CConstaterende datAssen
Koppel je AI →
Document · PDF

3. Drents Archief ontwerp-jaarstukken 2022

Raadsvergadering 15 juni 2023, gemeente AssenBij agendapunt: Jaarverslag 2022 en conceptbegroting 2024 Drents Archief16.216 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

1

JAARSTUKKEN 2022 VAN COLLECTIE NAAR CONNECTIE

2

Grevylinkhuis in Annerveenschekanaal. Foto: Collectie Monumentenzorg

3

1. Inleiding

4

2. Doelstellingen

6

3. Informatiefunctie

8

4. Erfgoedfunctie

14

5. Bestuur en beleid

24

6. Paragrafen

26

7. Jaarrekening

32

7.1 Balans per 31 december 2021

33

7.2 Overzicht van baten en lasten

34

7.3 Resultatenanalyse 2021

35

7.4 Waarderingsgrondslagen

36

7.5 Toelichting op de balansposten

38

7.6 Toelichting overzicht van baten en lasten

43

8. Overige gegevens

48

8.1 Voorstel tot bestemming resultaat over 2021

48

8.2 Verklaring algemeen bestuur

49

8.3 Controleverklaring accountant

50

9. Bijlagen

56

4

HOOFDSTUK 1

INLEIDING Brand in Taarlo, 1986. Foto: Collectie Sake Elzinga

Het Drents Archief is een Regionaal Historisch Centrum (RHC) en vormt een Gemeenschappelijke Regeling (GR) met het Rijk en de gemeente Assen. Onze activiteiten zijn grofweg in twee hoofdtaken onder te verdelen: de informatiefunctie en de erfgoedfunctie. We geven invulling aan de wettelijke taak om de archieven van onze partners (gemeente Assen en rijksinstellingen in Drenthe) en de provincie Drenthe te beheren en daarnaast vervullen wij een publieke taak om de schatten aan informatie die wij in onze depots bewaren voor een breed publiek toegankelijk te maken. Het verslagjaar 2022 vormt het tweede jaar van onze Strategische Visie 2021-2024 ‘Van collectie naar connectie’ waarin we het belang van onze collectie als basis van onze organisatie benadrukken. Vanuit onze collectie maken we connectie met onze omgeving; vanuit de collectie volgt de publieksgerichte erfgoedtaak. Het belang van onze collectie is nadrukkelijk onder de aandacht gebracht van alle Drentse gemeenten. Wij doen een appèl op hun betrokkenheid en verantwoordelijkheid in de verkenning van een mogelijke toetreding tot onze GR. Deelname van nieuwe partijen aan onze GR is noodzakelijk voor het behoud van de Drentse rijkscollectie op het moment dat het Rijk per 1-1-2025 uittreedt. In het verslagjaar is hier in diverse gremia overleg over gevoerd.

Na bijna twee jaar geconfronteerd te zijn met coronamaatregelen konden we het grootste deel van 2022 zowel onderzoekers voor onze collectie als bezoekers van onze publieksactiviteiten weer fysiek ontvangen. Voor onze dienstverlening, op zowel analoog als digitaal gebied, konden we

ook weer op locatie bij de zorgdragers terecht. Er zijn onderzoeksopdrachten uitgevoerd, archiefinventarissen opgesteld en diverse e-depot pilots gedraaid. Door het vernieuwde kleine depot in te richten, het fotoarchief een nieuwe plaats te geven en het filmarchief met een aangeschafte filmscanner beter te digitaliseren, is er een flinke verbeterslag in collectiebeheer gedaan. Hiermee kunnen we ons archief nog beter ontsluiten en toegankelijk maken voor onderzoek. Onze afdeling Dienstverlening heeft heel veel geïnteresseerden op weg kunnen helpen. Het toegankelijk maken, hebben en houden van onze collectie is voortdurend een dankbaar onderwerp voor een bericht op social media. In het verslagjaar hebben we het aantal volgers op Facebook met 1.166 tot bijna 6.000 zien groeien en de best bekeken film had een bereik van meer dan 100.000 views. Dat is letterlijk: van collectie naar connectie! Corinne Rodenburg Directeur Drents Archief

5

6

HOOFDSTUK 2

DOELSTELLINGEN Opa- en Omadagen. Foto: Rianne Paardekoper

De kerndoelen die in onze strategische visie ‘Van collectie naar connectie’ zijn vermeld, vormden in het afgelopen jaar de leidraad voor al onze activiteiten.

Collectiebeheer

• We breiden onze collectie voortdurend uit met waardevol Drents erfgoed om het verhaal van Drenthe in lengte van dagen te kunnen blijven vertellen; • De verbouwing en herinrichting van het kaartendepot en de verhuizing van ingescande archieven naar het rijksdepot in Emmen, resulteerden in een ruimtewinst van 1.500 strekkende meter in ons depot aan de Brink. Dit biedt ons de mogelijkheid om onze groeiende collectie beter te bewaren, te ontsluiten en om de mooiste archiefstukken te blijven tonen in het Drents Archief; • Als expert digitaal archiefbeheer voeren we, op succesvolle wijze, diverse pilots uit met de provincie Drenthe en Drentse gemeenten waarbij we hen adviseren, begeleiden en toegang bieden tot het Drentse e-depot.

Publieksbereik

• Op basis van de Archiefwet en onze fysieke en digitale collectie faciliteren we de rechtzoekende burger en (wetenschappelijke) onderzoekers in het beantwoorden van hun vragen. In het verslagjaar kwam het aantal bezoekers en aanvragen weer vrijwel op het niveau van vóór corona. Door middel van fysieke en digitale publieksactiviteiten en –evenementen over onze collectie maken we connectie met iedereen die geïnteresseerd is in het Drentse (cultureel) erfgoed.

Educatie

• W  ij bieden een divers educatief programma aan leerlingen uit het basis- en voortgezet onderwijs. Naast enkele nieuwe lessen voor deze doelgroepen, hebben we een lesprogramma ontwikkeld voor het mbo.

7

8

HOOFDSTUK 3

INFORMATIEFUNCTIE Door het zorgvuldig bewaren en beschikbaar stellen van overheidsinformatie en andere belangrijke informatiebronnen geven wij invulling aan de wettelijke taak en onze informatiefunctie om de archieven van onze partners te beheren. Binnen onze informatiefunctie vallen de volgende onderdelen.

3.1 Gemeentearchief Assen De functie van gemeentearchivaris van de gemeente Assen is ondergebracht bij het Drents Archief. Per 1 april is de gemeentearchivaris uit dienst getreden wegens een functie elders; zijn vervanger is per 1 november benoemd. In de tussenliggende periode heeft het Hoofd Collectie & Publiek de archivaristaken waargenomen. In 2022 zijn gesprekken gevoerd over de doorlopende machtiging van vernietiging van documenten die vallen binnen het vervangingsbesluit.

De gemeente Assen handelt sinds mei 2022 namelijk de verwerking van papieren post af, die valt binnen het vervangingshandboek en -besluit. De papieren poststromen na het scannen worden opgenomen in het archiveringssysteem van de gemeente. Om deze vervanging zorgvuldig te laten verlopen is een handboek vervanging opgesteld met daarin afspraken over werkprocedures.

functie van rijksarchivaris in de provincie(s) komt naar aanleiding van de uittreding van het Rijk te vervallen. Deze functie wordt voorbehouden aan de algemeen rijksarchivaris en directeur van het Nationaal Archief.

ervaringen bij meerdere organisaties binnen en buiten Drenthe gedeeld.

3.3 Provinciaal archief

3.2 Rijksarchieven De rijksarchivaris in de provincie Drenthe heeft een functie elders gevonden en is per 1 april uit dienst getreden. Per 1 november is een nieuwe rijksarchivaris, tevens gemeentearchivaris van Assen, benoemd. De wettelijke overbrenging van de kadasterarchieven naar Emmen is afgerond, nadat deze in het eerste kwartaal waren gereinigd. De overbrenging van de rijksarchieven vanuit depot Hoogkerk naar Emmen is eveneens afgerond. Er zijn constructieve gesprekken gevoerd tussen de RHC’s en het Nationaal Archief over de gevolgen van de aankomende uittreding van het Rijk uit de Gemeenschappelijke Regeling. We zoeken wederzijds naar een werkbare situatie, omdat het Drents Archief wel beheerder blijft van de analoge Rijksarchieven in de provincie Drenthe, maar de

Het Drents Archief beheert op basis van een dienstverleningsovereenkomst de historische archieven van de provincie Drenthe. Het jaarlijks terugkerend schonen en opnieuw verpakken van een afgesproken serie archiefdozen is uitgevoerd. Er zijn geen Provinciale archieven binnengekomen. Daarnaast is input geleverd voor het jaarverslag van de provinciaal archivaris. De provinciale archieven zijn aanmerkelijk vaker opgevraagd dan in 2021. Het verschil is voornamelijk te verklaren door de in 2022 afgenomen maatregelen rond de coronapandemie.

3.4 E-depot Het Drents Archief heeft in 2022 met het project e-depot verdere stappen gezet om de duurzame toegankelijkheid van digitale archieven van alle Drentse gemeenten, de provincie en andere overheidsorganisaties binnen Drenthe - en uiteindelijk ook van particuliere instellingen – te faciliteren. De eerste pilots zijn in 2022 met succes afgerond. De bevindingen werden vastgelegd in gezamenlijke, met de pilotdeelnemers opgestelde, evaluatierapporten. Deze rapporten zijn gepubliceerd op onze website, waarop diverse positieve reacties zijn binnengekomen. Mede naar aanleiding hiervan zijn de

In 2022 werd zowel bij de provincie Drenthe als de gemeente Emmen een pilot met als onderwerp videotulen afgerond. Videotulen zijn de videoopnames van de raads- en commissievergaderingen. Bij de gemeente Meppel is onderzocht of de metadatering en exportfunctionaliteit van het zaaksysteem, waar alle dossiers te raadplegen zijn, voldoen aan de aansluitvoorwaarden van het e-depot. Met de gemeente Borger-Odoorn is de pilot hybride archieven uitgevoerd, voor de digitale en analoge archieven. Met al deze pilots leren wij gezamenlijk wat er nodig is voor een succesvolle ingebruikname van het e-depot, zowel aan de zijde van de gemeentes en de provincie als bij het Drents Archief en onze bezoekers. Regelmatig vonden er gesprekken plaats met alle Drentse gemeenten, met als doelstelling het informeren over de voortgang van het Drentse e-depot,

9

10

maar ook om inzicht te geven in noodzakelijke voorbereidingen voor aansluiting op een e-depot in het algemeen en over de daadwerkelijke aansluiting bij het Drentse e-depot in het bijzonder. Bij een aantal gemeenten is hierover een workshop gegeven. Daarnaast is er een informatiesessie georganiseerd, waarbij een groot deel van alle gemeenten en de provincie aanwezig was. Hierin werd een terugkoppeling gegeven over de lopende pilots, een deel ging over metadatering in samenwerking met de gemeente Meppel en er was een kennismakingssessie over de Metagegevens voor Duurzaam Toegankelijke Overheidsinformatie (MDTO). In 2022 verzonden wij twee digitale e-depot nieuwsbrieven aan de partners en werd het gedeelte van de website van het Drents Archief over dit thema verder uitgebreid. Om het e-depot goed in te kunnen bedden in de organisatie, is er ruim aandacht geweest voor het opstellen van diverse beleidsstukken, zoals het preserverings- en metadatabeleid en het uitwerken van de processen voor de in- en externe gang van zaken rondom het e-depot.

3.5 Lagere overheden en erfgoedpartners Het Drents Archief sloot in 2021 zakelijke overeenkomsten voor archiefbewerking af met de Vereniging van Drentse Gemeenten en met Recreatieschap Drenthe. De archieven van deze organisaties zijn in de loop van 2022 bij het

Drents Archief geplaatst en geïnventariseerd. Het inventariseren van het archief van Recreatieschap Drenthe is in augustus afgerond. Dit archief bestaat voor een groot deel uit projecten die het Recreatieschap onder handen heeft gehad in de periode 1970 tot 2010. In deze verslagperiode is ook een begin gemaakt met de inventarisatie van het archief van de Vereniging Drentse Gemeenten. Na de overbrenging in oktober 2021 is dit archief eerst (extern) gereinigd in verband met vervuiling en mogelijke schimmelbesmetting. Voor een drietal gemeenten is in 2022 onderzoek gedaan naar Joodse eigendommen tijdens en kort na de Tweede Wereldoorlog en de rol van de gemeente daarin. Dit is uitgevoerd in opdracht van de gemeenten Aa en Hunze, Assen en Meppel. Het onderzoek voor Meppel is afgerond, de definitieve rapporten van Aa en Hunze en Assen worden in 2023 opgeleverd. In 2022 werden weer gemeenteraadsverkiezingen gehouden. Alle nieuwe Drentse colleges zijn uitgenodigd voor een bezoek aan het Drents Archief. Als eerste heeft het college van Assen gebruik gemaakt van de mogelijkheid om de collegevergadering in onze Laarwoudzaal te houden en aansluitend een rondleiding door ons gebouw en depot te krijgen. In 2023 volgen de overige colleges.

3.6 Depotbeheer en acquisitie Het Drents Archief maakt al geruime tijd gebruik van depotruimte van de Groninger Archieven in Hoogkerk. Deze archiefruimte is op verzoek van de Groninger Archieven in 2022 leeggemaakt; de Groninger Archieven hadden het depot zelf nodig wegens ruimtegebrek. Onze collectie is overgebracht naar Emmen, Scheemda en een klein deel naar het Drents Archief. De quarantaineruimte in het Drents Archief is in het afgelopen jaar opgeruimd en leeggemaakt. Daarnaast is er een meer adequate indeling van de ruimte gemaakt, zodat deze efficiënter gebruikt kan worden. In 2021 is gestart met de verbouwing van het kaartendepot, deze is in 2022 afgerond. Het verslagjaar is ook gebruikt voor de herinrichting en de controle van de juiste kastplaats van de documenten.

3.7 Foto- en filmarchief In 2022 is een deel van het vernieuwde kaartendepot meteen in gebruik genomen door het foto- en filmarchief. Het leeuwendeel van alle fotocollecties is nu in de stellingen van het kaartendepot ondergebracht.

Bijzondere acquisities

Het archief van landschapshistoricus Harry Berg (1939) werd dit jaar overgedragen aan het Drents Archief. Berg was betrokken bij vele grootschalige landinrichtingsprojecten, onder meer in de Veenkoloniën. In 2005 werd het Arboretum, de bomentuin, in Assen in gebruik genomen waarvoor Berg het ontwerp maakte. Zijn archief bevat veel origineel materiaal en is een aanwinst voor de bestudering van de geschiedenis van het Drentse landschap. Eind september ontvingen wij het archief van Evert de Boer (1925-1992). Hij is onlosmakelijk verbonden met supermarkt De Boer, als algemeen directeur. Het archief bestaat uit jaarverslagen, toespraken, een krantenarchief en een complete collectie personeelsbladen. Bedrijfsarchieven zijn schaars in onze collectie, daarom alleen al is dit een aanwinst.

De beeldbank van het Drents Archief werd met circa 4.500 foto’s uitgebreid naar 203.903 stuks aan het einde van 2022. Het betreft onder andere de hunebedfoto’s van archeoloog en ‘vader van de hunebedden’ A. E. van Giffen en een deel van de glasnegatieven van de Drents Museumcollectie met veel bijzondere opnamen uit de jaren ca. 1890 tot 1930. In verband met wetgeving rond auteursrecht en privacy is sinds enkele jaren een groot deel van de foto's niet online zichtbaar (wel in de Digilounge beschikbaar). In 2022 is opnieuw voortgang geboekt met het uitzoeken van rechten en het weer online zichtbaar maken van diverse foto's. Eind 2022 waren ruim 65.000 foto's online zichtbaar. Een nieuwe partner van de beeldbank is de Asser Historische Vereniging; zij kregen in 2022 werkinstructies en zijn begonnen met het scannen en beschrijven van hun collectie. In 2022 werd veel fotomateriaal geleverd aan tal van klanten. Onze foto's werden onder andere gebruikt voor tentoonstellingen (bijvoorbeeld over de Tweede Wereldoorlog in de Jozefkerk in Assen en over het Asserbos in het Duurzaamheidscentrum in Assen),

bij restauraties van monumentale gebouwen, voor wandel- en fietsroutes en in vele publicaties zoals in tijdschriften van historische verenigingen. De glasnegatieven van meester Ben Schröer uit Schoonebeek (begin 20e eeuw) dienden als inspiratiebron voor nieuwe foto’s, gemaakt door Harry Cock, in het project De Mix (opening tentoonstelling begin 2023). In het Drents Archief zelf organiseerden we een tentoonstelling van vergrotingen van zeldzame autochromes, vroege kleurenfoto’s van rond 1910 gemaakt door de Drentse zuivelconsulent J.C. van Weydom Claterbos. In de Nieuwe Drentse Volksalmanak werd er een artikel aan gewijd.

11

In 2022 ging een nieuwe medewerker voor ons audiovisueel archief aan de slag. Al het film- en geluidsmateriaal is gesorteerd, voorzien van een kastplekregistratie en ondergebracht in het vernieuwde depot. Veel van de audiovisueleapparatuur (zoals spelers voor diverse formaten video) kreeg een revisiebeurt. Ook is een filmscanner aangeschaft, zodat klanten voortaan voorzien worden van hoogwaardige digitale kopieën en daarmee wordt de algemene kwaliteit van de film- en videocollectie op nationaal standaardniveau gebracht.

12

Bijzondere foto acquisities

· Ruim een half miljoen negatieven van Persburo Melissen (1985-2007); deze geven een prachtig beeld van tal van gebeurtenissen in heel Drenthe; · Bijzondere foto’s van het kindertehuis bij Kamp Schattenberg (ca. 1955-1970); · Unieke amateuropnamen die veel laten zien van het dagelijkse leven van Havelte en omgeving (ca. 1920-1935) gemaakt door F.J. Slomp; · Een serie zeldzame foto’s over onder andere de Tweede Wereldoorlog van Odoorn, Emmen en omgeving (ca. 1930-1950); · Een serie glasnegatieven die een beeld geven van een boerenbedrijf in Ruinerwold en omgeving (ca. 1900-1930), gemaakt door fotograaf Ter Haar.

Wekelijks kwamen er bij de audiovisuele afdeling diverse klantvragen binnen. Zo zijn er filmbeelden aangeleverd voor een jubileumfilm in het kader van het 75-jarig bestaan van de NAM. De film is getoond op een feestelijk jubileumcongres van de NAM. Ook werden er films over turfwinning gebruikt voor een expositie in het Stedelijk Museum te Amsterdam. In het afgelopen jaar werd opnieuw elke zaterdag een korte compilatie van een film uitgezonden op onze social media-kanalen. Het onderwerp van dit jaar was dorpsfilms. Vooral veel materiaal van filmmaker Johan Adolfs kwam voorbij. Deze compilaties werden ook uitgezonden bij het Dagblad van het Noorden en RTV Drenthe. Dit leverde veel reacties op. En filmbestellingen van kijkers, omdat ze zichzelf of een familielid herkenden.

Bijzondere film acquisities

‘Vergeten’ dorpsfilms van Roswinkel in 1949 en 1958 door filmmaker Johan Adolfs; bijzonder vanwege de onbekende inhoud, de films waren nog nooit buiten Roswinkel vertoond.

13

14

HOOFDSTUK 4

ERFGOEDFUNCTIE Het Drents Archief vertelt het verhaal van Drenthe. Wij beheren de authentieke bronnen van overheden, particulieren en bedrijven. Via diverse activiteiten maken wij met deze bronnen de connectie met een breed publiek. Onze online diensten, social media, individuele dienstverlening, educatie, publieksactiviteiten en projecten vallen onder de erfgoedfunctie.

4.1 Online diensten Online is het Drents Archief meer dan alleen de website drentsarchief.nl. Zo is onze genealogische database ook te bereiken via de landelijke website wiewaswie.nl, waar het aantal sessies dit jaar met 14% toenam. Zoals in het vorige jaarverslag ook het geval was, zette de dalende trend op alledrenten.nl zich ook in 2022 voort. Doordat vrijwel alle bronnen van AlleDrenten nu ook in de genealogische database op drentsarchief.nl te vinden zijn, en AlleDrenten niet langer gepromoot wordt in externe communicatie, is een daling van 36% te verklaren. Dat het aantal sessies op drentsarchief.nl daalde met een kleine

tien procent heeft mogelijk een andere reden. Over het gehele jaar is het aantal bezoekers iets lager dan het voorgaande jaar. Aannemelijk is dat de coronapandemie hier een aandeel in heeft. In het voorjaar van 2022 verdwenen namelijk de meeste maatregelen, waarna publiek weer activiteiten buitenshuis ging ondernemen. Daarnaast heeft het Drents Archief in 2022 minder online publieksactiviteiten aangeboden, omdat er fysiek weer een en ander mogelijk was. Alleen in de maanden november en december lag het aantal paginaweergaven op drentsarchief.nl iets hoger dan het jaar ervoor.

Ook geheugenvandrenthe.nl, de online encyclopedie van Drenthe, laat in 2022 een daling zien. Een uitzending van de NOS over het onderduikersdorp Nieuwlande in het kader van 4-5 mei zorgde in 2022 nog wel voor een enorme piek, maar verder ligt het hele jaar het gemiddeld aantal bezoeken aan de encyclopedie lager dan het jaar ervoor. Ook een aantal technische problemen met de website, waardoor diverse lemma’s tijdelijk niet bereikbaar waren, droegen bij aan de daling.

SEO/SEA

Aantal bezoeken/sessies

2022

2021

alledrenten.nl

143.861

195.771

↘36%

wiewaswie.nl

252.756

216.995

↗14%

drentsarchief.nl

204.919

223.414

↘9%

allekolonisten.nl

19.406

28.242

↘46%

geheugenvandrenthe.nl

145.561

165.156

↘14%

Vrijwel alle technische issues ten aanzien van SEO zijn inmiddels aangepakt, de contentkant volgt in 2023. Daarnaast is medio 2022 Google Ad Grants ingericht voor de website drentsarchief.nl. Met Grants krijgen non-profitorganisaties tot een maximum van 10.000 dollar per maand aan gratis advertentieruimte binnen Google. Ook hier vormen onze databases een beperkende factor. Toch is in de statistieken al terug te zien dat inmiddels 3% van de websitebezoekers via een advertentie in Google bij ons terecht komt.

Totaal

766.503

829.578

↘8%

verschil

Aantal bezoeken/sessies 2022 300000

300.000

250000

250.000

.n l ug en

va nd

re nt he

st en .n l ge he

al le ko lo ni

rc hi ef

se ss ek en / ez o ta lb Aa n

dr en ts a

0 ie s

50.000

0

.n l

100.000

50000

as wi e.n l

100000

200.000

wi ew

150000

al le dr en te n. nl

200000

2021

In het voorjaar van 2022 is een SEO-onderzoek uitgevoerd voor de website drentsarchief.nl. SEO staat voor Search Engine Optimalisation, oftewel zoekmachineoptimalisatie. Door websites zo goed mogelijk volgens de SEO-eisen in te richten, zijn ze beter vindbaar in zoekmachines zoals Google. Het SEO-onderzoek richtte zich met name op de contentpagina’s van onze site, het blijkt namelijk lastig om SEO toe te passen op onze databases.

15

16

4.2 Social media

Corona noopte ons ertoe de Week van de Familiegeschiedenis ook in 2022 weer digitaal te organiseren. Centraal stond het archief van de Etstoel, het oude Drentse gerechtshof. Aanleiding was een naamindex die het zoeken naar veroordeelde voorouders een stuk makkelijker maakt. Online lezingen waren er van Cor de Graaf en Fred Sieders, over de spannende resultaten van hun (familie-) onderzoek. Ook verscheen een online interview met schrijfster Janne IJmker over haar boek Achtendertig Nachten, over de Etstoel-zaak rond Elsjen Roelofs die in 1767 haar man zou hebben vergiftigd. In 2022 werkten we ook weer met een contentkalender, waarop vier vaste rubrieken wekelijks terugkeerden: #collectievissen, Huizen van Stand, het Noorden in Woord en Beeld en de dorpsfilm. Absolute topper was een bericht in het kader van #collectievissen. Een korte film over de voorjaarsschoonmaak in de jaren dertig haalde een bereik van meer dan 100.000 views. Ook werd er samengewerkt met de Groninger Archieven. Berichten over de Zuidlaardermarkt en de herfststorm van 1972 scoorden erg goed. De dorpsfilms werden eveneens uitgezonden door het Dagblad van het Noorden en, in een langere compilatie, door RTV Drenthe. Het aantal volgers op de social kanalen steeg gestaag door. Het behalen van 5.000 volgers op Facebook

was reden voor taart en op vijftien volgers na werd het jaar afgesloten met bijna 6.000 volgers. Met minder berichten, te wijten aan het loskoppelen van de Facebook-evenementen met de agenda-plugin op onze website, haalden we exact hetzelfde gemiddelde bereik per bericht als in 2021. Een terugval in het totale bereik op Facebook werd echter veroorzaakt door nieuw beleid van de Facebookgroep Oud Drenthe in Woord en Beeld. Maar na overleg met de beheerders kreeg het Drents Archief een uitzonderingspositie en konden onze berichten toch weer daar gedeeld worden. Het opgebouwde bereik aldaar keerde gedurende het jaar langzaam terug, maar haalde nog niet het niveau van 2021. Door continue veranderingen in Meta Business (de beheeromgeving van Facebook en Instagram)

is het meten en vergelijken met eerdere periodes lastig gebleken. Waar eerder de betrokkenheid werd gebaseerd op het totaal van alle likes, reacties, klikken en deelacties van een bericht, wordt nu alleen de betrokkenheid geregistreerd van het originele bericht. Deze valt daardoor significant lager uit. Ook maken we steeds vaker gebruik van de mogelijkheden die Instagram Stories biedt. We attendeerden volgers er op onze rubrieken en posten elke vrijdag een historische quiz. Elke week plaatsten we de compilatie van de dorpsfilm op YouTube. Mede hierdoor bleef het aantal volgers gestaag stijgen tot 2.355 eind 2022. Ook kwam via YouTube regelmatig een vraag of opmerking binnen over onze films.

Facebook Facebook vrienden

2022

2021

verschil

5.985

4.808

↗20%

Aantal Facebook berichten

343

383

↘12%

Bericht met hoogste bereik

Voorjaarsschoonmaak

Weekfilm: Mais

110.568

20.878

↗81%

1.667.196

1.861.704

↘12%

gegevens niet beschikbaar

142.018

1.736

1.549

Totaal bereik Instagram

gegevens niet beschikbaar

150.692

Totale betrokkenheid (like, deel, comment)

gegevens niet beschikbaar

9.010

1.194

966

↗19%

2.355

2.129

↗10%

137.024

146.376

↘7%

693

633

↗9%

Aantal bereikte mensen op dit bericht Totaal bereik Facebook Totale betrokkenheid (like, deel, comment)

Instagram Instagram volgers

↗11%

Linked-in Linked-in volgers YouTube YouTube abonnees Aantal weergaven YouTube Aantal films online

Meest populair op YouTube

1.Huishouden jaren '50 2.Boerenleven jaren '50 3. Oud Drenthe Melken

1. Huishouden jaren ’50 2. Boerenleven jaren ’50 3. Dorpsfilm Borger 1953

17

18

4.3 Individuele dienstverlening Aan de bibliotheek zijn in 2022 659 nieuwe boeken toegevoegd. Het aantal uitleningen was 718, waarvan 545 voor het Interbibliothecair Leenverkeer (IBL). In 2021 ontving het Drents Archief subsidie van de stichting Boek & Wurm voor de restauratie van bijna honderd bijzondere historische boeken en atlassen. In 2022 zijn in het kader van dit project, dat loopt tot in 2024, dertien bibliotheekboeken gerestaureerd. Het jaar 2022 begon opnieuw met een lockdown en de sluiting van het Drents Archief. Toch komen de cijfers van het aantal bezoekers en aanvragen voor het gehele jaar weer dicht bij de pre-coronaperiode. Het aantal aangevraagde archiefstukken bereikte zelfs een record met bijna 6.000 aanvragen. Het grootste deel, zo’n 42 procent, waren bouwdossiers.

Individuele dienstverlening

Individuele dienstverlening 2021 2022 Uitleningen Uitleningen bibliotheek bibliotheek

Inlichtingen Inlichtingenmail/telefoon/chat mail/telefoon/chat

Aanvragen studiezaal Aanvragen Studiezaal

De interesse in onderzoek naar de Tweede Wereldoorlog is het afgelopen jaar sterk toegenomen, mede omdat steeds meer oorlogsbronnen openbaar zijn geworden. De rol van familieleden tijdens de Tweede Wereldoorlog brengt veel mensen in beroering, vaak al hun hele leven lang. De helpdesk Tweede Wereldoorlog die we in september zijn gestart, voldoet sterk in een behoefte. De helpdesk is altijd volgeboekt. Het Drents Archief vervult zo een maatschappelijke rol in de begeleiding van onderzoekers naar het oorlogsverleden van hun familie. We geven deze bezoekers tips hoe ze zelf verder kunnen zoeken bij het Drents Archief of andere instellingen en websites en wijzen ze op de mogelijkheid om in contact te komen met lotgenoten. Daarnaast was er veel belangstelling voor de Kadasterhelpdesk, een spreekuur waar onderzoekers

Individuele dienstverlening

2022

2021

Digilounge bezoeken

2.357

1.114

Studiezaal bezoeken

408

237

Aanvragen Studiezaal

5.991

3.861

Inlichtingen mail/telefoon/chat

2.963

3.576

718

876

Studiezaal Studiezaal bezoeken bezoeken

Digiloungebezoeken bezoeken Digilounge

0

1.000

2.000

3.000

4.000

Uitleningen bibliotheek

hulp kunnen krijgen bij het doen van archiefonderzoek in Kadasterarchieven. Deze werd het afgelopen jaar vijftig keer georganiseerd en 76 bezoekers namen hieraan deel. In 2022 verwerkten we bijna 3.000 vragen via de mail, telefoon en chat. De daling ten opzichte van 2021 is te verklaren omdat de opmerkingen over veronderstelde fouten in onze database, niet meer bij de inlichtingenvragen binnenkomen, maar rechtstreeks bij de vrijwilligers die de opmerkingen controleren. Via die route worden de vragen niet geteld.

Toegangsnummer

Titel

Aantal

1060

Bouwdossiers van de gemeente Assen - Serie II - 1905-2010

2529

616

Huis Mensinge te Roden 1376-1952

213

geraadpleegd door de schrijvers van een lijvig boek over deze havezate. Het archief van de Militaire Commissaris van Drenthe is nieuw in de top-10. Veel stukken uit dit archief zijn in 2022 openbaar geworden.

186

Maatschappij van Weldadigheid 1818-1970

208

4.4 Educatie

403

Huisarchief Oldengaerde 1698-1965

172

923

Bestuursarchief provincie Drenthe - (1915) 1950-1987 (2007)

147

40

Gouverneur, sinds 1850 Commissaris des Konings Drenthe - 1814-1951

122

1

Oude Staten archieven 1344-1815

106

921

Oud-Archief van de gemeente Assen - 1806-1909

96

107

Arrondissementsrechtbank te Assen - 1878-1937 - 1800-1985

86

144

Militaire Commissaris van Drenthe - 1944-1946

73

In de top-10 van meest aangevraagde archiefstukken vallen de twee huisarchieven op. Voor het archief van Mensinge geldt dat Museum Havezate Mensinge momenteel werkt aan een vernieuwde permanente expositie, waarvoor veel onderzoek is gedaan. Het Drents Archief is als adviseur bij dit project betrokken. Daarnaast is het huisarchief van Oldengaerde vaak

In 2022 hebben 3.731 leerlingen een van de educatieprogramma’s van het Drents Archief gevolgd. Het doel van 7.500 leerlingen is niet gehaald. De vermoedelijke oorzaak is een combinatie van corona, vervoerskosten en de verbouwing van het Drents Museum, waarmee we een gecombineerd educatief programma aanbieden. In het afgelopen jaar zijn opnieuw educatieprogramma’s ontwikkeld, zoals voor de middelbare school Stad en Esch uit Meppel: Escaperoom Vrijheid, Gelijkheid. Dit lesprogramma is bedoeld voor de eerste en tweede klas havo/vwo

en sluit aan bij de lesmethode die gebruikt wordt op school. Dit programma is eveneens bij de mboopleiding van het Drenthe College ingezet. Beide scholen waren positief over het resultaat. Met het Drenthe College loopt inmiddels een samenwerking om meer lessen op te zetten voor het mbo. Ook voor het basisonderwijs zijn nieuwe lesprogramma’s ontwikkeld. Zo is er voor groep 3-4 een programma ontwikkeld, wat voortborduurt op ‘Het meisje met de hoepel’ dat we bij de kleuters aanbieden. De leerlingen volgen in dit programma een circuit met opdrachten. Zo leren ze het meisje met de hoepel en de tijd waarin ze leefde (rond 1920) nog beter kennen. Afgelopen jaar is een start gemaakt met enkele vernieuwingen voor Educatie. Zo ligt er inmiddels een conceptplan voor aanpassingen van de Sigismundkelder en het werven van subsidies. De educatiekelder zal een upgrade krijgen met modernere pc’s en een nieuw spel. In de Studio zijn alle schermen vervangen. Dit maakt het werken met groepen een stuk gemakkelijker, omdat de oude schermen vaak vastliepen. Daarnaast is het educatieteam in het verslagjaar uitgebreid met drie nieuwe vrijwilligers. Scholen zijn tevreden over de aangeboden programma’s. We scoren een acht op de evaluaties van onder andere Culmo Combi en Slavernij. Ook op het vernieuwde kleuterprogramma zijn alleen maar positieve reacties binnengekomen.

De leerkrachten en kinderen waren erg enthousiast.

19

20

4.5 Publieksactiviteiten

Preuvenement – augustus 2022

Het Drents Archief wil zoveel mogelijk mensen in de gelegenheid stellen om kennis te nemen van alle historische bronnen die het beheert. Naast de educatieve programma’s gebeurt dit onder andere door het verzorgen van publieksactiviteiten en groepsarrangementen. In totaal brachten 5.831 mensen in 2022 een bezoek aan het archief voor een educatief programma, een publieksactiviteit of een vergadering. Ook zijn hierin de bezoekers meegeteld die live een online lezing of workshop volgden. Dit aantal is aanzienlijk hoger dan de afgelopen twee jaar, maar nog niet op het niveau van voor corona. Dit is grotendeels te verklaren door een terugloop van het aantal schoolklassen. De landelijke pers wist ons in 2022 goed te vinden. Met de oudst bekende 1 aprilgrap (een akte uit het archief Mensinge) en de Keti Koti-herdenking behaalden we het landelijke NOS Journaal. NPO Radio 1-programma De Nieuws BV maakte een serie over parels in archieven, en dook in het Drents Archief in het verhaal van Anton Link en de moord op dominee Ledeboer in 1780. Aantal bezoekers

2022

2021

Educatie

3.731

1.402

Publieksactiviteiten

1.450

500

Historisch vergaderen

390

134

Groepsbezoek/ Volwasseneneducatie

260

0

Totaal

5.831

2.036

Veel aanloop dit jaar tijdens het Preuvenement in Assen, de opening van het culturele en culinaire seizoen. Bij de stand van het Drents Archief was het een komen en gaan van mensen die graag deel wilden nemen aan de quiz. Er stond dan ook een mooie prijs op het spel bij de quiz over Assen: een rondleiding door het depot. De winnaar mocht in september langskomen en kreeg een gepersonaliseerde rondleiding.

Open Joodse Huizen / Actie Niet Weggooien! – mei 2022 Na twee online-edities konden de activiteiten in het kader van de Tweede Wereldoorlog weer op locatie plaatsvinden. De landelijke Actie Niet Weggooien! werd dit jaar in het Drents Archief (in samenwerking met het Drents Museum) en in Museum de Duikelaar in Nieuwlande gehouden. Rekening houdend met eventuele coronamaatregelen is Open Joodse Huizen dit jaar bewust kleinschalig opgezet. In de voormalige marechausseekazerne aan de Beilerstraat in Assen werd het verhaal van de Asser communist Sjerp Weima verteld, in de Studio stond het aangrijpende verhaal van Ilana Avni-Wijler centraal. In samenwerking met de Asser Historische Vereniging organiseerden we een Joodse stadswandeling door Assen.

Open Monumentendag – september 2022 Assen Achterom was het thema van Open Monumentendag op 10 september in Assen. Ruim 400 bezoekers volgden onder leiding van een gids een route door onbekend Assen via steegjes en op locaties waar je normaal gesproken niet komt. In het Drents Archief vertelde een medewerker van de Monumentenwacht over de bijzondere dakconstructie op de eerste etage.

Films met commentaar – juni 2022

Maand van de Geschiedenis: Wat een ramp! – oktober 2022

Wat doe je als je ‘stomme’ films op een aantrekkelijke manier wilt programmeren? Je regelt live-commentaar! Voor Gekleurd Grijs, de actiemaand met culturele activiteiten voor senioren, organiseerden we op 13 juni de TT van Toen-film. Een historische compilatie van de races en de festiviteiten in de binnenstad van Assen. Egbert Braakman, voormalig chef de bureau van het TT Circuit, en journalist Sophie Timmer van RTV Drenthe, praatten de film aan elkaar. Gezien de reacties uit de volle zaal een succesvol concept. In oktober vertoonden we de documentaire Blow out, over de gaseruptie in ’t Haantje in 1965. Filmmaakster Erica Oudgenoeg was aanwezig en vertelde over het maakproces van de documentaire. Vanwege de grote belangstelling werd de film in de kerstvakantie nogmaals geprogrammeerd en ook toen zat de zaal vol.

21

Van persoonlijke rampen tot catastrofes die de samenleving ontwrichten: rampen en hulpverleningsacties zijn van alle tijden. De hele maand oktober stond in het teken van: Wat een ramp! De historische wandelingen door Beilen en over de begraafplaats in Hollandscheveld trokken veel bezoekers. Ook waren er lezingen, kinderactiviteiten en filmvertoningen. Op de traditionele quiz in het Dagblad van het Noorden kregen we meer inzendingen dan ooit, ruim duizend. In het Drents Archief was vanaf oktober een tentoonstelling te zien met foto’s uit de recent overgedragen collectie van de gelauwerde Asser fotograaf Sake Elzinga.

Verdeling bezoekers per leeftijdscategorie Senioren 65+ 21% Kinderen 0-12 37%

Opa- en Omadagen – oktober 2022 Voor het eerst vonden de Opa- en Omadagen plaats in de herfstvakantie. Met In de ban van de Ararat als thema, ontvingen we 323 bezoekers verspreid over drie dagen. In het Drents Archief konden kinderen met hun (groot-)ouders een groot dieren-memoryspel spelen, een eigen zegel ontwerpen, buttons maken en knutselen.

Volwassenen 18-65 16%

Jongeren 12-18 26%

22

4.7 Projecten

Molukkers in Drenthe Voor het landelijke project Molukkers in Nederland werd een reizende tentoonstelling samengesteld, die diverse plaatsen in Nederland aandeed. In het centrum van Assen was de aftrap, waarbij ook mensen uit de Molukse gemeenschap aanwezig waren om over hun ervaringen te vertellen. Het Drents Archief heeft een les ontwikkeld waarmee onze educatiemedewerkers met meerdere klassen de tentoonstelling hebben bezocht. Daarbij kregen de leerlingen een opdrachtenformulier om zo meer te weten te komen over de Molukse Gemeenschap. Vooral de persoonlijke verhalen vielen goed in de smaak bij de leerlingen. In het Drents Archief was tegelijkertijd in samenwerking met de Molukse gemeenschap een fototentoonstelling samengesteld met foto's uit de collectie van het Drents Archief en voorwerpen en foto's vanuit de Molukse gemeenschap.

Beeldmateriaal Maatschappij van Weldadigheid

Geheugenvandrenthe.nl

Dit project richt zich op een globale inventarisatie van het beeldmateriaal binnen de collectie van de Maatschappij van Weldadigheid. Het uitgangspunt is in kaart brengen welk materiaal er allemaal is en welk deel daarvan past binnen de onderzoekslijn met betrekking tot historische periode en geografische locatie. Dit moet uiteindelijk leiden tot een speciale kennisbank of beeldbank over de Koloniën van Weldadigheid. Al het door de Maatschappij van Weldadigheid in Frederiksoord aan ons overgebrachte beeldmateriaal werd geïnventariseerd. Veel van het materiaal werd ook al gedigitaliseerd (ca. 2.300 stuks) en in samenwerking met de voormalig directeur van de Maatschappij van Weldadigheid werd een aanvang gemaakt met het beschrijven ervan.

Sinds de lancering van geheugenvandrenthe.nl in 2016 is voortdurend gewerkt aan uitbreiding van de informatie op dit platform. In de verslagperiode is samen met de Drentse Historische Vereniging (DHV) vooral gewerkt aan planvorming voor digitalisering van de tijdschriften van historische verenigingen in Drenthe en plaatsing op geheugenvandrenthe.nl. Op deze wijze blijven die artikelen goed bewaard en worden ze veel beter toegankelijk voor nader onderzoek. Meer dan de helft van de Drentse historische verenigingen heeft al positief op het initiatief gereageerd en wil graag meewerken aan de ontsluiting van dit materiaal.

Webapplicatie koloniewoningen In 2022 is gewerkt aan de ontwikkeling van een webapplicatie waarmee bezoekers kunnen ontdekken in welk koloniehuisje hun voorouders in de Koloniën van Weldadigheid hebben gewoond. Met de webapplicatie is het daarnaast mogelijk op een interactieve kaart van elk koloniehuisje de bewoners terug te vinden. De testfase van de webapplicatie is opgeleverd in december 2022. In 2023 gaat de database live voor publiek.

Leven in Assen tijdens de oorlog Voor dit project zijn de dag- en nachtrapporten van de Gemeentepolitie Assen uit de oorlogsjaren gedigitaliseerd en online beschikbaar gesteld. De rapporten vormen een ware goudmijn voor het onderzoek naar het dagelijks leven in Assen en omgeving tijdens de Tweede Wereldoorlog. Van jongetjes die kattenkwaad uithaalden tot de Silbertannemoorden, het is allemaal in de verslagen terug te vinden. Daarnaast zijn de registers van het Huis van Bewaring uit de oorlogsjaren gedigitaliseerd en is er een index gemaakt op persoonsnamen. Tijdens de Dag van de Drentse Familiegeschiedenis op 28 januari 2023 worden de scans en de index gepresenteerd.

23

Herinneringen van een Asser Joodse jongen In november 2022 zijn de schoolschriftjes van Benno ter Berg in druk uitgegeven in de Asser Historische Reeks. De originele aantekeningen van Benno over de periode 1939-1942 worden in het Drents Archief bewaard. De publicatie is een samenwerking tussen de Asser Historische Vereniging, Uitgeverij Van Gorcum en het Drents Archief.

Ontsluiting archief provinciale fotodienst Het archief van de provinciale fotodienst werd in 2018 overgedragen aan het Drents Archief. Daarnaast zijn er notitieboekjes overgedragen, waarin de fotograaf summier opschreef waarvan, waar en wanneer hij opnames maakte. Van de zeer omvangrijke collectie negatieven van de provinciale fotodienst (in totaal ca. 300.000 stuks) kon in 2022 een deel van het oudste materiaal uit de jaren ‘60 bij een extern bedrijf gedigitaliseerd worden; het gaat om ca. 18.000 stuks.

24

HOOFDSTUK 5

BESTUUR EN BELEID Het bestuur van ijsvereniging Roden poseert voor de foto, 1933. Foto: Collectie Noorden in Woord en Beeld.

25

Het Regionaal Historisch Centrum Drents Archief is een openbaar lichaam op grond van de Wet Gemeenschappelijke Regelingen (WGR). Daarmee hebben de betrokken overheden, het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en de gemeente Assen, taken die zij wettelijk verplicht zijn uit te voeren aan het Drents Archief overgedragen zonder de bestuurlijke verantwoordelijkheid uit handen te geven. In de gemeenschappelijke regeling (GR) is vastgelegd dat het Drents Archief bestuurd wordt door een bestuur waarin zowel het Rijk als de gemeente Assen en een onafhankelijk extern lid vertegenwoordigd zijn. Dit bestuur bestaat volgens de WGR uit een algemeen bestuur, een dagelijks bestuur en een voorzitter. Bestuur en organisatie van het Drents Archief nemen de Governance Code Cultuur in acht. Deze code biedt een normatief kader voor goed bestuur en toezicht in culturele organisaties.

Onafhankelijk extern lid: · de heer H. Hartog (DB).

De samenstelling van het bestuur was in 2022 als volgt:

Naast bovenstaande bestuurswijziging en de reguliere beleidszaken zijn in 2022 de toekomst van het Drents Archief na uittreding van het Rijk en de realisatie van het (Drentse) e-depot belangrijke onderwerpen van gesprek geweest. In de bestuursvergadering van november is in aanwezigheid van een lid van de ondernemingsraad het continue medewerkerstevredenheidsonderzoek besproken.

Voor het Ministerie van OCW: • de heer M.J.M. Hoogeveen, voorzitter Algemeen (AB) en Dagelijks bestuur (DB); • de heer J. Seton (AB). Voor de gemeente Assen: • d  e heer B. Bergsma (AB en DB) (tot en met 21-6-2022); • de heer B.J. ten Oever (AB en DB) (vanaf 22-6-2022); • de heer M.L.J. Out (AB).

De heer Bergsma stopte als bestuurslid naar aanleiding van de verkiezingsuitslag en de daaruit voortvloeiende wijziging van de collegesamenstelling.

Medio december vond het jaarlijks overleg van de voorzitter en directeur met de gedeputeerde van de provincie Drenthe plaats. Daarin werden de verrichte prestaties verantwoord en werd vooruitgeblikt naar de activiteiten in 2023.

26

HOOFDSTUK 6

PARAGRAFEN 6.1 Bedrijfsvoering Personeel Personeel

2022

2021

formatie per 31-12

23,2

19,8

begrote formatie

22,5

22,3

tijdelijke inzet per 31-12

1,4

3,8

medewerkers per 31-12

29

32

32.650

35.207

stagiaires

2

0

vrijwilligers

37

38

gerealiseerde uren

Per 31 december werken 29 medewerkers bij het Drents Archief binnen een formatie van 23,2 fte. Drie medewerkers, die in 2021 via een payrollconstructie bij het Drents Archief werkten, zijn dit jaar in vaste dienst getreden van het Drents Archief. Als gevolg van de uitdiensttreding van vier medewerkers (op eigen verzoek) zijn vervangingsvacatures opengesteld voor de functies Archivaris, Financieel Medewerker, medewerker Applicatie-/ informatiebeheer en Educatiemedewerker/ projectleider publieksprojecten. In 2022 is in verband met vervanging binnen en uitbreiding van het team e-depot gestart met de werving van twee Adviseurs Digitale Informatievoorziening. Vanwege het bereiken

van de AOW-gerechtigde leeftijd van de huidige manager Collecties & Publiek in de zomer van 2023, is de werving voor deze functie gestart. Zonder hulp van onze 37 vrijwilligers kunnen wij onze werkzaamheden niet uitvoeren. Dit jaar heeft een aantal vrijwilligers afscheid genomen van het Drents Archief vanwege uiteenlopende redenen, bijvoorbeeld vanwege gezondheid of verhuizing. In mei werd op feestelijke wijze afscheid genomen van de oudste vrijwilliger (97 jaar). Als rasechte Assenaar hield hij zich gedurende 17 jaar als vrijwilliger bezig met het digitaliseren van de fotocollectie van de gemeente Assen en heeft deze collectie voorzien van een schat aan extra informatie.

Een financiële bijdrage van het Mondriaanfonds in 2021 voor het Project Professionalisering Erfgoedvrijwilligers heeft het mogelijk gemaakt om in 2022 een magazine uit te geven waarin een kijkje wordt geboden in de keuken van het Drents Archief. Een digitale versie van het magazine is gepubliceerd op de website van het Drents Archief en heeft een wervende werking op vrijwilligers; in 2022 werden vier nieuwe vrijwilligers verwelkomd. Het Drents Archief neemt haar verantwoordelijkheid in de bevordering van arbeidsparticipatie door het aanbieden van stages, werkervaringsplaatsen en leerwerktrajecten. Dit jaar verwelkomde het Drents Archief twee personen voor een ‘snuffelstage’. In het kader van hun studie Geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen hebben twee masterstudenten een onderzoek verricht naar Drentse noodhulp na rampen en hebben dit uitgewerkt tot een online publieksproduct. Hoewel de medewerkers van het Drents Archief formeel geen ambtenaren zijn, gelden sinds de verzelfstandiging in 2005 de arbeidsvoorwaarden en rechtspositieregelingen van het Rijk. In juli hebben de vakbonden en werkgever Rijk een handtekening gezet onder het Akkoord over Cao Rijk 2022-2024. Deze afspraken zijn verwerkt in een nieuwe cao die geldt vanaf 1 april 2022 tot en met 30 juni 2024.

Ontwikkeling medewerkers Ook in 2022 zijn medewerkers gestimuleerd om te werken aan hun professionele ontwikkeling. Daar is gehoor aan gegeven door het volgen van diverse trainingen of opleidingen. Naast de individuele ontwikkeling is aandacht geweest voor collectief leren. Dit jaar is een vervolg gegeven aan het in 2021 gestarte traject ‘procesgericht samenwerken’. Voor dit traject heeft het Drents Archief in 2022 een financiële bijdrage/HR-voucher toegekend gekregen van het Mondriaanfonds op grond van de regeling stimulering HR-expertise culturele en creatieve sector. Aan de hand van verschillende werkvormen is met hulp van externe begeleiding het procesgericht samenwerken vertaald naar de eigen praktijk. Onder andere door op een interactieve manier aan de slag te gaan met de processen ‘ik wil onderzoeken’ en ‘ik wil bezoeken’. Vanzelfsprekend met aandacht voor wat onze bezoekers hierin belangrijk vinden en wanneer onze kernprocessen succesvol zijn. De opbrengst van de bijeenkomsten is de uitwerking van twee kernprocessen vanuit de klantwens tot invulling van de klantwens. Hierin is duidelijk geworden wat de onderlinge afhankelijkheden zijn en hoe kan worden samengewerkt aan de doelstellingen. Alle medewerkers van het Drents Archief kregen tijdens de jaarlijkse Teamdag een snelcursus Nederlandse Gebarentaal (NGT).

En niet van zomaar iemand, maar van onze (dove) collega en haar tolk NGT. Naast het alfabet werden ons de gebaren geleerd van onder andere ‘bouwdossier’, ‘scannen’ en

‘kopiëren’. Handig om deze gebaren te kennen, want als behoudsmedewerker gebruikt zij deze termen vaak.

Ziekteverzuim en arbo Het gemiddelde ziekteverzuim is in 2022 ten opzichte van 2021 gestegen van 4,8% naar 5,7%. Het hogere ziekteverzuimpercentage is het gevolg van lang (gedeeltelijk) verzuim van twee medewerkers. In de gezamenlijkheid van werknemer, bedrijfsarts, arbeidsdeskundige en werkgever zijn stappen gezet in het kader van de re-integratie. Eén van beide medewerkers is in september op eigen verzoek uitgestroomd naar een andere werkgever. Het gemiddelde aantal ziekmeldingen laat een stijging zien van 1,12 in 2021 naar 1,52 in 2022. De in de coronajaren opgedane ervaring met het thuiswerken heeft ertoe geleid dat de meeste medewerkers deels thuis en deels op het kantoor zijn blijven werken. Er is blijvend aandacht geweest voor de arbeidsomstandigheden en de eisen die daaraan op kantoor en thuis worden gesteld. Dit wordt sinds eind 2020 continu gemeten via de FRANK-app. Medewerkers ontvangen wekelijks een paar vragen over zichzelf, de collega’s en het werk. De uitkomsten worden op organisatie- en afdelingsniveau gemeten en geëvalueerd. Ultimo december is het werkplezier gewaardeerd met een score van 6,8 en 60% van de medewerkers voelt zich vitaal/energiek.

27

28

Vertrouwenspersoon Het Drents Archief heeft in de ‘Gedragscode integriteit Drents Archief’ een aantal zaken vastgelegd, onder meer over ongewenste omgangsvormen. Medewerkers en vrijwilligers kunnen incidenten melden bij een externe vertrouwenspersoon. De vertrouwenspersoon rapporteert in het jaarverslag 2022 dat één melding is gedaan.

Ondernemingsraad In het rapportagejaar hebben meerdere gesprekken plaatsgevonden met de ondernemingsraad. Dit jaar zijn onder andere de medewerkerstevredenheid, de voortgang van het traject procesgericht samenwerken en de cao-onderhandelingen voor rijksambtenaren besproken. Ook de opvolging van de manager Collecties & Publiek, die in het derde kwartaal van 2023 uit dienst treedt in verband met het bereiken van de AOW-gerechtigde leeftijd, is onderwerp van bespreking geweest.

6.2 Onderhoud gebouw en terrein De jaarlijkse onderhoudswerkzaamheden aan het pand en de installaties zijn naar behoren verlopen. Medio 2022 is zowel een NEN-2727 inspectie (bouwkundig) als een NEN-3140 inspectie (installaties) uitgevoerd. Hieruit zijn geen bijzonderheden voortgekomen. Uit de inspectie van Monumentenwacht kwam wel een aantal punten naar voren, die allemaal betrekking hebben op het leiendak van het monumentale gedeelte. Een groot

aantal leien waren stuk of verschoven en ook was op diverse plaatsen herstel van de loodafwerking noodzakelijk. Monumentenwacht Drenthe heeft deze werkzaamheden opgepakt met als resultaat dat de kapconstructie weer in goede staat verkeert. Nadat eind 2021 een begin was gemaakt met de herinrichting van het kaartendepot, is dit in januari 2022 afgerond. Het gehele depot is nu voorzien van verrijdbare stellingen en ook is er een vak met schilderijrekken gerealiseerd die inmiddels zijn gevuld met de schilderijen van de stichting De Milly van Heiden Reinestein. Aanschaf van de schilderijrekken is mogelijk gemaakt door een schenking van de stichting. In het kader van duurzaamheid is de traditionele tl-verlichting in depot 01 vervangen door led. Ook de technische ruimten en het trappenhuis zijn voorzien van nieuwe ledverlichting. In 2022 hebben we ons softwareprogramma, waarin de registratie van alle elementen van het gebouw, het onderhoud en inspecties worden verwerkt en waarmee de meerjarenprognoses worden gemaakt, verruild voor een nieuw online software platform, dat gebruiksvriendelijker is en meer mogelijkheden biedt.

6.3 ICT Het afgelopen jaar kreeg de ICT-infrastructuur van het Drents Archief een facelift. Vanuit het oogpunt van thuiswerken, energiebesparing en het vereenvoudigen

van de interne ICT-structuur was in 2021 al een aantal vernieuwingen ingezet. Hier werd in 2022 op voortgeborduurd: de netwerkswitches, firewalls, wifi en telefonie werden vernieuwd. De switches werden vervangen, zodat deze nu één logisch geheel vormen met meer bandbreedte en volledig beschermd tegen uitval. Ook zijn alle switches volledig voorzien van gescheiden netwerken voor de kantoor- en publieksomgeving. Het Drents Archief is al jaren bezig met de beveiliging van zijn data. Het archief beschikt over een aanzienlijke hoeveelheid eigen digitale informatie, en steeds meer over digitale informatie van zorgdragers. De vernieuwde firewall scant alles wat op het netwerk binnenkomt actief op virussen en blokkeert ongewenste mails, websites en toegang. De firewall wordt maandelijks geüpdatet om zo te zorgen voor maximale bescherming tegen de meest recente bedreigingen. De werkplekken zijn zo geconfigureerd dat een medewerker de taken plaatsonafhankelijk kan uitvoeren. Voor onze bezoekers is een aparte draadloze internettoegang voorzien; dit geldt ook voor de smartphones van het personeel. Om een maximale beveiliging te garanderen, worden beide netwerken door de nieuwe firewall afgescheiden van het kantoornetwerk. Als laatste is de telefonie naar de cloud gemigreerd. Het grootste voordeel van bellen via de cloud is dat de receptie niet meer afhankelijk is van een vaste werkplek.

Zo kunnen de receptiemedewerkers overal binnen het Drents Archief en thuis de telefoon opnemen en doorverbinden.

Het weerstandsvermogen geeft de relatie aan tussen de risico’s waar geen maatregelen voor zijn getroffen en de capaciteit die een overheidsorganisatie heeft om de niet begrote kosten op te vangen (Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV), artikel 11).

Weerstandsvermogen De weerstandscapaciteit bestaat uit de financiële middelen en mogelijkheden om onverwachte, niet begrote kosten te kunnen dekken. Als weerstandsvermogen wordt een algemene reserve aangehouden. Eind 2022 is de stand van het eigen vermogen (exclusief de bestemmingsreserves) € 157.736. Het vermogen van het Drents Archief mag op grond van de Gemeenschappelijke Regeling niet groter zijn dan 10% van de gezamenlijke bijdragen van de partners van dat jaar, tenzij deze gezamenlijk een ander percentage vaststellen. Het eigen vermogen

Risicobeleid Om risico’s binnen het Drents Archief zo goed mogelijk te beheersen is een risicobeleid opgesteld. Via de planning en control cyclus worden bij het opstellen van de tussentijdse rapportages eventuele risico’s per onderdeel in beeld gebracht. Dit is een continu proces, waarbij eventuele risico’s worden geïdentificeerd en op waarde geschat. Daarbij worden de kansen op en de gevolgen van risico’s in kaart gebracht, alsmede de maatregelen om die risico’s zoveel mogelijk te verminderen. Daarnaast worden bij de aansturing van alle (lopende) projecten de projectrisico’s met hun (financiële) consequenties in kaart gebracht. Binnen de projectmethodiek worden de risico’s bewaakt. Tevens wordt jaarlijks door het managementteam een risico-inventarisatie uitgevoerd.

29

Risico-inventarisatie Onderstaande risico-inventarisatie bestaat uit een matrix met de inschatting van risicovolle ontwikkelingen en de interne beheersing daarvan. De risico’s die in dit model worden benoemd zijn risico’s die relevant zijn voor het weerstandsvermogen. Deze zijn niet op een andere manier te ondervangen (bijvoorbeeld door het afsluiten van een verzekering of het instellen van een voorziening) en kunnen een financieel nadelig gevolg hebben. Doen deze risico’s zich voor, dan dienen ze te worden opgevangen via het weerstandsvermogen.

Hoog risico

6.4 Weerstandsvermogen en risico

(exclusief bestemmingsreserves) is aan het eind van dit verslagjaar 7,2% van de gezamenlijke bijdragen van het Rijk en de gemeente Assen. Dit biedt het Drents Archief de mogelijkheid om kleine risico’s op te kunnen vangen.

Laag risico

Binnen de bedrijfsvoering wordt gebruik gemaakt van het softwarepakket AFAS. Er wordt nog gewerkt aan de inrichting en implementatie van de diverse onderdelen van AFAS binnen het Drents Archief. In 2022 is met name gewerkt aan het onderdeel HRM. Dit ter voorbereiding op de livegang per 1 januari 2023. Zo werden de urenregistratie, verlof, verzuim, declaraties en salarisadministratie ingericht. Verder is het onderdeel financiën geoptimaliseerd en voorbereid op verdergaande optimalisatie in 2023.

Uittreding Rijk GR ICT veiligheid Energiekosten

Goede interne beheersing Analyse 2022

Minder interne beheersing

30

In 2019 werd bekend dat het Rijk uit de Gemeenschappelijke Regelingen (GR) met de RHC’s zal stappen. Na uittreding van het Rijk per 1 januari 2025 blijven de RHC’s beheerder van de analoge rijksarchieven, waarvoor een specifieke uitkering (SPUK) door het Rijk wordt verstrekt die gelijk zal zijn aan de bijdrage die de RHC’s momenteel als structurele partnerbijdrage van het Rijk ontvangen. Voorwaarde daarbij is dat de rijksarchieftaak wordt gedelegeerd aan een bestuursvorm zoals in de nieuwe Archiefwet wordt vastgelegd. Voortzetting van de GR is één van de opties. Voor Drents Archief betekent dit dat naast de gemeente Assen minimaal een tweede GR-partner moet worden gevonden om de GR in stand te kunnen houden. In 2022 is een vervolg gegeven aan de verkenningen omtrent mogelijke toetreders tot de GR. Het Drents Archief doet, samen met de gemeente Assen, een beroep op alle Drentse gemeenten om toe te treden vanuit een brede betrokkenheid met het Drentse erfgoed. Tevens is deelgenomen aan een voorbereidingsgroep van vertegenwoordigers van RHC’s (drie bestuurders en drie directeuren) en OCW over de details van de SPUK en van een bestuursovereenkomst/convenant. Zowel SPUK als convenant zijn belangrijke voorwaarden voor nieuwe toetreders tot de GR, omdat daarin langdurige (financiële) afspraken met OCW worden vastgelegd.

De afgelopen jaren is een groot aantal verbeteringen gedaan op het gebied van ICT-beveiliging. Het systeem is dusdanig ingericht dat dit een betere bescherming biedt tegen spyware, hacks, phishing of spam. Net als bij alle andere organisaties is het risico van

dergelijke ‘aanvallen’ groot, maar we hebben goede antivirussoftware. ICT-beveiliging heeft ook te maken met de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Het Drents Archief heeft hier de basis voor ingericht, echter een volledige inrichting en werkwijze vergen meer van de organisatie. We zoeken hierbij (vanwege de benodigde vakinhoudelijke kennis) nadrukkelijk de samenwerking op met andere RHC’s. Tot het einde van 2023 is er voor de energievoorziening nog een vast contract en zijn de tarieven vastgesteld. De energiekosten voor het komende jaar zijn dus nog vast en op de korte termijn levert dit nog geen risico op voor de jaarbegroting. Het jaar 2023 zal gebruikt worden om gezamenlijk met andere RHC’s te onderzoeken naar de mogelijkheden om hierop te kunnen besparen en duurzamer met onze energie om te gaan. Eén van die onderzoeken betreft de vraag welke ruimte de Archiefwet biedt qua marges in klimaatbeheer van de depots.

Kengetallen De financiële kengetallen geven inzicht in de ontwikkeling van de financiële vermogenspositie. Deze kengetallen dient men in samenhang te zien, omdat een afzonderlijk kengetal onvoldoende zegt over de financiële positie. Hierna volgt een overzicht en beoordeling van de kengetallen. De kengetallen netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen, grondexploitatie en belastingcapaciteit zijn specifiek voor gemeenten en niet van toepassing voor het Drents Archief.

Financiële kengetallen

2022

2021

netto schuldquote

-26,9%

-15,1%

solvabiliteitsratio

11,0%

7,4%

structurele exploitatieruimte

5,5%

9,1%

De netto schuld geeft het niveau van de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen weer. Het geeft een indicatie van de mate waarin de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie drukken. Normaal gesproken ligt de netto schuldquote tussen 0 en 90% (landelijk gehanteerde richtlijn). Als de netto schuldquote tussen de 100 en 130% ligt, is de schuld hoog. Bij het Drents Archief is de netto schuldquote laag (negatief). Dit betekent dat ten opzichte van haar inkomsten het Drents Archief meer dan voldoende ruimte heeft om schulden aan te gaan. De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de organisatie in staat is om aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hierbij wordt het eigen vermogen (de algemene reserve) uitgedrukt in een percentage van het balanstotaal. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe hoger de weerstand. De ratio van het Drents Archief is toegenomen ten opzichte van vorig jaar van 7,4% naar 11,0%. De meeste organisaties beschouwen een uitkomst van een solvabiliteit tussen de 25% en 40% als goed.

Voor de beoordeling van de financiële positie is het ook van belang te kijken naar de structurele exploitatieruimte. Dit cijfer beoordeelt welke structurele ruimte het Drents Archief heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Wanneer de structurele exploitatieruimte negatief is, betekent het dat het structurele deel van de begroting onvoldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen. Hoe hoger dit percentage, hoe beter. Ultimo 2022 is de structurele exploitatieruimte van Drents Archief 5,5% en laat ten opzichte van vorig jaar een lichte daling zien. Een iets hoger resultaat vorig jaar is hier de reden van.

6.5 Financiering De wet Financiering decentrale overheden (wet Fido) stelt regels voor het beheer van de treasury. De wet bevat normen voor het beheersen van risico’s op kort- en langlopende leningen. Verder worden de decentrale overheden verplicht een treasurystatuut op te stellen en een paragraaf Financiering in de begroting en het jaarverslag op te nemen. In deze paragraaf gaan we hier nader op in.

Lening In 2005 is een lening van € 250.000 tegen een rentepercentage van 3,99% met een looptijd van 20 jaar bij de Bank Nederlandse Gemeenten afgesloten ter financiering van de verrijdbare depotstellingen. De stand van de lening op 31 december 2022 is € 37.500. De looptijd is tot 2026.

Financiering en liquiditeit Het vastgestelde treasurystatuut vormt de leidraad voor wat betreft het financieringsbeleid. Hierin is in 2022 niets gewijzigd. De liquiditeitsbegroting wordt periodiek geactualiseerd. Met de invoering van het schatkistbankieren eind 2013 dienen wij, net als alle andere lokale overheden, onze overtollige middelen (boven het drempelbedrag) naar een gereserveerde rekening bij de BNG over te boeken. Per 1 juli 2021 is het drempelbedrag verhoogd van €250.000 naar €1.000.000. Uit deze overtollige middelen voorziet het Rijk zich in een deel van haar financieringsbehoefte.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Assen&id=aa8ae3c5-b031-4d6a-a3b9-6942351a84d2