3. Uitwerking bij Gebiedsagenda ZO Assen!
Tekst van het document
De ecologische structuur van het Anreeperdiep wordt verbeterd en verbreed, zodat het gebied niet alleen ecologisch waardevol blijft, maar als waterberging ook beter functioneert binnen het watermanagement van de locatie. Perspectief Uit de verkenning naar de toekomstige mogelijkheden van het NAM-kantoor moet naar voren komen of er kansen voor nieuwe bestemmingen ontstaan. Het COA heeft behoefte aan meer voorzieningen en activiteiten voor haar bewoners. De grote gebouwen hebben nu beperkte relatie met de buitenruimte. Door het toevoegen van diverse functies en langzaam verkeerroutes wordt het gebied beter ontsloten en toegankelijk. Zowel ruimtelijk als sociaal wordt de verbinding met de stad verbeterd. Het clusteren van (gebouwd) parkeren creëert ruimte voor zowel nieuwe gebouwen en natuurinclusief bouwen en het versterken van de natuur. De natuurwaarde langs de ecologische zone van het Anreeperdiep draagt bij aan een robuust ecologisch systeem en biedt de nodige kansen voor klimaatadaptatie.
gebiedsagenda ZO Assen!
Doorlopend landschap bij het COA gebouw
Het NAM kantoor in een parkachtige setting
Voorbeelduitwerking Mandemaat / Schepermaat
Referentie: Werklandschap
Referentie: Creatieve broedplaats
Flux landscape architecture - Werkspoorkathedraal, Utrecht / Foto: © Flux
Foto: © Janus van den Eijnden
BURA
47
4 ontwikkelstrategie
De Gebiedsagenda ZO Assen! schetst een ruimtelijk kader en het geeft aan welke kwaliteiten de komende jaren gewenst zijn. In de volgende fase, na vaststelling van de gebiedsagenda door de gemeenteraad, wordt per deelgebied en samen met belanghebbenden gewerkt aan de programmatische invulling en ontwikkelen uitvoeringsstrategie, met bijbehorend gemeentelijk grondbeleid. De samenhangende programmatische aanpak van Ruimtelijk Economische Gebiedsontwikkeling (REGO) blijft leidend. De aanpak voor Zuidoost Assen is integraal georganiseerd, maar de verschillende karakters en behoeften van deelgebieden zullen resulteren in verschillende snelheden en organisatievormen.
Samen met de omvang en de looptijd van de ontwikkeling vraagt het een ontwikkelingsstrategie die flexibel en (op)schaalbaar is. Daarmee worden onderlinge afhankelijkheden concreet en wordt de voortgang van autonome ontwikkelingen geborgd. Uitwerking van de Gebiedsagenda vindt plaats in twee sporen: het stationsgebied en de overige drie deelgebieden in Zuidoost Assen. Daardoor kan accurater op lopende ontwikkelingen ingespeeld worden en wordt het aantal afhankelijkheidsrelaties gereduceerd. Het is belangrijk om beide ontwikkelingen gelijktijdig in gang te zetten en deze af te stemmen met andere ontwikkelingen binnen de gemeente. Het bestuurlijke en ambtelijke opdrachtgeverschap wordt daarbij gecoördineerd.
Impressie - De Passerelle als nieuwe verbinding tussen WZA en GGZ-terrein en het campusterrein op de GGZ-locatie met informele ontmoetingsplekken en een opgewaarderde ecologische structuur
50
gebiedsagenda ZO Assen!
4.1 De vervolgstappen: programmamix en ruimtelijk ontwerp Met de (gezamenlijke) inhoudelijke, ruimtelijke invulling en programmamix wordt de ruimtebehoefte concreet gemaakt. Er wordt verkend wat de wensen en ambities van betrokken partijen hierin zijn en welke functies waar in het plangebied een plek kunnen vinden. Op basis hiervan kunnen stedenbouwkundige plannen worden opgesteld. Dit wordt een intensief proces met gezamenlijk ‘rekenen en tekenen’. De stedenbouwkundige plannen vormen de basis voor het omgevingsprogramma. Binnen het omgevingsprogramma kan worden gewerkt met buitenplanse omgevingsactiviteiten (BOPA’s). De uitwerkingen vragen om business cases, waarbij naast de realisatiekosten de exploitatiekosten en beheer en onderhoud in beeld worden gebracht. In deze fase worden ook de geluidbelasting en externe veiligheid onderzocht. Het functioneren en waar nodig versterken van het ecologisch systeem wordt eveneens verkend.
Gebiedsagenda Programma Uitvoeringsstrategie
Stedenbouwkundige plannen Aandacht voor beeldkwaliteit
Omgevingsprogramma
Realisatie
Voor het toevoegen en/of transformeren van het werk- en zorgprogramma is kennis en ontwikkelkracht nodig van partijen die de lokale context goed kennen. Met die kennis van de situatie kan worden bepaald welk type bedrijvigheid en welke (zorg) voorzieningen er nodig zijn om te voldoen aan de huidige en toekomstige behoeften en hoe onderwijsvoorzieningen daaraan kunnen bijdragen. Daarnaast is het belangrijk om (landelijk) ontwikkelende partijen aan te trekken die de potentie van dit kansrijke gebied zien en kunnen investeren.
BURA
Processchema (indicatief)
51
4.2 succesvolle ontwikkeling door samenwerking Voor succesvolle integrale gebiedsontwikkelingen, met plannen die breder kijken dan enkel het perceel is samenwerking met betrokken partijen noodzakelijk. De enthousiaste samenwerking die tijdens de totstandkoming van de gebiedsagenda is ontstaan biedt een mooie basis om de samenwerking uit te bouwen. Bij samenwerking horen ook sturing en regie. De gemeente is de logische partij om de dit op zich te nemen. Met sturing en regie kunnen de gewenste integrale ontwikkelingen tot stand komen. Belangrijke aandachtspunten als de diversiteit van de grondeigenaren, de kwalitatieve accenten per gebied en de gezamenlijke thema’s worden daarin meegenomen. De gezamenlijke ambities kunnen echter alleen gerealiseerd worden als de betrokken belanghebbenden deze onderschrijven en via de eigen uitvoerings- en investeringsprogramma’s invullen. Een goed doordracht samenwerkingsmodel met aandacht voor maatwerk binnen de deelgebieden is daarom belangrijk. De wijze waarop de samenwerking zich verder ontwikkelt wordt in gezamenlijkheid vormgegeven. Daarbij stellen betrokken partijen samen spelregels en een afsprakenkader op. Dit wordt vastgelegd in
een (intentie)overeenkomst, waarna er afspraken volgen over onder andere de verdeling van inzet, opbrengsten en kosten. Niet voor elke partner moet de samenwerking even intensief zijn partijen maken hun eigen afweging daarin. Er wordt onderzocht of de provincie Drenthe en het Rijk willen samenwerken in de vervolgfase van de gebiedsagenda. De vorm en mate van participatie van betrokken en nieuwe belanghebbenden partijen wordt uitgewerkt in een – nog nader vorm te geven – samenwerkingsmodel. De publieke projecten lopen zoveel mogelijk op met de private (vastgoed) ontwikkelingen. Dat geldt met name bij de benodigde investeringen in gebiedsbrede concepten, zoals het realiseren van collectieve mobiliteitshubs en het inzetten op duurzame collectieve energiesystemen, ecologische verbindingen en investeringen in de openbare ruimte. De planning van de belanghebbenden zelf, (WZA, GGZ Drenthe/ Espria, RVO etc.), zijn daarbij in grote mate van invloed op de fasering en prioritering. Daarnaast zijn er kleinschalige projecten in de openbare ruimte en vastgoed die relatief onafhankelijk ontwikkeld kunnen worden.
Samenwerkingsschema (indicatief)
52
gebiedsagenda ZO Assen!
4.3 Grondbeleid De mate waarin de gemeente regie wil en kan pakken, met bijvoorbeeld passief of actief grondbeleid, kan per deelgebied verschillen en wordt nader uitgewerkt. Bij private initiatieven treedt de gemeente veelal faciliterend op. Dat betekent dat het (verplichte) kostenverhaal geregeld moet worden. Te denken valt aan een nota of financieel programma met aandacht
voor aanleg, beheer en exploitatie. Daarin worden gemaakte kosten in het kader van deze ontwikkelingen (deels) doorberekend aan nieuwe gebiedsontwikkelingen. Bij investeringen in de openbare ruimte is de gemeente zelf aan zet. Kostenverhaal is daarbij één van de dekkingsbronnen, evenals bijdragen uit subsidieprogramma’s.
4.4 Het vervolg 2025 - 2040 Concretisering van de planning en ontwikkelingsstrategie volgt na vaststelling van de gebiedsagenda. Dat is ook de fase waarin aan de hand van de programmatische invulling
de business cases opgesteld worden. Keuzes op hoofdlijnen zijn wel al te maken. Daarbij voorzien we, als eerste aanzet, de onderstaande globale prioritering van projecten en plannen.
Inventarisatie van projecten en plannen Korte termijn • Parkeerhub inclusieve P+R in Stationsgebied • Nieuwbouw kantoor Stationsgebied • Publieke Ruimte Hoofdentree GGZ-terrein nieuw inrichten • Nieuwbouw Acute Psychiatrie • Parkeerhub WZA • Entreeplein met Nieuwbouw/Uitbreiding WZA • Opwaardering buitenterrein door versterken historische elementen • Transformatie Boshof • Nieuwbouw RVO • Met NAM verkennen mogelijkheden (her)ontwikkeling • Kleinschalige Nieuwbouw Middelange termijn • Herinrichting centrale deel stationsgebied • Herinrichting spoorovergang Spoorstraat • Reorganisatie parkeren zuidelijke deel • Fysieke verbinding tussen WZA- en GGZterrein
BURA
• • • • • • • • •
Verdichting GGZ-terrein Herinrichting en ontsluiting en nieuwe padenstructuur GGZ-terrein Versterken ecologische structuren op het GGZ-terrein Afronding herinrichting hoofdentree WZA Nieuwbouw Research Centre Reorganisatie parkeren op Mandemaat/ Schepersmaat Centrale publieke Ruimte inrichten Versterken ecologische structuren Natuurlijker maken beeklopen
Lange termijn • Herinrichting spoorovergang Port Nataalweg • Herinrichting zuidelijk deel Stationsgebied • Verdichting op GGZ-terrein • Verdichting in boskamers rond WZA • Transformatie NAM-gebouw • Nieuwbouw op Mandemaat/Schepersmaat
53
54
gebiedsagenda ZO Assen!
colofon
Ontwerp
in samenwerking met
In opdracht van
BURA KNSM-laan 53 1019 LB Amsterdam +31 20 7372085 info@bura.city www.bura.city
APPM Spicalaan 8 2132 JG Hoofddorp +31 23 5621630 info@appm.nl www.appm.nl
Gemeente Assen Noordersingel 33 9401 JW Assen +31 88 1230911 info@assen.nl www.assen.nl
Teammembers Marco Broekman Marian Enders Saskia Kleij Luisa Correa Jingxuan Tu Che Yi Shih
Teammembers Jurjen van Keulen Nana Koolstra
Teammembers Ronal Löhr Nick Bruins Inge van Dijk
COPYRIGHT Alle beelden zijn gecontroleerd op copyrights en waar mogelijk is de copyrighthouder benoemd. Als u toch beelden herkend die onrechtmatig zijn gebruikt verzoeken we u ons daarvan op de hoogte te stellen, zodat we dit bij eventuele herdruk kunnen aanpassen. Niets uit deze uitgave mag in welke vorm of op welke wijze dan ook worden gereproduceerd of vermenigvuldigd zonder voorafgaande toestemming van BURA. KAARTEN EN ILLUSTRATIES De kaarten en illustraties (oa. schema’s en collages) in deze publicatie zijn afkomstig van BURA. FOTOGRAFIE Tenzij anders vermeld, zijn de foto’s in deze publicatie afkomstig van de beeldbank van BURA.
BURA
55
bijlagen
Bijlage 1: Kaders en context Daar waar nog niet vastgesteld door de raad baangegeven in voetnoot.
Omgevingsvisie | Assen nog mooier
Woonvisie
In de Omgevingsvisie Assen is de term Ontspannen stedelijkheid geïntroduceerd. Dit concept geldt als leidraad voor woonprogramma en verantwoordt ontwikkeling. Ontspannen stedelijkheid verenigt het beste van twee werelden – het is de perfecte tussenmaat. Een bruisende stad met alle voorzieningen die je mag verwachten, zonder de nadelen die zich voordoen als het te groot, te druk en te veel wordt. Een ontspannen stad bezit de groene kwaliteiten en de ruimte om te wonen, te bewegen en te ontmoeten. Een plek om fijn te wonen, te werken en te verblijven. Assen ontwikkelt zich de komende decennia verder als gemeente met veel groene woon- en werkmilieus, waar het landschap nooit ver weg is. Groene lijnen uit het onderliggende landschap zijn op veel plekken sterk verweven met Assen.
Assen speelt een hoofdrol in de regionale woningmarkt en bedient een grote lokale en regionale doelgroep. De woningbouwopgave voor Assen is gemiddeld 250-300 woningen per jaar (minimaal 3000 woningen tot 2030). De woningbouwopgave richt zich grotendeels op de bestaande stad. Daar ligt de grootste behoefte aan wonen en daar en is de urgentie om plekken te vernieuwen en te verbeteren het grootst.
Om invulling te geven aan de ambitie van Ontspannen stedelijkheid, zijn in de Omgevingsvisie Assen drie richtinggevende principes geformuleerd: Groene stad van het Noorden, Dynamische hoofdstad en Verbonden stad. Deze richtinggevende principes vormen ook een belangrijke basis voor de Gebiedsvisie ZO Assen, zodat ontwikkeling van dit gebied een bijdrage levert aan het versterken van het ontspannen stedelijke karakter van Assen. Als provinciehoofdstad met bovenregionale betekenis, met een compleet voorzieningenaanbod en als onderdeel van de groene stedelijke regio Groningen-Assen is de startpositie veelbelovend. Deze positie wordt verder uitgebouwd door verouderde plekken weer te laten opbloeien, een levendige binnenstad te creëren (groeien in kwaliteit) en het zijn van een sterke en bereikbare stad te zijn voor de regio. Gezondheidszorg is een belangrijke sector, net als recreatie en cultuur. In de verbonden stad doet iedereen mee. De ruimtelijke en sociale structuur nodigt uit om te ontmoeten. Assen creëert woonwijken voor alle doelgroepen, er kan aantrekkelijk gezond door de stad worden bewogen en ontmoeting en beweging worden gefaciliteerd en gestimuleerd.
58
Doorstroming in de bestaande stad wordt gestimuleerd, met name door ouderen te verleiden met aantrekkelijk aanbod. Het grootste deel van de vraag gaat uit naar ontspannen stedelijk wonen in de bestaande stad, nabij de binnenstad in een variatie van appartementen en grondgebonden woningen. Bijna een kwart van de bouwopgave wordt gerealiseerd in de binnenstad. In de overige vraag wordt voorzien door te bouwen in een groene, ruime buitenwijk. In alle wijken komt er voldoende aanbod aan wonen en zorg, met aandacht voor kwetsbare groepen en het verduurzamen van de wijken.
FlorijnAs De FlorijnAs voorziet in een breed programma en omvat uiteenlopende ruimtelijke interventies: herontwikkeling, transformatie, revitalisering, intensivering van het ruimtegebruik, herinrichting, infrastructurele ingrepen, een nieuw bedrijventerrein en landschapsontwikkeling. De FlorijnAs geeft vorm aan de relatie tussen stad en landschap. Er worden zeven deelgebieden onderscheiden die ieder een eigen karakter kennen en eigen (her)ontwikkelkansen hebben: de Stadsboulevard, het Stadsbedrijvenpark, het Havenkwartier, de Blauwe As 2e fase, het Stationsgebied, Assen-Zuid en het Nationaal landschap Drentsche Aa. De investeringen in de hoofdstructuur bieden ontwikkelingskansen voor de aangrenzende gebieden. De grote en complexe opgave van de FlorijnAs heeft een impact die uitstijgt boven het lokale niveau. Met elkaar faciliteren de projecten de groei van Assen op het terrein van wonen, werken, bereikbaarheid, recreatie en toerisme, horeca, detailhandel, onderwijs en cultuur,
gebiedsagenda ZO Assen!
kwantitatief en kwalitatief. Samen creëren ze spin-off voor stad en regio en geven ze sturing van aan de ontwikkeling van locaties gelegen aan de FlorijnAas.
Stadsboulevard De Stadsboulevard is een concretisering van de FlorijnAs, loopt dwars door de stad en verbindt van zuid naar noord de opritten van de A28. Het omvat een toekomstvast verkeerssysteem dat de doorstroming van het verkeer verbeterd heeft en locaties en projecten met een adres aan de Stadsboulevard goed bereikbaar heeft gemaakt. De stadsboulevard is duurzaam vormgegeven. De ruimtelijke samenhang is vooral gezocht in het gebruik van veel groen (een ‘groene ruggengraat’) om de weg door de stad te begeleiden en te zorgen voor eenheid. De stadsboulevard vormt hiermee als het ware een Groene Loper – een concept dat het groene karakter van Assen ondersteunt.
Asser Ambitie Agenda In de Asser Ambitie Agenda laat de gemeente zien hoe de lokale krachtsectoren bijdragen aan nationale uitdagingen. De kracht van Assen ligt in veiligheid, zorg, overheid en duurzaamheid. Assen gaat dat uitbouwen en groeit met 5.000 extra banen, 10.000 nieuwe woningen en wordt een bruisende studentenstad. (De Asser Ambitie Agenda is geen vastgesteld beleid.)
Groenvisie De Groenvisie zet in op het behouden en versterken van de natuur, groene structuren en landschappelijke kwaliteiten door het creëren van een robuust groen netwerk. Aantrekkelijke groene verbindingen voor het langzaam verkeer in de stad en tussen de stad en het buitengebied én het verminderen van de dominantie van de auto dragen bij aan gezonde woon-, werk- en winkelgebieden. Natuurinclusief bouwen wordt gestimuleerd.
De economische agenda Samen met partners in de stad en regio is begin 2020 de Economische Agenda Assen 20202025 ontwikkeld. Daarin is ingezet op de stad die Assen in 2030 wil zijn. Een stad waarin de sterke punten steviger en beter benut worden en waar Assen onderscheidend in kan worden.
De ruimtelijk-economische visie (REV) De ruimtelijke economische visie geeft aan water op het gebied van economie nodig is om klaar te zijn voor de toekomst: een sterk vestigingsklimaat met voldoende en toekomstbestendige werklocaties van goede ruimtelijke kwaliteit, passend bij de vraag van morgen.
Mobiliteitsvisie In ‘Assen toekomstgericht op weg’ staat beschreven hoe het mobiliteitsbeleid erop is gericht bij te dragen aan de ambities en doelen in de omgevingsvisie “Assen nog Mooier”. In de kern gaat het om verbeteren van de kwaliteit van de leefomgeving om inwoners een prettige, gezonde en veilige leefomgeving te bieden. Om dat te realiseren wordt ingezet op een bereikbare stad met wandelen, fietsen, OV en keten- en deelmobiliteit . De concurrentiepositie van de fiets ten opzichte van de auto wordt verbeterd door betere fietspaden aan te leggen. Het openbaar vervoer en keten- en deelmobiliteit wordt vergroot door goede op- en overstapvoorzieningen met stallingen, oplaadmogelijkheden en bijvoorbeeld horeca te realiseren in mobiliteitshubs. Het station van Assen kan de belangrijkste mobiliteitshub van Drenthe worden. Om de doelen te bereiken is gedragsverandering nodig: meer op de fiets en minder in de auto. Werkgevers spelen daar een grote rol in. Lager maximumsnelheden. Ook het reguleren van parkeren is belangrijk aandachtspunt bij het bereiken van een prettige, gezonde en veilige leefomgeving. Het stimuleren van het gebruik van deelauto’s kan een bijdrage leveren aan het verminderen van de parkeerdruk. (De Mobiliteitsvisie is geen vastgesteld beleid.)
BURA
59
Visie Klimaatadaptatie Assen heeft opgaven rondom hitte, wateroverlast, droogte door neerslagtekort en waterveiligheid. De visie van Assen is dat klimaatadaptatie een aanpak vraagt van overheden, bedrijven, instellingen en inwoners. Dat vraagt om slimme, integrale, duurzame en kansrijke oplossingen. Voor Zuidoost Assen zijn vooral wateroverlast en droogte aan de orde. Toch is de kans op wateroverlast in 2050 niet groter geworden dan de situatie in 2022. Optimaal water vasthouden en rekening houden met wateroverlast bij ingrepen in de gebouwde omgeving is het devies. In de keuze voor beplanting wordt rekening gehouden met schommelingen in natte en droge perioden. In het proces worden 4 leidende principes gegeven: Assen geeft richting, Assen verbindt partijen, Assen stimuleert, en Assen reguleert.
60
gebiedsagenda ZO Assen!
Bijlage 2: Partners in het proces Onderstaand zijn alle 26 betrokken partners in het proces:
• • • • • • • • • • • • •
Actium COA/Asbouw DICTU Drenthe College Drents Landschap Dopple Espria (GGZ/Icare) Equans Flexible Workplace Gemeentelijke kredietbank (GKB) Hanze Hogeschool Groningen Interzorg NAM
• • • • • • • • • • • • •
NHL Stenden Thorbecke NS Ondernemend Assen Prorail Provincie Drenthe Restaurant Peking Rijksvastgoedbedrijf RVO TanGo / Q8 Vanboeijen Waterschap Hunze en Aas Verslavingszorg Noord Nederland WZA
Het grootste deel is betrokken geweest via de gebiedsateliers, namelijk 20 partijen. Aan het begin van het proces zijn interviews met 15 partijen gevoerd. Tussendoor zijn verdiepende gesprekken gevoerd met 4 belangrijke partners, net als kennismakende en verkennende gesprekken met 5 andere stakeholders.
BURA
61