2. IHP Assen 2024-2039
Tekst van het document
Integraal Huisvestingsplan onderwijs 2024 – 2039 Gemeente Assen
Opdrachtgever Opgesteld door Kenmerk Status Datum
Gemeente Assen Bert Kampman, Angela Bekedam en Anneriek Wiegmans U23435 Definitief 1 december 2023
Managementsamenvatting De gemeente Assen en schoolbesturen voor primair en (voortgezet) speciaal onderwijs hebben gezamenlijk onderhavig Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (hierna: IHP) opgesteld. Een IHP is een gentlemen‘s agreement waarmee voor de aankomende zestien jaar richting en uitvoering gegeven wordt aan onderwijshuisvesting vanuit een beleidsrijke context. De besturen van de scholen voor voortgezet onderwijs hebben aangegeven niet in het IHP te willen participeren. Met elkaar is een visie en ambitie beschreven om de komende jaren op een integrale manier invulling te geven aan onderwijshuisvesting. Dit samen vormt het IHP dat zicht geeft op de periode 2024-2039. In het bepalen van de prioritering van projecten die zijn opgenomen in het IHP is gekeken naar de volgende thema’s: - doorgaande leer- en ontwikkelingslijn c.q. IKC-ontwikkeling (Integraal Kindcentrum); - inclusiever onderwijs; - gebouw, waarin duurzaamheid, renovatie versus vervangende nieuwbouw en eigendomen beheermodellen en verhuur centraal staan. Per thema zijn de daarbij behorende kernpunten hieronder nader beschreven. Doorgaande leer- en ontwikkelingslijn - Samenwerking tussen verschillende kindgerelateerde partijen, zijnde kindpartijen, zoals kinderopvang, jeugdzorg etc., om de doorgaande leer- en ontwikkelingslijn te versterken.
- Samenwerking tussen schoolbesturen, kinderopvang en andere kindpartijen, om de ontwikkeling van een IKC/MFA (multifunctionele accommodatie) vorm te geven. - Kindpartijen zoals jeugdzorg, kinderfysiotherapie en logopedie brengen expertise binnen het IKC/de MFA ten gunste van de zorgstructuur. - Kindvoorzieningen die reeds buiten het IKC of de MFA gehuisvest zijn, behoeven niet per definitie huisvestingstechnisch geïntegreerd te worden. Op businesscaseniveau onderzoeken wat realistisch is en waar behoefte aan is. - Bij voorkeur een integraal aanbod waarbij onderwijs en kinderopvang gehuisvest zijn in dezelfde gebouwen. - Onder het integrale aanbod valt ook de samenwerking met speciaal basisonderwijs en (V)SO voor de regionale dekking. - De ‘inhoudelijke’ wijkpartners (schoolbestuur, kinderopvangorganisaties en overige maatschappelijke partners) zijn verantwoordelijk voor het creëren van het integrale aanbod. De gemeente is verantwoordelijk voor onderwijshuisvesting en wil de huisvesting voor de inhoudelijke partners faciliteren. - De gemeente denkt, ondanks dat dit geen wettelijke taak is, na over het mee-investeren in huisvesting voor kinderopvang in het IKC of de MFA. Daarbij is de bereidheid van de (kind)partijen om voor een langdurige periode een huurovereenkomst af te sluiten met een kostprijsdekkend huurtarief een vereiste.
Voorstel/advies: - De gemeente stelt een investeringsbudget aan het schoolbestuur als eigenaar van het onderwijs beschikbaar voor de huisvesting van een kindpartij. - Het schoolbestuur treedt op als verhuurder en beheerder en draagt de huurpenningen (kale huur) af aan de gemeente. - Afspraken tussen gemeente, schoolbestuur en kindpartij worden in een vaststellingsovereenkomst neergelegd. De huurovereenkomst heeft een minimale looptijd van 15 jaar. - Voor verhuur van ruimtes in MFA’s is de gemeentelijke vastgoednota van toepassing.
Ruimte om te zijn.
U23435
Pagina 2 van 59
-
Voor verhuur in bestaande schoolgebouwen draagt het schoolbestuur als eigenaar de kale huur af aan de gemeente. De ruimtes worden met toestemming van de gemeente verhuurd en daardoor niet langer als onderwijsruimte aangemerkt. De huurpenningen die aan de gemeente worden afgedragen worden aangewend voor onderwijshuisvesting.
Inclusiever onderwijs - Streven naar thuisnabij en kwalitatief inclusief onderwijs voor alle leerlingen in de gemeente Assen. - Actief delen van expertise en nauw samenwerken tussen de verschillende scholen en andere ketenpartners met een integrale aanpak. - De exclusieve SO- en VSO-scholen moeten blijven bestaan. - Flexibele gebouwen met aanpassingsmogelijkheden worden nagestreefd. - Inclusiever onderwijs heeft meer ruimte nodig ten opzichte van regulier onderwijs, de mate waarin ruimten benodigd zijn, wordt in samenwerking tussen de school en kindpartijen nader ingevuld. - Tijdens een natuurlijk moment van investeren (vervangende nieuwbouw/renovatie) wordt gekeken welke aanvullende voorzieningen benodigd zijn. Binnen de huidige gebouwen wordt in meer of mindere mate flexibiliteit gecreëerd, hierbij wordt eventuele leegstand benut. Voorstel/advies: - Vanuit de bekostiging is het schoolbestuur verantwoordelijk voor ‘interne’ aanpassingen. De bekostiging is echter beperkt. De gemeente spant zich in om circa € 4 miljoen beschikbaar om schoolgebouwen aan te passen c.q. uit te breiden. Schoolbesturen komen hiervoor gezamenlijk met een plan richting de LEA in het kader van inclusiever onderwijs.
Gebouw Duurzaamheid/verduurzamen - Masterplan Klimaatneutraal Gemeentelijk Vastgoed 2040 (Herijking 2023): in 2040 een klimaat neutrale vastgoedportefeuille en in 2050 als gemeente geheel CO2neutraal zijn met als tussendoel de CO2-uitstoot van het eigen vastgoed met 40% reduceren tussen 20202030. Voor de streefdoelen heeft de gemeente uitvoeringsplannen opgesteld. Dit betreft enkel de scholen die onderdeel zijn van een gemeentelijk MFA. - Uitbreiding van het masterplan is nodig, zodat naast de MFA’s (negen scholen) ook de overige schoolgebouwen worden meegenomen. - Voor de verduurzaming die betrekking heeft op het besparen van energie/verbruik/ onderhoud etc. zijn de scholen aan zet en verantwoordelijk. Hiervoor zijn ook subsidies beschikbaar. - Voor de overige verduurzaming moet nog in beeld worden gebracht wat de benodigde maatregelen en investeringen zijn. Dit is te koppelen aan de meerjarenonderhoudsplannen (MJOP’s), waarbij gebruik wordt gemaakt van de natuurlijke momenten (vervanging/renovatie). De gemeente en schoolbesturen hebben hiervoor tezamen onvoldoende aan de huidige rijksbekostigingsmiddelen. Er is een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid om de duurzaamheidsambities te kunnen realiseren. - In totaal gaat het om 31 scholen in het IHP, waaronder MFA’s (negen scholen).
Negen scholen zijn in het IHP opgenomen om te vervangen/renoveren/vernieuwbouw te krijgen in de komende zestien jaar en worden daarmee verduurzaamd. Twaalf scholen vallen nog buiten het IHP of masterplan van de gemeente Assen. Zij komen wel in aanmerking voor verduurzaming (zie hieronder).
Ruimte om te zijn.
U23435
Pagina 3 van 59
Voorstel/advies: - Vanuit de extrapolatie van het masterplan is grofweg herleid wat gemiddeld per gebouw de verduurzamingskosten zijn, namelijk: € 1,2 miljoen inclusief btw, prijspeil heden. Omgerekend is dat totaal ongeveer € 15 miljoen. Nader onderzoek – gelijk aan het masterplan - is nodig om zekerheid te krijgen over de totale investeringsomvang. Renovatie versus vervangende nieuwbouw - De gemeente is verantwoordelijk voor het bieden van (vervangende) nieuwbouw/ uitbreiding en schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor beheren en exploiteren van de schoolgebouwen. - Renovatie is een vernieuwing of grootschalige verandering van een gebouw of een gedeelte daarvan, door een geheel van maatregelen dat erop is gericht de levensduur en geschiktheid van het gebouw, of het gedeelte daarvan voor het onderwijs, met ten minste 25 jaar te verlengen. Schoolbesturen en gemeente investeren gezamenlijk conform de uitkomst van de business case. - Vernieuwbouw is een grondigere verduurzaming van de huisvesting dan renovatie. Het staat gelijk aan vervangende nieuwbouw, waardoor het gebouw minstens 40 jaar verder kan. Vernieuwbouw komt aan de orde vanaf het veertigste levensjaar van een gebouw. Schoolbesturen en gemeente investeren gezamenlijk conform wettelijke (on)mogelijkheden en gemeentelijke richtlijnen verordeningen zoals opgenomen in bijlage 1.
- In de nieuwe regelgeving zijn gemeenten verplicht om met de schoolbesturen een IHP op te stellen. De schoolbesturen zijn verplicht om voor elk schoolgebouw een meerjarenonderhoudsplan op te stellen. Voorstel/advies: - Bij schoolgebouwen waar vervanging, vernieuwbouw en/of renovatie aan de orde is, stellen gemeente en schoolbestuur tezamen de business case op waaruit blijkt welke de meest voordelige oplossing is voor de lange termijn inclusief de hoogte van de bijdrage vanuit het schoolbestuur. Eigendoms- en beheermodellen - Dit IHP maakt onderscheid tussen een IKC in een solitair schoolgebouw en in een MFA. Een IKC in een solitair schoolgebouw is eigendom van het schoolbestuur. Een IKC in een MFA is de gemeente eigenaar. - In dit IHP wordt uitgegaan van IKC’s en ook inclusiever onderwijs waarin niet-onderwijs partijen structureel ruimte gebruiken in de schoolgebouwen. Dit resulteert in gebouwen met meerdere functies, waarbij de vraag ontstaat wie verantwoordelijk is voor het beheer, wie de eigenaar is en hoe in het gebouw wordt geïnvesteerd. Voorstel/advies: - Bij een kindcentrum ligt de verantwoording van eigendom, exploitatie en beheer zo maximaal mogelijk bij het schoolbestuur. Het schoolbestuur is daarom in dit geval 100% juridisch eigenaar en de gemeente is 100% economisch eigenaar van het gehele gebouw.
Het schoolbestuur verhuurt ruimten aan niet-onderwijspartijen en draagt deze kale huur af aan de gemeente. Het schoolbestuur onderhoudt, beheert en exploiteert daarnaast 100% van het gehele gebouw en verrekent de exploitatielasten met de niet-onderwijspartners. - Bij een MFA is de gemeente 100% economisch en juridisch eigenaar en investeert daardoor in het gehele gebouw. De gemeente stelt de diverse ruimten ter beschikking aan de gebruikers door middel van een ingebruikgevingsovereenkomst en huurovereenkomst. De gemeente onderhoudt, beheert en exploiteert 100% van het gehele gebouw en verrekent de exploitatielasten met de gebruikers. Het schoolbestuur draagt de rijksvergoeding voor de exploitatielasten af aan de gemeente (MI-stelsel 2022). De exploitatielasten van de overige ruimten verrekent de gemeente met de gebruikers/huurders.
Ruimte om te zijn.
U23435
Pagina 4 van 59
Investeringsagenda De volgende investeringsagenda wordt aangehouden voor het IHP:
Ruimte om te zijn.
U23435
Pagina 5 van 59
Inhoudsopgave Managementsamenvatting
2
1
Inleiding 1.1 Proces 1.2 Visie op een IHP 1.3 Visie op relevante thema’s 1.4 Het IHP in relatie tot de gemeentelijke verordening 1.5 Leeswijzer
8 8 9 9 9 9
2
Visie 2.1 Inleiding 2.2 Doorgaande leer- en ontwikkelingslijn 2.3 Inclusiever onderwijs 2.4 Gebouw 2.4.1 Renovatie versus vervangende nieuwbouw 2.4.2 Duurzaamheid/verduurzamen 2.4.3 Eigendoms- en beheermodellen
10 10 10 12 13 13 16 20
3
Algemene situatiebeschrijving 3.1 Inleiding 3.2 Situatiebeschrijvingen 3.2.1 Basisonderwijs 3.2.2 Speciaal basisonderwijs 3.2.3 Voortgezet) speciaal onderwijs 3.2.4 Kinderopvang
23 23 23 24 25 25 25
4
Situatiebeschrijving per school 4.1 Basisonderwijs 4.2 Assen centrum 4.3 Marsdijk 4.4 Peelo 4.5 Noorderpark 4.6 Pittelo 4.7 Lariks 4.8 Vredeveld/Assen-Oost 4.9 Baggelhuizen 4.10 Kloosterveen/Kloosterakkers 4.11 Kinderopvang
27 27 27 28 29 30 31 32 32 33 34 35
5
Vraagstukken en denkrichtingen 5.1 Assen centrum 5.2 Marsdijk 5.3 Peelo 5.4 Noorderpark 5.5 Pittelo 5.6 Lariks 5.7 Vredeveld/Assen-Oost 5.8 Baggelhuizen 5.9 Kloosterveen/Kloosterakkers
37 37 37 37 38 39 39 39 40 40
Ruimte om te zijn.
U23435
Pagina 6 van 59
6
Meerjarenuitvoeringsplan 6.1 Prioritering projecten 6.1.1 Tijdvak 2024-2027 6.1.2 Tijdvak 2028-2031 6.1.3 Tijdvak 2032-2035 6.1.4 Tijdvak 2036-2039 6.2 Haalbaarheidsonderzoek 6.3 Afhankelijkheid projecten
41 41 41 42 42 42 42 43
7
Financiën 7.1 Uitgangspunten 7.2 Financiën – meerjareninvesteringsplan
44 44 44
8
Conclusies en aanbevelingen 8.1 Conclusies 8.2 Aanbevelingen
46 46 47
Bijlage 1: wet- en regelgeving
48
Bijlage 2: leerlingenprognoses
55
Bijlage 3: onderbouwing investering vervangende nieuwbouw
58
Ruimte om te zijn.
U23435
Pagina 7 van 59
1
Inleiding
De gemeente Assen heeft de ambitie om samen met de schoolbesturen een gedragen, beleidsrijke visie te ontwikkelen voor de huisvesting van het primair en (voortgezet) speciaal onderwijs in de gemeente. Vanuit deze visie worden adviezen gegeven voor plannen met betrekking tot onderwijshuisvesting in de gemeente. Dit samen vormt het Integraal Huisvestingsplan (hierna: IHP) dat zicht geeft op de periode 2024-2039. 1.1
Proces Waarom een IHP Zoals de ‘I’ van IHP aangeeft, gaat het in het huisvestingsplan om een integrale benadering/visie op de huisvesting van het onderwijs. De betrokken partijen zoals gemeente en schoolbesturen focussen op het totale ‘vraagstuk’ wat verder gaat dan elke individuele school en het daarbij behorende schoolgebouw. De regelgeving is echter nog voornamelijk ingericht vanuit de individuele school zoals hieronder eerst wordt uitgelegd. De gemeente heeft een wettelijke taak als het gaat om onderwijshuisvesting. Deze is geborgd in de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Wet op het voortgezet onderwijs. In deze wetten is vastgelegd dat de gemeente een zorgplicht heeft voor uitbreiding en (vervangende) nieuwbouw van scholen. Voor uitvoering van deze wettelijke taak heeft de gemeente een Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs opgesteld. Middels deze verordening kunnen schoolbesturen ieder jaar een aanvraag indienen voor bijvoorbeeld vervangende nieuwbouw van hun school met de benodigde financiële middelen. De gemeente beoordeelt deze aanvragen en stelt ieder jaar een huisvestingsprogramma op, waarin de toegewezen huisvestingsvoorzieningen zijn opgenomen en een overzicht huisvesting waarin de afgewezen aanvragen zijn opgenomen. In deze jaarlijkse procedure ontbreekt een lange termijnvisie en deze procedure is reactief van aard.
De aanvragen hebben een individueel karakter, terwijl meer mogelijkheden ontstaan als gelijktijdig gekeken wordt naar alle schoolgebouwen en de verwachte ontwikkelingen op termijn. Veel gemeenten en schoolbesturen kiezen er daarom voor om een IHP op te stellen waar een meerjarenperspectief in opgenomen staat. Op dit moment is een IHP nog een gentlemen’s agreement. De wetgever bereidt een Wet planmatige en doelmatige aanpak van de onderwijshuisvesting voor waarin het opstellen van een IHP een wettelijke verplichting wordt. Gemeente en schoolbesturen stellen een IHP op voor een periode van zestien jaar, waarin de investeringen voor de eerste vier jaar opgenomen moeten worden in het meerjareninvesteringsplan van de gemeente. Met de verplichting tot het opstellen van een IHP komt voor de schoolbesturen de verplichting tot het opstellen van een meerjarenonderhoudsplan. Doordat in de onderwijswetgeving sprake is van een gesplitste verantwoordelijkheid (gemeenten voor de investering en schoolbesturen voor de exploitatie), is het van belang om met het meerjarenonderhoudsplan zicht te krijgen op de geplande onderhoudswerkzaamheden en kosten, om zo een weloverwogen afweging te maken over de toekomst van het gebouw. Naar verwachting treedt de wet in 2025 in werking. Met het opstellen van het IHP sorteren gemeenten en schoolbesturen voor op deze wet.
Naast de onderwijswetten zijn er diverse wet- en regelgevingen die een relatie hebben met onderwijs en onderwijshuisvesting. In bijlage 1 is een uitgebreide samenvatting opgenomen van relevante wet- en regelgeving.
Ruimte om te zijn.
U23435
Pagina 8 van 59
1.2
Visie op een IHP Op basis van diverse bilaterale gesprekken en drie gezamenlijke visiebijeenkomsten met de schoolbesturen en de gemeente Assen is het IHP tot stand gekomen. In het IHP gaat het over de plannen die gemeenten en schoolbesturen zien om alle schoolgebouwen geschikt te krijgen voor de langere termijn. Het IHP kan dus heel ‘gebouwtechnisch’ worden ingestoken door met name te focussen op het gebouw. In dit IHP willen de gemeente en schoolbesturen het IHP niet opstellen vanuit ‘een stapel stenen’, maar vanuit de ‘inhoud’, oftewel de essentie van het (school)gebouw. Deze inhoud wordt bepaald door de van belang zijnde thema’s nader te beschouwen – zoals integratie van onderwijs en opvang, inclusiever onderwijs, duurzaamheid, etc. – en van daaruit de ‘ruimtelijke consequenties’ te bepalen. Naast de inhoud zal in het IHP ook naar de (leerling)ontwikkelingen worden gekeken (groei versus krimp) in relatie tot woningbouw met prognoses. Met een goed inzicht in de ‘inhoud’ en de verwachte ontwikkelingen is het mogelijk om een langetermijnperspectief te schetsen, waaruit bepaald kan worden welke plannen met welke (school)gebouwen aan de orde zijn in een bepaalde periode. Op deze wijze wordt het IHP vormgegeven.
1.3
Visie op relevante thema’s In hoofdstuk 2 zijn de reikwijdte, diepgang, doelstellingen en accenten van het IHP vastgesteld, zoals die in de gezamenlijke visie tot stand zijn gekomen.
1.4
Het IHP in relatie tot de gemeentelijke verordening Het IHP bepaalt de planning en realisatie van onderwijshuisvestingsvraagstukken (sport/bewegingsonderwijs is hier geen onderdeel van). Specifieke, aanvullende huisvestingsaanvragen (bijvoorbeeld bij calamiteiten) dienen apart en conform de gemeentelijke verordeningen ingediend te worden. Naast de eisen uit de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Assen, dienen de reguliere aanvragen in lijn te zijn met het op te stellen IHP. Onderwijshuisvesting heeft een wettelijke verankering in de Wet op het primair onderwijs (WPO), de Wet op het voortgezet onderwijs (WVO 2020) en de Wet op de expertisecentra (WEC). Als wettelijk document dient de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs. Een IHP kent vooralsnog géén wettelijke basis en is daarmee een document dat op basis van consensus opgesteld dient te worden. Het IHP is de leidraad voor de wijze waarop wordt omgegaan met onderwijshuisvesting en wordt iedere vier jaar – en in het geval van relevante (wettelijke) ontwikkelingen – geactualiseerd.
1.5
Leeswijzer In hoofdstuk 2 wordt ingegaan op de visie van de gemeente en schoolbesturen inzake diverse thema’s. Elk thema wordt behandeld om uiteindelijk de ruimtelijke consequentie in beeld te kunnen krijgen. In hoofdstuk 3 wordt de leerling-/kindontwikkeling beschreven en dus inzicht gegeven of sprake is van groei of krimp per school. Hierin wordt ook naar de kinderopvang gekeken om een beeld te krijgen van wat de verwachting per wijk is. In hoofdstuk 4 wordt naar aanleiding van het voorgaande nader ingezoomd per wijk en school. In hoofdstuk 5 worden de vraagstukken en denkrichtingen per wijk toegelicht. In hoofdstuk 6 wordt het meerjarenuitvoeringsplan beschreven en in hoofdstuk 7 de financiën. In hoofdstuk 8 zijn de conclusies en aanbevelingen beschreven.
Ruimte om te zijn.
U23435
Pagina 9 van 59
2
Visie
2.1
Inleiding De schoolbesturen en gemeente Assen hebben een strategische visie inzake het ontwikkelen van de huisvesting in het primair onderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs in de gemeente. Deze visie is doorvertaald richting een beleidsrijk integraal huisvestingsplan, waarin de verbinding is gelegd met andere kindpartijen1 die essentieel zijn voor het onderwijs, zoals de kinderopvang. In dit hoofdstuk gaan we nader in op die visie en ambitie. In de bilaterale gesprekken en werksessies is gesproken over samenwerking als overkoepelend begrip, dat onderverdeeld kan worden in twee inhoudelijke thema’s: doorgaande leer- en ontwikkelingslijn; inclusiever onderwijs. Naast de inhoudelijke thema’s is een drietal thema’s inzake huisvesting behandeld: duurzaamheid; renovatie versus vervangende nieuwbouw; eigendoms- en beheermodellen. Per thema wordt in de navolgende paragrafen een toelichting gegeven vanuit visie en ambitie en vervolgens de daarbij behorende ruimtelijke component en ook hoe om te gaan met de verantwoordelijkheid voor realisatie/financiering. De twee voornoemde inhoudelijke thema’s komen voort uit de gemeenschappelijke visie op de ontwikkeling van IKC’s, zoals verwoord in het rapport “Visie op ontwikkeling 0-12 jaar” van Penta Rho d.d. 14 mei 2021.
2.2
Doorgaande leer- en ontwikkelingslijn Ambitie en visie Samenwerken met kinderopvang De gemeente en schoolbesturen vinden de verdere ontwikkeling en verdieping van samenwerking tussen kinderopvang en kindpartijen in de gemeente Assen van groot belang. Om op inhoudelijk gebied de samenwerking verder vorm te geven, is het van belang dat de schotten tussen de diverse partijen zoveel mogelijk worden verwijderd om de doorgaande leer- en ontwikkelingslijn van nul tot dertien jaar verder vorm te geven, waarbij de inhoud van een IKC leidend is om de vorm te bepalen. De meeste schoolbesturen werken samen met kinderopvangorganisaties of hebben kinderopvang in eigen beheer, in een aparte rechtsvorm. Daarnaast werken ze functioneel samen met andere kindpartijen. De schoolbesturen willen de samenwerking met kinderopvang en kindpartijen versterken (allereerst op inhoudelijk gebied) om de ontwikkeling van een IKC vorm te geven. Vanuit de driehoeksverhouding gemeente-primair onderwijskinderopvang, wordt gezocht naar een gereguleerde situatie waarin primair onderwijs en kinderopvang intensief met elkaar kunnen samenwerken (publiek én privaat samen) en
1
Onder kindpartijen worden alle organisaties verstaan die een professionele dienst aanbieden aan kinderen zoals opvang, zorg, welzijn, etc. Te denken valt aan kinderopvang, fysiotherapie, orthopedagogie, schoolmaatschappelijk werk, etc.
Ruimte om te zijn.
U23435
Pagina 10 van 59
waarbij eenduidige afspraken over de huisvesting van kinderopvang binnen een IKC van toepassing zijn (visie gemeente Assen, 2021). Samenwerkingen met kindpartijen Scholen werken samen met diverse (kindgerelateerde) organisaties in aanvulling op het onderwijsprogramma. Hiermee brengen deze organisaties hun expertise/professie naar de scholen ten gunste van de leerkrachten en kinderen om daarmee bijvoorbeeld inclusiever onderwijs mogelijk te maken. Denk hierbij aan jeugdzorg, jeugdhulp, opvoedondersteuning, logopedie op school, etc. Deze partijen hebben behoefte aan ruimten (werkplek, overleg, etc.) en/of faciliteiten, hier genoemd: de kindvoorzieningen. Kindvoorzieningen die al buiten het schoolgebouw zijn gehuisvest en die goed vindbaar zijn vanuit de inhoudelijke samenwerking met het onderwijs, behoeven niet per definitie ruimtelijk geïntegreerd te worden in het gebouw. De gemeente en schoolbesturen vinden het niet realistisch dat alle locaties voor onderwijs in de gemeente Assen een IKC worden met een volledig aanbod voor kinderen in de leeftijd van 0-12 of van 0-18 jaar. Voor het overige is de visie om de kindvoorzieningen zoveel als mogelijk te integreren in de scholen. Aan de hand van businesscase-onderzoeken (financieel-economische haalbaarheid) dient onderzocht te worden wat mogelijk is en waar behoefte aan is.
Ruimtelijke component Intensieve samenwerking, zoals hiervoor beoogd, vraagt om een clustering van voorzieningen/functies, waarbij onderwijs, opvang en kindvoorzieningen in één gebouw gehuisvest zijn, dus de ambitie om zoveel mogelijk te integreren in één gebouw: IKC. Het voorgaande geldt zowel voor bestaande, als voor nieuwe gebouwen. Uitgaande van meerdere functies in één gebouw, gaan de partijen ervan uit dat de daarbij behorende ruimten voor langere termijn gerespecteerd worden. Dat wil zeggen dat bij groei/krimp geen sprake zal zijn van het verdrijven van een functie uit het gebouw. Verantwoordelijkheid/financiën De ‘inhoudelijke’ wijkpartners (schoolbestuur, kinderopvangorganisaties en overige maatschappelijke partners) zijn verantwoordelijk voor het creëren van het integrale aanbod c.q. de samenwerkingen tot en met de bedrijfsvoering daarvan. De gemeente stimuleert en wil daarin verbinden, maar levert geen inhoudelijke bijdrage aan het integrale aanbod. Wettelijk is de huisvestingsverantwoordelijkheid van de gemeente, in ieder geval voor het basis-, voortgezet en speciaal onderwijs. Deze verantwoordelijkheid heeft geresulteerd in het aanbod van de diverse schoolgebouwen en MFA’s (met onder andere kinderopvang). Deze locaties zijn ten aanzien van de voornoemde gewenste ruimtelijke clustering het meest voor de hand liggend om als basisvoorziening c.q.
‘startlocatie’ te dienen. De gemeente wil dit ook, waarbij wel rekening wordt gehouden met aanvullende (kostendekkende) inkomsten uit verhuur in geval van nietonderwijsfuncties/kinderopvang (conform de Wet Markt en Overheid) en een goede verdeling indien sprake is van leegstand op scholen. Het voorgaande gaat uit van een maximale benutting van de gebouwen voor zowel de scholen als kindpartners ten gunste van het realiseren van voornoemde ambitie, waarbij de mogelijkheid bestaat om gebouwen aan te passen en zo nodig uit te breiden.
Ruimte om te zijn.
U23435
Pagina 11 van 59
Voor de bestendigheid van het voorgaande zal een en ander per locatie worden vastgelegd in een vaststellingsovereenkomst, waarin zowel de samenwerking (samenwerkingsovereenkomst) als het vastgoed-technische (via huurovereenkomsten ROZ-model) is vastgelegd en aan elkaar gerelateerd is. Met het opstellen van het IHP wil de gemeente Assen samen met de schoolbesturen op een meer beleidsrijke manier invulling geven aan de uitvoering van de zorgplicht. De gemeente onderstreept het belang van een doorgaande leer- en ontwikkelingslijn en wil, ondanks dat dit geen wettelijke taak van de gemeente is, meedenken over het meeinvesteren in huisvesting voor kinderopvang in het IKC. De bereidheid van de (kind)partijen om voor een langdurige periode een huurovereenkomst af te sluiten met een kostprijsdekkend huurtarief is een vereiste. 2.3
Inclusiever onderwijs Ambitie en visie De gemeente en de schoolbesturen in de gemeente Assen definiëren het bieden van thuisnabij en kwalitatief inclusief onderwijs voor alle leerlingen als een gezamenlijke verantwoordelijkheid en hun belangrijkste gezamenlijke doel, ook als dat betekent dat een andere school passender is voor leerlingen. Dit betekent dat wanneer de gezamenlijke scholen in de gemeente Assen geen passend aanbod kunnen bieden aan een leerling, in het belang van de leerling wordt gezocht naar een passende school buiten de gemeente. De schoolbesturen in de gemeente Assen ambiëren het actief delen van expertise en nauw samenwerken tussen de verschillende scholen en andere ketenpartners, zodat inclusiever onderwijs nog beter vormgegeven kan worden. Hierbij staat een integrale aanpak centraal. Dit geldt voor de samenwerking tussen PO, SBO, SO en voor de samenwerking tussen VSO en VO. De schoolbesturen en de gemeente vinden echter dat naast het meer inclusiever onderwijs de exclusieve SO- en VSO-locaties moeten blijven bestaan. De scholen voor speciaal onderwijs hebben een antwoord op de behoefte van elk kind en dus een (zorg)systeem en netwerk met professionals om inclusief onderwijs te kunnen bieden. Ruimtelijke component Inclusiever onderwijs vraagt om flexibele schoolgebouwen waarin op een eenvoudige wijze aanpassingen doorgevoerd kunnen worden.
De gemeente Assen anticipeert met de schoolbesturen vooruitlopend op de te vormen wet- en regelgeving en geeft invulling aan inclusiever onderwijs. De ontwikkelingen op het gebied van inclusiever onderwijs en de daaraan gerelateerde huisvestingsconsequenties (op het gebied van leerlingenaantallen en de daarbij behorende (ruimte)behoeften), zijn niet te voorspellen. De flexibiliteit wordt gezocht in: extra gespreksruimten voor professionals (zorg/ondersteuning) die – zo nodig – afwisselend gebruikmaken van de ruimte; extra (kleinere) lesruimten waar een leerling in een klein groepje van leerlingen separaat les kan krijgen; toegankelijkheid en bereikbaarheid van zowel de locatie als individuele ruimten voor leerlingen met lichamelijke beperkingen; specialistische voorzieningen, inrichting en inventaris gericht op de zorgvraag. Voornoemde ruimten zijn veelal niet beschikbaar/aanwezig in de schoolgebouwen. Daarbij kan gesteld worden dat inclusiever onderwijs meer ruimte nodig heeft ten opzichte van regulier onderwijs. De mate waarin deze ruimten benodigd zijn is te bepalen vanuit de
Ruimte om te zijn.
U23435
Pagina 12 van 59
samenwerking tussen de school en kindpartijen: invulling inclusiever onderwijs. Deze invulling is nog niet gedefinieerd. Ruimtelijk gaat het dus om twee elementen: 1. extra ruimte ten opzichte van regulier onderwijs; 2. het soort ruimte (zie eerdergenoemde opsomming). De gemeente en schoolbesturen veronderstellen, ten aanzien van punt 1, dat deze tussen de 5% en 15% boven de ruimtenorm van het basisonderwijs ligt. Dat is een te grote bandbreedte waarbij nadere onderbouwing tot uitsluitsel nog gegeven dient te worden. Om deze flexibiliteit te waarborgen wil de gemeente passende onderwijsgebouwen creëren. Dit betekent dat tijdens een natuurlijk moment van investeren (vervangende nieuwbouw/renovatie) in gezamenlijk overleg wordt gekeken welke (toekomstige) doelgroepen de school bedient en welke aanvullende voorzieningen hiervoor benodigd zijn (extra of andersoortige ruimten, aanpassingen aan schoolgebouwen en dergelijke). Binnen de huidige gebouwen kan deze flexibiliteit in meer of mindere mate gecreëerd/gevonden worden. Indien van toepassing kan de leegstand benut worden voor het realiseren van deze flexibiliteit ten behoeve van het bieden van inclusiever onderwijs. Verantwoordelijkheid realisatie/financiering Vanuit de bekostiging is het schoolbestuur verantwoordelijk om ‘interne’ aanpassingen zelf uit te voeren. Algemeen is bekend dat de bekostiging daar namelijk in voorziet.
Inclusiever onderwijs vraagt om meer ruimte en deze is niet genormeerd. Omdat er nog geen gezamenlijk plan ligt waaruit de ruimtebehoefte te bepalen is, wordt van het volgende uitgegaan: in de gemeente Assen gaat per 2023 8,28% van de leerlingen naar het SBO/(V)SO, dat is afgerond 10% van het totaalaantal leerlingen (5.565). Het verschil in ruimtebehoefte tussen regulier basisonderwijs en speciaal basisonderwijs is 2,32 m² per leerling. Dit wordt financieel vertaald middels de normvergoeding zoals beschreven in de verordening huisvesting per m². Wat betekent dat circa € 4 miljoen éénmalig beschikbaar wordt gesteld om de schoolgebouwen aan te passen c.q. uit te breiden. Schoolbesturen kijken gezamenlijk per wijk of schoolgebouw wat zij nodig hebben aan ruimten voor inclusiever onderwijs. De schoolbesturen komen gezamenlijk met een plan per wijk of per schoolgebouw. De aanvragen uit dit budget worden per project/businesscase beoordeeld. Dit vindt primair plaats in de LEA. Een bijdrage wordt na toekenning door de gemeente verstrekt. 2.4
Gebouw Naast inhoudelijke thema’s zijn er ook een aantal thema’s gerelateerd aan gebouwen die relevant zijn voor het IHP, te weten: renovatie versus vervangende nieuwbouw; duurzaamheid/verduurzamen; eigendoms- en beheermodellen.
2.4.1 Renovatie versus vervangende nieuwbouw Landelijk beleid Door de overheveling van het buitenonderhoud in het PO en (V)SO is een scherpere verdeling ontstaan tussen de verantwoordelijkheden. De gemeente is verantwoordelijk voor het bekostigen van (vervangende) nieuwbouw/uitbreiding en de schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor het beheren en exploiteren van de schoolgebouwen. De geldstromen zijn gescheiden. Bij oudere schoolgebouwen speelt de vraag hoe om te gaan
Ruimte om te zijn.
U23435
Pagina 13 van 59
met de voortzetting van de locatie: verlengen (lees: renoveren) of vervangende nieuwbouw? Renovatie is een begrip dat geen plek/status kent in de huidige regelgeving. In het wetsvoorstel om te komen tot een meer plan- en doelmatige aanpak van de onderwijshuisvesting in het primair en voortgezet onderwijs, wordt het begrip renovatie opgenomen. Het wordt omschreven als een vernieuwing of grootschalige verandering van een gebouw of een gedeelte daarvan rond het 40e levensjaar, door een geheel van maatregelen dat erop is gericht de levensduur en geschiktheid van het gebouw of een gedeelte daarvan voor het onderwijs met ten minste 25 jaar te verlengen. In het wetsvoorstel wordt elke gemeente verplicht gesteld om met de schoolbesturen een IHP op te stellen voor een periode van vier jaar met een doorkijk naar de volgende twaalf jaar. De schoolbesturen zijn verplicht om voor elk schoolgebouw een meerjarenonderhoudsplan (MJOP) op te stellen. Voor zowel het IHP als voor de MJOP’s gelden de kwaliteitskaders vanuit de WPO, WEC, WVO en het Bouwbesluit. Het wetsvoorstel moet leiden tot een betere besluitvorming binnen het gedecentraliseerde stelsel, doordat met het verplichte IHP en de verplichte MJOP-beslissingen over investeringen beter tussen gemeenten en schoolbesturen worden afgestemd.
Door het tevens wettelijk regelen van ‘renovatie’ als huisvestingsvoorziening en het opheffen van het investeringsverbod in het primair onderwijs, wordt ruimte geboden voor een integrale aanpak. Gemeentelijk beleid In de huidige situatie binnen de verordening van de gemeente Assen komt vervangende nieuwbouw aan de orde na 60 jaar. Eventueel kan vernieuwbouw plaatsvinden maar het uitgangspunt is vervanging. Het schoolbestuur heeft gedurende de gebruiksduur een onderhoudsplicht (art 107 WPO/ art. 104 WEC). Inmiddels is het wetsvoorstel rond verbetering onderwijshuisvesting verschenen. In bijlage 1 wordt ingegaan op het wetsvoorstel. In hoofdstuk 5 wordt in de vraagstukken en denkrichtingen hierop geanticipeerd. Haalbaarheidsonderzoek Om de vraag te beantwoorden wat de beste strategie is voor levensduurverlenging bij oudere schoolgebouwen zal een haalbaarheidsonderzoek (business case) worden uitgevoerd. Hierin worden (tenminste) drie varianten onderzocht: o Vervangen voor nieuwbouw o Renoveren o Vernieuwbouw Het onderzoek geeft inzicht welke variant de meest duurzame is c.q. de beste prijs/kwaliteit verhouding heeft vanuit het oogpunt van Total Cost of Ownership (TCO), dus waarbij naar de verhouding van de investering en de exploitatie wordt gekeken.
Daarbij wordt ook naar de verbetering vanuit de huidige exploitatie gekeken, zoals welke geplande uitgaven in het onderhoud kunnen voorkomen worden en zijn inzetbaar als dekkingsmiddelen voor de investering. De business case maakt daarnaast inzichtelijk of er structurele voordelen in de exploitatie te verwachten zijn (bijvoorbeeld energie) en hoe deze eveneens inzetbaar zijn als dekkingsmiddelen. Het onderzoek houdt ook rekening dat per variant verschillende afschrijvingstermijnen gelden van de investering.
Ruimte om te zijn.
U23435
Pagina 14 van 59
Het haalbaarheidsonderzoek wordt per opgave gemaakt en houdt rekening met de specifieke kenmerken en is dus maatwerk. Vernieuwbouw Vervangen voor nieuwbouw en renoveren zijn de gangbare varianten om de levensduur van oudere schoolgebouwen te verlengen. Een relatief nieuwe variant is vernieuwbouw. Vernieuwbouw is een veel grondigere verduurzaming van de huisvesting dan renovatie. Vernieuwbouw staat gelijk aan vervangende nieuwbouw met het principe om de bestaande hoofddraagconstructie (HDC) te handhaven. Vernieuwbouw gaat ervan uit dat het schoolgebouw tot op HDC gestript wordt. Vervolgens wordt deze compleet nieuw opgebouwd en ingericht met nieuwe gevels, daken, installaties, inrichting, afwerking, etc., met de eisen van nieuwbouw en energieneutraal, etc. Daarmee kan het gebouw minstens 40 jaar verder, waardoor de investering ook in 40 jaar afgeschreven wordt. Dit is anders dan bij renovatie. Die gaat uit van een verlenging van maximaal 25 jaar. Het moment waarop vernieuwbouw aan de orde komt is rond het 40e levensjaar van het gebouw. Dat is het natuurlijke moment voor het doen van grote onderhoudsinvesteringen. Voor de decentralisatie van de onderwijshuisvesting van rijk naar gemeente werd dit aangeduid met de termen “ingrijpend onderhoud” en “algehele aanpassingen”. De investeringen werden vanuit de Rijksoverheid bekostigd. In de IHPplannen keert dit principe terug.
Voor de financiering is het volgende aangehouden: Het schoolbestuur zet de gereserveerde middelen voor onderhoud in. Het schoolbestuur draagt de onderhoudsmiddelen over op basis van het MJOP die nodig zijn voor de instandhouding voor het gebouw voor de eerste 20 jaar. Rijksvergoeding energie voor 20 jaar wordt overgedragen (conform rekenmethodiek MI 2022). De gemeente: neemt nadelig exploitatiesaldo voor haar rekening. Voor de goedkeuring om over te gaan tot de vernieuwbouw wordt gemeenschappelijk een businesscase opgesteld. Deze laat financieel/economisch (TCO) zien hoe partijen gezamenlijk de benodigde investering dragen. Het voorgaande is een afgeleide van een conceptueel bouwplan op hoofdlijnen, waarin de HDC als basis vervolmaakt wordt tot een volwaardig schoolgebouw. In de uitvoering is het gewenst, maar niet op voorhand het enige construct, om de TCOprincipes door te zetten. Hier wordt bedoeld dat een ontwikkelaar/realisator/consortium wordt gezocht die naast (deels) ontwerp en realisatie ook verantwoording draagt in het meerjarig onderhoud en de levering van energie (20 jaar). Na de exploitatie contractperiode wordt de exploitatie van het schoolgebouw overgedragen aan het schoolbestuur met een minimale onderhoudsconditie 3 (NEN 2767). In den lande zijn hiervan inmiddels praktijkvoorbeelden (Leister Igge – Opeinde en De Vuurvogel Spijkenisse).
Om tot een keuze te komen tussen renovatie, vernieuwbouw of vervangende nieuwbouw, zal (een aantal jaren) voor de beoogde uitvoering een haalbaarheidsonderzoek plaatsvinden waarin deze varianten geanalyseerd worden om te komen tot een voorkeurskeuze. In de businesscase wordt van het TCO-principe uitgegaan, waarbij bij elke variant het schoolbestuur op basis van de business case een bijdrage in de financiering kan doen zoals hierboven is aangegeven.
Ruimte om te zijn.
U23435
Pagina 15 van 59
2.4.2 Duurzaamheid/verduurzamen Ambitie en (beleids)visie De gemeenteraad van Assen heeft in haar Masterplan Klimaatneutraal Gemeentelijk Vastgoed 2040 (Herijking 2023) de volgende beleidsdoelstellingen verwoord: Het energiegebruik in Assen CO2-neutraal in 2050; Een klimaat neutrale en aardgasvrije vastgoedportefeuille in 2040; Realiseren van een CO2-reductie van 55% in 2030 (t.o.v. 1990). Met het Masterplan Klimaatneutraal Gemeentelijk Vastgoed2 heeft de raad als ambitie gesteld om in 2040 een klimaat neutrale vastgoedportefeuille te hebben en in 2050 als gemeente geheel CO2neutraal te zijn met als tussendoel de CO2-uitstoot van het eigen vastgoed met 40% te reduceren tussen 2020-20303. Dit hoofddoel is in lijn met landelijke en internationale afspraken over het tegengaan van klimaatverandering door de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Hiervoor heeft de gemeente een route naar 2040 opgesteld met behulp van uitvoeringsplannen. Met klimaatneutraal bedoelt de raad dat de gemeentelijke vastgoedportefeuille geen negatief effect heeft op het klimaat. Bijvoorbeeld: de energie die wordt gebruikt is alleen afkomstig van duurzame bronnen, waarbij geen CO₂ wordt uitgestoten. Het Masterplan heeft enkel betrekking op de gemeentelijke panden (MFA’s waar scholen in zitten). De overige solitaire schoolgebouwen zijn niet meegenomen in dit beleid.
Voor deze ‘stand alone locaties’ gelden daarom de landelijke beleidsdoelstellingen: 95% CO₂-reductie en aardgasvrij in 2050; 49% CO₂-reductie in 2030. De onderstaande toelichting op het Masterplan gaat dan ook alleen over de gemeentelijke MFA’s. Masterplan Klimaatneutraal Gemeentelijk Vastgoed Uit het Masterplan volgen Uitvoeringsplannen waarin de gemeente Assen maatregelen verder uitwerkt en tot uitvoering brengt. De route naar 2040 wordt opgeknipt in Uitvoeringsplannen van 3-4 jaar. De gemeente is in 2021 – 2023 met het eerste Uitvoeringsplan gestart met 5 verschillende maatregelen: ledverlichting; zonnepanelen; verbeteren van de instellingen van bestaande installaties; monitoring van energiegebruik en bewustwording. De maatregelen die in de periode van 2024 – 2027 in het uitvoeringsplan staan zijn op hoofdlijnen: maatregelen die de isolatiewaarde van de gebouwschil verbeteren (vloeren, daken, gevels en/of beglazing); het energiezuiniger maken van de luchtbehandelingsinstallaties; de verwarmingsinstallaties vervangen voor aardgasvrij of hybride installaties; de warm tapwater installaties (boilers) vervangen voor energiezuinige, aardgasvrije varianten.
2 3
Masterplan Klimaatneutraal Gemeentelijk Vastgoed 2040 (Herijking 2023), 19 januari 2023 13922-2023 Besluit Raad
Ruimte om te zijn.
U23435
Pagina 16 van 59
De maatregelen die in de periode van 2024 - 2027 in het sturingsinstrument staan worden verder uitgewerkt in haalbaarheidsstudies en business cases Daarnaast heeft de gemeente Assen een Transitievisie Warmte. Deze visie toont alternatieven voor aardgas waar dat kan worden toegepast. Deze visie wordt op dit moment in de wijkuitvoeringsplannen verder uitgewerkt per wijk. Het maatschappelijk vastgoed in de betreffende wijken wordt daarin betrokken. Verduurzamen schoolgebouwen In het voornoemde masterplan zijn de MFA’s waarin scholen deelnemen meegenomen. De overige schoolgebouwen niet. Om zicht te krijgen op gelijk niveau is uitbreiding van het masterplan nodig. Hierover dienen nadere afspraken gemaakt te worden. Dit betreft een paralleltraject waarbij er naast extra financiële middelen mogelijk impact is op de prioritering van het IHP. Ruimtelijke component Voor de verduurzaming die betrekking heeft op het besparen van energie/verbruik/onderhoud/etc. zijn de scholen aan zet, bijvoorbeeld vanuit de Erkende Maatregelenlijst energiebesparing (EML). Vanuit het terugverdienen is het mogelijk om energiebesparende maatregelen uit te voeren. Daarin worden de MJOP’s betrokken om de kansen tot verduurzaming in beeld krijgen.
Voor de overige verduurzaming zoals genoemd in het masterplan en in lijn met de uitwerking van de route tot 2040, moet nog in beeld worden gebracht wat de benodigde maatregelen en ook investeringen zijn. Een en ander is zo nodig te koppelen aan de MJOP’s en het gebruikmaken van natuurlijke momenten (vervanging/renovatie). Verantwoordelijkheid realisatie/financiën In het onderwijs is sprake van gescheiden geldstromen: de gemeente is verantwoordelijk voor investeringen in uitbreiding en vervangende nieuwbouw en de schoolbesturen voor de exploitatie van de gebouwen (onder andere onderhoud). Voor de verduurzaming die onder het besparen valt ligt de verantwoordelijkheid bij de schoolbesturen. Landelijk zijn daar ook subsidies voor beschikbaar (DuMaVa). Daarnaast is het van belang dat de schoolbesturen en de gemeente inzicht krijgen in de financiële impact van de verduurzamingsopgave. Voor de overige verduurzaming is de verantwoordelijkheid/zijn de financiën veel complexer om twee redenen: De financiële opgave is groot. Een en ander is ook landelijk erkend en onderzocht (jaarlijks € 1,2 miljard extra nodig). Gemeente en schoolbesturen hebben tezamen onvoldoende aan de huidige Rijksbekostigingsmiddelen. Al jarenlang is duidelijk dat de Rijksoverheid veel extra middelen moet vrijmaken om alle Nederlandse schoolgebouwen voor 2050 te renoveren en te vernieuwen.
Dit bedrag is door inflatie gestegen van € 730 miljoen per jaar naar € 1,2 miljard per jaar (prijspeil 2023). De betrokken sectorraden en de VNG hebben het manifest ondertekend dat de minister oproept om fors te investeren in schoolgebouwen en hebben dit onlangs nogmaals schriftelijk onder de aandacht gebracht. Afwegingen tot verduurzamen worden veelal gedaan vanuit Total Cost of Ownership (TCO), dus integraal vanuit investeren en exploiteren. Door de
Ruimte om te zijn.
U23435
Pagina 17 van 59
gescheiden geldstromen lijken de gunstige financiële effecten van verduurzamen vooral bij de schoolbesturen terecht te komen. Door dat laatste is het noodzakelijk dat de schoolbesturen en de gemeente gezamenlijk optrekken om de duurzaamheidsambities te kunnen realiseren: gemeenschappelijke verantwoordelijkheid. Om hierin nadere invulling te geven is de eerdergenoemde uitwerking volgens een masterplan nodig. Een parallelle strategie is om de schoolgebouwen te verduurzamen tijdens natuurlijke momenten, zoals renovatie en (ver)nieuwbouw. De schoolgebouwen kunnen op dat moment makkelijker financieel duurzaam gerealiseerd worden. In aansluiting op het voorgaande is een grove inschatting gemaakt van wat de investeringsomvang kan zijn uitgaande van de cijfers in het masterplan. In het masterplan zijn 107 gemeentelijke gebouwen opgenomen waaronder de MFA’s. De geraamde kosten om deze energie-/CO₂-neutraal te maken zijn geraamd op € 82 miljoen exclusief btw met prijspeil 2019. Omgerekend is dat ongeveer € 1,2 miljoen per gebouw inclusief btw met prijspeil heden. In de volgende tabel is aangeven welke scholen meegenomen zijn qua verduurzaming vanuit het masterplan (MFA’s) of 40 jaar oud zijn binnen dit IHP-programma (komende zestien jaar). De laatste categorie valt onder verduurzaming op het zogenaamde natuurlijke moment.
Een vinkje in de tabel betekent dat het gebouw voldoet aan de duurzaamheidsdoelstellingen of dat het gebouw is meegenomen in dit IHP of masterplan van de gemeente. Een kruisje betekent dat het gebouw niet voldoet aan de doelstellingen en dat hier aparte maatregelen voor getroffen moeten worden. Vooralsnog is er voor deze gebouwen € 1,2 miljoen euro beschikbaar. Aan de hand van de navolgende tabel is te bepalen dat twaalf scholen niet worden meegenomen in enig verduurzamingsprogramma (De Atlas heeft twee locaties). In het navolgende diagram is zichtbaar gemaakt in welke bouwperiode deze twaalf scholen vallen. Op basis van de extrapolatie vanuit het masterplan zou circa € 15 miljoen voor de verduurzaming van deze twaalf scholen aangehouden moeten worden. Nader onderzoek is nodig om zekerheid te verkrijgen over de onderbouwde investeringswaarde.
Ruimte om te zijn.
U23435
Pagina 18 van 59
Ruimte om te zijn.
U23435
Pagina 19 van 59
2.4.3 Eigendoms- en beheermodellen De regelgeving voor onderwijshuisvesting is gericht op solitaire schoolgebouwen die in hoofdzaak enkelvoudig gebruikt worden voor onderwijs. Tegenwoordig is met name in het basisonderwijs de combinatie met kinderopvang niet weg te denken. Ook in dit IHP wordt hiervan uitgegaan met IKC’s en ook inclusiever onderwijs waarin niet-onderwijs partijen structureel ruimte gebruiken in de gebouwen. Het voorgaande resulteert/heeft geresulteerd in gebouwen waar meerdere functies bij elkaar zitten, zoals bij MFA’s. De vraag die vervolgens daarbij ontstaat is: wie is verantwoordelijk voor het beheer, wie is/zijn eigenaar/eigenaren, hoe wordt in het gebouw geïnvesteerd? In den lande en zo ook in Assen zijn hiervan diverse praktijkvoorbeelden als antwoord op deze vragen. De verschillen in hoe een en ander is opgelost zijn groot evenals de samenstelling van functies en multifunctioneel gebruik. Ook wordt geconstateerd dat er toch veel problemen zijn in het gebruik en beheer van de gebouwen door de gekozen oplossingen aangaande investeren, eigendom en beheer. In dit IHP is door de partijen bepaald dat ‘meervoudige’ gebouwen waarin meerdere functies bij elkaar gebouwd zijn, nodig zijn. Vervolgens is gesproken over diverse eigendoms- en beheermodellen van dergelijke meervoudige gebouwen. Hierin zijn landelijke en lokale voorbeelden aan de orde gekomen.
Uit deze besprekingen zijn de partijen tot de volgende voorkeuren gekomen. In het IHP wordt onderscheid gemaakt tussen twee typen meervoudige gebouwen: Kindcentrum in solitaire schoolgebouwen; MFA. In het Kindcentrum is het onderwijs het primaire belang en hebben alle onderwijspartners, zoals kinderopvang, een plek in het gebouw. De reden dat deze partijen bij elkaar gehuisvest zijn is gelegen in de gedeelde inhoudelijke visie op het kind. Er is sprake van een samenwerkingsvorm die structureel en bestendig is. Dit is ook vastgelegd en het schoolbestuur c.q. de school heeft daarin de regie. Het gebouw waarin het kindcentrum gehuisvest is, is het effect van de samenwerking vanuit het onderwijs. In een MFA zijn ook meerdere functies bij elkaar in één gebouw geclusterd. Dit kan een buurthuis zijn, sportvoorziening, kinderopvang, basisschool, etc. De motivatie om deze functies bij elkaar te clusteren kan niet gelegen zijn in een inhoudelijke samenwerking tussen de gebruikers, maar is meestal vanuit praktische redenen in facilitaire zin ontstaan. De gebruikers maken zelfstandig gebruik van ‘hun’ deel en ook volgtijdelijk van gemeenschappelijke voorzieningen zoals bijvoorbeeld de gymzaal. Gemeenschappelijk beheer is noodzakelijk om zorg te dragen voor ordentelijk gemeenschappelijk gebruik en verrekening van de exploitatielasten. In een MFA kan een kindcentrum gevestigd zijn.
Het kindcentrum is dan één van de gebruikers naast het buurthuis, de gymzaal, etc. Hiermee blijft het geheel qua beheer een MFA. Voorkeursmodel bij een Kindcentrum Omdat het ‘onderwijs’ en daarin volgend de samenwerking met de niet-onderwijspartijen dominant is, gaat dit model ervan uit dat eigendom, exploitatie en beheer zo maximaal mogelijk de verantwoording zijn van het schoolbestuur. De visie is dat het schoolbestuur alle ruimte moet hebben om vanuit de samenwerking het gebouw maximaal in te kunnen
Ruimte om te zijn.
U23435
Pagina 20 van 59
zetten, waaronder het herverdelen van het gebruik en de daaruit voorvloeiende aanpassingen. Dit geeft de volgende uitgangspunten: Het schoolbestuur is 100% juridisch eigenaar van het gehele gebouw. Gemeente is 100% economisch eigenaar van het gehele gebouw en investeert daardoor in het gehele gebouw/heeft in het hele gebouw geïnvesteerd. Het schoolbestuur verhuurt ruimten aan niet-onderwijspartijen en draagt deze kale huur met jaarlijkse indexering (CPI) af aan de gemeente. Het huurtarief is kostprijsdekkend en wordt door de gemeente bepaald. De gemeente heeft een verhuurbeleid waarin een en ander nader bepaald is. Het schoolbestuur betrekt de gemeente inzake mutaties rondom gebruik van niet-onderwijspartijen, inclusief de daarbij behorende contracten en betalingen. Het schoolbestuur onderhoudt, beheert en exploiteert 100% van het gehele gebouw en verrekent de exploitatielasten (servicekosten) met de nietonderwijspartners op basis van de nader te bepalen verdeling. Dit model dient toegepast te worden in het kader van vervangende nieuwbouw of vernieuwbouw. Voor bestaande gebouwen met een Kindcentrum is het gewenst dat dit model ook van toepassing is. Een analyse van het eigendom bij de bestaande gebouwen is nodig om het van toepassing verklaren mogelijk te maken.
Voorkeursmodel bij een MFA Met de schoolbesturen is verkend of gelijk aan het Kindcentrum het voorkeursmodel toepasbaar is. In den lande zijn hiervan voorbeelden dat het schoolbestuur (behoudens het 100% juridisch eigendom) 100% verantwoordelijk is voor het onderhouden, beheren en exploiteren van de MFA. In deze voorbeelden is het schoolbestuur penvoerder/exploitant van de MFA en verrekent de werkelijke lasten met de gemeente. Anders gezegd: de gehele exploitatie van de MFA heeft de gemeente uitbesteed aan het schoolbestuur en dit is vastgelegd in een exploitatieovereenkomst. Voornoemd praktijkvoorbeeld heeft geen voorkeur bij de schoolbesturen omdat het schoolbestuur een extra taak krijgt die niet onderwijsgerelateerd is. Daarbij veronderstelt dit dat het schoolbestuur de expertise en deskundigheid heeft of dient te verkrijgen op het beheren en exploiteren van een MFA, met mogelijk zelfs het aanstellen van ‘nietreguliere’ medewerkers (beheerders/huismeesters). Voor kleine schoolbesturen is dit per definitie niet haalbaar. Daarmee is de conclusie dat het eigendom, de exploitatie en het beheer van een MFA als volgt vorm krijgt: De gemeente is 100% eigenaar (economisch en juridisch) en investeert daardoor in het gehele gebouw/heeft in het hele gebouw geïnvesteerd. Voorkomen dient te worden dat er sprake zal zijn van meerdere eigenaren.
De gemeente stelt de diverse functies/ruimten ter beschikking aan de gebruikers, waaronder de scholen, kinderopvang, etc.: a. onderwijs middels ingebruikgevingsovereenkomsten; b. op grond van de gemeentelijke Vastgoednota wordt de kostprijs in rekening gebracht bij maatschappelijke verhuur aan een activiteit die beleidsmatig is ingebed. In alle overige gevallen van niet onderwijs wordt verhuurd tegen marktconforme tarieven; c. multifunctionele ruimten zoals gymlokalen verhuurt de gemeente aan verenigingen, etc. Optie is dat de gemeente deze taak uitbesteedt.
Ruimte om te zijn.
U23435
Pagina 21 van 59
-
De gemeente onderhoudt, beheert en exploiteert 100% van het gehele gebouw. De schoolbesturen dragen hun exploitatievergoeding (MI-model 2022) af aan de gemeente. De gemeente verrekent de exploitatielasten (servicekosten) met de overige gebruikers/huurders op basis van een nader te bepalen verdeling. Het onderhoudscomponent is een vast bedrag dat niet wordt verrekend.
Ruimte om te zijn.
U23435
Pagina 22 van 59
3
Algemene situatiebeschrijving
3.1
Inleiding In dit hoofdstuk beschrijven we de actuele situatie van alle scholen in de gemeente Assen. Hierbij wordt informatie gegeven over de ontwikkelingen van het aantal kinderen in de afgelopen jaren en inzicht gegeven in de prognoses. Voor het onderwijs zijn conform de geldende methodieken leerlingenprognoses opgesteld tot en met de teldatum 1 oktober 2042 (volledige prognoses inclusief onderbouwing zijn opgenomen in bijlage II). De leerlingenprognoses voor het basisonderwijs zijn in juni 2022 opgesteld. Voor het speciaal basisonderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs zijn prognoses opgesteld in januari 2023. In de prognoses is zo compleet als mogelijk rekening gehouden met de verwachte woningbouwontwikkelingen. Met de prognoses is getracht om een zo reëel mogelijke voorspelling te doen van de groei/krimp van de scholen. Prognoses zijn zoals gezegd voorspellingen en dienen daarom niet te absoluut te worden vertaald. Daarbij is er veelal sprake van dat in wijken scholen ‘communicerende’ vaten zijn: als een school boven verwachting groeit, krimpt een andere school meestal. De praktijk is dus vaak dat het totaalaantal in een wijk veelal wel redelijk te voorspellen is. Het is overigens gewenst om de prognoses om de twee jaar (zo niet elk jaar) te actualiseren om daarmee de verwachte ontwikkeling goed te kunnen volgen en zo nodig de plannen bij te stellen.
3.2
Situatiebeschrijvingen In de volgende paragrafen is de beschrijving van de situatie in de gemeente Assen in verschillende tabellen weergegeven. In deze tabellen zijn de leerlingentellingen van 2019 tot en met 2022 van de scholen opgenomen, op de teldatum 1 oktober. Teldatum 1 oktober wordt gebruikt voor de bekostiging van onderwijshuisvesting. Daarnaast zijn de leerlingenprognoses van de scholen van het jaar 2023, 2028 en 2033 opgenomen. Tevens zijn het bouwjaar en het renovatiejaar van de scholen opgenomen.
Ruimte om te zijn.
U23435
Pagina 23 van 59
3.2.1 Basisonderwijs Situatiebeschrijving leerlingentellingen
leerlingprognoses
gebouwgegevens
bouwjaar renovatiejaren
School
2019
2020
2021
2022
2023
2028
2033
Baggelhuizen
134
129
124
134
134
129
138
2010 n.v.t.
De Driemaster
111
98
90
83
83
78
85
2012 n.v.t.
Emmaschool
341
362
331
310
308
342
346
1929
De Marskramer
275
240
219
209
209
194
204
1987 1988, 1991, 2012
De Heksenketel
282
271
271
267
266
258
271
1993
Theo Thijssenschool
255
260
264
257
257
253
253
1959 1980, 2000, 2007
De Valkenhorst
191
179
168
167
168
182
184
1995
2007
De Veldkei
194
205
221
225
224
219
215
1980
1991, 2010
De Vuurvogel
167
160
133
127
127
132
128
2010 n.v.t.
Het Sterrenschip
364
352
325
309
309
310
326
2010 n.v.t.
Obs Kloosterveen
435
384
327
303
300
265
278
2006 n.v.t.
Het Octaaf
140
113
113
111
111
104
112
2010
De Regenboog
178
168
172
178
178
225
228
2017 n.v.t.
De Lichtbaak
146
138
128
117
117
109
112
2012 n.v.t.
De Borg
363
379
396
392
392
388
409
1989
1992, 2012
Het Kompas
255
238
229
222
222
223
215
2008
2013
De Scharmhof
341
332
307
277
276
238
234
1981
2006
Het Krijt
242
221
206
205
205
141
148
2010 n.v.t.
PC Kloostertuin
479
459
482
459
458
473
496
2019 n.v.t.
Maria in Campisschool
46
60
65
74
74
74
72
1965 1995, 2004, 2006
Vredeveldschool
32
34
35
36
36
41
42
2017 n.v.t.
De Cirkel
183
189
186
190
190
166
169
1953 1956, 1984, 2010
De Parel
215
204
200
194
194
180
189
2016
De Driesprong
226
227
203
191
191
187
192
2003
De Vrije School
183
192
189
183
183
175
180
2006 n.v.t.
Totaal
5778
5594
5384
5220
5212
5086
5.226
1998,2008 2001, 2007
2015
In de tabel is te zien dat het leerlingenaantal de afgelopen jaren op de meeste scholen daalt. Het leerlingenaantal neemt af tot ongeveer 5.200 leerlingen. In de gemeente Assen zijn in 2033 vijf scholen die onder de opheffingsnorm vallen. De norm waarbij in principe de bekostiging van scholen door het ministerie OCW stopt, is voor de gemeente Assen vanaf 1 augustus 20234 125 leerlingen. Deze scholen worden met de toepassing van de gemiddelde schoolgrootte5 in stand gehouden. De bekostiging van deze scholen wordt daarmee niet bedreigd. Volgens de prognoses wordt de aankomende tien jaar een stabiele situatie verwacht rondom het leerlingenaantal. In de prognoses zijn de woningbouwgegevens meegenomen, de prognoses zijn echter exclusief azc-leerlingen en ontheemden.
4
Vanaf 1 augustus 2023 is de opheffingsnorm voor de gemeente Assen verlaagd van 130 naar 125 leerlingen. 5 Artikel 143 van de Wet op primair onderwijs
Ruimte om te zijn.
U23435
Pagina 24 van 59
2014
3.2.2 Speciaal basisonderwijs
In de tabel is te zien dat het leerlingenaantal de afgelopen jaren redelijk stabiel is gebleven. Volgens de prognoses wordt voor het SBO een kleine stijging verwacht. De schoolbesturen verwachten voor het SO dat door het aflopen van de NPO-gelden de druk op het SO zal toenemen. Met behulp van de gelden vanuit dit IHP voor inclusiever onderwijs, hopen de gemeente en de schoolbesturen op deze beweging in te spelen en mogelijk terug te dringen. 3.2.3 Voortgezet) speciaal onderwijs
In de tabel is te zien dat het leerlingenaantal de afgelopen jaren stabiel is. Volgens de prognoses wordt voor het SO een lichte daling verwacht. Zoals beschreven in paragraaf 3.2.2 verwachten de schoolbesturen een groei van het aantal leerlingen. Voor de Kentalis Tine Marcusschool geldt dat de school een ondergrens heeft van twee groepen en een bovengrens van drie groepen. Wanneer de bovengrens wordt overschreden, zullen de leerlingen naar Groningen gaan. 3.2.4 Kinderopvang Voor de kinderopvang zijn prognoses gemaakt voor de aankomende vijftien jaar. Deze zijn gemaakt op basis van de bevolkingsgegevens, toekomstige woningbouw, kindplaatsen per leeftijdscategorie en per wijk. Hierbij is een vergelijking gemaakt met het aantal kindplaatsen per wijk in vergelijking met de gehele gemeente Assen en het landelijk gemiddelde. Daarbij is gebruikgemaakt van verschillende bandbreedtes. Deze prognoses geven een indicatie van de behoefte voor het aantal kindplaatsen per wijk. Voor de volledigheid wordt verwezen naar de separate bijlage met de kinderopvangprognoses voor alle jaartallen. Hieronder worden enkel de kindplaatsen van de buitenschoolse opvang en de kinderdagopvang van 2022 en 2033 met elkaar vergeleken. In de navolgende tekst worden enkel de wijken behandeld waarbij sprake is van aanzienlijke groei in het aantal kindplaatsen.
De groei wordt cijfermatig benoemd en in relatie gebracht tot de betreffende schoolgebouwen. Dat wil zeggen dat enkel de kinderopvang die nu aanwezig is in een (school)gebouw/MFA betrokken wordt in het IHP. De overige zelfstandige kinderopvanglocaties worden niet verder behandeld. Dus indien
Ruimte om te zijn.
U23435
Pagina 25 van 59
sprake is van groei in een wijk, dan wordt verondersteld dat het gewenst is dat de kinderopvang die in een (school)gebouw/MFA zit ook wil groeien. Deze groei wordt verhoudingsgewijs/lineair cijfermatig hieronder benoemd. In de volgende hoofdstukken wordt bekeken of de groei daadwerkelijk mogelijk is in de bestaande capaciteit van de betreffende locatie.
Wijk Assen Centrum Marsdijk Peelo Noorderpark Pittelo Lariks Vredeveld/Assen-Oost Baggelhuizen Kloosterveen/Kloosterakkers
Bso 2023* 156 338 100 243 85 42 165 135 502
2033 99 322 81 191 85 84 189 135 476
Kdv 2023 132 211 96 268 124 43 136 121 371
2033 107 220 89 239 142 100 112 140 592
* In de tabel is 2023 het huidige aanbod weergegeven.
Zoals te zien is in deze tabel groeit het aantal kindplaatsen kinderopvang van de wijken Lariks en Kloosterveen/Kloosterakkers aanzienlijk. In de wijk Lariks is het aantal kindplaatsen voor kinderopvang 43, waarvan alle kindplaatsen onderdeel zijn van de school (de Theo Thijssenschool), dus op locatie in samenwerkingsvorm. Er is sprake van een groei in de wijk Lariks naar circa 100 kindplaatsen kinderopvang in 2033, doordat herstructurering van de wijk plaatsvindt. Ervan uitgaande dat alle kindplaatsen in de wijk onderdeel blijven van de school, is er dus een groei van circa 57 kindplaatsen in de school. In de wijk Kloosterveen/Kloosterakkers is het aantal kindplaatsen voor kinderopvang 371, waarvan 176 kindplaatsen onderdeel zijn van de scholen, dus op locatie in samenwerkingsvorm. Er is sprake van een groei in de wijk Kloosterveen/Kloosterakkers naar circa 592 kindplaatsen kinderopvang in 2033, doordat minimaal 1.000 woningen worden gebouwd. Uitgaande van een lineair gelijkblijvende verhouding tussen zelfstandige en niet-zelfstandige opvanglocaties, zal 47% van deze kindplaatsen onderdeel zijn van de scholen. Dit betekent dat de kinderopvang vanuit de samenwerking met scholen toeneemt tot circa 278 kindplaatsen, dus een groei van circa 102 kindplaatsen in de scholen.