CConstaterende datAssen
Koppel je AI →
Document · PDF

2. Groenvisie Assen_de groene stad van het noorden_rapportage

Raadsvergadering 21 december 2023, gemeente AssenBij agendapunt: Groenvisie Assen 204013.126 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Groenvisie de groene stad van het noorden

Assen

Participatie omgevingsvisie Inwoners noemen Assen als `de Groene Parel’. Een stad in het groen, waarbij de wijken ruim zijn opgezet en veel groen bevatten. Het groene karakter van de stad kan verder worden versterkt. Groen kan beter de stad in worden gehaald en groenstroken kunnen beter met elkaar verbonden worden. De inrichting van de stad moet uitnodigen tot beweging Ruimtelijke schets "Assen groene stad van het noorden" Uit: Omgevingsvisie Gemeente Assen (mei 2021)

en onderling contact kan worden aangemoedigd en versterkt.

Groenvisie Assen de groene stad van het noorden

Juni 2023, Gemaakt door een team vanuit de gemeente Assen en Strootman Landschapsarchitecten

Funenpark 1-D 1018 AK Amsterdam Nederland Gemeente Assen

T. +31(0)20-419.41.69

Noordersingel 33

bureau@strootman.net

9401 JW Assen

www.strootman.net

Fietstocht door het Asserbos

Voorwoord Geachte lezer, Voor u ligt de Groenvisie Assen 2040. Het is de uitwerking van één van de hoofdambities van de omgevingsvisie ‘Assen nog mooier’. Deze omgevingsvisie is samen met inwoners, ondernemers en andere partijen opgesteld en op 1 juli 2021 vastgesteld. De omgevingsvisie schetst hoe Assen er in 2040 uit moet komen te zien en beschrijft de eigenschappen die Assen zo aantrekkelijk maken. In de omgevingsvisie hebben we met elkaar het groene karakter, de onderlinge betrokkenheid en de dynamiek als regionaal centrum als de kernkwaliteiten van Assen benoemd. We hebben vastgelegd dat Assen in 2040 ‘groene stad van het noorden’ wil zijn en op hoofdlijnen beschreven wat we daarvoor zouden moeten gaan doen. Assen won dit jaar (2023) de Groene Stad Challenge. Assen is daarmee uitgeroepen tot de groenste stad van Nederland. Met een groenpercentage van ruim 59% scoort Assen aanzienlijk beter dan het landelijk gemiddelde van iets meer dan 44%. Een kleine 24% van dat groen bestaat in Assen uit bomen; in de rest van Nederland is dat 16%. En Assen heeft bijzonder groene buurten. Zo hebben er maar liefst veertien een A-rating, de hoogste score en uitzonderlijk voor een stad.

moeten we natuurlijk zo houden. Voor ons, voor de generaties na ons en voor de flora en fauna in en om Assen. Daarom hebben we deze groenvisie opgesteld. In de groenvisie worden de ambities uit de omgevingsvisie vertaald naar wat dit betekent voor het groen en de natuur in onze stad. Hierbij hebben we samengewerkt met diverse partners en een aantal bijzonder deskundige inwoners (dit in de vorm van een klankbordgroep). We hebben hierover ook het gesprek gevoerd met onze inwoners; herken je je in de noodzaak van vergroening van onze stad en heb je hier ook zelf ideeën over? En dat heeft de Assenaar ook zeker. We zien dat steeds meer inwoners in Assen zich willen inzetten voor groen en klimaat. Op dit moment zijn in 33 vrijwilligersgroepen ruim 300 vrijwilligers actief die zich meerdere keren per jaar inzetten voor het openbaar groen van Assen. Gelijktijdig met het opstellen van deze Groenvisie is gewerkt aan de Visie Klimaatadaptatie. Omdat de opgaven en ambities deels met elkaar overeenkomen hebben we een interactieve fietstocht gemaakt waarbij de inwoners langs goede voorbeelden en sfeerimpressies van hoe groene en klimaatadaptatieve oplossingen er in Assen uit zouden kunnen zien.

De Groene Stad Challenge bevestigt wat wij natuurlijk al lang weten, en dat is dat Assen een bijzonder groene, gezonde en aantrekkelijke stad is. En dat willen en

Op hoofdlijnen gaven de deelnemers aan de fietstocht aan: •

Groen erg belangrijk te vinden en het aanwezige groen in Assen hoog (3,8 van 5) waarderen

•

Meer groen op schoolpleinen belangrijk te vinden en van mening te zijn dat meer groen andere plekken (binnenstad en industrieterreinen) aantrekkelijker maakt

•

De gevolgen van klimaatverandering te merken en hier vaak ook zelf iets aan te willen doen, bijvoorbeeld door meer groen in de eigen tuin en bewust omgaan met waterverbruik

De Lariks

Voorwoord Graag wil ik er vanaf deze plek nog even bij stil staan dat de groenvisie gaat over de periode tot 2040. We werken dus met elkaar aan het Assen van straks en daarom is het uitermate belangrijk om ook de jonge Assenaar van nu bij de groenopgaven te betrekken. Dit doen we eigenlijk continu via programma’s op het Duurzaamheidscentrum. Voor de groenvisie zijn we daarnaast in gesprek gegaan met de kinderraad. Een geweldig leuke club kinderen uit de groepen acht van de Asser basisscholen die echt wat mogen vinden van de plannen van het volwassen gemeentebestuur. Voor de groenvisie hebben we ze gevraagd naar hun ‘sleeping beauty’. Dat is een groene plek in hun eigen wijk die met wat extra aandacht een waardevolle groene plek voor de wijk kunnen worden, zodat iedereen ervan kan genieten. Laten we samen aan de slag gaan en ervoor zorgen dat Assen zich met recht Groene stad van het Noorden kan blijven noemen. Bert Jan ten Oever, wethouder

De landjes, Marsdijk

Inhoud Voorwoord . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 1. Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 1.1 Context . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 1.2 Leeswijzer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12

2. Groene ambities en uitgangspunten . . . . . . . .14 2.1 Het belang en de waarde van groen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 2.2 Wat gaan we doen? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 2.3 Hoe gaan we het doen? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18

3. Bouwstenen voor de Groenvisie . . . . . . . . . .20 3.1 Groene identiteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 3.2 Natuurinclusieve gemeente . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 3.3 Een gezonde gemeente . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 3.4 Klimaatadaptatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 3.5 Beheer en onderhoud . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 3.6 Het belang van bomen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44

4. De Groenvisie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 4.1 Robuust groen netwerk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 4.2 Aantrekkelijke en diverse groengebieden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 4.3 Gezonde woon-, werk-, en winkelgebieden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 4.4 Toegankelijk en groen buitengebied . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66

5. Vervolg: opstellen van de uitvoeringsagenda . . .72

1

Inleiding Assen is een stad omringd door fantastisch

•

Bij transformaties en herinrichtingsprojecten

landschap. Ooit ontstaan aan een bovenloop van

worden bestaande groenstructuren in de stad

het Drentsche Aa, is die relatie met het omliggende

versterkt. Dit vergroot de aantrekkelijkheid

gebied en de landschappelijke structuren waarbinnen

van, en de biodiversiteit in de stad. Denk aan

de stad gegroeid is, nog steeds voelbaar tot diep

het toevoegen van bomen, (binnenstedelijke)

in het centrum. Met nieuwe uitdagingen zoals

ecologische verbindingen, landschapselementen

klimaatadaptie, energietransitie en natuurinclusief

en het versterken van de groene verbindingen

bouwen is er behoefte aan nieuw groenbeleid. En de

tussen het buitengebied, de wijken en de

ambitie voor dit beleid is hoog als het ook wil voldoen aan de omgevingsvisie ‘Assen nog mooier’. Daarin

binnenstad. •

Ingrepen in de stad moeten klimaatadaptief zijn.

is vastgelegd dat Assen in 2040 een ‘dynamische

Plekken waar de temperatuur in een warmere

hoofdstad’ is, een ‘verbonden stad’ en, vooral relevant

periode extra stijgt, zullen worden vergroend.

voor de groenvisie: ‘groene stad van het noorden’.

Het water wordt zo lang mogelijk vastgehouden en zoveel mogelijk in de bodem geïnfiltreerd.

De omgevingsvisie geeft daarbij op hoofdlijnen aan wat

Wateroverlast wordt zo veel mogelijk voorkomen

daar de komende jaren voor moet gebeuren:

en hittestress en verdroging van onze natuur

•

wordt tegengegaan.

De stad moet de komende jaren op diverse manieren verder worden vergroend. Dit betekent niet alleen nieuw groen aanleggen, maar ook het verbeteren van de kwaliteit van het bestaand groen. Een belangrijk uitgangspunt daarbij is dat de transformatieopgave van de bestaande stad niet ten koste gaat van het bestaande groen, maar juist hand in hand gaat met het toevoegen van groen.

10

Asserbos 11

1

Inleiding 1. 1 Context

1.2 Leeswijzer

Voor deze groenvisie is ‘Assen, groene stad van het

In hoofdstuk 2 zetten we de hoofdlijnen van de

noorden in 2040’ de ambitie. In de groenvisie lichten

gemeentelijke ambities neer: wat willen we bereiken en

wij deze ambitie toe. Wij laten zien voor welke opgaven

hoe gaan we daar komen? In hoofdstuk 3 beschrijven

Assen de komende decennia staat en hoe groen

we langs zes hoofdthema’s meer gedetailleerd de

hiervoor zal worden ingezet. Er staat veel op stapel in

diverse opgaves die we binnen dit thema zien en

Assen; in wijken als Lariks wordt hard gewerkt aan

de ambities die we daarbij hebben. Deze opgaven

wijkvernieuwing, bedrijventerreinen moeten worden

en ambities leiden tot concrete – meer directe -

gemoderniseerd en er zijn grote transformatieopgaven

acties maar ook tot kaders die richting geven aan

zoals voor het Havenkwartier. Daar komen ook nog

ontwikkelingen in het groen en niet-groenprojecten. In

eens opgaven bij als klimaatadaptatie, energietransitie

hoofdstuk 4 worden deze kaders ruimtelijk vertaald in

en het verbeteren van de biodiversiteit.

de vorm van een visiekaart en (ontwerp)principes. In hoofdstuk 5 gaan we in op de uitvoeringsagenda die

In de groenvisie beschrijven we langs zes thema’s meer gedetailleerd de diverse opgaven die we binnen deze thema’s zien en de ambities die we daarbij hebben. Deze opgaven en ambities leiden tot concrete – meer directe - acties maar ook tot stippen op de horizon waar we binnen de looptijd van de groenvisie (20 jaar) naar toe willen gaan werken. De groenvisie lift daarom ook mee op andere plannen en (geplande) ontwikkelingen, waardoor de ruimte voor, en de kwaliteit van groen vanuit verschillende kanten kan worden gewaarborgd en we werk met werk maken. Dit betekent nadrukkelijk ook dat de in hoofdstuk 4 opgenomen kaarten geen blauwdrukken zijn, maar de gewenste richting van de ontwikkeling aangeven. Deze gewenste richting is in een aantal gevallen vertaald naar een beeld van hoe het er in de toekomst uit zou kunnen komen te zien. Deze vertalingen zijn artist impressions en zijn bedoeld om te inspireren en om een beeld te krijgen van de opgaven waar we voor staan.

12

in een volgende fase wordt uitgewerkt.

Beleid

Beleid

GES Hoofdgroenstructuur Hoofdbomenstructuur

Plannen

Uitgesproken eigen karakter Gezonde bodem- en waterbeheer Hoge ecologische waarde

Route en rondjes maken Versterken groenblauwe dooradereing Sterke verbindingen

Gebieden

Plannen

Koppelen losse snippers

Gebieden

Goed beheer

in an l lgt Vo ngsp i r e tvo

ui

in an l lgt Vo ngsp i r e tvo

ui

Beleid

Ondersteuning vergroenen tuinen

Bossenstrategie

Beleid

Natuurinclusief bouwen

Natura 2000 Landbouwtransitie

3 - 30 - 300 Mobiliteit

Koppelen losse snippers

in an l lgt Vo ngsp i r e tvo

Plannen

Plannen

Schoolpleinen vergroenen

Gebieden

Prioriteit kwetsbare gebieden

Vergroenen werkterreinen

Versterken groenblauwe dooradereing Sterke verbindingen

Gebieden

ui

Route en rondjes maken

in an l lgt Vo ngsp i r e tvo

ui

Overzicht van beleid, plannen en uit te werken deelgebieden per groenplan thema.

13

2

14

GROENE AMBITIES EN UITGANGSPUNTEN

Herstelde bovenloop van de Drentsche Aa 15

2

Groene ambities & uitgangspunten 2.1 Het belang en de waarde van groen Goed groen is een voorwaarde voor een goed leefklimaat binnen de gemeente. Dit geldt voor zowel mensen als dieren. Groen levert een belangrijke bijdrage aan een goede leefomgeving. Denk aan natuurwaarde, gezondheid, sociale cohesie, een betere luchtkwaliteit, klimaatadaptieve omgeving, recreatiewaarde, esthetische waarde, cultuurhistorische waarde en ook economische waarde. Onderzoek laat zien dat goed buurtgroen een effectief middel is om problemen als overlast, onveiligheid en verloedering

vegetatie die actief bijdraagt aan de biodiversiteit van onze gemeente. Het beheer gaan we meer richten op natuurwaarden. De groene openbare ruimte willen we ook zoveel mogelijk meerdere doelen laten dienen: zo kan een groene speelweide bijvoorbeeld ook dienen als een tijdelijke wateropvang bij een zomerse piekbui. De stad wordt zo klimaatadaptief en bevordert ook actief de gezondheid van onze inwoners. Met de aanplant van extra bomen creëren we meer schaduw en verkoeling; en wanneer we goede hagen

aan te pakken.

aanplanten maken we schuilplekken voor vogels én

Tijdens de covid-pandemie is nog duidelijker

van onze stad en een natuurlijke airco.

geworden hoe groot het belang is van goed groen in de nabije omgeving. We gingen vaker naar buiten, ontdekten het groen om de hoek, en zaten nog nooit zo vaak met vrienden in het park. Maar we kwamen er ook achter dat de druk op groen te hoog werd, met drukte, overlast, en schade als gevolg. Groen biedt een plek voor ontmoeting en beweging en draagt bij aan een goed woon- en werkklimaat en een gezonde levensstijl. In alles wat we doen hebben we deze groenwaarden in het vizier: van het inpassen van bestaand groen en nieuw groen bij ontwikkelingen, tot het goed onderhouden, zodat groen volwassen wordt en bomen monumentaal. In het bestuursakkoord Dichtbij & Daadkrachtig (2022-2026) is daarom vastgelegd dat groen onmisbaar is voor een gezonde stad en daarom het vertrekpunt moet zijn bij ruimtelijke ontwikkelingen.

2.2 Wat gaan we doen? Om van Assen dé groene stad van het noorden te maken, zetten we in op drie V’s: Het Verbeteren van groen, het Verbinden van groen, en het Vergroten van groen Verbeteren van groen We zijn zuinig op de bijzondere groene kwaliteit die de stad al heeft. We koesteren het goud dat we in handen hebben met bijvoorbeeld het Asserbos tegen de kern van de stad aan, en het Drentsche Aa gebied dat aan onze stad grenst. En laten we ook de kleinere parels in de stad niet vergeten! Bijvoorbeeld de Zuiderbegraafplaats en de laanbeplanting in de 16

door vaker te kiezen voor inheemse en streekeigen

Torenlaan. Het bestaande groen gaan we verbeteren

vangen we fijnstof op. Bomen zijn de groene longen

Verbinden van groen We werken in het buitengebied samen met anderen om verschillende natuurgebieden met elkaar te verbinden zoals het Witterveld met het Witterdiep en Fochteloërveen. We zorgen voor een betere groene dooradering van het landschap. Het verbinden van groen werkt ook door tot in de haarvaten van de stad. Doorbroken laanstructuren willen we herstellen. Bermen die zich daar voor lenen willen we omvormen tot bloeiende bermen met struiken en weelderig gras waardoor er een bij-vriendelijk netwerk door de stad ontstaat. We streven ernaar dat groen en natuur beter bereikbaar en beter bruikbaar worden voor mens en dier. We gaan ook op een andere manier verbinden: groen en natuur worden integraal meegenomen in de andere projecten die we in de gemeente doen en daarbij zoeken we actief naar kansen om werk met werk te maken. Vergroten van groen We gaan meer kwalitatief groen toevoegen. Dat doen we op verschillende schalen en ook in samenwerking met onze inwoners. Overbodig versteende plekken willen we ‘ontharden’, het devies wordt: groen waar het kan, verhard waar het moet. Zo komt er meer ruimte voor kruidenrijke vegetatie, heesters, hagen en bomen. Omdat goed groen uitnodigt om naar buiten te gaan ontstaat er daarmee ook meer ruimte voor ontmoeting en sociale cohesie.

Onderzoek laat zien dat een bezitters van een groene tuin gezonder zijn en dat buurtgroen een zeer positief effect heeft op sociale processen in de buurt. Buurtbewoners ontmoeten elkaar makkelijker, voelen zich vaak ook ‘eigenaar’

Doelen

Verbeteren van wijkgroen (groen in de buurt)

Verbeteren van structuurgroen en parken

Klimaatadaptief groen

Aantrekkelijk groen

Divers groen

Toegankelijk buitengebied

Klimaatadaptief groen in de buurt

Verbinden van groen

17

2

Groene ambities & uitgangspunten van het groen en het leidt tot meer en betere sociale

•

contacten in de buurt. Hierbij willen we slim meten om te monitoren dat het

sessies, nieuwsbrieven en folders. •

groen in kwantiteit, maar ook in kwaliteit toeneemt.

2.3 Hoe gaan we het doen? Groen als uitgangspunt

Groen is nu vaak de sluitpost binnen onze ruimtelijke ordening. Maar omdat goed groen - dat ook goed kan gedijen - onmisbaar is voor een gezonde, prettige leefomgeving gaan we groen bij (her)ontwikkelingen net zo meenemen als dat we dat doen met riolering en verlichting. Als binnen dit soort projecten wordt vastgesteld dat groen beter tot zijn recht zou moeten komen, dan moeten we bijvoorbeeld ook zorgen voor voldoende ruimte zodat het groen gezond oud kan worden. Zo investeren we in groen met op de korte termijn als winst een aantrekkelijkere stad, en op de lange termijn een gezondere stad met een hogere vestigingswaarde en een hogere ecologische kwaliteit. Samenwerken en communiceren Aan een groenere stad werken doen we niet alleen, we willen partijen verbinden en nog beter samenwerken. We gaan dit actief stimuleren met subsidies en regelingen zodat bedrijfsdaken groener worden; privéstoepen geveltuintjes worden; er meer houtwallen in het buitengebied komen; en bij nieuwbouwplannen het groen meteen wordt meegenomen. We willen onze inwoners helpen bij het vergroenen van hun eigen tuin en groeninitiatieven faciliteren zodat er meer ruimte ontstaat voor onze vrijwilligers om met passie aan de slag te gaan We zetten in op bewustwording en leggen daarom uit waarom we iets doen (of waarom we iets stimuleren) en hoe dit bijdraagt aan de ambities van onze stad.

We informeren en betrekken de inwoners op een laagdrempelige manier en willen – bijvoorbeeld onder de paraplu Meedoen in het Groen – meer kennis over groen, natuur en bomen overbrengen. Dat willen we als volgt uitwerken: •

Meer investeren in werving en goede begeleiding van vrijwilligers.

•

Versterken, verbinden en benutten van de samenwerking met de lokale groene organisaties.

18

Inwoners blijvend inspireren en informeren door Meer aandacht en begeleiding creëren voor vergroening en verduurzaming in particuliere groen.

•

Een functionaris aanstellen die overzicht bewaart over de diverse groene opgaven en verbindingen maakt met andere disciplines.

Het Duurzaamheidscentrum, en deelname aan acties als het NK Tegelwippen spelen hier een grote rol in. Vanuit het Duurzaamheidscentrum continueren we de lesprogramma’s over groen en natuur. De acties en opgaven die gericht zijn op bewustwording, enthousiasmeren, stimuleren en het helpen van inwoners bij het vergroenen van de eigen omgeving brengen we onder en werken we verder uit in een nieuw programma Ga voor Groen. Ambitie, aanleg en beheer in balans Groen wordt vaak voor lief genomen maar is zeker niet vanzelfsprekend. Groen is één van de belangrijkste bezittingen van onze stad en daar moeten we zuinig op zijn. Goed groen vergt bijzondere, deskundige en veelal langdurige aandacht en een daarbij passend budget. Om de kwaliteit van groen te borgen, de waarde te benutten, en deze ook te verbeteren, zijn goede aanleg en goed beheer essentieel. Het aanleggen van groen begint met goed ingerichte plantvakken en (waar mogelijk) biologisch gekweekt plantmateriaal dat goed gedijt in onze omgeving, zodat het gezond oud kan worden. En kiezen voor het juiste plantmateriaal kan bovendien schelen in de intensiteit van het onderhoud. Buiten de stad kiezen we altijd voor inheems plantmateriaal. We willen met differentiatie en maatwerk meer gaan inzetten op passend en kwalitatief groenonderhoud.

Sommige plekken vragen om meer onderhoud bijvoorbeeld het intensiever maaien dan dat nu het geval is - terwijl andere plekken juist prima met minder onderhoud toe kunnen. Het onderhoud van groen met veel natuur- en gebruikskwaliteit is een vak op zich en laten we uitvoeren door deskundige medewerkers en samenwerkingspartners. Dit vraagt om een inhaalslag.

Legenda Eigendom Gemeente Niet in eigendom Gemeente

^ Versimpelde eigendomskaart binnen de gemeentegrenzen.

Particulier

Particulier

Particulier

Particulier

Particulier

Particulier

Waterschap Provincie

Particulier

Gemeente

Gemeente

< De JC van Markenstraat. << Doctor Joh. Picardtweg De foto’s links zijn exemplarisch voor plekken - vooral in het landelijk gebied, en op werkterreinen - waar de gemeente beperkt eigendom heeft in de openbare ruimte. Als we de hele gemeente willen vergroenen, dan vraagt dit dus vaak om een goede samenwerking. 19

3

20

BOUWSTENEN VOOR HET GROENPLAN

Bovenloop van de Drentse Aa onder het spoor, Hendrik van Boeijenlaan, Assen

21

3.1 Groene identiteit Huidige situatie Het landschap rondom de stad Assen kent grote verschillen. Aan de oostzijde ligt het Drentse Aa-gebied dat nog altijd een prachtig bewaard en kleinschalig beekdallandschap is, vrijwel ongeschonden door kanalisatie en ruilverkaveling. Aan de westzijde liggen de grote heide- en veenontginningen, een landschap dat behoort tot de eerste slag van de industrialisatie van het landschap. In tegenstelling met de oostzijde is dit landschap open en recht. Die verschillen in landschappen zijn ook terug te zien in de wijken van de stad; in Kloosterveen is de rechtlijnigheid van het landschap terug te zien in de water- en groenstructuur, terwijl in Peelo of Diepstroeten de meer gebogen kavellijnen zijn terug te vinden, en ook restanten van landschapselementen als kleine essen en houtwallen zijn behouden. De identiteit van de gemeente wordt daarmee niet alleen bepaald door de ondergrond, maar ook door

verbouwden gewassen op de es en gebruikten de beekdalen van de Drentsche Aa als hooilanden. Vanuit kleine agrarische buurtschappen zoals Loon en Peelo, vormde Assen zich pas als stad met de komst van het vrouwenklooster Maria in Campis en kon Assen zich ontwikkelen tot bestuurlijk centrum van Drenthe dat later, als klein stadje, van Lodewijk Napoleon stadsrechten kreeg. Het Asserbos transformeerde hierdoor van bos met vooral een economische waarde (voor jagen, hout en vruchten), naar een parkachtig openbaar sterrenbos. Al honderden jaren dient het bos een recreatieve functie, maar sinds een paar jaar heeft het een belangrijke positie ingenomen in de natuurdoelen van de gemeente. Met de komst van het Duurzaamheidscentrum laat de gemeente het belang van het bos zien als een van de meest onmisbare

Ontwikkeling van Assen

Hoofdvaart en pas veel later het Noordwillemskanaal,

die duiden op een vroege bewoning. Door de gunstige ligging van de hoge en droge zandruggen en de lagere vruchtbare beekdalen was dit gebied aantrekkelijk voor het trechterbekervolk om hun nederzettingen te bouwen. De nomadische kleinschalige nederzettingen groeiden in de loop van

22

De bewoners hielden schapen op woeste gronden,

plekken van Assen.

zijn duizenden prehistorische vondsten gedaan

Landgoed Overcingel >>

werden boerderijen rondom een brink geplaatst.

groenstructuur en de groengebieden.

In het Drentsche Aa-gebied en de gemeente Assen

De Brink - 1885 >

de tijd uit tot meer permanente brinkdorpen. Hier

Met de aanleg van de Smildervaart, de Drentse werd Assen beter verbonden met Meppel en Groningen en werden ook de woeste heidegronden aan de westzijde van de stad ontgonnen. Daar werden nieuwe koloniën gesticht zoals Smilde en Veenhuizen. Bewoners vestigden zich langs kanalen in lange linten van waaruit haaks het land werd ontgonnen. Met de exponentiële groei van Assen werd een deel van

Legenda

^ Landschappelijke identiteit << Beek- en esdorpenlandschap < Witterveld

23

3.1 Groene identiteit de bovenlopen van de Drentsche Aa opgenomen in de

kans om de stad en het buitengebied aan te kleden, te

structuur van de stad. Op plekken zoals de Bosbeek/

versterken en te verfraaien. De bosopgave betekent

Nijlandsloop is een van deze bovenlopen nog goed

namelijk niet alleen meer bos, maar kan ook worden

zichtbaar en maakt deze een ecologische en prettige

ingevuld met het toevoegen van landschapselementen

verbinding tussen de stad en het buitengebied. Het

in het buitengebied en bomen, boomstructuren of tiny

diepensysteem is niet meer volledig en wordt soms

forests in de stad. En ook agroforestry, voedselbossen

verstoord door kanalisatie, infrastructuur of woningen.

zijn mogelijkheden. Meer bos aanplanten – ten koste

Opgaven en ambities

Behoud, (eventueel) herstel en versterken identiteit van cultuurhistorisch waarden Assen is een ‘landschapsstad’ en de landschappelijke relicten van decennia of eeuwen geleden zijn nu nog steeds zichtbaar en voelbaar in de stad. De groene identiteit van Assen komt voort uit het omringende landschap van de veenontginning aan de westzijde tot het Nationaal Park Drentsche Aa aan de oostzijde, en ook door de groengebieden als het Asserbos, het

van conventionele landbouw – kan bijdragen aan de vermindering van de stikstofbelasting en daarmee een onderdeel zijn van de Gebiedsgerichte aanpak Stikstof. Het is provinciaal beleid om nieuw bos alleen te laten aansluiten op bestaand bos. Binnen Assen gaat het dan om multifunctioneel bos waar ook recreatie een grote rol speelt. Wij zien hiervoor kansen aansluitend bij Bos en Golf in het noorden, bij Baggelhuizerplas in het zuidwesten of nabij Amelterbos Assen Oost. In een vervolgproject werken wij dit verder uit.

groene netwerk en de bomenlanen, en groene plekken als begraafplaats de Boskamp en de Brink als groene open ruimte in de kern van de stad. We behouden de

Blauw netwerk als kapstok: kunnen we oude diepjes herstellen?

kwaliteit door deze te beschermen in beleid, en door

Op een gedetailleerde hoogtekaart is goed te zien

richtlijnen op te stellen voor goed beheer en eventueel

dat Assen in het brongebied van de Drentsche Aa

herstel. De identiteit van de plekken versterken we

ligt met zijn vele diepjes. Deels liggen die diepjes er

door samen te werken met vrijwilligers en organisaties,

nog onveranderd bij; deels zijn deze recent hersteld

waardoor we ook de maatschappelijke betrokkenheid

voor het project Assen aan de Aa waar de relatie

van het groen verhogen.

tussen stad en beekdal is verbeterd; en deels zijn deze

Bestaand groen behouden we, passen we in Bij nieuwe ontwikkelingen doen we er alles aan om bestaand(e) groen(structuren) te behouden en in te passen. We gaan hierover vroegtijdig in gesprek, bijvoorbeeld met projectontwikkelaars. In de nieuwe wijk Diepstroeten is bijvoorbeeld veel van de oude beplanting behouden. Dit geeft meteen structuur, beschutting en verkoeling. Wel zien we daarin verschillende gradaties: als een paar kleine berkjes een nieuwe ontwikkeling in de weg staan dan is herplant op een andere locatie een passend alternatief. Bossenstrategie als kans De provincie Drenthe heeft een opgave om 3700 ha bos te realiseren: 2000 ha binnen het NNN, en 1700 buiten het NNN. Wij zien deze opgave als enorme 24

ook ‘verdwenen’. Waar de diepjes zijn verdwenen, ontstaat nu ook de meeste wateroverlast. Bij nieuwe projecten, ingrepen of werkzaamheden in de openbare ruimte willen we onderzoeken of we deze diepjes weer meer ruimte kunnen geven waardoor er meer ruimte ontstaat voor waterberging (klimaatadaptatie), recreatie, ecologie, en ook de identiteit als stad aan een beekdal wordt versterkt.

^ Herstelde natuur identiteit langs Europaweg-Zuid < Gedetailleerde hoogtekaart

25

3.2 Natuurinclusieve gemeente Huidige situatie Er is geen noordelijk gelegen stad die zo centraal tussen bijzondere Natura 2000-gebieden ligt als Assen. Met gebieden die elk hun eigen biotopen en soorten hebben. De stad wordt geflankeerd door de Drentsche Aa aan de oostzijde, het Witterveld aan de zuidzijde, en het Fochteloërveen aan de westzijde; alle op 10 km fietsafstand van het centrum van de stad! Deze gebieden zijn deels verbonden door het Natuurnetwerk Nederland. Er ontbreken echter enkele cruciale schakels. Ook is duidelijk te zien op de kaart op de volgende pagina dat er een verbinding aan de noordzijde van Assen ontbreekt. Als we specifieker kijken binnen de gemeentegrenzen, dan blijkt dat we onvoldoende inzicht in de ecologische staat van onze stad en onze groengebieden hebben, en bijvoorbeeld ook wat de impact van stikstof is op ons groen. Ja, we weten waar onze bijzondere bomen staan, wat hun kwaliteit is, en we weten ook dat er zeldzame vleermuizen in onze stad nestelen, en dat ook de ijsvogel in het Asserbos te vinden is. Maar of het beter gaat met de natuur in Assen dan 5, 10 of 30 jaar geleden, weten we niet. Om echt te kunnen bouwen aan een gemeente met meer biodiversiteit is een nulmeting en een stevige monitoring een belangrijke basis.

Hieronder gaan we onder andere in op Basiskwaliteit Natuur, het opstellen van regels voor natuurinclusief bouwen en inrichten en een soortenmanagementplan. Dit zijn instrumenten die ook de door de Rijksoverheid als belangrijk worden genoemd in het kader van vergroening van stedelijk gebied.

Opgaven en ambities

Basiskwaliteit natuur als benchmark voor de 1 https://www.rijksoverheid gemeente .nl/documenten/ We willen de natuurwaarden binnen de gemeente kamerstukken/2021/09/21/ behouden en versterken. Zo willen we bij bijlage-op-weg-naarbasiskwaliteit-natuur ontwikkelingen in de gemeente de ecologische > uitgangspunten aan de voorkant meegeven. In 2021 is door Naturalis de term basiskwaliteit natuur geïntroduceerd. Een basis waarbij soorten die van nature in een gebied voorkomen zich op een lange 26

termijn kunnen vestigen. Zij benoemen 5 stappen om naar een goede basiskwaliteit te komen, die wij voortaan als benchmark binnen de gemeente willen hanteren: 1.

Inventariseren van de staat van groen en landschap.

2.

Inventariseren van de staat van biodiversiteit.

3.

Milieucondities waar mogelijk op orde brengen (bodem en waterkwaliteit).

4.

Goede inrichting.

5.

Passend beheer en gebruik.

Met een goede basiskwaliteit voor het lokale groenblauwe netwerk (wijkgroen, natte en droge verbindingen, landschapselementen/bermen/oevers/ houtwallen) vergroten we de ecologische waarde van onze gemeente, maar ook de beleving van de inwoners in de wijken. Bij het tot stand brengen van deze basiskwaliteit werken we samen met andere overheden, maatschappelijke organisaties en terreinbeheerders/ (agrarische) grondgebruikers. We werken bijvoorbeeld samen met Waterschap Hunze en Aa’s op het gebied van kwaliteit van ons water (opgave Kaderrichtlijn Water). Meten en monitoren van de staat van de biodiversiteit Om de basiskwaliteit te meten is er allereest een nulmeting nodig. We willen voor de hele gemeente de staat van de biodiversiteit in kaart brengen. Dit kan met behulp van de data die al bekend is bij de Nationale Databank Flora en Fauna, aanvullende ecologische onderzoeken door specialisten maar ook met behulp van ‘burgerwetenschappers’. Door meer te doen met city science en samenwerken met inwoners en lokale organisaties vergroten we de betrokkenheid van mensen bij hun leefomgeving. Met behulp van deze gegevens kan er gerichter worden ingezet op het beheer van groen en (her)inrichting van stadsdelen en buitengebieden.

Legenda

^ Biotopenkaart < Voorbeelden van icoonsoorten

Huismus

Egel

Dwergvleermuis

Eekhoorn

IJsvogel

Ringslang

Veenhooibeestje

27

3.2 Natuurinclusieve gemeente Monitoring van ecologische kwaliteit van het groen (bermen, waterpartijen en bomen)

Groene gebieden met elkaar verbinden en knelpunten opheffen

Binnen de gemeente monitoren we al de (beeld)

Grote wegen zijn vaak knelpunten voor lopende en

kwaliteit van onze openbare ruimte (met de IBOR).

kruipende dieren. In Assen hebben we al op meerdere

We gaan de natuurkwaliteit hierin meenemen en

plekken faunapassages aangelegd. We willen dit

een aantal keer per jaar monitoren en evalueren op

voortzetten zodat dieren zich drempelloos door de

vaste plekken binnen de gemeente. Deze systematiek

stad kunnen bewegen. In het project Assen aan de Aa

gaan we ontwikkelen door goed te kijken hoe andere

is dit al met succes gelukt waardoor fauna vanuit het

gemeentes dit doen, en bijvoorbeeld ook andere

Drentse Aa-gebied tot in de wijken aan de oostzijde

organisaties die zich specialiseren in onderzoek en

kan trekken. Oevers willen we vaker met natuurlijke

bescherming van flora en vegetatie, zoals Floron, dat

bermen inrichten en als dat niet mogelijk is fauna-

de nectarindex hiervoor heeft ontwikkeld.

uittreedplekken aanleggen. We willen ook gaten in de

Meer ruimte voor natuur We geven meer ruimte aan de natuur in de stad en dat begint bij meer ruimte voor planten. Daar kunnen dieren zoals zangvogels, vlinders en zweefvliegen hun eten vinden, kunnen ze schuilen en zich voortplanten. Het vormt daarmee de basis voor het gehele stedelijke ecosysteem. Dat betekent ook dat er anders zal worden beheerd. We willen met differentiatie en maatwerk meer gaan inzetten op passend en kwalitatief groenonderhoud dat lokaal gefaseerd of kleinschaliger moet zijn om schade en verstoring te voorkomen, en biodiversiteit in kleine groengebieden of bermen te vergroten. Sommige plekken vragen om meer onderhoud terwijl andere plekken juist prima met minder onderhoud toe kunnen. Zo kunnen er plekken ontstaan waar planten hun gang kunnen gaan, en ontstaan er bijvoorbeeld rommelhoekjes waar de egel kan overwinteren, de tjiftjaf haar nestje kan bouwen en waar de wezel op jacht kan gaan naar muizen. Een voorbeeld is het planten van besdragende heesters onder bomen.

lanen- en groenstructuur dichten, zodat onder andere vleermuizen, egels en eekhoorns zich makkelijker door de stad kunnen verplaatsen. Vastleggen Gemeentelijke Ecologische Structuur (en oplossen knelpunten hierin) Grote wegen zijn vaak knelpunten voor lopende en kruipende dieren. In Assen hebben we al op meerdere plekken faunapassages aangelegd. We willen dit voortzetten zodat dieren zich drempelloos door de stad kunnen bewegen. In het project Assen aan de Aa is dit al met succes gelukt waardoor fauna vanuit het Drentse Aa-gebied tot in de wijken aan de oostzijde kan trekken. Oevers willen we vaker met natuurlijke bermen inrichten en als dat niet mogelijk is faunauittreedplekken aanleggen. We willen ook gaten in de lanen- en groenstructuur dichten (bijvoorbeeld met natuurlijke bermen), zodat onder andere vleermuizen, egels en eekhoorns zich makkelijker door de stad kunnen verplaatsen. We realiseren hiermee een ecologische structuur bestaande uit beschermenswaardige natuur- en groengebieden die we als Gemeentelijke Ecologische Structuur (GES) gaan vastleggen zodat we dit belangrijke groene netwerk ook in de toekomst veilig kunnen stellen. Planologische bescherming ervan geschiedt via het Omgevingsplan. Binnen onze gemeente hebben we een grote diversiteit aan landschappen en groengebieden.

Hierbinnen vinden we ook uiteenlopende planten en diersoorten die het gelukkig goed binnen onze gemeente kunnen vinden.

28

Legenda

^ Natuurwaarden en opgaven << Ecologische verbinding onder de Europaweg-Zuid door < Hermeandering van het Witterdiep - langs TT en (voormalig) Verkeerspark

29

3.2 Natuurinclusieve gemeente Een aantal van deze soorten stellen specifieke eisen aan hun leefomgeving die passen bij de verschillende gebieden en stadsdelen van onze stad. Door deze soorten aan te wijzen als ‘icoonsoort’ en het beheer en inrichting van de stad en buitengebieden hierop aan te passen, zullen ook de soorten met minder kritische eisen hiervan profiteren. De icoonsoorten worden als het ware de ‘ambassadeurs’ van een stadsdeel, project of groengebied. De Asser icoonsoorten zullen we presenteren binnen de GES. Natura2000 en Natuurnetwerk Nederland De GES bestaat uit gemeentelijke grond- en landschapselementen en is aanvullend op het Natura2000-netwerk en het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Ecologische verbindingen binnen deze netwerken zijn primair belegd bij de provincie en zien we als een belangrijke gedeelde opgave. Opstellen regels natuurinclusief bouwen om natuur en biodiversiteit binnen ruimtelijke ontwikkelingen te verankeren Steeds meer nieuwbouwhuizen en bedrijfspanden zijn goed geïsoleerd en strak afgewerkt. Dit is niet gunstig voor dieren die sterk afhankelijk zijn geworden van de bebouwde omgeving, omdat zij geen nestplek meer kunnen vinden in kieren en gaten in en rond gebouwen. Daarnaast worden tuinen, erven en bedrijventerreinen steeds vaker betegeld waardoor er steeds meer groen verdwijnt uit de stedelijke omgeving en de stad verder opwarmt.

We willen beleidsregels opstellen voor natuurinclusief bouwen en – inrichting (NIBI) waarmee bij ontwikkelingen aan de voorkant regels en richtlijnen mee kunnen geven. We willen inwoners helpen en ook stimuleren om in een natuurlijkere tuin en woning te investeren; bijvoorbeeld door de tuin te ontharden (denk aan een gratis tuintegel inleverservice), een bonte haag aan te planten, of een nestkastje of insectenhotel op te hangen.

30

Opstellen Soortenmanagementplan Tijdens ruimtelijke projecten komen we vaak beschermde diersoorten tegen, zoals vleermuizen, alpenwatersalamander of de grote bosmuis. Willen we deze projecten voortzetten, dan dienen we een ontheffing van de provincie te krijgen. Dit is een tijdrovend proces waar zowel de beschermde diersoort als het project niet bij gebaad zijn. We willen daarom – in samenwerking met partijen als woningcorporaties en ontwikkelaars – een soortenmanagementplan (SMP) opstellen. Met een SMP kan een generieke ontheffing worden verkregen en overtreding van de Wet natuurbescherming worden voorkomen. We maken inzichtelijk waar beschermde soorten voorkomen en bedenken vooruit hoe we met die soorten om kunnen gaan zodat een ontheffing per project niet meer nodig is. Met een SMP wordt zo ‘de bouw’ bediend (minder onderzoeksgeld en minder proceduretijd), maar ook de ecologie (populaties van beschermde soorten in stand houden en verbeteren). Ook bij kleine ingrepen aan een particuliere woning (dakkapel, isolatie aanbrengen, schilderen) kunnen beschermde soorten in het geding zijn. Ecologisch onderzoek en de aanvraag om ontheffing van de Wet natuurbescherming) zijn bij een dergelijke kleine ingreep buitenproportioneel voor een particulier. Met een SMP helpt de gemeente ook in deze gevallen

Binnentuin Alteveerstraat

31

3.3 Een gezonde gemeente Huidige situatie Assen is een groene stad met een breed vertakkend fietsnetwerk te midden van een aantrekkelijk landschap. Aan de randen van de stad liggen de grotere bovenwijkse groengebieden zoals Bos en Golf, het Asserbos en het Drentsche Aa-gebied. Deze groengebieden van kwaliteit liggen meer op afstand van noord- en west-Assen. In de wijken liggen kleinere groengebieden die voornamelijk een wijkfunctie hebben. De verschillende groengebieden hebben elk een functie in de stad: van een plek waar je in het weekend met je kinderen naartoe gaat tot aan wijkpark waar je dagelijks de hond uitlaat. Goed kwalitatief groen zorgt ervoor dat mensen langer naar buiten gaan, dat ze sneller de fiets pakken omdat de route aantrekkelijk en veilig is, en ook dat de stad afkoelt. Door een teruggeschaalde ambitie benutten we nog niet de volledige potentie van ons groen. Een groene stad is een gezonde stad. Een versteende stad wordt in de zomer erg heet, mensen worden niet uitgedaagd om naar buiten te gaan, en vogels en insecten kunnen er moeilijk eten of schuilplekken vinden. Dat goed groen ook behoorlijke gezondheidseffecten kan hebben, is veelvuldig bewezen in onderzoeken: het stimuleert bewegen, het vermindert stress, en kan tot sneller herstel leiden.

Opgaven en ambities

Verbeteren toegankelijkheid en aantrekkelijkheid bovenwijkse en in het buitengebied gelegen groengebieden We willen de bereikbaarheid van groengebieden vergroten door beter te verbinden met het stedelijk weefsel. Op dit moment is nog onvoldoende in beeld hoe de bovenwijkse groengebieden functioneren. We gaan onderzoeken, door te monitoren en te vragen, waar de bezoekers vandaan komen, hoe ze naar het gebied reizen en wat ze van de staat van het gebied vinden. We willen namelijk niet alleen de aantrekkelijkheid van het gebied verbeteren, maar ook de route er naartoe verbeteren zodat de Assenaar de gebieden van waarde ook goed kan vinden. Verbeteren gebruik en inrichting van wijkgroen in woonomgeving Het wijkgroen is nu nog niet overal op orde. Door slim in te grijpen in inrichting en beheer willen we het dagelijkse groen ook verbeteren. Dat betekent ook dat het palet van het groen verbreed wordt en een strak gazon niet de enige optie is. Ook dat heeft een waarde en er blijft plek voor in Assen, maar we gaan hier meer in variëren. Hierdoor kunnen ook de kleinere gebieden meer waarde krijgen – bijvoorbeeld aantrekkelijker voor insecten, meer schaduwplekken, en ook beter in het opvangen van water. Het stimuleert ook meer tot

Anreeperdiep > Binnentuin Alteveerstraat>>

32

Legenda

^ Recreatief netwerk < Baggelhuizerplas

33

3.3 Een gezonde gemeente het gebruik van groen waardoor we gezonder ouder worden en de sociale cohesie in de wijk of buurt wordt vergroot. Met groenparticipatieprojecten willen we de betrokkenheid van de Assenaar vergroten en het gebruik actief stimuleren. Een mooi Asser voorbeeld is de fruitroute in Pittelo, die door inwoners is aangelegd

Sleeping beauty’s wakker kussen We willen de Assenaar gaan vragen naar hun ‘beauty’s’ en in samenwerking met hen deze nieuw leven inblazen. ‘Sleeping beauty’s’ zijn verborgen groene plekken die alleen nog maar wakker gekust hoeven te worden om een plek van waarde te worden.

en door hen wordt onderhouden. Of de ‘speelwadi’s die

Stad inrichten op langzame mobiliteit

in Lariks zijn aangelegd.

In het nieuwe mobiliteitsbeleid van de gemeente nemen we mensen als uitgangspunt en niet de auto - fietsers

Groene tuinen stimuleren

en voetgangers krijgen zo meer de ruimte in de stad.

Mensen worden gelukkiger en gezonder van een

Om meer groen in woonstraten te krijgen kijken we

groene omgeving. Dat geldt voor (goed) wijk- en

bij nieuwe ontwikkelingen en herinrichtingen hoe we

buurgroen, maar zeker ook voor een eigen groene

anders met ons parkeren kunnen omgaan zodat er meer

tuin. Groene tuinen zijn ook belangrijk met het oog

ruimte komt voor een groene straat met biodiversiteit

op klimaatadaptatie: het omgaan met de gevolgen

en waterberging.

van klimaatverandering, zoals hitte, droogte en wateroverlast. In periodes van hitte biedt een groene

Schoolpleinen vergroenen en ontharden

tuin natuurlijke schaduw en verkoeling. In tegenstelling

Onze schoolpleinen zijn veelal verhard en daar willen

tot tegels, die warmte vasthouden. Dit draagt bij aan het

we iets aan doen. Goed groen is namelijk essentieel

voorkomen van hittestress en maakt het gebruik van

voor een optimale ontwikkeling van kinderen.

airco’s minder snel noodzakelijk. In periodes van veel

Elk extra uur meer buitenspelen vermindert de

regen of extreme buien, kan regenwater in een groene

kans op overgewicht bij kinderen met 25%; groene

tuin beter wegzakken dan in een volledig betegelde tuin.

schoolomgevingen nodigen uit tot meer bewegen

We willen – ook in samenwerking met de

en betere schoolprestaties. En groene schoolpleinen

woningbouwcorporatie – inzetten op het stimuleren

dragen ook bij aan klimaatadaptatie en biodiversiteit.

en faciliteren van de aanleg van een groene tuin. We

Een aantal schoolpleinen in Assen is vergroend (onder

willen onderzoeken of we met een subsidieregeling

andere via de ‘groene schoolpleinen revolutie’) en alle

(bijvoorbeeld tot 120% van de bijstandsnorm) – naast

basisscholen hebben in 2021 een vergroeningspakket

instrumenten als de tegelinleverservice – de aanleg

gekregen bestaande uit 15 bijvriendelijke struiken.

van groene tuinen en/of het planten van bomen daarin

We gaan verder in gesprek met de schoolbestuurders

kunnen faciliteren/stimuleren.

over het vergroenen van de schoolpleinen, het inrichten ervan met avontuurlijke speelaanleidingen en wat hier voor nodig is. Mogelijk krijgt een aantal schoolpleinen vanuit de visie BOSS een wijk- of buurtbrede speel- of ontmoetingsfunctie. Bij de herinrichting van die schoolpleinen is er aandacht voor groen en klimaat.

34

Maasstraat 35

3.4 Klimaatadaptatie Huidige situatie

Aanleggen koeltenetwerk

Het klimaat verandert en de trend van meer extremen

Grote verharde terreinen als winkelcentra,

zet zich voorlopig door: in de zomers wordt het

parkeerterreinen, en bedrijventerreinen zijn nu

warmer, blijft het langere periodes droog, afgewisseld

letterlijke hot spots. Een goede groenblauwe

met grote piekbuien. De winters worden dan weer

dooradering van de stad richting het buitengebied is

zachter, maar zullen ook meer geconcentreerde

daarom van wezenlijk belang voor de leefbaarheid van

regenbuien hebben. Daar komt nog eens bij dat

het gebied en wordt alleen nog maar belangrijker door

stormen vaker zullen voorkomen met blikseminslag,

klimaatverandering. Lanen en groene entrees kunnen

windhozen, en extremere hagelbuien. Dat alles heeft

koele lucht van buiten naar de stad brengen.

grote gevolgen voor de stad, en ook voor het groen. Tegelijkertijd kunnen groen en natuur een bijdrage

We willen ervoor zorgen dat elke inwoner op korte

leveren aan het deels tegengaan van de effecten. De

afstand een koelteplek van formaat tot zijn beschikking

groenvisie zal in de uitwerking goed aansluiten op de

heeft. We willen hierbij prioritering geven aan de

Visie klimaatadaptatie.

plekken die nu het heetst zijn en waar meer mensen die hier gevoelig voor zijn zoals ouderen.

Opgaven en ambities

Hemelwater opvangen en bergen In het verleden werd het regenwater voornamelijk

In het groen willen we zoveel mogelijk kiezen voor

afgevoerd via het riool, met de kans op overstroming

een gevarieerd sortiment dat de dynamiek van een

wanneer er meer regen viel dan dat de riolering aan

veranderend klimaat kan opvangen. Op korte termijn

kon. Op de laagste plekken van de stad, veelal de

gaan we onderzoeken welk sortiment past bij Assen en

plek van voormalige bovenlopen van de Drentsche

de verwachte verandering in neerslag en temperatuur.

Aa, is nu vaak als eerste wateroverlast. Juist op deze cruciale plekken willen we groen meer de ruimte geven. Daarnaast willen we de straatverhardingen in de openbare ruimte beperken en vaker kiezen voor waterpasserende verharding, of waar mogelijk voor versmalling van de weg ten gunste van het groen.

Met kleine maatregelen kan je al veel bereiken (referentie binnenstad Zwolle) >

36

Kiezen voor robuuste soorten

Bestaand groen klimaatbestendiger maken

Programma’s voor vergroenen

We willen dat ons huidig groen zich ook in de

We gaan onze inwoners actief stimuleren en helpen

toekomst goed kan blijven ontwikkelen. We gaan

om Assen groene stad van het noorden te maken,

daarom onderzoeken wat er nodig is om ons bestaande

die bovendien klimaatproof is. We willen daarom

groen, en dan vooral de bomen, klimaatbestendiger

programma’s opzetten en regelingen treffen die

te maken. Hierdoor willen we voorkomen dat

effectief zijn, met een lage instapdrempel. We moeten

bijvoorbeeld tijdens droogteperiode hele lanen

onze leefomgeving zo inrichten dat deze bestendig

uitvallen.

is tegen hitte, extreme buien of juist droogte. Ook

Elke (her)inrichting is zoveel mogelijk klimaatadaptief Groen kan een belangrijke bijdrage leveren aan het terugdringen van de negatieve effecten van klimaatverandering. Met kleine maatregelen als geveltuinen, het subsidiëren van regentonnen, of extra bomen in de straat komen we al een heel eind. Wij nemen als uitgangspunt dat elke (her)inrichting zoveel mogelijk klimaatadaptief is, en van tevoren wordt meegenomen als uitgangspunt.

inwoners kunnen hieraan een bijdrage leveren door hun tuin te vergroenen of regenwater op te vangen. We willen blijven samenwerken met de Stichting Steenbreek om hun acties bij de Assenaren onder de aandacht te brengen. Als gemeente willen we dit graag stimuleren. Dit doen we bijvoorbeeld met onze subsidieregeling voor een regenton of groen dak. Voor tips en advies kunnen inwoners terecht bij het Duurzaamheidscentrum. Zo hebben vastgoedondernemers al de ambitie om van de Kerkstraat van de groenste winkelstraat van de stad maken, ook dat draagt goed bij aan een aangenamer

3 https://steenbreek.nl/

stadsklimaat.

^ Opgaven klimaatadaptie << Hitte-eiland de Kop van de Vaart wordt anno 2021 als terras gebruikt < Samen met de kinderraad plaatst wethouder Ten Oever een microclimate. Dit is een miniparkje van 60 x 60 cm die in de stoep worden geplaatst. Met de miniparkjes helpt de Kinderraad Assen een stukje groener te maken.

37

3.5 Beheer en onderhoud Huidige situatie De bezuinigingen op het beheer van groen over de afgelopen jaren zijn met name zichtbaar in de oudere wijken van Assen, waar plantsoenen met struiken en hagen zijn omgevormd in gras. De openbare ruimte krijgt hierdoor een sobere, sleetse uitstraling die niet of weinig bijdraagt aan de opgaven op het gebied van klimaatadaptatie, aan het bevorderden van de biodiversiteit en de sociale cohesie in de buurt die dit soort buurtplantsoenen kunnen versterken. Deze tendens willen we doorbreken. Goed groen wordt namelijk gemaakt vanuit goed beheer en onderhoud en daarom willen we hier meer expertise en geld voor vrij gaan maken. Hierdoor wordt het ook gemakkelijker om met onze inwoners in gesprek te gaan, en beter in

en toekomstige groepen structureel en zo goed mogelijk worden gefaciliteerd en geënthousiasmeerd, en we daar bijvoorbeeld ook de samenwerking met scholen en scholieren in zoeken. Alleen zo kunnen de diverse opgaves zoals hierboven genoemd samen met inwoners opgepakt worden. Met het ‘Meedoen in het groen’-budget kunnen we dit faciliteren. Het meedoen in het groen wordt georganiseerd vanuit het Duurzaamheidscentrum. Ten tweede willen we een vervangingsfonds opzetten voor groen dat gerenoveerd moet worden (hier is op dit moment nog geen budget voor, maar bij bijvoorbeeld rioleringen en verhardingen is dit wel de standaard). Met dit budget kunnen we bijvoorbeeld

te spelen op klachten en wensen.

bomen of groenvakken vervangen als dat nodig is

Opgaven en ambities

dagelijks beheer. Daarmee kan groen ook de aanleiding

De kwaliteit van het groen wordt bepaald door beheer,

vervanging toe, en een verkeersproject kan hierop

inrichting en ambitie, die ook qua kosten aan elkaar

meeliften.

Beheerbudget passend bij de ambitie

zonder dat dit ten laste komt van het budget voor het zijn voor een integraal project: de bomen zijn aan

zijn gekoppeld. Het groenbudget is op dit moment één budget waar alles uit moet worden gefinancierd;

Er is in de meerjarenbegroting jaarlijks een bedrag

onderhoud en beheer tot aan participatie-activiteiten.

beschikbaar voor areaaluitbreidingen in het beheer

Het huidige budget is weliswaar voldoende om het

van de openbare ruimte. Dit budget is vooralsnog

dagelijks beheer van het groen in de stad op het niveau

voldoende om ook extra groenarealen te beheren. Als

te houden zoals we dat hebben afgesproken met de

er echt substantieel meer groen aangelegd gaat worden

Gemeenteraad, maar om alle extra taken die op ons

kan er een moment komen dat we dit budget moeten

afkomen op de juiste manier op te kunnen pakken

aanpassen.

willen we extra budgetten beschikbaar stellen voor twee belangrijke pijlers binnen het groenbeheer.

Beheren met een ecologische bril

Ten eerste willen we gaan werken met een ‘Meedoen

Dat kan ook betekenen dat niet alles altijd netjes is

in het groen’-budget. De afgelopen twee jaar zien we verschillende opgaven ontstaan die we als gemeente alleen samen met onze inwoners kunnen aanpakken (zoals exoten, eikenprocessierups, klimaatadaptatie, steenbreek, teruggang biodiversiteit). Tegelijkertijd zien we dat steeds meer inwoners in Assen zich willen inzetten voor groen en klimaat. Dat zien we ook terug in het aantal van 33 vrijwilligersgroepen die in Assen actief zijn; dit betekent dat ongeveer 300 inwoners zich meerdere keren per jaar inzetten voor het openbaar groen van Assen. Het is van belang dat de bestaande 38

We maken natuur tot uitgangspunt van het beleid. en dat er ruimte moet zijn voor rommelhoekjes en ‘onkruid’, juist de plekken waar fauna goed gedijt. De agenda BOR (Beheer Openbare Ruimte) die wij nu hanteren sluit hier nog onvoldoende op aan. We gaan daarom, met de nieuwe doelen in gedachten, onderzoeken hoe we hier de BOR op kunnen aansluiten in plaats van andersom. Natuurlijk zijn er redenen om bepaalde stukken vaker te maaien, bijvoorbeeld als het gaat om verkeersveiligheid. Ander beheer vraagt om communicatie en het goed uitleggen van het waarom van de gewenste doelen. We willen met differentiatie en maatwerk meer gaan inzetten

op passend en kwalitatief groenonderhoud. Sommige

Bij ecologisch beheren hoort onder andere:

plekken vragen om meer onderhoud, andere plekken

•

kunnen juist prima met minder onderhoud toe. Het betekent dus niet dat er opeens in een hele wijk niet

voordat er aan de slag wordt gegaan. •

meer wordt gemaaid. We willen daarom ook per wijk met de inwoners en netwerkpartners een beheerplan

Een inventarisatie en monitoring flora en fauna Beheer richten op aanwezige en gewenste natuurwaarden.

•

Lanen in bossen niet opkronen als dat niet

gaan maken waarin we vastleggen waar we welk soort

van toegevoegde waarde is (opkronen is het

beheer gaan toepassen.

verwijderen van de onderste takken zodat er meer van de stam zichtbaar is en is bij wandelpaden

Op bepaalde plekken in de wijk zal meer ruimte

soms vanuit veiligheid noodzakelijk):

komen voor natuur en op andere plekken zullen we juist iets intensiever gaan beheren. Op veel locaties

hoofdfunctie is natuur. •

Daar waar mogelijk behouden klimop in bomen

in de gemeente wordt inmiddels de eerste meter

en behouden (gemengde) hagen. (klimop in

gras langs fiets- en voetpaden intensief gemaaid en

bomen wordt vanwege de veiligheid langs wegen

de overige meters volgens een extensief regime. We

uit bomen gesnoeid)

merken dat dit aansluit bij wensen van inwoners

•

Boomvoeten niet maaien.

(bijvoorbeeld op het gebied van zichtlijnen en

•

Maaien met minder zwaar materiaal tegen

veiligheid). We willen deze vorm van beheer verder gaan uitbreiden naar locaties die zich daar voor lenen.

verdichting bodem. •

Gefaseerd terugzetten bosplantsoen en sierheesters, aansluitend op bijvoorbeeld een wijk-

<< Scholing voor eigen beheerders op kwaliteit van groen <Nieuwe groene inrichting van het Koopmansplein

<< Prachtig voorbeeld van ecologische kades binnen onze gemeente. Landgoed De Lariks < Omwonenden meenemen in communicatie over ecologisch beheer

39

3.5 Beheer en onderhoud • •

of buurtvernieuwing (werk met werk)

de vegetatie staan (tenzij het bijvoorbeeld een

Langzame groeiers als hulst en meidoorn niet

trapveldje is), ook bij de laatste maaibeurt in

terugzetten.

het jaar. Juist in overstaande vegetatie kunnen

Natuurlijke verjonging in bos en landschappelijke

insecten zich handhaven en hun levenscyclus

beplanting.

voltooien. Het is ook het leren waarderen van de kleur bruin in de natuur, of zoals tuinarchitect

Duurzaam bermbeheer Op veel plekken binnen de gemeente passen we duurzaam berm- (en oever) beheer toe. Dit willen we

Piet Oudolf zegt: ‘bruin is ook een kleur’. 4.

mogelijke enkele dagen drogen voor het rapen.

verder gaan vormgeven. Duurzaam bermbeheer gaat

De zaden komen dan vrij uit het maaisel en

uit van een aantal principes: 6 https://www.

1.

blijven op de bodem achter. Door het afvoeren

Biodiversiteit. Beheren gaat niet alleen om

van het maaisel worden ook voedingsstoffen

het kort houden, maar ook het behouden en

vlinderstichting.nl/kleurkeur/ >

afgevoerd. Door deze verschraling vermindert

versterken van de biodiversiteit. We gaan daarom

de productie en zal er in de loop der tijd minder

ook meer met kruidenrijke mengsels werken in

maaisel hoeven te worden afgevoerd. Op schrale

nieuwe projecten. Door de bestaande bermen

grond ontstaat een leukere begroeiing met meer

op een ecologische wijze te maaien, ook met

bloemen en meer natuurwaarden.

minder zwaar materiaal, ontstaat er duurzaam bermbeheer en krijgen planten de kans om zich te ontwikkelen en te vestigen. 2.

Maaitijdstip. We bepalen het maaitijdstip op basis van de bloei van enkele ter plaatse kenmerkende plantensoorten zodat deze de kans krijgen voldoende zaad te zetten. (we maaien de bermen 1 of 2 keer per jaar in juni en/of september en het maaisel wordt afgevoerd). Hier willen we ook in differentiëren om zo verschillende types vegetatie te kunnen ontwikkelen. Bijvoorbeeld een deel jaarlijks, een deel ééns per keer jaar, een deel 'nooit’

3.

Beheer naar een hoger niveau Het beheer willen we naar een hoger niveau krijgen binnen de gehele gemeente. Goed groen begint immers bij goed beheer. Hierbij denken we aan: •

Meer eigen deskundigheid natuur en historie creëren binnen alle afdelingen,

•

Scholing voor eigen beheerders op kwaliteit van groen en natuur.

•

Voor de kwetsbare (natuur)gebieden werken met groenaannemers met een keurmerk zoals de kleurkeur van de vlinderstichting.

•

Per wijk met de inwoners en netwerkpartners een beheerplan te maken waarin we vastleggen hoe

Ambitie

-

Vaker experts te laten meekijken met het beheer. Denk aan ecologen of ontwerpers.

•

Faseren. We maaien niet alles in één keer af. Per maaibeurt laten we 20% van het oppervlak van

Maaien en afvoeren. We laten het maaisel zoveel

we het beheer op een hoger niveau gaan krijgen

+

en waar we welk soort beheer gaan toepassen. Een hoger beheerniveau kan ook betekenen dat we

Ambitie staat in directe verbinding met inrichting en beheer. Gaat de ambitie omhoog, dan vraagt dit ook meer aandacht bij inrichting en beheer. In de uitvoeringsagenda wordt dit nader behandeld. 40

juist minder gaan ‘beheren’. Het gaat om een passend beheerniveau in een gegeven situatie. Belangrijk is dat we bij groot onderhoud of

Beheer

+

-

+ Inrichting

ingrijpende werkzaamheden proactief communiceren (bijvoorbeeld met tekstborden of met bordjes met een QR-code).

Droombeeld

Huidige situatie

^ Kans voor de Lariks: Ambitie matchen met ecologisch beheer << Bomen worden soms als bron van overlast ervaren door inwoners, de omgang hiervan en het eventueel benodigde beheer hiervan is nu een groot issue binnen de gemeente. < Meer beheer op maat in ecologisch interessante gebieden (locatie: Europaweg zuid) 41

3.5 Beheer en onderhoud Omgang met exoten Binnen de gemeente is er ook ‘ongewenst groen’ in de vorm van invasieve exoten. Deze moeten passend beheerd en kosteneffectief worden om verspreiding te voorkomen en om de biodiversiteit en ecologische kwaliteit van het groen te behouden. Invasieve exoten verdringen inheemse flora en hebben vaak minder natuurwaarde dan de inheemse soorten, waardoor de ecologische kwaliteit van groen achteruitgaat. Daarnaast veroorzaken sommige exoten ook schade; denk aan de Japanse duizendknoop die zelfs funderingen kan beschadigen. Wanneer openbaar groen veroudert en toe is aan vervanging óf er wordt nieuw groen aangeplant, willen wij vaker kiezen voor een inheemse plantensoort (bijvoorbeeld inheemse bomensoorten) of planten die natuurwaarde hebben, omdat ze bijvoorbeeld bessen dragen (zoals de meidoorn). Natuurlijke plaagdierbestrijding Mede door klimaatverandering wordt het risico op plagen groter, met als recent voorbeeld de eikenprocessierupsen-plaag. Eén manier om deze te bestrijden, is door de natuur zijn werk te laten doen. Vogels, andere insecten en vleermuizen eten de rupsen en vlinders van de eikenprosessierups. Door te zorgen voor goede leefomstandigheden voor deze ‘bestrijders’, wordt het probleem op een natuurlijke wijze aangepakt.

In Diepstroeten wordt hier al aan gewerkt door bloemenmengsels en besdragende struiken aan te brengen om meer insecten aan te trekken, en daarmee ook vogels en vleermuizen.

42

Locatie nieuwe energietuin aan de zuidzijde van Assen 43

3.6 Het belang van bomen Huidige situatie

7 https://www.hva.nl/

Opstellen bomenplan

Bomen zijn ontzettend belangrijk voor Assen. Ze

Voor de omgang met huidige en nieuwe bomen in het

zorgen voor een groenbeleving en hebben een culturele

openbaar gebied maken we gebruik van het Handboek

waarde. Denk aan de grote bomen op de brink of

Bomen. We gaan een eigen Bomenplan opstellen,

de lindes langs de Nobellaan. Bomen hebben een

waarin we bijvoorbeeld gaan vastleggen welk type

ecologische waarde; ze binden CO2, stikstof en vangen

boom en welke grootte we toepassen welk type straat

fijnstof; en dragen ook actief bij het verkoelen van de

of laan, waar is de bomen/laanstuctuur goed, waar

stad. Bij hete dagen kan de schaduw van bomen tot

zitten gaten, waar zijn problemen met de standplaats?

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Assen&id=6b5923e0-b3e2-4fe0-a061-73310bc12a0e