3. Zandwinplas Ubbena - bijlagen ruimtelijke onderbouwing.pdf
Tekst van het document
Bijlagen:
Ruimtelijke onderbouwing ‘Zonneplas Ubbena’
Bijlagen indeling: Pagina 1. Toetsing Wet natuurbescherming Zandwinplas Ubbena, Eelerwoude
3
2. Landschappelijk inpassingsplan – rapportage
35
3. Landschappelijk inpassingsplan – verbeelding
54
4. Overzichtstekening PV Lay-out
58
5. Resultaat watertoets 25-05-2020, 20200525-34-23368
60
6. Eelerwoude Beplantingsplan Ubbena
62
7. Participatieplan
74
8. Q&A Rapportage (Dec. 2021)
Ϯϩ
Toetsing Wet natuurbescherming Zandwinplas Ubbena, 10678, 21-01-2020, Eelerwoude
Toetsing Wet natuurbescherming Zandwinplas Ubbena
Opdrachtgever: Bronnen VanOns B.V. T.a.v. de heer C. Teule Zernikelaan 17 9747 AA Groningen Opdrachtnemer: Eelerwoude Onze vestigingen 088-1471100 info@eelerwoude.nl www.eelerwoude.nl
Projectgegevens: Projectnummer: Datum: Projectleider: Opgesteld: Status: Versie:
10678 21-01-2020 Vincent de Lenne Vincent de Lenne Concept 1
© 2020 Eelerwoude Dit rapport is enkelzijdig opgemaakt.
Inhoudsopgave 1 1.1 2
Inleiding ....................................................................................................................................................... 5 Aanleiding ...............................................................................................................................................5 Huidige situatie en ontwikkeling ................................................................................................................. 6
2.1
Huidige situatie .......................................................................................................................................6
1.2
Voorgenomen ontwikkeling ...................................................................................................................8
3
Natuurwetgeving en -beleid...................................................................................................................... 10
3.1
Inleiding ................................................................................................................................................10
3.2
Bescherming van soorten .....................................................................................................................10
3.3
Bescherming van gebieden ...................................................................................................................10
3.4
Bescherming van houtopstanden .........................................................................................................11
3.5
Natuurnetwerk Nederland ...................................................................................................................12
4
Methode.................................................................................................................................................... 13
4.1
Bureauonderzoek .................................................................................................................................13
4.2
Terreinbezoek .......................................................................................................................................13
5
Beschermde soorten ................................................................................................................................. 15
5.1
Planten..................................................................................................................................................15
5.2
Zoogdieren ............................................................................................................................................15
5.2.1
Vleermuizen .................................................................................................................................15
5.2.2
Overige zoogdieren ......................................................................................................................17
5.3
Vogels ...................................................................................................................................................18
5.4
Reptielen...............................................................................................................................................19
5.5
Amfibieën .............................................................................................................................................20
5.6
Vissen ....................................................................................................................................................20
5.7
Ongewervelden ....................................................................................................................................21
6
Conclusie ................................................................................................................................................... 22
6.1
Bescherming soorten ............................................................................................................................22
6.2
Bescherming gebieden .........................................................................................................................22
6.3
Bescherming houtopstanden ...............................................................................................................22
6.4
Natuurnetwerk Nederland ...................................................................................................................23
6.5
Uitvoerbaarheid van de plannen ..........................................................................................................23
6.6
Geldigheid onderzoek ...........................................................................................................................23
Literatuurlijst ......................................................................................................................................................... 24 Bijlage 1 Wettelijk kader natuurwetgeving ........................................................................................................... 25
Zandwinplas Ubbena | Eelerwoude | 3
Zandwinplas Ubbena | Eelerwoude | 4
1 Inleiding 1.1 Aanleiding De initiatiefnemer is voornemens een zonnepark te realiseren op de zandwinplas in Ubbena. In verband met deze voorgenomen ontwikkeling is een toetsing van de plannen aan de natuurwetgeving en het natuurbeleid noodzakelijk. Met deze toetsing moet duidelijk worden hoe de ontwikkeling gerealiseerd kan worden binnen de kaders van de natuurbescherming. Eerste stap in deze toetsing is het uitvoeren van een verkennend onderzoek. Op basis van een bureauonderzoek en een veldbezoek wordt aan de hand van aanwezige terreintypen en toevallige waarnemingen van soorten zo goed mogelijk ingeschat welke beschermde gebieden en plant- en diersoorten aanwezig (kunnen) zijn. Op basis daarvan worden uitspraken gedaan over de (mogelijke) effecten van de voorgenomen ontwikkeling en de eventueel noodzakelijke vervolgstappen. Voorliggende rapportage gaat hier verder op in.
Zandwinplas Ubbena | Eelerwoude | 5
2 Huidige situatie en ontwikkeling 2.1 Huidige situatie De zandwinplas (plangebied) is gelegen in ten noorden van Zeijerstroeten (de doorgaande weg tussen Ubbena en Zeijen). De omgeving van het plangebied bestaat uit agrarische kavels met voornamelijk aardappels, mais en grasland. Met name aan de kant van Zeijen (westkant plangebied) en ten noorden van het plangebied (richting Vries) is het landschap behoorlijk kleinschalig met veel singels en houtwallen tussen de kavels en langs de wegen. Aan de noordkant van het plangebied bevindt zich tevens een kleine zonneweide op en bult waar tevens de modelvliegclub gelegen is. Het plangebied bestaat uit twee zandwinplassen met tussen deze plassen een hoger gelegen deel met zandopslag. Boven op deze zandafgravingsbulten is een grazige kruidenrijke vegetatie aanwezig die jaarlijks gemaaid wordt. In het centrale deel van het plangebied (tussen de twee plassen) en in de noord-westhoek zijn enkele kleine natte bosjes aanwezig met soorten elzen, wilgen., populieren en op de hogere delen enkele zomereiken en berken. Het gaat voornamelijk om jonge beplanting van een beperkte omvang. Rondom een groot deel van de zandwinplas ligt een brede singel met dichte beplanting van voornamelijk berk, zomereik en populier met ondergroei van meidoorn, vlier en op sommige plekken dicht braamstruweel.
Langs de oevers van voornamelijk de noordelijke plas zijn rietruigtes aanwezig met overhangende wilgen en elzen langs de oevers. De oevers van de zuidelijke (grote) zandwinplas zijn op veel plekken minder begroeit in het zuidelijk deel van de de plas zijn ook rietvegetaties met wilg aanwezig. KŶĚĞƌƐƚĂĂŶĚĞĨŽƚŽ͛ƐŐĞǀĞŶĞĞŶŝŵƉƌĞƐƐŝĞǀĂŶŚĞƚƉůĂŶŐĞďŝĞĚĞŶĚĞĚŝƌĞĐƚĞŽŵŐĞǀŝŶŐ͘
Zandwinplas Ubbena | Eelerwoude | 6
Zandwinplas Ubbena | Eelerwoude | 7
ĨďĞĞůĚŝŶŐϭ͗ŶŬĞůĞĨŽƚŽ͛ƐǀĂŶŚĞƚƉůĂŶŐĞďŝĞĚ.
1.2 Voorgenomen ontwikkeling Het voornemen is een drijvend zonnepark te realiseren. Er is nog geen definitief ontwerp voor deze ontwikkeling. Wel is duidelijk dat er een drijvend zonnepark met een oost-west opstelling gerealiseerd zal worden op de zuidelijke zandwinplas. De noordelijke zandwinplas zal niet belegd worden met panelen en behouden/ingericht worden voor natuurdoelstellingen. Ongeveer tweederde van de plas zal belegd worden met panelen, ǁĂĂƌďŝũƌŽŶĚŽŵĚĞƉůĂƐĞĞŶ͚ŐƌĂĐŚƚ͛ǁŽƌĚƚ opengehouden die op zijn breedst meer dan 100 meter bedraagt maar op een beperkt aantal punten veel dichter bij de oever zal komen te liggen. Het centrale gebied tussen beide plassen zal natuurlijk ingericht worden, waarbij rekening worden gehouden met de bestaande natuurwaarden (zoals een oeverzwaluwkolonie). Hier zal mogelijk wel een wandelpad gerealiseerd worden naar een uitzicht bult. Daarnaast wordt er een kleiner parkje op land gebouwd (op een oude stortplaats), op het grasland direct ten oosten van de noordelijke plas. In Bijlage 2 is een voorlopige inrichtingsschets opgenomen die een eerste opzet/inkijk geeft inde mogelijke inpassing/inrichting van het gebied.
Zandwinplas Ubbena | Eelerwoude | 8
Afbeelding 2: Plangebied
Zandwinplas Ubbena | Eelerwoude | 9
3 Natuurwetgeving en -beleid 3.1 Inleiding De Wet natuurbescherming bestaat uit drie onderdelen: de bescherming van soorten, de bescherming van gebieden en de bescherming van houtopstanden. De kern van het natuurbeleid wordt gevormd door het Natuurnetwerk Nederland, dat een samenhangend netwerk vormt van natuurgebieden. De provincies zijn het bevoegd gezag en alleen bij ruimtelijke ingrepen waarmee grote nationale belangen zijn gemoeid is het Rijk het bevoegd gezag. In dit hoofdstuk wordt kort ingegaan op de relevante wetgeving en het natuurbeleid voor het plangebied.
3.2 Bescherming van soorten Het uitgangspunt bij het onderdeel soortenbescherming is dat geen schade mag worden gedaan aan beschermde dieren of planten, tenzij dit uitdrukkelijk is toegestaan. De wet kent een drietal beschermingsregimes; beschermingsregime soorten Vogelrichtlijn, beschermingsregime soorten ,ĂďŝƚĂƚƌŝĐŚƚůŝũŶĞŶďĞƐĐŚĞƌŵŝŶŐƐƌĞŐŝŵĞ͞ĂŶĚĞƌĞƐŽŽƌƚĞŶ͘͟ĂĂƌŶĂĂƐƚnjŝũŶůĂŶĚĞůŝũŬǀĂŶĞĞŶĂĂŶƚĂůǀŽŐĞůƐŽŽƌƚĞŶ de nesten jaarrond beschermd. Elk beschermingsregime heeft zijn eigen verbodsbepalingen. Voor ieder ruimtelijk plan is het verplicht om te toetsen of deze leiden tot overtreding van de betreffende verbodsbepalingen. Wanneer er sprake is van een overtreding dient er onderzocht te worden of er een vrijstelling geldt dan wel of het aanvragen van een ontheffing noodzakelijk is. Bijlage 1 gaat verder in op het wettelijk kader bij toetsing aan de Wet natuurbescherming, onderdeel soortenbescherming. Gevolgen plangebied De bescherming van soorten is overal en altijd van toepassing bij ontwikkelingen. In hoofdstuk 0 wordt verder ingegaan op de aanwezigheid van beschermde soorten en welke effecten de voorgenomen ontwikkeling heeft op deze soorten.
3.3 Bescherming van gebieden Met het onderdeel gebiedenbescherming worden binnen de Wet natuurbescherming de Natura 2000-gebieden beschermd. Natura 2000 is een samenhangend netwerk van natuurgebieden in Europa. Natura 2000 bestaat uit gebieden die zijn aangewezen in het kader van de Europese Vogelrichtlijn (79/409/EEG) en gebieden die zijn aangemeld op grond van de Europese Habitatrichtlijn (92/43/EEG). Voor alle gebieden gelden instandhoudingsdoelstellingen. De kern van de bescherming is dat deze instandhoudingsdoelstellingen niet in gevaar mogen worden gebracht. Activiteiten mogen geen negatieve effecten hebben op de waarden waarvoor het gebied is aangewezen. Voor activiteiten of projecten die schadelijk zijn voor de beschermde natuur geldt een vergunningplicht. Hierdoor is in Nederland een zorgvuldige afweging gegarandeerd bij projecten die gevolgen kunnen hebben voor natuurgebieden.
Zandwinplas Ubbena | Eelerwoude | 10
Gevolgen plangebied In de directe omgeving van het plangebied liggen diverse Natura 2000-gebieden. Op ongeveer 2,5km afstand ligt het dichtstbijzijnde Natura 2000-gebied Drentsche Aa-gebied. De aard van de voorgenomen werkzaamheden en ontwikkeling maakt dat de effecten uitsluitend tot het plangebied of in de zeer directe zone eromheen beperkt blijven. Gezien de afstand tot de Natura 2000-gebieden, de invulling van de tussenliggende gebieden en de voorgenomen werkzaamheden is er derhalve geen reden om aan te nemen dat er kans is op een belemmering van de kernopgaven van het Natura 2000-gebied, zij het door een rechtstreekse invloed, cumulatieve invloed of externe werking. Een toetsing op grond van de Wet natuurbescherming wordt daarom niet noodzakelijk geacht.
3.4 Bescherming van houtopstanden Het omhakken of rooien van bossen is niet zomaar toegestaan in de Wet natuurbescherming. Dit geldt ook bij het rooien of het verrichten van handelingen die de dood of ernstige beschadiging van bomen tot gevolg hebben. Hieronder valt ook beschadiging door vee. Onder bos wordt verstaan: x alleen boƐƐĞŶĚŝĞďƵŝƚĞŶĚĞ͚ďĞďŽƵǁĚĞŬŽŵŽƐǁĞƚ͛ůŝŐŐĞŶ͖ x alle beplantingen van bomen die groter zijn dan 10 are (1.000 m2); x bomen in een rijbeplanting, als de rij uit meer dan 20 bomen bestaat. ĞŐĞŵĞĞŶƚĞƐƚĞůƚĚĞŐƌĞŶnjĞŶǀĂŶĚĞ͚ďĞďŽƵǁĚĞŬŽŵŽƐǁĞƚ͛ďŝũďĞƐůƵŝƚ vast. Deze grenzen kunnen afwijken ǀĂŶĚĞ͚ďĞďŽƵǁĚĞŬŽŵsĞƌŬĞĞƌƐǁĞƚ͛͘,ĞƚďĞƐůƵŝƚǁŽƌĚƚĚŽŽƌĚĞƉƌŽǀŝŶĐŝĞŐŽĞĚŐĞŬĞƵƌĚ͘ĞŐƌĞŶnjĞŶnjŝũŶďŝũĚĞ gemeente na te vragen. De bescherming van houtopstanden kent twee belangrijke instrumenten: meldingsplicht en herplantplicht. Een kapmelding is verplicht bij de kap van bomen buiten de bebouwde kom indien kap plaatsvindt in een houtopstand. Veelal geldt een 1 op 1 herplantplicht. Provincies bepalen welke gegevens bij een melding moeten worden aangeleverd. Voor het vellen van een houtopstand in verband met realisatie van een Natura 2000-doel is er geen herplantplicht.
De voorgenomen kap van een houtopstand hoeft niet gemeld te worden als het gaat om: houtopstanden binnen de bij besluit van de gemeenteraad vastgestelde grenzen van de bebouwde kom: x houtopstanden op erven of in tuinen; x fruitbomen en windschermen om boomgaarden; x naaldbomen, kennelijk bedoeld om te dienen als kerstbomen, indien niet ouder dan twintig jaar; x kweekgoed; x uit populieren of wilgen bestaande: o wegbeplantingen; o beplantingen langs waterwegen, en o eenrijige beplantingen langs landbouwgronden; x het dunnen van een houtopstand; x uit populieren, wilgen, essen of elzen bestaande beplantingen die kennelijk zijn bedoeld voor de productie van houtige biomassa, indien zij: o ten minste eens per tien jaar worden geoogst; o bestaan uit minstens tienduizend stoven per hectare per beplantingseenheid, zijnde een aaneengesloten beplanting die niet wordt doorsneden door onbeplante stroken breder dan twee meter, en o zijn aangelegd na 1 januari 2013. x het vellen van houtopstanden ter uitvoering van een instandhoudingsmaatregel of een passende maatregel;
Zandwinplas Ubbena | Eelerwoude | 11
x x
het vellen van houtopstanden voor de aanleg en het onderhoud van brandgangen op natuurterreinen; het vellen van houtopstanden en herbeplanten op een wijze die is beschreven in een goedgekeurde gedragscode.
De provincie kan een kapverbod opleggen. Mag er wel worden gekapt, dan moeten er meestal ook nieuwe bomen worden aangeplant. De provincie kan een ontheffing of vrijstelling verlenen. Dit hangt ervan af of er hiervoor een provinciale verordening is opgesteld. Mogelijk is ook een omgevingsvergunning nodig. Het aanvragen van deze vergunning en het indienen van een kapmelding moet apart van elkaar uitgevoerd worden. Gevolgen plangebied Er worden binnen het plangebied geen bomen gekapt. Een nadere toetsing van houtopstanden is daarom niet noodzakelijk.
3.5 Natuurnetwerk Nederland Het Natuurnetwerk Nederland (NNN) is het Nederlands netwerk van bestaande en nieuw aan te leggen natuurgebieden. In de wet heet dit de Ecologische Hoofdstructuur (EHS). Provincies hebben hiervoor soms een andere benaming. Het netwerk moet natuurgebieden beter verbinden met elkaar en met het omringende agrarisch gebied. Het Natuurnetwerk is de kern van het Nederlandse natuurbeleid. De provincies zijn verantwoordelijk voor de ďĞŐƌĞŶnjŝŶŐĞŶĚĞŽŶƚǁŝŬŬĞůŝŶŐǀĂŶĚŝƚŶĂƚƵƵƌŶĞƚǁĞƌŬ͘/ŶŽĨŝŶĚĞĚŝƌĞĐƚĞŶĂďŝũŚĞŝĚǀĂŶĚĞEEEŐĞůĚƚŚĞƚ͚ŶĞĞ͕ ƚĞŶnjŝũ͛- principe. In principe zijn er geen ontwikkelingen toegestaan als zij de wezenlijke kenmerken of waarden van het gebied aantasten. Wanneer bij een ontwikkeling mogelijke effecten op de NNN denkbaar zijn, is het noodzakelijk een NNNtoetsing uit te voeren. Gevolgen plangebied Het plangebied en de directe omgeving maken geen onderdeel uit van de NNN . Met de voorgenomen werkzaamheden worden geen negatieve effecten verwacht op de wezenlijke waarden en kenmerken van de NNN. Van afname van areaal is geen sprake, tevens worden geen effecten verwacht die de wezenlijke waarden en kenmerken van de NNN significant aantasten. Een toetsing aan het NNN-beleid wordt daarom niet noodzakelijk geacht.
Zandwinplas Ubbena | Eelerwoude | 12
4 Methode De aanwezige natuurwaarden zijn in beeld gebracht op basis van bestaande inventarisatiegegevens en een verkennend veldbezoek.
4.1 Bureauonderzoek Voor het bureauonderzoek is gebruikgemaakt van landelijke, provinciale en indien beschikbaar regionale verspreidingsinformatie; x De landelijke verspreidingsinformatie uit atlassen, die deels gedateerd is, is gebruikt om na te gaan of nabij het plangebied in het verleden beschermde soorten zijn aangetroffen. Exacte locaties of data van de waarnemingen waren daarbij veelal niet bekend. Deze gegevens hebben vaak betrekking op atlasblokken (5x5 kilometer) en kunnen daardoor betrekking hebben op waarnemingen buiten het plangebied. Daarnaast is de NDFF geraadpleegd. x De flora- en faunadatabase van Eelerwoude is eveneens geraadpleegd. Eelerwoude heeft meerder onderzoeken in de nabije omgeving uitgevoerd. De data van deze onderzoeken zijn opgeslagen in deze database.
4.2 Terreinbezoek Op basis van een enkele veldbezoeken is de geschiktheid van het onderzoeksgebied voor de verwachte soorten en/of soortgroepen beoordeeld. Het veldbezoek is overdag door Vincent de Lenne uitgevoerd, ecologisch adviseur bij Eelerwoude (zie kader). Tijdens de veldbezoeken is extra aandacht gegeven naar watervogels die de zandwinplas in de winter kunnen gebruikten als slaapplaats (ganzen, eenden en meeuwen). De veldbezoeken zijn uitgevoerd op vrijdag 10 januari, zaterdag 11 januari en vrijdag 17 januari. Het gaat hier om een deskundigenoordeel op basis van de fysieke gesteldheid van het terrein (biotopenonderzoek). Daarnaast zijn de aangetroffen belangwekkende soorten genoteerd en is een watervogeltelling uitgevoerd.
Zandwinplas Ubbena | Eelerwoude | 13
Kader ʹ Ecologisch deskundige De veldmedewerkers van Eelerwoude beschikken over een uitgebreide ervaring met de betreffende soortgroepen en ǀŽůĚŽĞŶĂĂŶĚĞĐƌŝƚĞƌŝĂǀĂŶ͚ĞĐŽůŽŐŝƐĐŚĚĞƐŬƵŶĚŝŐĞ͛͘DĞƚĞĞŶĞĐologisch deskundige wordt bedoeld een persoon die voor de situatie en soorten ten aanzien waarvan hij of zij gevraagd is te adviseren en/of te begeleiden, aantoonbare ervaring en kennis heeft op het gebied van soortspecifieke ecologie. De ervaring en kennis dienen te zijn opgedaan doordat de deskundige:
-
op HBO- dan wel universitair niveau een opleiding heeft genoten met als zwaartepunt (Nederlandse) ecologie; en/of
-
op MBO-niveau een opleiding heeft afgerond met als zwaartepunt de Wet natuurbescherming, soortenherkenning en zorgvuldig handelen ten opzichte van die soorten; en/of
-
als ecoloog werkzaam is voor een ecologisch adviesbureau, zoals bijvoorbeeld een bureau welke is aangesloten bij het Netwerk Groene Bureaus; en/of
-
zich aantoonbaar actief inzet op het gebied van de soortenbescherming en is aangesloten bij en werkzaam voor de daarvoor in Nederland bestaande organisaties (zoals bijvoorbeeld Zoogdiervereniging, RAVON, Stichting Das en Boom, Vogelbescherming Nederland, Vlinderstichting, Natuurhistorisch Genootschap, KNNV, NJN, IVN EIS Nederland, FLORON, SOVON, STONE, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, De Landschappen en Stichting Beheer Natuur en Landelijk Gebied; en/of
-
zich aantoonbaar actief inzet op het gebied van de soortenmonitoring en/of -bescherming.
Zandwinplas Ubbena | Eelerwoude | 14
5 Beschermde soorten Dit hoofdstuk beschrijft de tijdens het veldbezoek waargenomen soorten, al dan niet aangevuld met gegevens uit de literatuur en andere informatiebronnen. Vervolgens worden eventuele effecten beschreven als gevolg van de voorgenomen ontwikkeling.
5.1 Planten Voorkomen en functie Er zijn tijdens het veldbezoek geen beschermde plantensoorten aangetroffen. Gezien de periode van het jaar (winter) lag dit ook niet in de verwachting. Met name op de hogere delen op de zandbulten zijn soorten als zomerfijnstraal, zwarte toorts en soorten van schralere omstandigheden als Robertskruid, smalle weegbree, en reigersbek aanwezig. Derhalve is een deskundigenbeoordeling van de potentiële aanwezigheid van beschermde planten in het plangebied uitgevoerd op basis van een biotoopanalyse. Gelet op de aanwezige terreintypen, het beheer en de functie van het plangebied is het niet waarschijnlijk dat binnen het plangebied beschermde plantensoorten voorkomen. Veel van de beschermde soorten komen nagenoeg uitsluitend voor in natuurgebieden. Effecten en ontheffing In het plangebied zijn geen beschermde plantensoorten aangetroffen. Deze worden op basis van de aanwezige biotoop en recente actuele verspreidingsgebied ook niet verwacht en kunnen worden uitgesloten, waardoor geen sprake is van negatieve effecten op beschermde planten. Nader onderzoek of een ontheffing Wet natuurbescherming is niet aan de orde. Conclusie: nader onderzoek of het aanvragen van een ontheffing is in het kader van de Wet natuurbescherming voor beschermde flora niet noodzakelijk.
5.2 Zoogdieren 5.2.1 Vleermuizen Voorkomen en functie In het plangebied is tijdens het dagbezoek beoordeeld of de locatie geschikt is voor vleermuizen. Hierbij is onderscheid gemaakt in: verblijfplaats, vliegroute en foerageergebied. In het plangebied kunnen de volgende vleermuissoorten voorkomen: gewone dwergvleermuis, ruige dwergvleermuis, rosse vleermuis, laatvlieger, watervleermuis en gewone grootoorvleermuis. In 2014 is vleermuisonderzoek uitgevoerd op het terrein (Ndff) waarbij met name langs de randen van de noordelijke plas (meer besloten) foeragerende gewone dwergvleermuizen, ruige dwergvleermuizen en enkele watervleermuizen zijn vastgesteld. Verblijfplaats Vleermuizen maken gedurende het jaar gebruik van een netwerk van vaste rust- en verblijfplaatsen (zie kader Vleermuisverblijfplaatsen). Deze verblijfplaatsen kunnen de volgende functies hebben: x kraamverblijfplaats; x zomerverblijfplaats; x paar- en/of baltsverblijfplaats;
Zandwinplas Ubbena | Eelerwoude | 15
x
winterverblijfplaats.
Kader - Vleermuisverblijfplaatsen Onder de vleermuizen zijn gebouw bewonende en/of boom bewonende soorten aanwezig. Gewone dwergvleermuis en laatvlieger zijn hoofdzakelijk gebouw bewonend. Rosse vleermuis en watervleermuis zijn voornamelijk boom bewonende en gewone grootoorvleermuis en ruige dwergvleermuis bewonen zowel bomen als gebouwen. Voorbeelden van verblijfplaatsen in gebouwen zijn ruimtes in spouwmuren en achter boeiboorden en gevelbetimmering. Holten en spleten in bomen en ruimtes achter loszittend schors zijn voorbeelden van verblijfplaatsen in bomen. Vanuit de verschillende functies van de verblijfplaats worden weer andere eisen gesteld aan bijvoorbeeld het klimaat, de toegankelijkheid en de expositie van het verblijf ten opzichte van de zon. Als kraamverblijfplaats worden meestal gebouwen en/of bomen uitgekozen waarbinnen een constant klimaat heerst. Bij gebouwen zijn dit voornamelijk woningen met een spouwmuur of een geïsoleerd dak. Sommige vleermuizen hebben aan een opening van 1-2 cm voldoende om naar binnen te kruipen. Bij bomen gaat het meestal om dikke, oude bomen met een dikke restwand.
In het plangebied zijn geen gebouwen aanwezig. In het plangebied zijn dan ook geen verblijfplaatsen van gebouw bewonende vleermuizen aanwezig. De beplanting in het gebied bestaat veelal uit bomen met een beperkte omvang en dikte, gezien de leeftijd en omvang van deze bomen zijn deze vanwege het weinige bufferende vermogen weinig interessant als verblijfplaats voor vleermuizen. Geschikte holten in de bomen op het terrein zijn niet aangetroffen, echter gezien het grootte aantal bomen is hier ook niet uitputtelijk naar gezocht. Enkele elzen en eiken hebben beperkt los zittende schors waar een enkele ruige of gewone dwergvleermuis of grootoorvleermuis gebruik van kan maken als verblijfplaats (zomer of paar/baltsverblijfplaats). Foerageergebied en vliegroutes Foerageergebieden en vliegroutes van vleermuizen zijn beschermd indien bij het verdwijnen ook een verblijfplaats ongeschikt wordt. Bijvoorbeeld door het onderbreken van een vliegroute wordt een foerageergebied onbereikbaar, waardoor de vleermuizen onvoldoende voedsel kunnen vinden. Bij het verdwijnen van foerageergebieden of vliegroutes wordt derhalve onderzocht of er voldoende bereikbare alternatieven zijn. Met name de noordelijke plas is interessant voor vleermuizen om te foerageren, aangezien deze plas kleiner, ondiepe en meer beschut ligt waardoor het voedselaanbod hier hoger is dan boven de grote plas.
Waarnemingen uit 2014 bevestigen dit jagende vleermuizen zijn voornamelijk waargenomen boven deze plas (o.a. watervleermuis, gewone en ruige dwergvleermuis en in de omliggende groenstructuren rondom de plassen. Boven de grote plas (zuidelijke plas zijn vrijwel geen jagende vleermuizen waargenomen in 2014 (alleen een enkele gewone dwergvleermuis langs de rand van de plas). Deze plas is minder interessant voor vleermuizen als foerageergebied omdat door de diepte van deze plas het water relatief koud is en hierdoor weinig opwarmt waardoor er weinig insecten aanwezig zijn boven deze plas. Tevens heeft de wind boven de plas vrij spel door het grote oppervlak en minder groenstructuren langs de randen. Vliegroutes zijn in 2014 niet vastgesteld, mogelijk dat de lijnvormige groenstructuren rond de plassen wel gebruikt worden als vliegroute deze staan in verbinding met lijnvormige elementen die leiden naar dorpen als Zeijen en Vries met veel potentiele verblijfplaatsmogelijkheden voor vleermuizen.
Zandwinplas Ubbena | Eelerwoude | 16
Effecten en ontheffing Alle vleermuissoorten zijn beschermd onder de Wet natuurbescherming met beschermingsregime soorten Habitatrichtlijn. Het opzettelijk verstoren, vangen en doden van individuen van beschermde soorten, alsmede het beschadigen of vernielen van vaste verblijfplaatsen, inclusief de functionele leefomgeving, is verboden vanuit de Wet natuurbescherming. De functionaliteit van de verblijfplaatsen van vleermuizen dienen te allen tijde gegarandeerd te blijven. De aanwezige groenstructuren rond de plassen blijven behouden, negatieve effecten op verblijfplaatsen van vleermuizen worden uitgesloten. Ten aanzien van het foerageergebied van vleermuizen worden geen negatieve effecten verwacht. Belangrijke foerageergebieden binnen het plangebied langs de groenstructuren en de kleine plas blijven behouden. Tevens blijven interessante plekken langs de randen van de grote plas als foerageergebied voor een soort als watervleermuis behouden (zonnepanelen worden op ruime afstand van de oever geplaatst (op sommige plekken op bijna 100 meter van de oever). Deze plekken zijn gezien het diepe water en het ontbreken van insecten nauwelijks interessant als foerageergebied voor vleermuizen. De interessantere oeverzones blijven geschikt als foerageergebied.
Het stukje waar enkel panelen worden geplaatst aan de oostkant van de kleine plas bestaat uit weiland en is nauwelijks interessant als foerageergebied voor vleermuizen de randzones langs de houtwal blijven geschikt als foerageergebied. Ook op eventuele vliegroutes worden geen negatieve effecten verwacht, deze blijven behouden. Conclusie: nader onderzoek of het aanvragen van een ontheffing is in het kader van de Wet natuurbescherming voor vleermuizen niet noodzakelijk.
5.2.2 Overige zoogdieren Voorkomen en functie Op basis van de aanwezige biotoop, sporen, literatuurgegevens en expertise zijn onder meer de volgende algemeen voorkomende zoogdieren binnen het plangebied aanwezig of te verwachten: egel, ree, haas, vos, konijn en diverse algemene muizen en kleine marterachtigen. Egel, bunzing, haas, mol, ree en vos zijn in het verleden ook vastgesteld op het terrein (bron Ndff). Deze soorten kunnen het plangebied gebruiken als (onderdeel van hun) leef- en foerageergebied. Daarnaast maken een aantal van deze soorten van het plangebied gebruik als migratieroute. Deze soorten zijn opgenomen in de Wet natuurbescherming en vallen onder het ďĞƐĐŚĞƌŵŝŶŐƐƌĞŐŝŵĞ ͞ĂŶĚĞƌĞ ƐŽŽƌƚĞŶ͘͟ /Ŷ ĚĞ ƉƌŽǀŝŶĐŝĞ Drenth zijn voor deze soorten bij een ruimtelijke inrichting een vrijstelling van de ontheffingsplicht opgesteld. Andere beschermde soorten zonder vrijstelling die mogelijk kunnen voorkomen in het plangebied zijn eekhoorn en steenmarter. Beide soorten komen algemeen voor in de ruimere omgeving van het plangebied. Effecten en ontheffing Doordat de groenstructuren behouden blijven en de panelen op het water en een open ruimte (grasland) worden geplaats zijn negatieve effecten op de genoemde grondgebonde zoogdieren grotendeels uit te sluiten.
Voor deze beschermde soorten is bij een ruimtelijke inrichting door de provincie Drenthe een vrijstelling van de ontheffingsplicht opgesteld. Voor bovenstaande soorten de soorten met een bescherming als steenmarter en eekhoorn geldt dat negatieve effecten zijn uit te sluiten. De bossingels, bospassage en andere groenstructuren die onderdeel van hun leefgebied kunnen uitmaken blijven behouden. Een negatief effect op beschermde grondgebonden zoogdieren is daarom uitgesloten.
Zandwinplas Ubbena | Eelerwoude | 17
Conclusie: nader onderzoek of het aanvragen van een ontheffing is in het kader van de Wet natuurbescherming voor grondgebonden zoogdieren niet noodzakelijk.
5.3 Vogels Voorkomen en functie Alle vogels zijn als soort beschermd in de Wet natuurbescherming. Onderscheid kan gemaakt worden tussen broedvogels en vogels met jaarrond beschermde nesten. Vogels met jaarrond beschermde nesten, komen elk jaar terug bij hun nest. Dit nest mag dus ook niet buiten het broedseizoen verwijderd worden. Broedvogels De kleinere bosjes en de singels rondom de plassen zijn interessant voor allerlei vogel soorten van bos en struweel. Tijdens het veldbezoeken zijn soorten als geelgors, houtduif, roodborst, koolmees, winterkoning, merel, zanglijster, grote lijster, goudvink en vink aangetroffen. Ook is een foeragerende sperwer en buizerd waargenomen rondom de groenstructuren. In de zomer zal het gebied ook een functie hebben voor struweel en ruigtesoorten (gezien biotoop en waarnemingen uit de Ndff) als grasmus, bosrietzanger, kleine karekiet en eventueel braamsluiper, spotvogel, fitis, tjiftjaf etc. In het hogere centrale gedeelte is tevens een grote oeverzwaluwkolonie bekend en broed regelmatig kleine plevier (Natuur en Milieufederatie Drenthe) en scholekster (soorten van pioniervegetatie en open zand). Het gebied is voornamelijk interessant voor watervogels en tijdens de veldbezoeken is hier ook extra aandacht aangegeven. Tijdens de veldbezoeken bleek met name de noordelijke plas interessant voor schuwere en visetende soorten die houden van dekking.
Hier zijn dodaars, ijsvogel, krakeend, kuifeend, fuut en aalscholver waargenomen. De zuidelijke plas is vanwege het diepe water en minder beschutting minder interessant voor deze soorten aangezien door het diepe water hier waarschijnlijk minder (bereikbaar) voedsel aanwezig is. Wel wordt deze plas (met name tegen de avond) gebruikt als slaapplaats door ganzen, meeuwen en eenden. De akkers rondom de plassen worden gebruikt door een groot aantal ganzen als foerageergebied tijdens de 3 veldbezoeken wisselden de aantallen (ganzen gebruiken waarschijnlijk een veel groter gebeid als het foerageergebied in de omliggende omgeving) maar het gaat om ongeveer 200-300 toendrarietganzen en tientallen grauwe ganzen, tevens werden soms tot wel 30 grote Canadese ganzen waargenomen en enkele nijlganzen. Gedurende de dag in rusten deze ganzen in kleine aantallen op de grote plas, tegen de avond werden soms enkele tientallen ganzen (met name grauwe ganzen en enkele grote Canadese ganzen, nijlganzen en toendrarietganzen) op de plassen waargenomen. Grote aantallen overnachtende ganzen werden echter niet waargenomen, waardoor de plas geen belangrijke functie als slaapplek voor ganzen lijkt te vervullen.
Tijdens ganzentelling (ganzen in Drenthe 2001) lijken de grootste aantallen in Drenthe met name in de veengebieden als het Fochtelooerveen, vloeivelden van Diependal, Dwingelderveld en Bargerveen te slapen (tienduizenden ganzen waaronder met name toendrarietganzen). De wateren zijn relatief ondiep, bij langere periodes met vorst worden echter ook zandwinplassen gebruikt als slaapplek. De aantallen en favoriete slaapplekken wisselen erg afhankelijk van weersomstandigheden. Dat de zandwinplas op dit moment geen belangrijke slaapplek voor ganzen past goed in het beeld van een milde winter met genoeg betere slaapplekken. Mogelijk vervult de zandwinplas wel een functie voor grotere aantallen ganzen bij langere periodes van strengere vorst (aangezien de ondiepe plassen in de veengebieden dan eerder dichtvriezen). Naast ganzen maken meeuwen gebruik van de plas als slaapplaats het gaat om enkele tientallen kokmeeuwen en enkele kleine mantelmeeuwen, zilvermeeuwen en stormeeuwen. Vogels met jaarrond beschermde nesten Tijdens het veldbezoek zijn in de singels rondom de plassen enkele oude kraaiennesten aangetroffen die als verblijfplaats voor sperwer kunnen dienen, ook zou buizerd hierin kunnen broeden. Deze soorten gebruiken het plangebied tevens als foerageergebied.
Aan de zuidkant van het plangebied is een ooievaarspaal in een particuliere tuin aanwezig, ten tijde van de velbezoeken was ooievaar aanwezig op de paal (overwinterend
Zandwinplas Ubbena | Eelerwoude | 18
exemplaar). Overige aanwijzingen van verblijfplaatsen voor soorten waarvan de vaste rust en verblijfplaats jaarrond beschermd zijn, zijn niet aangetroffen. Het kan zijn dat soorten als kerkuil en havik die in de ruimere omgeving van het plangebied voorkomen ook het plangebied (deels) gebruiken als foerageergebied. Effecten en ontheffing Broedvogels Alle vogelsoorten in Nederland zijn beschermd onder de Wet natuurbescherming. Voor alle beschermde inheemse (ook algemeen voorkomende) vogelsoorten geldt een verbod op handelingen die opzettelijk nesten, rustplaatsen en eieren vernielen of te beschadigen, of nesten van vogels weg te nemen. Daarnaast is het verboden vogels opzettelijk te storen, tenzij de storing niet van wezenlijke invloed is op de staat van instandhouding van de desbetreffende vogelsoort. Deze verbodsbepalingen worden kunnen in veel situaties worden voorkomen door verstorende werkzaamheden buiten het broedseizoen uit te voeren. De periode van 15 maart tot 15 juli wordt over het algemeen beschouwd als broedseizoen. Werkzaamheden binnen het broedseizoen zijn mogelijk indien is vastgesteld dat er met deze werkzaamheden geen nesten van broedvogels worden verstoord. Voor de Wet natuurbescherming zijn echter alle bewoonde vogelnesten beschermd, ongeacht het tijdstip van het jaar en ongeacht de zeldzaamheid van de soort.
Met de inpassing vna het zonnepark wordt rekening gehouden met de aanwezige vogelsoorten. Ten aanzien van watervogels heeft de noordelijke plas de meeste potentie voor kritischere broedvogels, deze plas blijft behouden. De zuidelijke plas lijkt geen belangrijke functie als slaapplek voor ganzen of meeuwen te vervullen. Tevens blijft een groot deel van de plas beschikbaar als slaapplek aangezien een derde van de plas niet wordt belegd met panelen. Significante negatieve effecten op broedvogels worden dan ook niet verwacht. Vogels met jaarrond beschermde nesten Van een aantal vogelsoorten zijn de nesten het hele jaar door beschermd. Ook de functionele leefomgeving is daarbij beschermd. Bij de aantasting van de nestlocatie en/of de functionele leefomgeving is een ontheffing Wet natuurbescherming noodzakelijk. Sperwer en buizerd vallen onder deze beschermding voor deze soorten geld dat verblijfplaatsen en foerageergebied behouden blijft, ook voor havik of kerkuil die het plangebied kunnen gebruiken als onderdeel van hun leefgebied blijft het plangebied geschikt als leefgebied. Negatieve effecten worden dan ook niet verwacht. Conclusie: bij de werkzaamheden dient rekening gehouden te worden met (in gebruik zijnde) nesten van vogels.
5.4 Reptielen Voorkomen en functie Beschermde reptielen, zoals ringslang, gladde slang, levendbarende hagedis en hazelworm, zijn gebonden aan specifieke terreinen. In het plangebied ontbreekt dergelijk geschikt biotoop zoals heideterreinen, en venranden. Er zijn ook geen verspreidingsgegevens bekend van reptielen in en rondom het plangebied. Effecten en ontheffing Op basis van de aanwezige biotoop kunnen beschermde reptielen worden uitgesloten. Negatieve effecten op reptielen zijn dan ook niet aanwezig. Nader onderzoek of een ontheffing Wet natuurbescherming is voor reptielen niet aan de orde. Conclusie: nader onderzoek of het aanvragen van een ontheffing is in het kader van de Wet natuurbescherming voor reptielen niet noodzakelijk.
Zandwinplas Ubbena | Eelerwoude | 19
5.5 Amfibieën Voorkomen en functie Een aantal soorten zoals bruine kikker, bastaardkikker, meerkikker, gewone pad en kleine watersalamander kunnen het plangebied gebruiken als landbiotoop en voortplantingsbiotoop. Deze soorten zijn opgenomen in de Wet natuurbescherming en vallen onder het beschermingsregime ͞ĂŶĚĞƌĞƐŽŽƌƚĞŶ͟. In de provincie Drenthe is voor deze soorten bij een ruimtelijke inrichting een vrijstelling van de ontheffingsplicht opgesteld. Andere beschermde amfibieën als kamsalamander of rugstreeppad worden niet gezien het huidige bekende verspreidingsgebied en aanwezige biotoop niet verwacht in het plangebied. Effecten en ontheffing De ingreep zal naar verwachting leiden tot een beperkt verlies van leefgebied van de genoemde (algemeen) voorkomende amfibieën met het beschermingsƌĞŐŝŵĞ͞ĂŶĚĞƌĞƐŽŽƌƚĞŶ͘͟sŽŽƌĚĞnjĞďĞƐĐŚĞƌŵĚĞƐŽŽƌƚĞŶŝƐďŝũ een ruimtelijke inrichting door de provincie Drenthe een vrijstelling van de ontheffingsplicht opgesteld. Andere beschermde amfibieën kunnen op basis van de aanwezige biotoop worden uitgesloten, waardoor er geen sprake is van negatieve effecten. Nader onderzoek of een ontheffing Wet natuurbeschrijving is voor amfibieën niet aan de orde. Conclusie: nader onderzoek of het aanvragen van een ontheffing is in het kader van de Wet natuurbescherming voor amfibieën niet noodzakelijk.
5.6 Vissen Voorkomen en functie Beschermde vissen als grote modderkruiper en beekprik worden gezien het biotoop en bekende verspreidingsgebied van beschermde vissoorten niet verwacht in het plangebied. Wel komen in beide zandwinplassen algemene soorten als baars en snoek voor. Effecten en ontheffing Beschermde vissen zijn niet in het plangebied aanwezig. Er worden dan ook geen effecten op beschermde vissen verwacht. Nader onderzoek of een ontheffing Wet natuurbescherming voor vissen is niet aan de orde. Conclusie: nader onderzoek of het aanvragen van een ontheffing is in het kader van de Wet natuurbescherming voor beschermde vissen niet noodzakelijk.
Zandwinplas Ubbena | Eelerwoude | 20
5.7 Ongewervelden Voorkomen en functie Van de groep ongewervelden (dagvlinders, libellen, kevers, kreeftachtigen en weekdieren) worden beschermde soorten als de gevlekte witsnuitlibel en de platte schijfhoorn niet verwacht. Dit door het ontbreken van geschikt habitat dat onder andere bestaat uit heideterreinen en goed venranden. Er zijn ook geen verspreidingsgegevens bekend van beschermde ongewervelden in en rondom het plangebied. Wel bieden de schralere kruidenrijke vegetaties op de zandbulten leefgebied voor kritischere vlindersoorten als kleine vuurvlinder, groot en zwartsprietdikkopje en icarusblauwtje. Effecten en ontheffing In het plangebied zijn geen beschermde ongewervelden aanwezig. Er is geen sprake van negatieve effecten op beschermde ongewervelden. Nader onderzoek of een ontheffing Wet natuurbescherming is voor ongewervelden niet aan de orde. Conclusie: nader onderzoek of het aanvragen van een ontheffing is in het kader van de Wet natuurbescherming voor beschermde ongewervelden niet noodzakelijk.
Zandwinplas Ubbena | Eelerwoude | 21
6 Conclusie Op basis van deze quickscan worden de onderstaande samenvattende conclusies getrokken.
6.1 Bescherming soorten De ingreep zal naar verwachting leiden tot een beperkte verstoring van enkele overige beschermde soorten. Hiervoor zijn door de provincie Drenthe vrijstellingen van de ontheffingsplicht opgesteld. De ingreep heeft geen invloed op de gunstige staat van instandhouding van deze soorten omdat er sprake is van een tijdelijke, en plaatselijke verstoring, er voldoende leefgebied aanwezig blijft en het relatief algemene soorten betreft. Voor deze soorten geldt dan ook een vrijstelling van ontheffingsplicht indien het een ruimtelijke ontwikkeling betreft. Nader onderzoek naar beschermde soorten of een ontheffing Wet natuurbescherming is daarom niet noodzakelijk. Wel dient met onderstaande rekening te houden: x
x
Voor alle beschermde inheemse (ook algemeen voorkomende) vogelsoorten geldt een verbod op handelingen die opzettelijk nesten, rustplaatsen en eieren vernielen of te beschadigen, of nesten van vogels weg te nemen. Daarnaast is het verboden vogels opzettelijk te storen, tenzij de storing niet van wezenlijke invloed is op de staat van instandhouding van de desbetreffende vogelsoort. In veel situaties kan dit voorkomen worden door verstorende werkzaamheden buiten het broedseizoen uit te voeren. Bij de werkzaamheden dient rekening gehouden te worden met de algemene zorgplicht.
6.2 Bescherming gebieden In de directe omgeving van het plangebied liggen diverse Natura 2000-gebieden. Op ongeveer 2,5km afstand ligt het dichtstbijzijnde Natura 2000-gebied Drentsche Aa-gebied. De aard van de voorgenomen werkzaamheden en ontwikkeling maakt dat de effecten uitsluitend tot het plangebied of in de zeer directe zone eromheen beperkt blijven. Gezien de afstand tot de Natura 2000-gebieden, de invulling van de tussenliggende gebieden en de voorgenomen werkzaamheden is er derhalve geen reden om aan te nemen dat er kans is op een belemmering van de kernopgaven van het Natura 2000-gebied, zij het door een rechtstreekse invloed, cumulatieve invloed of externe werking. Een toetsing op grond van de Wet natuurbescherming wordt daarom niet noodzakelijk geacht.
6.3 Bescherming houtopstanden Er worden binnen het plangebied geen bomen gekapt. Een nadere toetsing van houtopstanden is daarom niet noodzakelijk.
Zandwinplas Ubbena | Eelerwoude | 22
6.4 Natuurnetwerk Nederland Het plangebied en de directe omgeving maken geen onderdeel uit van de NNN . Met de voorgenomen werkzaamheden worden geen negatieve effecten verwacht op de wezenlijke waarden en kenmerken van de NNN. Van afname van areaal is geen sprake, tevens worden geen effecten verwacht die de wezenlijke waarden en kenmerken van de NNN significant aantasten. Een toetsing aan het NNN-beleid wordt daarom niet noodzakelijk geacht.
6.5 Uitvoerbaarheid van de plannen Mits rekening gehouden wordt met de voorgenoemde maatregelen en werkwijze is geen overtreding van de natuurwetten en natuurbeleid aan de orde. Vanuit de eisen van de natuurbescherming is het plan derhalve uitvoerbaar.
6.6 Geldigheid onderzoek Dit onderzoek is uitgevoerd conform de landelijk geldende richtlijnen. De bevoegde gezagen hanteren de volgende definitie voor de geldigheid van onderzoeken naar beschermde soorten: ͞KŶĚĞƌnjŽĞŬƐŐĞŐĞǀĞŶƐŵŽŐĞŶŵĂdžŝŵĂĂůϯũĂĂƌŽƵĚnjŝũŶŝŶŐĞďŝĞĚĞŶǁĂĂƌǁĞŝŶŝŐŽĨŐĞĞŶƌƵŝŵƚĞůŝũŬĞŽĨ kwalitatieve veranderingen zijn opgetreden in de afgelopen drie jaar. In gebieden waar dit niet voor geldt, moeten de gegevens recenter zijŶ͘͟ Voor onderzoeken waar alleen algemeen voorkomende soorten, de overige beschermde soorten van de Wet natuurbescherming aan de orde zijn, mag worden volstaan met een geldigheid van 5 jaar. Waarbij ook geldt dat er in die periode weinig of geen ruimtelijke of kwalitatieve veranderingen optreden. Dit rapport gaat in op de effecten van de ontwikkeling zoals beschreven in hoofdstuk 1.2. Wijzigingen of aanpassingen in de ontwikkeling kunnen tot andere conclusies ten aanzien van de effecten op beschermde soorten leiden.
Zandwinplas Ubbena | Eelerwoude | 23
Literatuurlijst -
-
-
-
Bos, F., Bosveld, M., Groenendijk, D., Swaay, C. van, & Wynhoff, I. (2006). De dagvlinders van Nederland, Nederlandse fauna 7. Leiden, Nederland: KNNV Uitgeverij & European Invertebrate Survey-Nederland. Broekhuizen, S., K. Spoelstra, J.B.M. Thissen, K.J. Canters & J.C. Buys (redactie) (2016). Atlas van de Nederlandse zoogdieren. ʹ Natuur van Nederland 12. Naturalis Biodiversity Centre & EIS Kenniscentrum Insecten en andere ongewervelden, Leiden. Creemers R.C.M. & van Delft J.J.C.W. (2009). De amfibieën en reptielen van Nederland, - Nederlandse fauna 9. Nationaal Natuurhistorisch Museum Naturalis, European invertabrate Survey ʹ Nederland, Leiden. Dietz, C., Helversen, O. van, & Nill, D. (2011). Vleermuizen: Alle soorten van Europa en Noordwest-Afrika. Utrecht, Nederland: De Fontein & Tirion Uitgevers. Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie. (2002). De Nederlandse libellen (odonata), - Nederlandse fauna 4. Leiden, Nederland: KNNV Uitgeverij & European invertabrate Survey ʹ Nederland. SOVON Vogelonderzoek Nederland. (2002). Atlas van de Nederlandse broedvogels, - Nederlandse fauna 5. Leiden, Nederland: KNNV Uitgeverij & European invertabrate Survey ʹ Nederland. Vogel R.L., Bouwma I., Koese B., Kranenbarg J., La Haye M., Odé B., Sierdsema H., Sparrius L., Verburg P. & Zollinger R. (2013).
Het belang van Nederland buiten de Ecologische Hoofdstructuur voor soorten van de Vogelrichtlijn en van bijlage V van de Habitatrichtlijn. Sovon-rapport 2013.015. Sovon, Nijmegen. Weeda, R., Westra, C., Westra, E. J., & Westra, T. (1985-1994). Nederlandse oecologische flora: Wilde planten en hun relaties 1 t/m 5. Amsterdam, Nederland: IVN in samenw. met de Vara en de VEWIN.
Soortinformatie:
- www.zoogdiervereniging.nl - www.ravon.nl - www.libellennet.nl - www.sovon.nl - www.floron.nl - www.vlindernet.nl
Waarnemingen:
- ndff-ecogrid.nl
Zandwinplas Ubbena | Eelerwoude | 24
Bijlage 1 Wettelijk kader natuurwetgeving Bescherming van soorten Zorgplicht De Wet natuurbescherming erkent de intrinsieke waarde van in het wild levende planten- en diersoorten, of de soort nu beschermd is of niet (= zorgplicht). Deze zorgplicht houdt in dat eenieder voldoende zorg in acht moet nemen voor de in het wilde levende dieren en planten, alsmede voor hun directe leefomgeving. Overtreding van de zorgplicht is niet strafbaar gesteld, maar kan door toepassing van bestuursdwang wel worden gehandhaafd. Beschermingsregimes Op het onderdeel soortbescherming deelt de Wet natuurbescherming soorten in drie beschermingsregimes in: 1.
Beschermingsregime soorten Vogelrichtlijn Alle vogels cf. artikel Vogelrichtlijn 2. Beschermingsregime soorten Habitatrichtlijn Soorten uit Bijlage IV Habitatrichtlijn, Bijlage I en II van het Verdrag van Bern en Bijlage II van het Verdrag van Bonn. In de bijlagen van de Verdragen van Bern en Bonn worden ook vogels genoemd1. 3. Beschermingsregime ͞ĂŶĚĞƌĞƐŽŽƌƚĞŶ͟ Soorten die uit nationaal oogpunt bescherming behoeven. Elk van deze beschermingsregimes heeft zijn eigen verbodsbepalingen en vereisten voor vrijstelling of ontheffing van de verboden. Verbodsbepalingen ĞtĞƚŶĂƚƵƵƌďĞƐĐŚĞƌŵŝŶŐŐĂĂƚƵŝƚǀĂŶŚĞƚ͚ŶĞĞ͕ƚĞŶnjŝũ-ƉƌŝŶĐŝƉĞ͛͘/ŶĚĞǁĞƚǁŽƌĚĞŶƚĞŶĂĂŶnjŝĞŶǀĂŶĚĞ beschermde soorten een aantal verbodsbepalingen genoemd. De verbodsbepalingen zijn gekoppeld aan het ďĞƐĐŚĞƌŵŝŶŐƐƌĞŐŝŵĞǀĂŶĚĞƐŽŽƌƚ;ƌĞƐƉ͘sŽŐĞůƌŝĐŚƚůŝũŶ͕,ĂďŝƚĂƚƌŝĐŚƚůŝũŶŽĨĚĞŐƌŽĞƉ͚KǀĞƌŝŐĞƐŽŽƌƚĞŶ͛Ϳ͘Ăƚ betekent dat deze verbodsbepalingen niet overtreden mogen worden, tenzij voor de soort(en): x Een vrijstelling geldt; x Er gewerkt wordt met een goedgekeurde Gedragscode (feitelijk een collectieve ontheffing); x Een ontheffing is verkregen.
1 'H EURFKXUH µ6RRUWHQEHVFKHUPLQJ ELM UXLPWHOLMNH LQJUHSHQ¶ YHUVLH Ministerie van EZ, december 2016 impliceert dat de
bescherming uit de Vogelrichtlijn prevaleert boven de bescherming van vogels uit de verdragen van Bonn en Bern
Zandwinplas Ubbena | Eelerwoude | 25
Om af te mogen wijken van de verbodsbepalingen (en deze toch te mogen overtreden) via een ontheffing of een vrijstelling moet aan drie criteria worden voldaan: 1. Er is geen andere bevredigende oplossing voor de handeling (=alternatievenafweging); 2. De afwijking is gebaseerd op een in de wet genoemd belang (b.v. openbare veiligheid of volksgezondheid); 3. De ingreep of handeling mag geen afbreuk doen aan en/of verslechtering betekenen voor de staat van instandhouding van de soort. Als aan (alle) drie deze vereisten voldaan is, kan een ontheffing worden verleend. Voor een aantal handelingen zijn bovendien vrijstellingen mogelijk in de vorm van een provinciale verordening of een (goedgekeurde) gedragscode. Voorgaand figuur geeft een overzicht van de verbodsbepalingen per beschermingsregime. De verbodsbepalingen voor de groep van overiŐĞ͕͚ŶĂƚŝŽŶĂůĞ͛ƐŽŽƌƚĞŶnjŝũŶŐĞŢŶƐƉŝƌĞĞƌĚŽƉĚĞ,ĂďŝƚĂƚƌŝĐŚƚůŝũŶĞŶŽƉ een aantal punten versoepeld. Zo is het opzettelijk verstoren van beschermde soorten (en hun verblijfplaatsen) uit deze groep van overige soorten niet langer verboden. Wel is het nog steeds verboden om vaste verblijfplaatsen van dieren onder dit beschermingsregime opzettelijk te beschadigen of te vernielen.
Voor vogels geldt dat verstoren niet verboden is als de verstoring maar niet van wezenlijke invloed is op de staat van instandhouding van de soort (artikel 3.1, lid 4 en lid 5). Het beschadigen van in gebruik zijnde vogelnesten tijdens het broedseizoen blijft verboden, maar het verstoren dus niet meer, tenzij er sprake is van een wezenlijke invloed op de staat van instandhouding van de specifieke soort(en). Het is aan de initiatiefnemer om zich op de hoogte te (laten) stellen, en waar nodig aan te tonen, dat de op zich verstorende activiteit geen bedreiging vormt voor de staat van instandhouding van de betreffende vogelsoort. Tot slot geldt het opzettelijk doden of vangen en het verbod om vaste verblijfplaatsen of rustplaatsen opzettelijk te vernielen of beschadigen, niet voor bosmuis, huisspitsmuis of veldmuis in of op gebouwen of de daarbij behorende erven of roerende zaken (artikel 3.10 lid 3).
Zandwinplas Ubbena | Eelerwoude | 26
Kader - Opzettelijkheid In de Wet natuurbescherming is bij meer verbodsbepalingen dan onder de Flora en faunawet het opzetvereiste toegevoegd, in lijn met de artikelen van de Habitatrichtlijn en Vogelrichtlijn. In de Flora en faunawet was alleen sprake van het opzetvereiste bij verontrusting (artikel 10). Hierdoor was de Flora en faunawet strenger dan de verbodsbepalingen van de Habitatrichtlijn. Niet-opzettelijke handelingen waarbij de verbodsbepalingen overtreden worden, zijn nu niet langer verboden. Daar is van belang dat het Europees Hof van Justitie in zijn jurisprudentie heeft bepaald dat onder opzet ook voorwaardelijke opzet moet worden begrepen: ͞ĂĂƌǀĂŶŝƐƐƉƌĂŬĞĂůƐŝĞŵĂŶĚĞĞŶ handeling verricht en daarbij bewust de aanmerkelijke kans aanvaardt dat zijn gedragingen schadelijke gevolgen hebben voor een dier of plant.͟
Andere bevredigende oplossing(en) De initiatiefnemer moet aantonen en beargumenteren dat er geen andere bevredigende oplossingen zijn waardoor overtreding van de verbodsbepaling(en) kan worden voorkomen, bijvoorbeeld door planaanpassing of het aanpassen van de uitvoeringsperiode. Het is aan het bevoegd gezag (doorgaans dus de provincie) om de alternatieve oplossingen te beoordelen en hierover te besluiten. De onderbouwing moet gebaseerd zijn op objectieve en controleerbare gegevens. Belangen Voor de soorten die beschermd zijn onder de Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn kan alleen ontheffing of vrijstelling worden verleend op grond van de in deze richtlijnen genoemde belangen. Voor de groep van overige, nationaal beschermde soorten wordt uitgegaan van de in de Habitatrichtlijn genoemde belangen, plus een aantal aanvullende belangen. Staat van instandhouding van de soort Tot slot moeten de effecten van de voorgenomen handeling(en) worden beoordeeld aan de staat van instandhouding (SvI) van de soort. De SvI varieert per soort en per handeling, en is niet vastgelegd in de wet. Een handeling op een zeldzame beschermde soort zal eerder leiden tot een negatief effect op de SvI dan bij een algemene soort. Belangrijk is ook de trend (aantalsontwikkeling) en de ruimtelijke verspreiding van de soort.
Bij de beoordeling moet rekening worden gehouden met cumulatieve (versterkende) effecten, bijvoorbeeld door andere handelingen of ontwikkelingen in de omgeving en met reeds verleende ontheffingen voor dezelfde populaties van deze soort(en). Bij de beoordeling mogen compenserende en mitigerende (verzachtende) maatregelen worden betrokken. Het ecologische toetsingscriterium verschilt per beschermingsregime. Om te beoordelen of aan deze criteria wordt voldaan, moeten inzicht worden gegeven in: 1. 2.
De SvI (van de populatie) van de soort (in zijn natuurlijke verspreidingsgebied). Het effect van de handeling of ontwikkeling op de soort.
Zandwinplas Ubbena | Eelerwoude | 27
Kader - Staat van instandhouding x
Beschermingsregime soorten Vogelrichtlijn: ͞ĞŵĂĂƚƌĞŐĞůĞŶůĞŝĚĞŶŶŝĞƚƚŽƚǀĞƌƐůĞĐŚƚĞƌŝŶŐǀĂŶĚĞƐƚĂĂƚ ǀĂŶŝŶƐƚĂŶĚŚŽƵĚŝŶŐǀĂŶĚĞďĞƚƌĞĨĨĞŶĚĞƐŽŽƌƚ͘͟
x
Beschermingsregime soort Habitatrichtlijn: ͞ƌǁŽƌĚƚŐĞĞŶĂĨďƌĞƵŬŐĞĚĂĂŶĂĂŶŚĞƚƐƚƌĞǀĞŶĚĞpopulaties van de betrokken soort in hun natuurlijke verspreidingsgebied in een gunstige staat van instandhouding ƚĞůĂƚĞŶǀŽŽƌƚďĞƐƚĂĂŶ͘͟
x
Beschermingsregime Overige soorten: ͞ƌǁŽƌĚƚŐĞĞŶĂĨďƌĞƵŬŐĞĚĂĂŶĂĂŶŚĞƚƐƚƌĞǀĞŶĚĞƉŽƉƵůĂƚŝĞƐǀĂŶ de betrokken soort in hun natuurlijke verspreidingsgebied in een gunstige staat van instandhouding te ůĂƚĞŶǀŽŽƌƚďĞƐƚĂĂŶ͘͟
Voorkomen van overtreding verbodsbepalingen In sommige situaties kunnen maatregelen worden getroffen waardoor negatieve effecten en overtreding van de verbodsbepalingen van de Wet natuurbescherming kunnen worden voorkomen. Bijvoorbeeld door de kap van bomen met broedende vogels uit te stellen tot na de broedtijd. Al kan de boom ook een nest bevatten van een vogelsoort waarbij het nest jaarrond beschermd is, waardoor overtreding niet kan worden voorkomen. Het plannen van werkzaamheden buiten de kwetsbare periode(n) van beschermde soorten is een veel toegepaste maatregel. Andere mogelijkheden om overtreding te voorkomen zijn wellicht het aanpassen van de werkvolgorde, gebruik te maken van andere apparatuur of de werkzaamheden te faseren in ruimte en tijd (zoals in het voorbeeld). Vrijstellingen Onder de Wet natuurbescherming is niet altijd een ontheffing nodig bij handelingen die leiden tot overtreding van de verbodsbepalingen in de wet. Dit zijn bijvoorbeeld de provinciale vrijstellingen en de gedragscodes. Ook kan er sprake zijn van een vrijstelling als de handeling is opgenomen in een beheerplan voor een Natura 2000gebied of programma in het kader van een programmatische aanpak. Tot slot kan het Rijk voor handelingen en activiteiten waarvoor zij bevoegd gezag is een vrijstelling geven in de vorm van een Ministeriele Regeling.
Vrijstellingen kunnen alleen gelden voor de verbodsbepalingen en de voorwaarden zoals genoemd bij de verschillende beschermingsregimes. Provinciale verordening Provinciale Staten kunnen vrijstelling van de verbodsbepalingen verlenen. Zo zijn met een provinciale verordening een aantal vooral algemeen voorkomende en beschermde zoogdieren als egel en rosse woelmuis vrijgesteld van de ontheffingsplicht. Door deze mogelijkheid ontstaan echter wel verschillen in de bescherming van soorten tussen de verschillende provincies.
Zandwinplas Ubbena | Eelerwoude | 28
Kader - Wettelijk Belang Voor vogels beschermd onder de Vogelrichtlijn kan ontheffing of vrijstelling worden verleend op grond van de volgende belangen: x
in het belang van de volksgezondheid of de openbare veiligheid;
x
in het belang van de veiligheid van het luchtverkeer;
x
ter voorkoming van belangrijke schade aan gewassen, vee, bossen, visserij of wateren;
x
ter bescherming van flora en fauna;
x
voor onderzoek en onderwijs, het uitzetten of herinvoeren van soorten, of voor de daarmee samenhangende teelt;
x
om het vangen, onder zich hebben of elke andere wijze van verstandig gebruik van bepaalde vogels in kleine hoeveelheden selectief en onder strikt gecontroleerde omstandigheden toe te staan.
Voor soorten beschermd onder de Habitatrichtlijn, het Verdrag van Bern of het Verdrag van Bonn kan ontheffing of vrijstelling worden verleend op grond van de volgende belangen: x
in het belang van de bescherming van wilde flora of fauna, of in het belang van de instandhouding van de natuurlijke habitats;
x
ter voorkoming van ernstige schade aan met name de gewassen, veehouderijen, bossen, visgronden, wateren of andere vormen eigendom;
x
in het belang van volksgezondheid, de openbare veiligheid of andere dwingende redenen van groot openbaar belang, met inbegrip van sociale of economische aard en met inbegrip van voor het milieu wezenlijk gunstige effecten;
x
voor onderzoek en onderwijs, repopulatie of herintroductie van deze soorten, of voor de daartoe benodigde kweek, met inbegrip van kunstmatige vermeerdering van planten, of
x
om onder strikt gecontroleerde omstandigheden mogelijk te maken op selectieve wijze en binnen bepaalde grenzen een beperkt, bij de ontheffing of vrijstelling vastgesteld aantal van bepaalde dieren van de aangewezen soort te vangen, onder zich te hebben, onderscheidenlijk een beperkt bij de ontheffing of vrijstelling vastgesteld aantal planten van de aangewezen soort te plukken of onder zich te hebben.
Voor ĂŶĚĞƌĞ͚ŶĂƚŝŽŶĂĂů͛ďĞƐĐŚĞƌŵĚĞƐŽŽƌƚĞŶ kan ontheffing of vrijstelling worden verleend op grond van de volgende belangen: x
de belangen die gelden voor soorten van de Habitatrichtlijn zoals hierboven genoemd;
x
in het kader van de ruimtelijke inrichting of ontwikkeling van gebieden, daaronder begrepen het daarop volgende gebruik van het ingerichte of ontwikkelde gebied;
x
ter voorkoming van schade en overlast, met inbegrip van schade aan sportvelden, schietterreinen, industrieterreinen, kazernes of begraafplaatsen;
x
ter beperking van de omvang van de populatie van dieren, in verband met door deze dieren ter plaatse en in het omringende gebied veelvuldig veroorzaakte schade of in verband met de maximale draagkracht van het gebied waarin de dieren zich bevinden;
x
ter voorkoming of bestrijding van onnodig lijden van zieke of gebrekkige dieren;
x
in het kader van bestendig beheer of onderhoud in de landbouw of bosbouw;
x
in het kader van bestendig beheer of onderhoud aan vaarwegen, watergangen, waterkeringen, waterstaatswerken, oevers, vliegvelden, wegen, spoorwegen of bermen, of in het kader van natuurbeheer;