CConstaterende datAssen
Koppel je AI →
Document · PDF

2. Concept Visie Klimaatadaptatie Assen

Raadsvergadering 21 september 2023, gemeente AssenBij agendapunt: Visie klimaatadaptatie11.882 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

- Langdurige droogte kan leiden tot bodemdaling in veenrijke gebieden. Het risico op verzakking is met name aanwezig in Kloosterveen en de (voormalige) beeklopen in Assen. - Droogte leidt ertoe dat waterschappen agrariërs oproepen om water (grond- en/of oppervlaktewater) niet te onttrekken in bepaalde gebieden. Er wordt een beregeningsverbod ingezet, met de nodigen gevolgen voor gewassen.

Opgave: Voor een groen en veilig Assen is het, ook bij langere perioden zonder neerslag, van belang droogte en de gevolgen daarvan te voorkomen.

d. Waterveiligheid Waterveiligheid gaat over de bescherming tegen overstromingen. We maken bij dit thema onderscheid tussen primaire waterkeringen zoals dijken langs de grote rivieren, de IJssel- en Markermeren en de kust. En regionale waterkeringen zoals boezemkades en waterkeringen langs kanalen en regionale rivieren die zijn aangewezen in provinciale verordeningen en/of zijn opgenomen in de legger/keur van het waterschap. In Assen hebben we alleen te maken met regionale waterkeringen. Voor waterveiligheid hanteren we verder het principe van meerlaagse veiligheid (MLV). Deze benadering werkt in drie ‘lagen’. De eerste laag is preventie: het zoveel mogelijk voorkomen van een overstroming. De tweede laag richt zich op het beperken van de gevolgen van een overstroming door aanpassing van de ruimtelijke inrichting. De derde laag zet in op een betere (organisatorische) voorbereiding op een mogelijke overstroming. Anders dan bij de andere thema’s is de gemeente niet als eerste verantwoordelijk voor de eerste laag van waterveiligheid. Het voortouw ligt hiervoor bij de waterschappen, de provincie en de veiligheidsregio’s. De gemeente werkt daarom samen met deze partijen. We hebben wel een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de tweede en derde laag van waterveiligheid.

Het is bekend dat er enkele zwakke en kwetsbare plekken aanwezig zijn in de dijken van de Norgervaart en de Drentsche Hoofdvaart. De provincie en 26

waterschappen zijn hiervoor verantwoordelijk en houden de staat van deze waterkeringen uiteraard nauwlettend in de gaten. Mocht er bij een zeer extreme weersituatie toch sprake zijn van falen van een regionale waterkering dan is het uiteraard van belang dat de schade beperkt blijft. Onderzoek uit 2016 in opdracht van de provincie Drenthe laat zien dat de wateroverlast door falen van een regionale waterkering zeer beperkt is in Assen. Dit onderzoek zal binnenkort worden geactualiseerd, ook op basis van de meest recente ervaringen en klimaatscenario’s. Op basis van deze actualisatie bespreken we met de waterschappen en provincie of er een aanvullende opgave ligt voor deze partijen ten aanzien van regionale waterkeringen. Opgave: Voor een veilig Assen is het van belang: - Dat waterschappen de zwakke plekken in regionale waterkeringen nauwlettend in de gaten houden; - Goede afstemming te hebben en houden met waterschappen, provincie en veiligheidsregio’s.

27

Bijlage 3: Financiering van klimaatadaptatie Deze bijlage gaat specifiek in op de financiering van klimaatadaptatie. Het bevat een visie op de financiering van klimaatadaptatie. a. Algemeen Klimaatadaptatie is een diffuus thema met veel verschillende subthema’s. Klimaatadaptief bouwen of renoveren blijft daarom maatwerk per gebied/locatie/project. Wel zijn er een aantal algemene principes te benoemen vanuit het perspectief van financiële haalbaarheid. Bij private projecten zal gelden dat kostenverhogende maatregelen alleen interessant zijn als daar financiële baten tegenover staan die verzilverd kunnen worden. In principe geldt dit ook voor projecten van (semi)publieke, echter kunnen hier ook maatschappelijke baten aanleiding zijn voor meer investeringen. Groene maatregelen (meer en kwalitatiever groen op daken, gevels, tuinen en in de openbare ruimte) hebben effect op relatief veel thema’s binnen klimaatadaptatie. Deze maatregelen dragen bij aan zowel de thema’s hevige neerslag, droogte en hitte als aan het versterken van de biodiversiteit. Uit onderzoek blijkt dat deze groene maatregelen ook een positief effect kunnen hebben op woningwaarden, waardoor de baten van dit type maatregelen in bepaalde gevallen (deels) kunnen opwegen tegen de kosten.

Uiteraard gaat dit niet in alle gevallen op, zoals bij klimaatadaptieve renovatie van corporatiebezit door de beperkte mogelijkheid tot huurverhoging en het gebruik van de beleidswaarde in de waardering van deze woningen.

Bij het toevoegen van groene maatregelen is het van belang niet alleen groene maatregelen aan gebouwen, maar ook een groen-blauwe structuur in de openbare ruimte na te streven. Een gezamenlijke aanpak van zowel het vastgoed als de openbare ruimte kan kostenbesparend werken en zorgt voor een hogere effectiviteit van de toegepaste maatregelen. Maatregelen die vooral kostenverhogend zijn en tot weinig (verzilverbare) baten leiden, zijn alleen op te vangen binnen projecten die voldoende winstgevend zijn c.q. een relatief hoge marge / rendement kennen zonder deze maatregelen, of (uiteraard) door bijdragen vanuit andere instrumenten. b. Financiële baten in beeld brengen en verzilveren De eerste stap om tot financiering van klimaatadaptatie te komen is om stil te staan bij de kosten als we niets doen en de baten als we wél maatregelen nemen. Hiervoor zijn tools ontwikkeld (Klimaatschadeschatter en de Klimaateffectatlas) om risico’s en bijbehorende kosten voor een plan in beeld te brengen. Behalve vermeden schadekosten levert klimaatadaptatie ook maatschappelijke baten op. En tool als de “TEEB-stad tool” kan helpen om die bredere baten financieel uit te drukken. Investeren in klimaatadaptatie verdient zich dus mogelijk dubbel terug: het voorkomt toekomstige kosten door klimaatschade en levert, door de maatschappelijke baten, de nodige financiële voordelen op.

In de volgende paragrafen gaan we in op de verwachte kosten t.a.v de verschillende thema’s gericht op Assen. Hiervoor is de Klimaatschadeschatter gebruikt. De Klimaatschadeschatter is voortgekomen uit de onderzoekslijn Klimaatbestendige Stad van het Nationaal Kennis- en innovatieprogramma Water en Klimaat (NKWK).

28

Deze tool maakt voor de periode 2018-2050 grove schattingen voor de volgende twee scenario’s: 1. Een schatting van de schadekosten als het huidige klimaat tot 2050 hetzelfde zou blijven. Hiermee is het mogelijk om de impact van klimaatverandering die wij nu al voelen zichtbaar te maken. 2. Een schatting van de schadekosten als het klimaat sterk verandert. De resultaten in de Klimaatschadeschatter zijn gebaseerd op de KNMI’14 scenario’s. Dat zijn vier scenario’s die het KNMI heeft opgesteld voor klimaatverandering in Nederland. De Klimaatschadeschatter gaat voor de berekeningen altijd uit van het WH-scenario (sterke temperatuurstijging (warm), hoge waarde verandering luchtstromen).

Dit leidt tot de constatering dat de kosten voor Assen in relatie tot de omliggende gemeenten relatief hoog liggen, maar dat de kosten voor Assen in relatie tot de zuidelijke gemeenten laag zijn.

HITTE IN ASSEN

De kosten in relatie tot hitte liggen ten aanzien van de bovengenoemde scenario’s in vermindering van arbeidsproductiviteit, toename van sterfte en toename van ziekenhuisopnames. Hittestress leidt volgens de klimaatschadeschatter tot een schade van 30 tot 37 miljoen euro tot 2050. Dat betekent een schade van € 400 (scenario 1) tot € 500 (scenario 2) per inwoner tot 2050. De bedragen per gemeente worden vooral bepaald door het aantal inwoners van die gemeente. Door de kosten per inwoner te bekijken, krijg je inzicht in welke gemeenten relatief kwetsbaar zijn voor hittestress. De geografische ligging van een gemeente speelt hierin een belangrijke rol: langs de kust en in het noordoosten zien we minder vaak hoge temperaturen. De eikenprocessierups zorgt in het binnenland voor hogere kosten dan aan de kust, door de hogere temperatuur en het aantal eikenbomen.

WATEROVERLAST ASSEN

De kosten in relatie tot wateroverlast liggen ten aanzien van de genoemde scenario’s in directe schade aan panden, indirecte schade aan panden en hagelschade. Wateroverlast leidt volgende de klimaatschadeschatter tot een schade van 62 tot 98 miljoen euro tot 2050. Dat is gelijk aan ongeveer 900 tot 1400 euro per inwoner tot 2050.

29

DROOGTE ASSEN

De kosten in relatie tot droogte liggen ten aanzien van de genoemde scenario’s in schade aan funderingen, schade aan wegen en riolering, schade aan gemeentelijk groen, schade in de landbouw en schade door natuurbranden. Droogte leidt volgens de klimaatschadeschatter tot een schade van 36 tot 126 miljoen euro tot 2050. Dat betekent een schade van € 500 tot wel € 1900 euro per inwoner tot 2050.

In vergelijking met omliggende gemeenten zijn de kosten door droogteschade relatief laag. Dit komt omdat deze gemeenten relatief meer buitengebied hebben, en de droogteproblematiek voor de landbouw tot hoge kosten leidt. De kosten die droogte met zich meeneemt voor de gemeente MiddenDrenthe zijn voor de landbouw ongeveer het tienvoudige in vergelijking met Assen. RESUMEREND

De naam zegt het al: de Klimaatschadeschatter geeft een schatting. Deze schatting is gemaakt op basis van landelijk beschikbare gegevens, bijvoorbeeld uit de Klimaateffectatlas. De berekeningen houden bijvoorbeeld geen rekening met het volgende: • Waardeveranderingen van kosten en baten in de toekomst. • Demografische ontwikkelingen, zoals vergrijzing. • Toekomstige veranderingen in landgebruik.

30

Daarnaast is ook niet zeker hoe het klimaat precies gaat veranderen. De resultaten in de Klimaatschadeschatter zijn gebaseerd op de KNMI’14 scenario’s. Dat zijn vier scenario’s die het KNMI heeft opgesteld voor klimaatverandering in Nederland. De Klimaatschadeschatter gaat voor de berekeningen altijd uit van het WH-scenario. De informatie hieruit kan helpen om beslissingen te nemen over maatregelen waarmee klimaatschade zoveel mogelijk voorkomen kan worden. Immers nu de kosten en de eventuele extra kosten inzichtelijk zijn gemaakt is een afweging beter te maken. Bij ongewijzigd klimaat tot 2050 zal de schade liggen tussen de € 128 miljoen en € 225 miljoen. Bij verder gaande klimaatverandering (obv WH scenario) zal de schade liggen tussen de € 158 miljoen en € 261 miljoen. Indien we die bedragen delen op de resterende jaren tot aan 2050 dan zijn de jaarlijkse kosten ten aanzien van klimaatadaptatie in beeld: Bij ongewijzigd klimaat tot 2050 zal de schade liggen tussen € 4,5 en € 8 miljoen per jaar. Bij verder gaande klimaatverandering (op basis van WH scenario) zal de jaarlijkse schade liggen tussen € 5,6 en € 9,3 miljoen. ADVIES

Wij adviseren om bij het maken van plannen voor de uitvoering van deze visie ook de financiering van klimaatadaptatie per programma onderdeel in kaart te brengen. Deze bijlage laat zien dat het belangrijk is om duidelijkheid en helderheid te hebben over de kosten die Assen kan vermijden als het nu goede en duurzame ingrepen doet. Dat besef is een goede basis om aan plannen voor uitvoering ook een investeringsprogramma te koppelen. 31

Bijlage 4: Opbrengst raadsbijeenkomst 13 april 2023 Tijdens deze raadsbijeenkomst zijn in reactie op de vragen en op de door medewerkers verstrekte informatie de volgende ideeën binnengekomen: a. Vraag hitte Hoe staat u tegenover de 3-30-300 regel (3 bomen in het zicht van elke inwoner; 30 procent bladerdek in elke wijk; 300 meter van een koelteplek) als norm binnen woongebieden? En hoe tegenover de ambitie om in 2050 40% schaduw te realiseren bij de belangrijkste loop- en fietsroutes in Assen? MAAK DUIDELIJK WAT DE HUIDIGE STAND M.B.T. DE 3-30-300 REGEL IS. Reactie: Op dit moment weten we nog niet exact op welke plaatsen in de stad we al wel en op welke plaatsen we nog niet voldoen aan de 3-30-300 regel. Om hier beter zicht op te krijgen stellen we in de visie voor om dit nader te onderzoeken. Hiermee stellen we een nullijn vast. Zie paragraaf 3.a. en 5.c. BIJ REALISATIE VAN DE 3-30-300 REGEL KUNNEN CONFLICTEN MET ANDERE MAATSCHAPPELIJKE/INWONERSBELANGEN ONTSTAAN. DAAROM MOET DEZE REGEL EEN STREVEN ZIJN EN GEEN ABSOLUTE WET. Reactie: in de visie geven we aan dat we dit als norm willen stellen. Het is niet de bedoeling dat dit uitwerkt als een soort absolute wet waar inwoners zich in een individueel geval op kunnen beroepen. Er vindt belangenafweging op buurtniveau plaats.

Daarom vervangen we in de volgende concept versie van de Visie klimaatadaptatie de term ‘norm’ door ‘streefwaarde’. Zie paragraaf 3.a. en 5.c.

40% BESCHUTTE FIETSPADEN IN 2050 IS NIET VOLDOENDE AMBITIEUS. Reactie: Dit percentage is in lijn met aanbevelingen van het onderzoek van de Hogeschool van Amsterdam ‘De hittebestendige stad’. De onderzoekers geven aan dat bij deze richtlijn niet geldt ‘hoe meer hoe beter’. Door variatie in persoonlijke voorkeuren en de variabele weersomstandigheden in Nederland is zonnestraling in de zomer ook vaak gewenst. Daarom is het belangrijk om variatie op verblijfsplekken te creëren en niet te streven naar zoveel mogelijk schaduw. Op basis hiervan willen we vasthouden aan 40% schaduw op fiets- en looproutes. DENK BIJ HET PLAATSEN VAN BESCHUTTING BIJ LOOP- EN FIETSROUTES OM DE VEILIGHEID VAN INWONERS. MEER BOMEN LANGS ROUTES KAN HET GEVOEL VAN ONVEILIGHEID VERGROTEN. Reactie: dit is inderdaad een van de overwegingen om de streefwaarde van het schaduwpercentage op belangrijke fiets- en looproutes niet hoger te stellen dan 40%. Lokale afweging is nodig (zie voorgaande reactie). b. Vraag wateroverlast In hoeverre wilt u dat de gemeente proactief stuurt op realisatie van klimaatadaptatie (bijv. afkoppeling van het riool of ontstening) op particulier terrein bij nieuwbouw? Wat ziet u als goede maatregelen? DE GEMEENTE ZOU BIJ NIEUWBOUW BIJ IEDER HUIS EEN REGENTON KUNNEN PLAATSEN. Reactie: dit standaard aanbieden lijkt niet zeer effectief.

De situatie kan per woning verschillen en daarmee ook de gewenste maatregel. Wij kiezen ervoor om het plaatsen van regentonnen te stimuleren via subsidie, zodat een inwoner hier afhankelijk van de specifieke situatie zelf voor kan kiezen. Zie paragraaf 5.b.

32

KIJK NAAR AANLEG VAN WADI’S ZOALS IN GRONINGEN. STEL HIERVOOR SUBSIDIE BESCHIKBAAR. Reactie: wadi’s in de openbare ruimte wordt in Assen al toegepast als maatregel en wordt ook in de visie opgevoerd als een potentieel belangrijke optie om water vast te houden. Zie paragraaf 5.b. en bijlage 1. Ook wadi’s bij nieuwbouw/herbouw van huurwoonblokken door Actium wordt al veel toegepast. Subsidie op wadi’s bij particuliere huizen is niet effectief i.n verband met veelal beperkte ruimte en daarmee hoge kosten en in verband de hoge grondwaterstanden in Assen. Subsidie op wadi’s op grote bedrijventerreinen is wel te overwegen, mits het leidt tot afname van de verstening. In de volgende versie van de concept Visie klimaatadaptatie nemen we op dat we deze optie zullen verkennen. Zie paragraaf 5.e. BENUT DE POTENTIE VAN NU AL GESCHEIDEN (RIOLERINGS)SYSTEMEN. Reactie: Het Gemeentelijk Water en Rioleringsplan 2019-2024 bevat beleid voor gescheiden rioleringssystemen. Gescheiden riolering passen wij bij nieuwbouw standaard toe, zodat het regenwater niet naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie hoeft te worden afgevoerd. In bestaande situaties wordt bij rioolvervanging een gescheiden stelsel aangelegd wanneer dit doelmatig is. Zie bijlage 1.

Voor de bepaling van de doelmatigheid wordt gekeken naar het effect op de waterkwaliteit én de kosten voor het vergroten van de afvoer- en bergingscapaciteit van het oppervlaktewater waarop het afgekoppelde water wordt geloosd. Wanneer we het gemengd riool vervangen door een gescheiden stelsel, vragen we inwoners mee te doen om het regenwater gescheiden aan te bieden. Het is geen verplichting. Dit mede vanwege de investering die nodig is om bestaande gemengde riolering in een woning om te zetten naar een gescheiden systeem. Omdat de bodemkundige en grondwatersituatie in Assen niet altijd geschikt is om water in de bodem

te laten infiltreren of vast te houden zal in die situaties aansluiting op het regenwatersysteem plaats vinden. DE GEMEENTE DIENT NA TE DENKEN OVER MANIEREN OM INWONERS TE VERLEIDEN. HET KAN HIERBIJ STIMULEREN EN FACILITEREN, BIJVOORBEELD DOOR KOPPELING VAN KLIMAATMAATREGELEN ZOALS TEGELWIP ACTIES AAN DE 120% SOCIAAL MINIMUM REGELING. Reactie: deze suggestie zullen we meenemen in uitwerking van de actie die we in de visie hebben opgenomen om klimaatbewustzijn te creëren en stimuleren. Zie paragraaf 5.a. DE GEMEENTE HEEFT BELANGRIJKE ROL BIJ HET INSPIREREN VAN INWONERS. Reactie: dit was ook een belangrijke conclusie van de stakeholdersbijeenkomsten en daarom hebben we in de visie opgenomen dat we de goede voorbeelden binnen de gemeente Assen laten zien aan inwoners, bedrijven en andere organisaties. Niet alleen van de gemeentelijke organisatie zelf, maar juist ook van inwoners, bedrijven en andere organisaties. Wij doen dat o.a. op de website van de gemeente en het Duurzaamheidscentrum. Zie paragraaf 5.a. EEN ONDERHOUDSARME TUIN HOEFT NIET GELIJK TE STAAN AAN EEN NIET KLIMAATADAPTIEVE TUIN. WATER KAN BIJVOORBEELD WORDEN VASTGEHOUDEN DOOR WATERABSORBERENDE/VASTHOUDENDE MATERIALEN AAN TE BRENGEN ONDER TEGELS. Reactie: dit is een goed idee, al moet hierbij wel gezegd worden dat dit specifieke voorbeeld vanuit oogpunt van biodiversiteit misschien niet het meest optimaal is.

We zullen bij de uitwerking van onze bewustwordingscampagne goede voorbeelden laten zien van combinaties van onderhoudsarme en groene tuinen. Zie paragraaf 5.a.

33

DE GEMEENTE KAN PROACTIEF STUREN OP REALISATIE VAN KLIMAATADAPTATIE DOOR INVOERING VAN EEN TEGELTAX EN DOOR GROEN TE SUBSIDIËREN. Reactie: De ervaringen met tegeltax bij andere gemeenten zijn niet goed. Wij hebben in de concept visie opgenomen dat we het instellen van een hemelwaterverordening zullen verkennen, zodat we aan de voorkant bij nieuwbouw meer eisen kunnen stellen aan de hoeveelheid verharding en de afvoer van regenwater en grondwater van particuliere percelen. Zie paragraaf 5.d. Voor bestaande bouw hebben we al een subsidie op regentonnen en groene daken. Zie paragraaf 5.b. BIJ NIEUWBOUW KAN DE GEMEENTE HET HERGEBRUIK VAN REGENWATER VOOR BIJV. WC’S EN WASMACHINE VERPLICHTEN. Reactie: Wij stellen in de visie voor om een hemelwaterverordening te verkennen. Zie paragraaf 5.d. Voor besparing van drinkwater door hergebruik van regenwater staat het waterbedrijf WMD aan de lat. We zullen in de visie opnemen dat de gemeente samen met WMD zal onderzoeken of hergebruik van regenwater wel of niet onderdeel van de hemelwaterverordening kan zijn. Zie paragraaf 5.g. Hierbij moet de afweging worden gemaakt dat (ondergrondse) opslag van regenwater om ruimte vraagt en dat dit aanzienlijke aanleg- en onderhoudskosten met zich meebrengt. c.

Vraag droogte Ziet u ook de noodzaak om in Assen water meer lokaal vast te houden om droogte te voorkomen? En zo ja, op welke locaties ziet u de noodzaak en via welke specifieke maatregelen ziet u mogelijkheden? ER KAN SPRAKE ZIJN VAN CONFLICTERENDE BELANGEN WANNEER HET GAAT OM DE BELANGEN VAN BOEREN M.B.T. DE (GROND-)WATERSTAND IN DE STAD. Reactie: Gezien de aanwezigheid van een ondiepe leemlaag onder de stad Assen verwachten wij dat agrarische grondwateronttrekkingen

rondom Assen geen invloed hebben op de ondiepe grondwaterstand onder Assen. Tevens ligt het peilbeheer bij het waterschap, en daarmee ook hoeveel water er vastgehouden kan worden in het landelijke gebied. WERK RONDOM DROOGTE AAN BEWUSTWORDING VAN BURGERS; SCHOON WATER IS EINDIG. Reactie: goed idee. Dit nemen we ook mee bij uitwerking van onze campagne om meer klimaatbewustwording te creëren en te stimuleren. Zie paragraaf 5.a. Overigens doen we dat samen met de WMD, die in de lead is qua bewust omgaan met drinkwater. COMMUNICEER NAAR BURGERS HOE ANDERS GEBRUIK KAN WORDEN GEMAAKT VAN WATER BIJVOORBEELD BIJ HET WASSEN VAN RAMEN EN AUTO’S. Reactie: goed idee. Dit nemen we ook mee bij uitwerking van onze campagne om meer klimaatbewustwording te creëren en stimuleren. Zie paragraaf 5.a. Overigens doen we dat samen met de WMD, die in de lead is qua bewust omgaan met drinkwater. KENNIS VAN DESKUNDIGEN IS NOODZAKELIJK M.B.T. HET LOKAAL VASTHOUDEN VAN WATER. Reactie: Dat klopt. Deze deskundigheid hebben we deels in huis, als we deze deskundigheid zelf niet in huis hebben, dan huren we de kennis in. d. Vraag waterveiligheid Ziet u bij de opgave waterveiligheid nog een andere rol voor de gemeente dan nauwe samenwerking en afstemming met de verantwoordelijke overheden? TREK WAT BETREFT WATERVEILIGHEID OP MET HET WATERSCHAP. Reactie: Dat doen we.

De waterschappen Drents Overijsselse Delta, Noorderzijlvest en Hunze en Aa’s die actief zijn in Assen, maar ook de 34

provincie Drenthe, zijn de verantwoordelijke overheden. Hier besteden we in de visie bij deze opgave uitgebreid aandacht aan. Zie paragraaf 2.d., 3.d. en 5.g.

35

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Assen&id=f94f0366-c834-4d52-b848-d9170f33b288