen kosten. Verrekening inzet van elkaars personeel kan tegen kostprijs, afhankelijk van afspraken, geen BTW

Afhankelijk van de werkzaamheden kan bij een positief resultaat sprake zijn van afdracht vennootschapsbelasti ng.

Afhankelijk van de werkzaamheden kan bij een positief resultaat sprake zijn van afdracht vennootschapsbelast ing.

rechtspersoon is de wederpartij

rechtspersoon is de wederpartij

Een coöperatie betaalt vennootschapsbelast ing over de winst. De leden betalen individueel inkomstenbelasting over de betalingen en winst die zij vanuit de coöperatie ontvangen. De coöperatie is als rechtspersoon aansprakelijk. Als de coöperatie wordt ontbonden en er zijn schulden, dan zijn de medeleden voor een gelijk deel aansprakelijk. rechtspersoon is de wederpartij

rechtspersoon is de wederpartij

rechtspersoon is de wederpartij

gemeenten zijn zelf partij

gemeenten zijn zelf partij

gemeenten zijn zelf partij

opdrachtverlening via quasi-inbesteding kan, maar moeilijker te motiveren: schijn tegen Financiële aandachtspunten

gevolgen voor inkoop

Verkenning juridische vorm

Voor de btw is de bv ondernemer Betaalt dividendbelasting over winstuitkeringen Jaarstukken deponeren bij de KvK.

rechtspersoon is de wederpartij

Pagina 13 van 15

verhoging bijdrage op basis van de werkzaamheden van de centrumgemeente, afhankelijk van afspraken en declaraties, risico centrumgemeente is dat declaratie niet wordt betaald. Wet markt en overheid (algemeen belang besluit mededingingswet) opdrachtverlening aan centrumgemeente via quasi-inbesteding

Oprichting

- notariële akte +

- notariële akte +

- notariële akte +

- notariële akte +

- statuten +

- statuten +

- statuten +

- statuten +

- inschrijving handelsregister (KvK)

- inschrijving handelsregister (KvK)

- inschrijving handelsregister (KvK)

- inschrijving handelsregister (KvK)

- opstellen van een GR (afspraken over taak, organisatie, kosten, etc.)

- opstellen van een GR (afspraken over taak, organisatie, kosten, etc.)

opstellen van een GR (afspraken over taak, organisatie, kosten, etc.)

- toezending GR aan GS

- toezending GR aan GS

- toezending GR aan GS

- bekendmaking in staatscourant door 1 gemeente

- bekendmaking in staatscourant door 1 gemeente

- bekendmaking in staatscourant-door 1 gemeente

- inschrijving handelsregister (KvK)

- inschrijving handelsregister (KvK)

opstellen van een eenvoudige GR (afspraken over doel, samenwerking en evt. verrekening kosten) - toezending GR aan GS - bekendmaking in staatscourant-door 1 gemeente

opstellen van een eenvoudige GR (afspraken over doel, opdracht, en verrekening kosten) - toezending GR aan GS - bekendmaking in staatscourant door 1 gemeente

rol gemeenteraad bij oprichting

- de gemeenteraad mogelijkheid bieden wensen en bedenkingen kenbaar te maken. (160 lid 2 Gemeentewet)

- de gemeenteraad mogelijkheid bieden wensen en bedenkingen kenbaar te maken. (160 lid 2 Gemeentewet)

- de gemeenteraad mogelijkheid bieden wensen en bedenkingen kenbaar te maken. (160 lid 2 Gemeentewet)

- de gemeenteraad mogelijkheid bieden wensen en bedenkingen kenbaar te maken. (160 lid 2 Gemeentewet)

- toestemming gemeenteraad vereist (artikel 1 lid 2 Wgr)

- toestemming gemeenteraad vereist (artikel 1 lid 2 Wgr)

- toestemming gemeenteraad vereist (artikel 1 lid 2 Wgr)

- toestemming gemeenteraad vereist (artikel 1 lid 2 Wgr)

- toestemming gemeenteraad vereist (artikel 1 lid 2 Wgr)

Kapitaal-vereiste

minimaal € 0,01

--inbreng bepaald bij de oprichting, daarna eventueel bijstorten in overleg

--bijdragen leden bepaald door alv

- inbreng wordt bepaald in overeenkomst-

kapitaal volledig gedragen door de bijdragen van de gemeenten

kapitaal volledig gedragen door de bijdragen van de gemeenten

geen eigen kapitaal, kosten volledig gedragen door de gemeenten

geen eigen kapitaal: alleen kosten van eigen inzet

geen eigen kapitaal: vergoeding kosten van centrumgemeente volgens overeenkomst

inbreng bepaald bij akte, waarde aandelen

Verkenning juridische vorm

Pagina 14 van 15

Verkenning juridische vorm

Pagina 15 van 15

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Assen&id=162819b3-1b86-4542-8704-57499b498075