3. Thorbeckelaan 99-193_Bijlagen bij de toelichting
Tekst van het document
Samenvatting aangetroffen verblijfplaatsen en essentiële functies van het plangebied Soort
Essentiële functie(s) van het plangebied voor
Aantal individuen
de soort
Kritische periode
4 zomerverblijfplaatsen
1-3
1 apr - 1 nov
3 paarverblijfplaatsen
3 x 1 ex.
15 aug – 15 okt
2 winterverblijfplaatsen
2-5
1 nov - 1 apr
Gewone dwergvleermuis
Vliegroute bomen Thorbeckelaan
16
2018 | P18212 | Sloop flatgebouwen Thorbeckelaan 99 - 234 te Assen
1 apr - 1 nov
5 | Beschrijving effecten
5.1 Vogelrichtlijnsoorten 5.1.1 Algemene broedvogels Rondom de sloopblokken blijven de bomen en struiken zoveel mogelijk behouden. Mogelijk is (in overleg met de gemeente) nog kap van enkele bomen nodig. Hierdoor kunnen nesten van algemene broedvogels verloren gaan. Deze nesten zijn echter niet jaarrond beschermd. Het groen wordt buiten het broedseizoen verwijderd zodat in gebruik zijnde nesten niet worden vernield. Ook de sloop van de gebouwen vindt buiten het broedseizoen plaats.
5.2 Habitatrichtlijnsoorten 5.2.1 Gewone dwergvleermuis Verblijfplaatsen De sloop van de flats aan de Thorbeckelaan 99 – 234 kan leiden tot het doden of verstoren van dieren. Daarnaast is sprake van het vernielen van vier kleine zomerverblijfplaatsen, drie paarverblijven en twee winterverblijven van gewone dwergvleermuis. Foerageergebieden en vliegroutes De bomen langs de Thorbeckelaan vormen mogelijk een essentiële vliegroute voor vleermuizen. In Figuur 4 is aangegeven welke bomen in het plangebied gekapt worden. De potentiele vliegroutes blijven behouden, omdat aaneengesloten lijnvormige elementen als gevolg van de kap niet worden aangetast. Er vindt hiermee geen overtreding van de Wet natuurbescherming plaats.
Figuur 4
Te kappen bomen binnen het plangebied (rode cirkels). De overige bomen (groen) blijven behouden waar-
door de vliegroute langs de Thorbeckelaan behouden blijft.
2018 | P18212 | Sloop flatgebouwen Thorbeckelaan 99 - 234 te Assen
17
5.3 Samenvatting Tabel 11 geeft een samenvatting van de effecten die optreden op de beschermde soorten als gevolg van het plan. De negatieve effecten doen zich voor tijdens de sloop- en eventuele kapwerkzaamheden. Beschermde
Beschermings-
waarde
regime
Type effect
Tijdens werkzaamheden of gebruiksfase
Alleen bij werken in
Doden van dieren Gewone dwergvleermuis
Habitatrichtlijn
Verstoren van dieren
Beschadiging verblijfplaatsen Tabel 3
18
Beoordeling effect
kwetsbare periode Tijdens werkzaamheden
Alleen bij werken in
(sloop)
kwetsbare periode Verblijfplaatsen worden vernield
Samenvatting van de effecten van het voornemen op de beschermde soorten en functies in het plangebied
2018 | P18212 | Sloop flatgebouwen Thorbeckelaan 99 - 234 te Assen
6 | Maatregelen
In dit hoofdstuk worden de tijdelijke en permanente maatregelen die voor de gewone dwergvleermuis worden getroffen uitgewerkt.
6.1 Tijdelijke maatregelen 6.1.1 Ophangen kasten Type en locaties Op 17 september 2018 worden 28 wandschalen voor vleermuizen opgehangen (Foto 3). De vleermuizen krijgen zo ruim de kans om te wennen aan de nieuwe situatie. De gewenningsduur bedraagt afhankelijk van de soort en het type verblijfplaats ca. 1 maand tot 1 jaar. In dit geval moeten alternatieven worden gerealiseerd voor de gewone dwergvleermuis. In Tabel 4 zijn de richtlijnen voor tijdelijke maatregelen aangegeven. Tabel 4
Overzicht richtlijnen tijdelijke maatregelen voor de gewone dwergvleermuis.
Soort
Type
Benodigde tijdelij-
Minimale
Afstand tot
Wanneer aanwezig
verblijfplaats
ke maatregel
mitigatiefactor
plangebied (m)
(periode tot ingreep)
1:4
Max. 200
Zomerverblijf
kleine platte kast/wandschaal
3 mnd bij <10 dieren, telt)
Gewone dwergvleermuis
Paarverblijf Winterverblijf
Foto 3
kleine platte kast/wandschaal
(alleen apr t/m okt
1:4
Max. 200
6 mnd in periode 15 feb-15 augustus
nvt
Vleermuis wandschaal 2FE Materiaal: SCHWEGLER houtbeton (www.waveka.nl).
2018 | P18212 | Sloop flatgebouwen Thorbeckelaan 99 - 234 te Assen
19
In Tabel 5 zijn de adressen en het aantal wandschalen weergegeven die in de omgeving zijn opgehangen. Tabel 5
Foto 4
Adressen waar wandschalen zijn opgehangen Adres
Aantal kasten
Stadhouderslaan 6
1
Stadhouderslaan 10
1
Stadhouderslaan 18
4
Prins Willemstraat 1
4
Prins Willemstraat 5
1
Prins Willemstraat 13
4
Prins Willemstraat 17
1
Prins Willemstraat 21
1
Prins Willemstraat 23
3
Flat Mr. P.J. Troelstralaan
8
Totaal
28
Foto’s van enkele opgehangen wandschalen aan de Stadhouderslaan.
Voor winterverblijven zijn tijdelijke maatregelen niet mogelijk en is het van belang dat er direct wordt geïnvesteerd in permanente voorzieningen (zie paragraaf 6.2). Ook is het van belang dat permanente voorzieningen in de omgeving worden gerealiseerd als alternatieve verblijfplaats voor de gewone
20
2018 | P18212 | Sloop flatgebouwen Thorbeckelaan 99 - 234 te Assen
dwergvleermuis. In de Oude Molenbuurt worden momenteel in verschillende straten nieuwbouwwoningen gerealiseerd. Hierin worden een overmaat aan inbouwstenen voor vleermuizen gerealiseerd. Deze nieuwbouw is klaar omstreeks oktober 2019 en ligt op verschillende, maar minimaal 100 m afstand van het plangebied. Verwachte effectiviteit van de maatregelen Omdat de kasten in september 2018 zijn opgehangen, hebben vleermuizen ruim voldoende tijd om aan de voorzieningen te wennen. De gewenningsduur voor alternatieven voor kleine zomerverblijven van de gewone dwergvleermuis bedraagt 3 maanden in de actieve periode. Voor paarverblijven geldt een gewenningsduur van 6 maanden. Omdat de sloop pas in oktober 2020 plaatsvindt, is de gewenningsperiode voor de vleermuizen dan ruim voldoende gehaald. De kasten hangen binnen 200 meter van het plangebied en voldoen daarmee aan de afstandsvereisten uit het Kennisdocument gewone dwergvleermuis (BIJ12, 2017). Vereiste hoeveelheid tijdelijke maatregelen Er zijn 28 vleermuiswandschalen opgehangen. Daarmee zijn voldoende tijdelijke alternatieven geboden voor de zomer- en paarverblijven van gewone dwergvleermuis. Dit is gebaseerd op de richtlijn voor alternatieven die in de Soortenstandaard (RVO, 2014) staan beschreven.
De soortenstandaards zijn inmiddels vervangen door de Kennisdocumenten (BIJ12, 2017), waarin geen richtlijnen over aantallen zijn opgenomen. Soort
Aantal verblijfplaatsen dat
Minimale mitigatiefactor
Vereist aantal kasten
1:4
28
verloren gaat Gewone dwergvleermuis Tabel 6
7 (zomer en paar)
Minimale vereisten voor alternatieven gebaseerd op de richtlijnen in de Soortenstandaard Gewone dwerg-
vleermuis (RVO, 2014).
6.1.2 Werken buiten de kwetsbare periode De werkzaamheden vallen deels samen met de kwetsbare periode van zomer-, paar- en winterverblijven. Voor de start van de sloop is het treffen van maatregelen daarom nodig. De minst kwetsbare periode binnen deze kwetsbare perioden is de paarperiode tussen half augustus en half oktober. In deze periode moeten de flatgebouwen ongeschikt worden gemaakt om de vleermuizen de kans te geven een alternatief te zoeken.
Soort(groep)en Jan
Feb
Mrt
Apr
Mei
Jun
Jul
Aug
Sep
Okt
Nov
VLEERMUIZEN Gewone dwergvleermuis Zomerverblijf Paarverblijf Winterverblijf Tabel 7
Overzicht kwetsbare perioden (rood) voor vleermuizen per type verblijf (bron: Bij12 Kennisdocumenten)
6.1.3 Ongeschikt maken gebouwen Omdat voornamelijk in de winterperiode wordt gesloopt is het belangrijk om de flatgebouwen voordat de winter invalt, ongeschikt te maken voor vleermuizen. Hierdoor wordt voorkomen dat overwinterende vleermuizen worden gedood of verstoord. Het ongeschikt maken van de gebouwen wordt uitgevoerd onder ecologische begeleiding en in de minst kwetsbare periode van vleermuizen, namelijk in de periode half augustus-half oktober 2020. In het ecologisch werkprocotol wordt aangegeven op welke wijze dit ongeschikt maken dient te gebeuren.
2018 | P18212 | Sloop flatgebouwen Thorbeckelaan 99 - 234 te Assen
21
Dec
6.1.4 Ecologische begeleiding Het ongeschikt maken en de sloop van de flats vindt plaats onder begeleiding van een deskundig ecoloog. Hiertoe worden vooraf duidelijke werkafspraken gemaakt met Actium en de uitvoerders. Als bijlage is een concept ecologisch werkprotocol opgenomen. Dit zal nog worden aangepast naar aanleiding van eventuele voorschriften in de ontheffing en zodra een definitieve planning van de werkzaamheden beschikbaar is.
6.2 Permanente maatregelen 6.2.1 Vleermuizen Losse inbouwstenen Als permanente maatregel worden in de nieuwbouw verspreid tenminste 20 losse inbouwstenen gerealiseerd die geschikt zijn als permanente zomer-, paar- en winterverblijfplaats voor gewone dwergvleermuizen. Deze inbouwstenen worden op meerdere windrichtingen gerealiseerd zodat de vleermuizen keuze hebben in locatie. De inbouwstenen kunnen ook gebruikt worden door de ruige dwergvleermuis. Het ontwerp van de nieuwbouw is nog niet duidelijk. Als Actium meer duidelijkheid over het ontwerp van de nieuwbouw heeft, wordt in samenspraak met de ecoloog de inpassing van de inbouwstenen voor vleermuizen nader bepaald. Dit wordt vervolgens ter goedkeuring voorgelegd aan bevoegd gezag.
Foto 5
Vleermuis inbouwsteen type 1WI, geschikt als zomer-, paar- en winterverblijf) (www.waveka.nl). We zullen
adviseren hoe ze het beste kunnen worden ingebouwd.
Een andere optie is om de nieuwbouw uit te voeren met spouwmuren met stootvoegen of andere openingen die toegang geven tot de spouw. Het voordeel hiervan is dat de hele spouw beschikbaar komt voor vleermuizen en dat mogelijk ook andere soorten vleermuizen hiervan gebruik kunnen maken, mits de openingen groot genoeg zijn (1,5-3 cm). Wandschalen Als mitigatie zijn 28 vleermuiswandschalen opgehangen in de omgeving van het plangebied. Deze wandschalen blijven ook na afloop van het project hangen. Ze zijn gemaakt van houtbeton en daarmee duurzaam. Hierdoor zijn de wandschalen ook geschikt als permanente alternatief voor zomeren paarverblijfplaats voor dwergvleermuizen. De wandschalen zijn zeer effectief; Buro Bakker treft hierin regelmatig dwergvleermuizen of sporen daarvan aan. De wandschalen worden vaak al na 3 tot 4 maanden in gebruik genomen.
22
2018 | P18212 | Sloop flatgebouwen Thorbeckelaan 99 - 234 te Assen
Kraamverblijven In de nieuwbouw worden op twee plekken 4 gekoppelde 2FR stenen ingebouwd. Hierdoor worden twee potentiële kraamverblijven gerealiseerd. Deze verblijven kunnen ook gebruikt worden als zomer-, paar- en winterverblijf. De kraamverblijven worden op een zuidelijke of westelijke oriëntatie ingebouwd.
Figuur 5
Vleermuiskoker IFR en 2FR Schwegler. Deze stenen kunnen gekoppeld worden waardoor een kraamverblijf
ontstaat. Verkrijgbaar via www.waveka.nl
6.2.2 Broedvogels Gierzwaluw Daarnaast worden in het plangebied tenminste 10 gierzwaluwstenen ingebouwd, op locaties met een noordelijke of oostelijke oriëntatie. Deze dienen een vrije aanvliegroute te hebben en worden zo hoog mogelijk in de gebouwen aangebracht. Binnen het plangebied waren nog geen gierzwaluwnesten aanwezig. Dankzij het inbouwen van neststenen komt nestgelegenheid voor de soort binnen het plangebied (Figuur 6). Deze maatregelen geven een positieve impuls voor de gierzwaluwpopulatie in Assen.
Figuur 6
Inbouwsteen onzichtbaar (IB GZ 04) en zichtbaar (IB GZ 03) (www.vivarapro).
Algemene broedvogels De nieuwe tuin wordt in overleg met de gemeente zodanig ingericht dat vogels hiervan profiteren, onder andere door inheemse beshoudende en dichte struiken te planten die voedsel en dekking bieden voor vogels. Denk aan soorten als meidoorn, sleedoorn, taxus, gelderse roos, struikklimop, aalbes.
2018 | P18212 | Sloop flatgebouwen Thorbeckelaan 99 - 234 te Assen
23
6.2.3 Overzicht permanente maatregelen Tabel 8 geeft een samenvatting van de permanente maatregelen die worden getroffen in het plangebied om verblijfplaatsen van gewone dwergvleermuizen te compenseren en de ecologische plus voor gewone dwergvleermuis en de jaarrond beschermde gierzwaluw. Tabel 8
Overzicht permanente maatregelen Soort
Gewone dwergvleermuis
Gierzwaluw Algemene broedvogels
24
Voorziening
Aantal
Losse inbouwsteen
20
Losse wandschaaltjes
28
Kraamverblijven
2 (2 x 4 gekoppelde inbouwstenen)
Inbouwsteen
Minimaal 10 stuks
Inrichting tuin met inheemse struiken, bij voorkeur besdragende, dichte struiken.
2018 | P18212 | Sloop flatgebouwen Thorbeckelaan 99 - 234 te Assen
7 | Overtreding verbodsbepalingen
In onderstaande tabel is per beschermde soort(groep) aangegeven welke verbodsbepalingen van de Wet natuurbescherming worden overtreden als gevolg van het voornemen en waarvoor ontheffing wordt aangevraagd. Tabel 9
Overtreding van de verbodsbepalingen door het voornemen zonder en met mitigatie en of het hiervoor nodig
is ontheffing aan te vragen Soort-
Beschermingsregime
Overtreding
Overtreding met
Aanvraag
zonder mitigatie
mitigatie
ontheffing
Habitatrichtlijn
Ja/nee
Ja/nee
Ja/nee
Gewone dwerg-
art. 3.5
Ja
Ja
4x zomerverblijf
vleermuis
doden
storen/
3x paarverblijf
storen/
vernielen/
2x winterverblijf
vernielen/
beschadigen
naam/soortgroep Vogelrichtlijn
beschadigen
2018 | P18212 | Sloop flatgebouwen Thorbeckelaan 99 - 234 te Assen
25
8 | Staat van instandhouding
8.1 Gewone dwergvleermuis Landelijke staat van instandhouding De gewone dwergvleermuis is het de meest algemene vleermuissoort in Nederland met een ruime verspreiding over het gehele land. De aantallen worden geschat op 300.000 tot 600.000 dieren. (http://minez.nederlandsesoorten.nl/content/gewone-dwergvleermuis-pipistrellus-pipistrellus, geraadpleegd augustus 2018). De landelijke staat van instandhouding is dan ook goed. Lokale staat van instandhouding Er zijn tijdens het onderzoek vier zomerverblijven van 1-3 gewone dwergvleermuizen, drie paarverblijven en twee winterverblijven (2-5 dieren) in het plangebied aangetroffen. In de directe omgeving van het plangebied zijn veel geschikte woningen aanwezig met potentiële verblijfplaatsen voor vleermuizen. Bij de woning aan de Mauritsstraat 32 aan de noordzijde van het plangebied, is een kraamverblijfplaats aanwezig. Aan de Einsteinstraat (op ongeveer 150 meter van het plangebied) is in juli 2013 een zwermende gewone dwergvleermuis waargenomen (NDFF, 2018). Meldingen van andere soorten of van andere locaties zijn niet in of in de omgeving van het plangebied bekend. In de Oude Molenbuurt heeft Buro Bakker (2018) de volgende verblijfplaatsen aangetroffen:
• Oldenhofstraat 14: paar- en mogelijk winterverblijf gewone dwergvleermuis • Thorbeckelaan 14: paarverblijf gewone dwergvleermuis • Oldenhofstraat 4-6: zomerverblijf gewone dwergvleermuis • Vledderinge 15: zomerverblijf gewone dwergvleermuis Daarnaast zijn aan de Thorbeckelaan 44-56 en Thorbeckelaan 68-70 twee zomerverblijven van de gewone dwergvleermuis aangetroffen (Buro Bakker, 2018). Er is een netwerk van verblijfplaatsen aanwezig in Assen. Daarnaast bieden de tuinen, bomenrijen gen parken en plantsoenen veel foerageermogelijkheden en vliegroutes. De staat van instandhouding van de gewone dwergvleermuizen in Assen is gunstig. Gevolgen van het plan Door de sloop gaan vier zomerverblijven, drie paarverblijven en twee winterverblijven van de gewone dwergvleermuis verloren. Doordat er tijdig voldoende kasten in de omgeving zijn opgehangen, is verzekerd dat er gedurende de sloop voldoende alternatieven zijn voor de vleermuizen. Voorafgaand aan de sloop worden de flats ongeschikt gemaakt voor vleermuizen. In de nieuwbouw worden extra vleermuisstenen ingebouwd die niet alleen als zomerverblijf, maar ook als paar- en winterverblijf kunnen dienen. Daarnaast worden twee kraamverblijven gerealiseerd voor vleermuizen. Hierdoor neemt het aantal potentiële verblijfplaatsen toe en kan de gewone dwergvleermuis het hele jaar door in de nieuwbouw verblijven.
Dit is een verbetering ten opzichte van de bestaande situatie en daarmee draagt het plan bij aan duurzame instandhouding van de gewone dwergvleermuis in Assen. Er zijn tevens voldoende alternatieven in de nieuwbouw en in de directe omgeving.
2018 | P18212 | Sloop flatgebouwen Thorbeckelaan 99 - 234 te Assen
27
9 | Alternatieven
9.1 Nul-alternatief Het nul-alternatief is het niet uitvoeren van de sloop. Dit is geen realistisch alternatief. De woningen zijn slecht geïsoleerd en in slechte bouwkundige staat. De indeling voldoet niet meer aan de eisen van deze tijd. Het is economisch niet haalbaar om deze woningen te laten voldoen aan de eisen van nu. Zonder maatregelen dreigt verpaupering en leegstand, wat uiteindelijk een duurzame instandhouding van de verblijfplaatsen niet ten goede komt.
9.2 Alternatieve oplossingen Er zijn geen geschikte alternatieve oplossingen waarbij de verblijfplaatsen behouden blijven. De sloop van de flats is nodig om de energieprestaties van woningen te verbeteren. Isolatie van de flatgebouwen is niet rendabel omdat de woningen ook niet meer voldoen aan de eisen van deze tijd. Dit betekent dat sloop en nieuwbouw de enige optie is. De verblijfplaatsen kunnen dus niet behouden blijven.
9.3 Alternatieve locaties Het plan is locatie gebonden. Alternatieve locaties zijn niet beschikbaar.
9.4 Alternatieve uitvoering van plan De werkzaamheden worden zodanig uitgevoerd dat maximaal wordt rekening gehouden met de beschermde soorten waarvoor ontheffing wordt aangevraagd. De flats worden ongeschikt gemaakt buiten de kwetsbare winterperiode van gewone dwergvleermuis, dus op het moment van sloop zijn geen vleermuizen in de flatgebouwen aanwezig. Er zijn tijdig voldoende alternatieven geboden en er worden ruim voldoende permanente alternatieven gerealiseerd. Hierbij wordt niet alleen een ecologische plus gerealiseerd voor de gewone dwergvleermuis maar ook voor de gierzwaluw, die nu geen broedplaatsen heeft in het plangebied. Doordat al maximaal rekening wordt gehouden met de gewone dwergvleermuis zijn er geen alternatieve, gunstigere uitvoeringen van het plan denkbaar.
2018 | P18212 | Sloop flatgebouwen Thorbeckelaan 99 - 234 te Assen
29
10 | Wettelijke belangen
10.1 Wettelijk belang De ontheffing voor de gewone dwergvleermuis wordt aangevraagd op basis van de volgende belangen: Habitatrichtlijn (3.5 Wnb)
Gewone dwergvleermuis
X
Volksgezondheid of de openbare veiligheid of andere dwingende redenen van groot openbaar belang, met inbegrip van redenen van sociale of economische aard en met inbegrip van voor het milieu wezenlijke gunstige effecten.
X
Ter bescherming van wilde flora of fauna of in het belang van de instandhouding van de natuurlijke habitats. Onderzoek en onderwijs, repopulatie of herintroductie van soorten of voor de daartoe benodigde kweek, met inbegrip van de kunstmatige vermeerdering van planten. Om het vangen, plukken of het onder zich hebben van bepaalde dieren of planten in kleine hoeveelheden selectief en onder strikt gecontroleerde omstandigheden toe te staan.
Tabel 10
Wettelijke belangen Habitatrichtlijn op basis waarvan de ontheffing voor de gewone dwergvleermuis wordt
aangevraagd (aangegeven met X)
10.2 Onderbouwing wettelijk belang Volksgezondheid De te slopen flats zijn gebouwd in de jaren ’60 en toe aan vervanging. In te slopen woningen is sprake van vochtproblemen door de slechte staat van onderhoud.
• • •
Vochtige woningen zijn niet comfortabel en kunnen leiden tot gezondheidsklachten, of bestaande 3 4 gezondheidsklachten verergeren ; : Mensen die in een vochtig of schimmelig huis wonen hebben vaker luchtwegklachten dan mensen die in een droog huis wonen. Wonen in een vochtig huis kan leiden tot het ontstaan van astma of verergering daarvan. In vochtige huizen komen meer schimmels en/of huisstofmijten voor. Schimmels en huisstofmijten kunnen allergieën veroorzaken. Een vochtige, schimmelige woning kan muf gaan ruiken en zo geurhinder veroorzaken . In het noorden van Nederland worden vocht en schimmel het vaakst aangegeven als oorzaak van gezondheidsklachten door het binnenmilieu.
3
www.ggd.amsterdam.nl/gezond-wonen/milieu-huis/vocht-schimmels/, geraadpleegd augustus 2018
4
www.rivm.nl/Onderwerpen/B/Binnenmilieu/Vocht_schimmels_en_allergenen/Vocht_in_de_woning, 30-7-2012, geraad-
pleegd augustus 2018
| |
31
Figuur 7
Overzicht belangrijkste oorzaken van gezondheidsklachten binnenmilieu per regio, 2010. RIVM, 2010
In diverse onderzoeken is een relatie aangetoond tussen het wonen in een vochtig huis en het risico op astma of allergie. Het is nog onvoldoende duidelijk of vocht vooral een indirecte maat is voor blootstelling aan mijt- of schimmelproducten of dat er ook andere factoren in de binnenlucht verantwoordelijk zijn (Gezondheidsraad, 2007). Astma komt voor bij 7-10% van de kinderen. In de leeftijd van 6 jaar tot de leeftijd van 14 jaar rapporteert circa 7% van de kinderen astma; bij jongere kinderen is de prevalentie hoger. Bij volwassen ligt 5 het percentage van mensen met astmatische klachten op 11% . Het aantal mensen met astmaklachten neemt toe (zie Figuur 8). Een deel van de stijging is mogelijk te verklaren door veranderingen in het bewustzijn, de herkenning en de diagnostiek van astma. Daarnaast is een deel van de stijging waarschijnlijk te verklaren door epidemiologische ontwikkelin3 gen, zoals verandering in leefstijl en leefomgeving en de manier van registreren .
5
https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/astma/cijfers-context/huidige-situatie#node-prevalentie-en-
incidentie-astma-epidemiologisch-onderzoek-kinderen, geraadpleegd augustus 2018
32
2018 | P18212 | Sloop flatgebouwen Thorbeckelaan 99 - 234 te Assen
Figuur 8
Trends in aantal mensen met astma naar geslacht tussen 1991 en 2015
Deze gegevens tonen aan dat een groeiend aantal mensen last heeft van astmatische klachten. Het is een serieus probleem. Dat maakt ook de noodzaak om een slecht binnenmilieu in huizen aan te pakken, groter.
10.3 Onderbouwing wettelijk belang Veiligheid Het niet slopen van de flats leidt tot leegstand en daarmee onveilige situaties waardoor ook de omringende bewoners in een onveilige situatie verkeren. De zeven flats in de wijk Noorderpark te Assen zijn gebouwd in de jaren ’60, een typische volksbuurt waarbij alle woningen van Actium zijn. De 112 sociale huurwoningen, hoofdzakelijk appartementen, passen niet bij alle wensen van deze tijd. Denk hierbij aan, marktconformiteit, energetische kwaliteit, wooncomfort en benodigd (grootschalig) onderhoud. Daarnaast vraagt de inrichting van de openbare ruimte om aandacht en staat leefbaarheid, veiligheid en perspectief voor mensen in dit deel van de wijk Noorderpark onder druk.
10.4 Onderbouwing wettelijk belang Voor het milieu wezenlijk gunstige effecten Alle woningcorporaties dienen in 2020 hun woningen gemiddeld in label B te hebben. De sloop en nieuwbouw zullen hun bijdrage leveren aan deze doelstelling. De woningen hebben nu energielabel D t/m G en zijn slecht geïsoleerd. De bedoeling is dat de nieuwbouw EPC 0 gasloos wordt. De afspraken voor het verbeteren van de energieprestatie van woningen zijn op landelijk niveau vastgesteld in het Energieconvenant dat in 2012 is gepresenteerd door de Minister van Binnenlandse Zaken. Hierin is vastgelegd dat de woningbouwsector aanzienlijk moet bezuinigen op het gebouwgebonden energieverbruik. Het uitgangspunt van het Energieconvenant is dat in 2020 alle woningen een gemiddelde Energie Index van 1.25 hebben (gemiddeld energielabel B) (Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 2012).
2018 | P18212 | Sloop flatgebouwen Thorbeckelaan 99 - 234 te Assen
33
Punt 6 van het Energieconvenant geeft aan dat “alle partijen het belang van energiebesparing zien, vanwege het klimaat, de eindigheid van fossiele brandstoffen en de stijging van de energieprijzen in relatie tot de woonlastenontwikkeling” (Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 2012). Daarmee is het thema milieu een belangrijk onderdeel van het Energieconvenant. Bij het opwekken van energie wordt veel gebruik gemaakt van fossiele brandstoffen. Bij het verbranden van deze fossiele brandstoffen komt veel CO2 vrij. Dit heeft negatieve gevolgen voor het klimaat, het milieu en flora en fauna. Door de isolerende maatregelen kan zuiniger worden gestookt, wat leidt tot minder verbruik van fossiele brandstoffen, waardoor de uitstoot van CO 2 wordt gereduceerd. Actium draagt daarom met dit project direct bij aan bescherming van het milieu en flora en fauna. Nederland heeft zich gecommitteerd aan het Klimaatakkoord van Parijs. Het Parijs-akkoord betekent voor Nederland een beperking van de uitstoot van broeikasgassen met 80% of meer in 2050. Uitvoering daarvan vraagt om zodanig ingrijpende veranderingen, dat de voorbereiding en invoering daarvan zo snel mogelijk moeten worden opgepakt wil dit doel nog haalbaar zijn (http://www.pbl.nl/nieuws/nieuwsberichten/2016/klimaatakkoord-parijs-vergt-ingrijpend-beleid-innederland, geraadpleegd oktober 2017).
Het behalen van deze doelstelling vergt een grote inzet van overheid, private partijen en burgers. Er zijn ingrijpende maatregelen nodig. De nieuwbouw van de energiezuinige woningen in Assen is hier uiteraard slechts een heel klein onderdeel van. Maar dit is op zijn beurt weer onderdeel van het verbeteren van de energieprestaties van alle sociale huurwoningen in heel Drenthe, en ook in de rest van Nederland op basis van het Energieconvenant.
10.5 Onderbouwing wettelijk belang Bescherming van wilde flora en fauna Voor de gewone dwergvleermuis worden 20 losse inbouwstenen ingebouwd, die als kleine zomeren paar- en winterverblijven kunnen dienen. Daarnaast worden 2 kraamverblijven gerealiseerd. De 28 wandschaaltjes die zijn opgehangen binnen 200 meter van het plangebied, blijven hangen. Hierdoor is een ruime compensatie geregeld die veel groter is dan de minimumvereiste van 28 (7 zomer/ paarverblijven) + 8 (winterverblijven) = 32 alternatieven. Door de inbouw van kraamverblijven wordt de gewone dwergvleermuis de mogelijkheid geboden om het hele jaar in deze buurt te verblijven en zich hier voort te planten. In de bestaande situatie is in de directe nabijheid van het plangebied een kraamverblijfplaats bekend en is in de Oude Molenbuurt een netwerk aan verblijfplaatsen aanwezig. Dankzij de maatregelen kan het netwerk groeien en kan de populatie toenemen. Ook kan het verdwijnen van een verblijfplaats bijvoorbeeld door renovatie van een particuliere woning wordt gerenoveerd, beter worden opgevangen zonder dat dit gevolgen heeft voor de staat van instandhouding. Daarnaast wordt voor de gierzwaluw nestgelegenheid gerealiseerd. De gierzwaluw heeft op verschillende plekken in Assen kolonies. Binnen het plangebied waren nog geen gierzwaluwnesten aanwezig.
Dankzij het inbouwen van neststenen komt nieuwe nestgelegenheid voor de soort binnen het plangebied. Uit langjarig onderzoek blijkt dat het broedsucces van de gierzwaluw hoger is in kunstmatige nesten dan in natuurlijke nesten (Wortelboer, 2015). Door het aanbrengen van kunstmatige nestgelegenheid kan de populatie groeien, dit draagt bij aan een gunstige staat van instandhouding van deze soort in Assen. Dankzij deze maatregelen draagt dit project bij aan behoud en herstel van de populaties van beschermde vogels en vleermuizen in Assen.
34
2018 | P18212 | Sloop flatgebouwen Thorbeckelaan 99 - 234 te Assen
11 | Literatuur en bronnen
• Buro Bakker (2016); Quickscan complex 1023, 1033 en de gymzaal in de Lariks. Rapport P16147, Assen.
• Buro Bakker (2018); Ecologisch onderzoek Thorbeckelaan 99-234 Assen. vleermuizen. Rapport P17205, Assen.
• Buro Bakker (2018); Nader onderzoek vleermuizen, huismus en gierzwaluw complex 1033 te Assen. Rapport P17193, Assen.
• Buro Bakker (2015a); Ecologisch onderzoek slooplocaties Oude Molenbuurt Assen. Rapport P15095, Assen
• Buro Bakker (2015b); Ecologisch onderzoek groot onderhoud Molenbuurt Assen. Rapport P15096, Assen
• Buro Bakker (ongepubliceerd); Resultaten najaarsrondes vleermuizen complex 1023 Assen • Buro Bakker (ongepubliceerd); Resultaten najaarsrondes vleermuizen flatgebouwen Nansenstraat •
en Troelstralaan Assen Buro Bakker (ongepubliceerd); Resultaten nader onderzoek Thorbeckelaan 99-234 Assen
• BIJ12 (2017); Kennisdocument gewone dwergvleermuis. • BIJ12 (2017); Kennisdocument gierzwaluw. • Gezondheidsraad (2007); Astma, allergie en omgevingsfactoren. Den Haag • Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (2012); Energieconvenant • Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, Ministerie van Economische Zaken (2014); Soortenstandaard Gewone dwergvleermuis Pipistrellus pipistrellus (versie 2.0 december 2014).
• Wortelboer, R. (2015); Gierzwaluwen nader bekeken: tien jaar waarnemingen met camera’s bij nesten. Limosa 88 (2015): 57-73
Websites
• www.ggd.amsterdam.nl/gezond-wonen/milieu-huis/vocht-schimmels • www.rivm.nl/Onderwerpen/B/Binnenmilieu/Vocht_schimmels_en_allergenen/Vocht_in_de_woning, 30-7-2012
• https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/astma/cijfers-context/huidige-situatie#nodeprevalentie-en-incidentie-astma-epidemiologisch-onderzoek-kinderen
• http://minez.nederlandsesoorten.nl/content/gewone-dwergvleermuis-pipistrellus-pipistrellus www.waveka.nl en www.vivarapro.nl
2018 | P18212 | Sloop flatgebouwen Thorbeckelaan 99 - 234 te Assen
35
B 1 | Bijlage: Nader onderzoek
2018 | P18212 | Sloop flatgebouwen Thorbeckelaan 99 - 234 te Assen
37
Ecologisch onderzoek Thorbeckelaan 99-234 Assen vleermuizen
Ecologisch onderzoek Thorbeckelaan 99234 Assen vleermuizen
Opdrachtgever Actium Contactpersoon Dhr. M. Roosendaal Status Definitief Datum 17 oktober 2018 Vrijgave Dagmar Heidinga
2
2018 | P17205 | Ecologisch onderzoek Thorbeckelaan 99-234 Assen
Inhoud
1 | Inleiding 1.1 1.2
5 Aanleiding Wettelijk kader
5 5
2 | Beschrijving project 2.1 2.2 2.3
6
Ligging van het plangebied Potenties van de flats Beschrijving van het voornemen
3 | Methode 3.1 3.2 3.3
9 Bronnenonderzoek Veldonderzoek Omgevingscheck
9 9 10
4 | Resultaten 4.1 4.2 4.3
11 Plangebied Omgeving van het plangebied Samenvatting beschermde soorten
5 | Effecten en vervolg 5.1 5.2
6 6 7
Effecten Vervolgstappen
6 | Literatuur en bronnen
11 13 14 15 15 15 17
2018 | P17205 | Ecologisch onderzoek Thorbeckelaan 99-234 Assen
3
1 | Inleiding
1.1 Aanleiding Woningstichting Actium is van plan om 7 flats aan de Thorbeckelaan te slopen. Voor de ontwikkeling is in 2016 een quickscan uitgevoerd om de aanwezigheid van beschermde soorten in beeld te bren1 gen .Hieruit is naar voren gekomen dat de flats toegankelijk zijn voor vleermuizen en daarmee potentieel geschikt als verblijfplaats voor vleermuizen. Deze door de Wet natuurbescherming (Wnb) beschermde verblijfplaatsen worden mogelijk aangetast door de geplande werkzaamheden. Daarom is een ecologisch onderzoek naar vleermuizen uitgevoerd. Dit rapport doet verslag van het nader onderzoek naar verblijfplaatsen van vleermuizen en geeft antwoord op de volgende vragen: 1. 2.
Zijn er verblijfplaatsen van vleermuizen in de flats aanwezig? Zijn er aan de hand van dit onderzoek vervolgstappen, zoals een ontheffingsaanvraag en mitigerende en compenserende maatregelen aan de orde?
1.2 Wettelijk kader Per 1 januari 2017 zijn de Flora- en faunawet, Natuurbeschermingswet en Boswet opgegaan in één nieuwe wet: de Wet natuurbescherming (Wnb). Hoofdstuk 3 van de Wet natuurbescherming betreft het onderdeel soorten, voorheen de Flora- en faunawet. In de Wet natuurbescherming worden drie beschermingsregimes onderscheiden: 1. Vogelrichtlijnsoorten (artikel 3.1 - 3.4) 2. Habitatrichtlijnsoorten en soorten genoemd in de Verdragen van Bern en Bonn (artikel 3.5 - 3.9) 3. Andere soorten (artikel 3.10 - 3.11; bijlage onderdeel A en B) Alle vleermuizen vallen in het beschermingsregime van de Habitatrichtlijn. Onder de Wet natuurbescherming geldt, net als onder de Flora- en faunawet, de zorgplicht (artikel 1.11) voor alle in het wild levende dieren. Voor dit project is de provincie Drenthe het bevoegd gezag voor de uitvoering van de Wet natuurbescherming en voor het verlenen van een eventuele ontheffing. De provincie Drenthe heeft voor de implementatie van de Wet natuurbescherming een verordening vastgesteld. Hierin is onder meer de lijst met vrijgestelde soorten te vinden.
1
Buro Bakker, 2016. Quickscan Flora- en faunawet complex 1023, 1033 en de gymzaal in Lariks. P16147.
2018 | P17205 | Ecologisch onderzoek Thorbeckelaan 99-234 Assen
5
2 | Beschrijving project
2.1 Ligging van het plangebied Het plangebied bestaat uit zeven flats en ligt aan de Thorbeckelaan nabij het centrum van Assen, gemeente Assen, provincie Drenthe. Een kaart met de ligging van de flats is opgenomen in figuur 1.
Figuur 1
Ligging van de onderzochte flats (bron kaartmateriaal: www.openstreetmaps.org).
De adressen per flat zijn: A: Thorbeckelaan 99 t/m 129 (oneven) B: Thorbeckelaan 131 t/m 161 (oneven) C: Thorbeckelaan 163 t/m 191 (oneven) D: Thorbeckelaan 110 t/m 138 (even) E: Thorbeckelaan 140 t/m 170 (even) F: Thorbeckelaan 172 t/m 202 (even) G: Thorbeckelaan 204 t/m 234 (even)
2.2 Potenties van de flats De zeven flats bieden diverse potenties voor beschermde vleermuisverblijfplaatsen. Er zijn veel spleten en open stootvoegen aanwezig waardoor vleermuizen toegang kunnen krijgen tot in de spouwmuur. De aluminium daklijsten sluiten niet goed aan op de muur waardoor vleermuizen hier onder kunnen gaan zitten (zie ook foto 1).
6
2018 | P17205 | Ecologisch onderzoek Thorbeckelaan 99-234 Assen
Foto 1
Mogelijke invliegopeningen in de flats aan de Thorbeckelaan. Boven: open stootvoegen, linksonder: achter
daklijsten, rechtsonder: ventilatieroosters.
2.3 Beschrijving van het voornemen De voorgenomen ontwikkeling betreft sloop van de flats. De sloop staat voor oktober 2020 gepland.
2018 | P17205 | Ecologisch onderzoek Thorbeckelaan 99-234 Assen
7
3 | Methode
3.1 Bronnenonderzoek Het bronnenonderzoek is uitgevoerd aan de hand van gegevens die zijn opgenomen in de NDFF. De NDFF is geraadpleegd op 25 juli 2018. In de NDFF is een selectie gemaakt van alle waarnemingen van vleermuizen in het plangebied en een straal van ongeveer 200 meter erbuiten in de periode van 1 januari 2008 tot nu.
• • • • • •
Daarnaast is eerder door Buro Bakker uitgevoerd onderzoek in de Oude Molenbuurt in Assen geraadpleegd, waaronder: Buro Bakker (2017); Quickscan soorten Wnb groot onderhoud Ds. Lohmanstraat en Schaperstraat Assen. Rapport P17160, Assen. Buro Bakker (2015a); Ecologisch onderzoek slooplocaties Oude Molenbuurt Assen. Rapport P15095, Assen Buro Bakker (2015b); Ecologisch onderzoek groot onderhoud Molenbuurt Assen. Rapport P15096, Assen Buro Bakker (ongepubliceerd); Resultaten nader onderzoek complex 1023 Assen Buro Bakker (ongepubliceerd); Resultaten nader onderzoek flatgebouwen Nansenstraat en Troelstralaan Assen Buro Bakker (2018); Resultaten nader onderzoek Thorbeckelaan 16-102 Assen
3.2 Veldonderzoek Het vleermuisonderzoek is uitgevoerd door middel van een viertal avond- of ochtendbezoeken in het zomerhalfjaar en heeft zich met name gericht op het in kaart brengen van verblijfplaatsen. De nazomerrondes (pr1 en pr2) zijn uitgevoerd in de periode van half augustus tot eind september 2017. De voorzomerrondes (kr1 en kr2) zijn uitgevoerd in de periode van mei tot half juli 2018. Het vleermuisonderzoek is uitgevoerd volgens het vleermuisprotocol 2017 met behulp van een Petterson D240X batdetector en digitale opnameapparatuur. Alle veldbezoeken zijn uitgevoerd onder voor vleermuizen geschikte weersomstandigheden (zie tabel 1). Dit betekent een temperatuur boven de 10 graden, droog en weinig wind. Tijdens het invallen van de duisternis en in de vroege ochtend is met behulp van de batdetector gepost op verschillende strategische locaties zodat in- en uitvliegende vleermuizen goed konden worden waargenomen. Vanwege de omvang van het onderzoek is het plangebied opgedeeld in twee (nazomer) of drie (voorzomer) deelgebieden.
2018 | P17205 | Ecologisch onderzoek Thorbeckelaan 99-234 Assen
9
Tabel 1
Data veldwerk en weersomstandigheden voor het onderzoek naar vleermuisverblijfplaatsen (medewerkers:
KB = Koen Breed, WH = Wijnanda Hulsegge, HS = Harold Steendam, RZ = Rudmer Zwerver, RH = Ron Hanisch). Zon op/ Ronde Deelgebied pr1
pr2
kr1
kr2
Datum
zon onder
Begintijd Eindtijd
Weersomstandigheden
Medewerker
1
5 sep 17
20:18
20:30
22:40
18°C, weinig wind, droog
KB
2
6 sep 17
20:15
20:30
22:00
13°C, matige wind, droog
KB
1
28 sep 17
19:24
21:45
23:45
14°C, weinig wind, droog
WH
2
27 sep 17
19:26
21:00
23:00
13°C, weinig wind, droog
HS
1
23 mei 18
21:38
21:15
23:15
22°C, weinig wind, droog
RZ
2
HS
3
WH
1
5 jul 18
5:15
3:15
5:15
14°C, windstil, droog
KB
2
HS
3
RH
3.3 Omgevingscheck Tijdens alle onderzoeksrondes is ook de omgeving onderzocht op de geschiktheid voor vleermuizen en de aanwezigheid van vleermuizen. Tijdens de omgevingscheck is ook beoordeeld of er in de nabijheid van het plangebied andere essentiële functies voor vleermuizen aanwezig zijn, zoals foerageergebied en vliegroutes.
10
2018 | P17205 | Ecologisch onderzoek Thorbeckelaan 99-234 Assen
4 | Resultaten
4.1 Plangebied 4.1.1 Verblijfplaatsen Hieronder volgt een beschrijving van de resultaten van het vleermuisonderzoek. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen het onderzoek dat in de nazomer van 2017 is uitgevoerd en het onderzoek dat in de voorzomer van 2018 is uitgevoerd. De focus van het onderzoek in de nazomer ligt op het vaststellen van paarverblijfplaatsen en winterverblijfplaatsen. In de voorzomer wordt vooral onderzocht of er kraamverblijfplaatsen of zomerverblijfplaatsen aanwezig zijn. Nazomer 2017 Tijdens het onderzoek in de nazomer zijn drie soorten vleermuizen waargenomen namelijk gewone dwergvleermuis, laatvlieger en rosse vleermuis. Beide laatste soorten hebben geen binding met de flats in het plangebied. In totaal zijn drie paarverblijfplaatsen van de gewone dwergvleermuis in de flats vastgesteld. De paarverblijfplaatsen zijn vastgesteld bij de flats E, F en G. De verblijfplaatsen zijn allemaal gelegen in de zuidgevel van de flats (zie ook figuur 2). Omdat de activiteit in de buurt van een paarverblijfplaats vooral in de late nacht is geconcentreerd, is het vaak niet mogelijk om de exacte invliegopeningen te lokaliseren. Waarschijnlijk bereiken de vleermuizen de spouwmuur via ruimten onder de aluminium dakranden. Deze zijn namelijk groot genoeg en toegankelijk voor kleine soorten vleermuizen.
Omdat de verblijfplaatsen op twee van de drie locaties tijdens het laatste bezoek zijn bevestigd, kan worden aangenomen dat twee verblijfplaatsen in de flats F en G ook in de winter in gebruik zijn. Voorzomer 2018 Tijdens het onderzoek in de voorzomer zijn drie soorten vleermuizen waargenomen, namelijk gewone dwergvleermuis, ruige dwergvleermuis en laatvlieger. Beide laatste soorten zijn uitsluitend passerend waargenomen en hebben geen binding met de flats in het plangebied. In totaal zijn vier kleine zomerverblijfplaatsen (1-3 vleermuizen) van de gewone dwergvleermuis in de flats aangetroffen. Alle verblijfplaatsen bevinden zich in de zuidgevel van de flats, vergelijkbaar met de situatie in de nazomer van 2017 (zie ook figuur 2). Het betreft zomerverblijven van 1-3 individuen. Voor drie verblijfplaatsen kon de invliegopening met zekerheid worden vastgesteld, namelijk via de daklijst. De verblijfplaatsen liggen vermoedelijk in het bovenste deel van de spouw.
2018 | P17205 | Ecologisch onderzoek Thorbeckelaan 99-234 Assen
11
Figuur 2
Aangetroffen verblijfplaatsen van de gewone dwergvleermuis (Pp) in de onderzochte flats.
Foto 2
Invliegopening van een gewone dwergvleermuis, vastgesteld op 5 juli 2018.
4.1.2 Foerageergebied Tijdens het onderzoek zijn in de directe omgeving van de flats kleine aantallen foeragerende gewone dwergvleermuizen en ruige dwergvleermuizen waargenomen. Gezien de beperkte aantallen zijn het waarschijnlijk voornamelijk lokale vleermuizen die hier foerageren en heeft het geen essentiële functie.
4.1.3 Vliegroutes Essentiële vliegroutes, die verblijfplaatsen en foerageergebied verbinden, bestaan uit lijnvormige structuren, zoals bomenrijen en watergangen. Onder verschillende weersomstandigheden, bijvoor-
12
2018 | P17205 | Ecologisch onderzoek Thorbeckelaan 99-234 Assen