CConstaterende datArnhem
Koppel je AI →
Document · PDF

Turap-2 2026

Politieke Avond 16 september 2026, gemeente ArnhemBij agendapunt: Turap-2 202654.876 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 5 van 7

Het Arnhemse energiesysteem maken we zoveel mogelijk samen met alle Arnhemmers. Draagvlak onder bewoners, organisaties, ondernemers en andere belanghebbenden in de stad is belangrijk. Dat betekent dat we iedereen betrekken en dat iedereen die in de stad leeft of werkt, weet hoe hij of zij ons (toekomstige) energiesysteem mee kan ontwikkelen en op een goede manier gebruiken. Dat inwoners en bedrijven actief deelnemen in of eigenaar zijn van onderdelen van het energiesysteem – bijvoorbeeld energiecoöperaties of -gemeenschappen moedigen we aan en maken we mogelijk.

97 1.3.2 We zijn gestart met (het plannen van) de realisatie van lokale energiesystemen in 20 energiegebieden Lokale energiesystemen zijn ontzettend belangrijk om vraag en aanbod van energie lokaal te balanceren. Hierdoor verdwijnt de afhankelijkheid van het centrale elektriciteitsnet voor een deel waardoor toch ontwikkelingen mogelijk zijn in de nieuwe werkelijkheid van netcongestie. We werken in 20 energiegebieden aan concrete energie-projecten. In deze projecten worden lokale energiesystemen ontwikkeld en gerealiseerd, waarmee de gebouwde omgeving aardgasvrij wordt gemaakt. Dit betreft de ontwikkeling van collectieve warmtesystemen, bronnen en opwek van duurzame energie, het ondersteunen van wijkinitiatieven in de ontwikkeling van lokale systemen en de ontwikkeling van innovatieve oplossingen. In 2022 heeft de raad de Transitievisie warmte vastgesteld. Hierin zijn tien buurten benoemd (kansrijke wijken) waar we verkennen hoe deze kunnen overstappen van aardgas naar een duurzaam alternatief voor verwarming. Daarnaast zijn vijf ‘onderzoeksgebieden’ benoemd om grootschalig te verkennen of een warmtenet als duurzaam alternatief mogelijk is. De doelstelling is om 6.500 woningen duurzaam te verwarmen in 2030 (aardgasvrij). Deze worden in 2025 voortgezet, afgesloten of uitgebreid.

In 2024 en 2025 wordt de Transitievisie warmte verder geconcretiseerd waarbij samen met de 120 energiegebieden die we in Arnhem hebben gedefinieerd een energieplan voor het gebied wordt opgesteld. Wijken waarvoor nog geen energieplan wordt opgesteld krijgen een indicatie wanneer de wijk aan de beurt is. Kansrijke buurten en onderzoeksgebieden In 2025 werken we verder aan de ontwikkeling van warmtenetten met een aantal energiegebieden in Arnhem. Daarnaast gaan we door met het stimuleren van individuele warmtepompen in een aantal energiegebieden. Voor de onderzoeksgebieden starten we nieuwe verkenningen op naar de mogelijkheden voor grootschalige en kleinschalige warmtenetten met (nieuwe) duurzame warmtebronnen. 1.3.3 We dragen bij aan de oplossing voor netcongestie op van tien gebouwen of gebieden. We willen de stad voorbeelden en referentiegebouwen bieden om te laten zien dat er ook in de nieuwe werkelijkheid van netcongestie nog steeds gebouwd en gerenoveerd kan worden. Dit doen we door het toepassen van innovatieve oplossingen zoals (warmte)batterijen/accu’s en nieuwe contractvormen met Liander. We gaan door met het onderzoeken van de mogelijkheden van het trolleynet waar Arnhem trots op is We willen de stad voorbeelden en referentiegebouwen bieden om te laten zien dat er ook in de nieuwe werkelijkheid van netcongestie nog steeds gebouwd en gerenoveerd kan worden.

Dit willen we doen door het toepassen van innovatieve oplossingen zoals batterijen/accu en het onderzoeken van de mogelijkheden van het trolleynet waar Arnhem trots op is. We zijn met méér dan tien gebouwen en/of gebieden bezig om netcongestieproblemen op te lossen. Maar de oplossingen zijn niet fysiek gerealiseerd, de doorlooptijd is langer. We hebben wel goed in beeld wat de mogelijkheden zijn van het Trolleynet, en ook wat er niet mogelijk is. Maar hierbij zal fysieke realisatie ook meerdere jaren duren. 1.3.4 We starten met een vernieuwde wijkgerichte aanpak van de energietransitie We hebben altijd een wijkgerichte aanpak nagestreefd en zijn daar bijvoorbeeld bij energiearmoede ook erg succesvol in. In 2026 willen we de wijkgerichte aanpak van de energietransitie nog beter integreren in de voorbereiding en uitvoering van het Energietransitieplan. Dit doen we o.a. door nog meer aandacht te geven aan lokale wijkinitiatieven die al lopen en het inzetten van inwoners en ondernemers om gezamenlijk aan het lokale energiesysteem van de toekomst te werken. Zo kunnen we elkaar nog beter helpen. Het Aanjaagfonds blijft beschikbaar voor initiatieven uit de wijken zelf en ook de samenwerking tussen de wijkinitiatieven onderling faciliteren wij.

98 1.4 Meer bedrijven en instellingen verduurzamen 1.4.1 We zorgen ervoor dat bedrijven en instellingen kennis hebben van verduurzamen en netbewust ondernemen In 2026 blijven we bedrijven en maatschappelijke instellingen informeren over het belang van verduurzamen en netbewust ondernemen. Dit doen we door voor specifieke doelgroepen bijeenkomsten te organiseren die aansluiten bij de wensen en behoeften van de betreffende doelgroep. Ook worden ondernemersbijeenkomsten gehouden in het kader van de gebieds- en sectorgerichte Green Deals. 1.4.2 We bevorderen het gebruik van minder energie en het verlagen van de vermogenspiek bij bedrijven Met een gebiedsgerichte aanpak via Green Deals stimuleren we bedrijven op werklocaties en maatschappelijke instellingen om energiebesparende maatregelen te nemen. In 2026 blijven we inzetten op Green Deals. We proberen Green Deals te sluiten met de bedrijventerreinen die er nog geen hebben en vernieuwen aflopende Green Deals indien nuttig met bedrijventerreinen en sectoren. Ook stellen we plan van aanpakken op voor de verduurzaming van kantoren en detailhandel en voeren deze uit met inachtneming van de uitgangspunten van de vastgestelde kantorennota en detailhandelsvisie. Vanwege beperkte capaciteit zijn we op een later moment gestart met het opzetten van nieuwe Green Deals en het verduurzaming detailhandel en kantoren.

De focus heeft gelegen op de uitvoering van bestaande Green Deals. 1.4.3 We stimuleren de opwek van duurzame energie bij bedrijven In 2026 blijven we stimuleren dat bedrijven hun daken gaan benutten voor zonnepanelen. Dit doen we bij voorkeur via de gebiedsgerichte aanpak van de Green Deals. Hierin maken we afspraken over het benutten van daken voor zonnepanelen en ondersteunen we de ondernemers. Ook kijken we hierbij naar het benutten van parkeervoorzieningen van bedrijven voor het realiseren van zonnecarports. Indien er problemen zijn met netcongestie helpen we met zoeken naar (innovatieve) oplossingen hiervoor. 1.4.4 We werken met de 25 grootste netto energieverbruikers in de stad toe naar verduurzaming en naar het bij elkaar brengen van verbruik en opwek van energie. Een relatief groot deel van het verbruik van energie en daarmee de uitstoot van CO2 komt voor rekening van een klein aantal grote bedrijven en industrie. Met een gerichte aanpak op deze doelgroep ondersteunen we ze bij het verduurzamen. Hier zijn grote stappen te maken in de ambities van Arnhem. Hiervoor worden instrumenten als energycafés, Green Deals en accountmanagers ingezet. 1.5 Meer zichtbaar maken van de ambitie van Arnhem, zodat we gedrag en systemen veranderen 1.5.1 We gaan door met de communicatiecampagnes onder Arnhem AAN "Arnhem Aan" is de communicatiecampagne voor de energietransitie.

Met Arnhem AAN willen we Arnhemmers enthousiasmeren en motiveren om aan de slag te gaan met energie besparen en hernieuwbare energie. Dit doen wij doelgroepgericht met een aanpak voor woningeigenaren, huurders, bedrijven en verenigingen. Met maatwerk voor huishoudens die leven in energiearmoede en huishoudens met een migratieachtergrond. We spelen daarbij in op de actualiteit, maatschappelijke trends en de belevingswereld van de Arnhemmers. Hiervoor zijn diverse en meerjarige communicatie- en bewustwordingsacties en inspanningen nodig. Al deze communicatie-activiteiten worden onder de vlag van Arnhem Aan gelanceerd. In 2026 gaan we o.a. verder met de intensivering van de Energieloketten bij bewoners en ondernemers. Een (tijdelijk) energieloket biedt een overzicht van alle maatregelen en financieringsmogelijkheden voor verduurzaming. Daarnaast heeft het een loketfunctie voor vragen van Arnhemmers over hun verduurzamingsplannen.

99 1.5.2 We ontwikkelen drie gebieden o.b.v. een energievisie, naar netbewust en energieneutraal bouwen De gebieden in o.a. Spoorzone-Oost moeten ontwikkeld worden op basis van een toekomstbestendige en realistische visie op energie en circulariteit. Dit om te faciliteren en stimuleren dat er netbewust en energieneutraal gebouwd gaat worden. 1.5.3 We starten met de verduurzaming van vijf iconische gemeentelijke vastgoed objecten We willen zo maximaal mogelijk vanuit een circulaire gedachte, met biobased materialen en innovatieve energiesystemen en technieken gaan verduurzamen. Hiervoor willen we iconische vastgoedobjecten in Arnhem gebruiken als voorbeelden in de stad die na succesvolle afronding als voorbeeld en referentieproject kunnen dienen voor andere ontwikkelaars in de stad. Zo wordt het Stadstheater verduurzaamd, gerenoveerd en vernieuwd en tegelijk aangesloten op een toekomstbestendig WKO bronnet voor koeling en verwarming. Een voorbeeld van een toekomstbestendig energiesysteem. 1.6 Meer verduurzamen van de stadslogistiek en vervoer 1.6.1 We breiden het aantal laadpunten en snelladers uit We blijven het aantal laadpunten uitbreiden met extra aandacht voor de, in de openbare ruimte passende, oplossingen zoals lantaarnpaalladen.

Ook gaan we dit jaar minimaal 3 laadpleinen met in totaal 28 laadpunten en 96 afzonderlijke laadpalen (192 laadpunten) realiseren om onze doelstelling in 2030 te bereiken van 6000 laadpunten en 100 snelladers. Waar nodig zullen we, samen met regiogemeenten, nog meer laadinfrastructuur voor doelgroepenvervoer realiseren 1.6.2 We verminderen en verduurzamen mobiliteitsbewegingen in de stad Om de uitstoot van CO2 terug te dringen en de luchtkwaliteit te verbeteren wordt op 1 juni 2026 in Arnhem een Zero-Emissiezone ingevoerd en de bestaande Milieuzone geactualiseerd. Hiermee komen er strengere eisen aan bestel- en vrachtwagens, en dieselpersonenauto’s die in het centrum willen rijden. In 2026 ligt de nadruk op daadwerkelijke invoering van de zone (plaatsing bebording, camera’s) en op communicatie over de komst van de zone. Na 1 juni 2026 zal er dan ook eerst worden gewaarschuwd, daarna pas gehandhaafd. Ook worden de mogelijkheden voor ontheffingen (zoals dagontheffing, gehandicaptenvervoer, bedrijfseconomische omstandigheden) onder de aandacht gebracht. Ook in 2026 blijven we het gesprek voeren met ondernemers en bewoners van de binnenstad om tot minder verkeer in de binnenstad te komen. Hierbij zoeken we actief naar goede voorbeelden die niet alleen zorgen voor minder overlast maar ondernemers ook helpen om hun logistieke bedrijfsvoering duurzamer en efficiënter in te richten.

Met de goede voorbeelden inspireren we andere ondernemers om ook te kiezen voor efficiënte en duurzame stadslogistiek. In 2026 is er ruimte in de begroting opgenomen (€ 232.500) voor de realisatie van deelvervoer in Arnhem. De ambities qua vervoersmodaliteiten (deelauto, deelbakfiets, deelfiets, deelscooter) en aantallen per modaliteit zijn onveranderd (185 deelauto’s, 40 deelbakfietsen, 400 deelfietsen, 150

deelscooters) alleen de juridische vorm zal wel worden aangepast van een vergunning naar een concessie. Dit naar aanleiding van het feit dat de animo voor de beschikbare deelvervoervergunningen in 2025 zeer beperkt was, waardoor de beoogde aantallen ook niet zijn gehaald. In overleg met de marktpartijen zal moeten blijken welke deelvervoermodaliteiten haalbaar zijn in 2026 en in welke aantallen 1.6.3 We nemen zero- | Wij gaan ook komend jaar, in aanbestedingen van emissie eisen op bij | de gemeente in de GWW-sector, onderhoud wegen nieuwe aanbestedingen | en groenvoorzieningen, inzet van zero-emissie personenwagens en bestelauto’s in de gunning meegenomen. We bekijken of we de eisen kunnen aanscherpen. We blijven in overleg met de provincie Gelderland ervoor zorgen dat de zero-emissie wensen en eisen goed worden. Per juni 2026 gaat de nieuwe concessie in waarbij de trolley 2.1. ingezet gaat worden. Financiële afwijkingen In onderstaande tabel worden de afwijkingen tussen de begroting en Turap 2 toegelicht.

Begroting | Prognose | Afwijking Stand Juli | Turap 2 | Turap 2 2026 Bedragen x € 1.000 Middelen Lasten | -39.995 | -40.309 | -314 Baten | 17.603 | 17.603 | 0 Saldo lasten en baten | -22.392 | -22.706 | -314 Toevoegingen aan reserves | 0 | -680 | -680 Onttrekkingen aan reserves | 4.251 | 4.931 | 680 Saldo toevoegingen en onttrekkingen | 4.251 | 4.251 | 0 Prognose resultaat | -18.141 | -18.455 | -314 Begroting | Prognose | Afwijking Stand Juli | Turap 2 | Turap 2 2026 Bedragen x € 1.000 Middelen 1.1 | Minder energie gebouwde omgeving | -1.917 | -2.231 | -314 1.2 | Meer duurzaam aanbod van energie | -295 | -295 | 0 1.3 | Meer lokale energiesystemen | -3.600 | -3.600 | 0 1.4 | Meer bedrijven verduurzamen | -752 | -752 | 0 1.5 | Zichtbaar maken van de ambitie | -258 | -258 | 0 1.6 | Verduurzamen stadslogistiek | -652 | -652 | 0 9.8 | Doeloverstijgend | -10.097 | -10.097 | 0 9.9 | Overige | -572 | -572 | 0 Prognose resultaat | -18.143 | -18.457 | -314 100 101 Portefeuilleonderdeel Doel Totale V/N Toelichting I/S AR/ afwijking BR (x €1.000) Lasten -314 N Duurzaamheid incl energietransitie 1.1 -314 N Gemeentefonds meicirculaire - DU Aanvullende ondersteuning lokale energiehulp I AR Baten 0 Toevoegingen aan reserves -680 N Duurzaamheid incl energietransitie 1.3 -680 N Bestemmingsreserve Duurzaam Arnhem I BR Onttrekkingen aan reserves 680 V Duurzaamheid incl energietransitie 1.3 680 V

Bestemmingsreserve Revolverend fonds I BR Gemeentefonds meicirculaire - DU Aanvullende ondersteuning lokale energiehulp Het beoogde doel van deze decentralisatie-uitkering is om gemeenten de mogelijkheid te bieden om de bestaande lokale aanpak van energiearmoede te intensiveren. Om gemeenten te helpen, hebben het ministerie van SZW, de Stichting Tijdelijk Noodfonds Energie (TNE) en de VNG samengewerkt aan een portaal dat op een zorgvuldige en veilige wijze contactgegevens van aanvragers bij het TNE, die hiervoor toestemming hebben gegeven, beschikbaar stelt aan gemeenten. In combinatie met de ontvangen data maakt dit het mog elijk huishoudens met een hoge energierekening en een laag inkomen gericht te benaderen, passende ondersteuning te bieden en daarbij gebruik te maken van het bestaande lokale hulpaanbod. In 2026 is hiervoor landelijk € 19,7 miljoen beschikbaar gesteld. Arnhem ontvangt € 313.979. De baten zijn verwerkt in het voordeel op het gemeentefonds op S00, de lasten worden in dit programma gerealiseerd. Bestemmingsreserve Revolverend fonds Het oorspronkelijke doel van deze bestemmingsreserve was om duurzaamheidsleningen te verstrekken, die bij aflossing weer toegevoegd worden aan deze reserve.

Sinds 2020 worden de duurzaamheidsleningen via SVN (Stimuleringsfonds Volkshuisvesting) verstrekt en worden de kapitaallasten gedekt vanuit de Bestemmingsreserve Duurzaam Arnhem. Het saldo van deze bestemmingsreserve wordt nu toegevoegd aan de Bestemmingsreserve Duurzaam Arnhem zodat deze middelen kunnen worden ingezet voor projecten met een Duurzaam karakter. Deze bestemmingsreserve wordt hiermee opgeheven. Bestemmingsreserve Duurzaam Arnhem Het oorspronkelijke doel van de bestemmingsreserve Revolverend Fonds was om duurzaamheidsleningen te verstrekken, die bij aflossing weer toegevoegd worden aan deze reserve. Sinds 2020 worden de duurzaamheidsleningen via SVN (Stimuleringsfonds Volkshuisvesting) verstrekt en worden de kapitaallasten gedekt vanuit de Bestemmin gsreserve Duurzaam Arnhem. Het saldo van de bestemmingsreserve Revolverend Fonds wordt toegevoegd aan deze bestemmingsreserve zodat deze middelen kunnen worden ingezet voor projecten met een Duurzaam karakter. 102 Ruimtelijke ontwikkeling Voortgang doelen en inspanningen We ontwikkelen een groene, gezonde en veilige stad Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Waar staan we nu? Doel Inspanning Inh Fin Plan Ris 1.1 Realiseren van de doelen van de omgevingsvisie 1.1.1 We implementeren en borgen de omgevingsvisie en verstedelijkingsstrategie De omgevingsvisie is vastgesteld door de gemeenteraad.

Met deze visie bieden we ruimte aan de ontwikkeling van de stad vanuit de unieke kwaliteiten van Arnhem. De visie bevat onze ruimtelijke strategie, waar opgaven en ambities voor de fysieke leefomgeving samenkomen. Een belangrijke inspanning is het implementeren en borgen van de omgevingsvisie (met name hoofdstuk 7 en 8) als richtinggevend kader voor gebiedsuitwerkingen en ondersteunend beleid. We hebben de organisatorische randvoorwaarden gereed gemaakt om integraal aan de doelen uit de omgevingsvisie te werken. Inmiddels zijn de verschillende beleidsvisies afgerond. Dit zijn de Woonvisie, de visie Gezonde Leefomgeving en het Duurzaam Mobiliteitsplan. 1.1.2 We voeren regie op grootschalige gebiedsontwikkelingen in balans met de hele stad Om gebiedsontwikkelingen op een goede manier binnenstedelijk te realiseren is een regisserende gemeente nodig die haar instrumenten waar nodig inzet en koersvast opereert. Naast het faciliteren van initiatieven uit de markt pakt de gemeente voor de grootschalige gebieden uit de omgevingsvisie waar veel opgaven samenkomen een regisserende rol. We streven naar nieuwe verbindingen in het ruimtelijke en sociale DNA van Arnhem en versterken daarmee de stad voor huidige en toekomstige bewoners.

Het gebiedsprogramma Spoorzone Arnhem-Oost is inmiddels vastgesteld door de raad en vormt het kader voor de verschillende (gebieds-)uitwerkingen zoals Rijnpark en Presikhaaf 3. In Arnhem-Zuid wordt conform verschillende kaderstellingen gewerkt zoals Kronenburg, Nijmeegseweg en station Arnhem-Zuid. In de binnenstad is gestart met het Ontwikkelperspectief Centrum Arnhem. Als gevolg van de sloop en herbouw na de stadsbrand is dit getemporiseerd. In 2026 worden daarnaast verder gewerkt aan de planvorming voor de Westzijde van de Heijenoordseweg en het opstarten van de ontwikkeling van de locatie van Siza Schaarsbergen. Naast deze gebieden waar planvorming plaatsvindt gaan er in het najaar van 2025/ 2026 diverse gebiedsontwikkelingen over tot uitvoering. Voorbeelden hiervan zijn de start bouw van Coberco, Zijdekwartier (Akzo), Stadsblokken Meinerswijk, Thorbeckestraat, Coehoorn plot 3, Rietgrachtstraat en de realisatie van nieuwe buurten in Schuytgraaf. Het gebiedsprogramma Spoorzone Arnhem-Oost is inmiddels vastgesteld door de raad en vormt het kader voor de verschillende (gebieds-)uitwerkingen zoals Rijnpark, Schaapsdrift en Presikhaaf 3. Hier zijn inmiddels gebiedsvisies en een gebiedsexploitatie voor vastgesteld. De grondexploitatie Rijnpark fase 2 zal niet meer in 2026 vastgesteld worden, maar later.

103 1.1.3 We versterken en bestendigen de (interne en externe) samenwerking Voor het realiseren van onze doelen zijn we afhankelijk van andere partijen zoals het Rijk, provincie, woningcorporaties, marktpartijen, ondernemers en (collectieven van) bewoners. Samenwerking op alle niveaus, publiek-publiek en publiek-privaat, is noodzakelijk om de ambitie te kunnen realiseren. Naast externe samenwerking vraagt het realiseren van de doelen uit de Omgevingsvisie om versterking van de interne samenwerking. De regionale samenwerking met provincie en Groene Metropoolregio is versterkt met het opstellen van het Regioarrangement Groene Metropoolregio. De uitwerking met regio en Rijk van de verstedelijkingstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley is geborgd in de NOVEX-regio Arnhem Nijmegen Foodvalley. Ten slotte is met de status van Grootschalig Woningbouw Gebied Spoorzone Arnhem-Oost ook de langjarige samenwerking met regio en Rijk geborgd voor dit gebied. Deze samenwerking de komende jaren gecontinueerd. 1.1.4 We ontwikkelen en zetten nieuwe instrumenten en innovatieve werkwijzen in Om de Omgevingsvisie uit te voeren gaan we de komende jaren onze instrumenten doorontwikkelen, zodat ze in lijn zijn met de ambities uit de omgevingsvisie. De thematische beleidsuitwerkingen en gebiedsuitwerkingen kunnen in de loop der tijd wijzigen, mochten de opgaven in de stad daarom vragen.

De grote opgaven uit de omgevingsvisie gaan gepaard met een omvangrijke investeringsopgave. Hierbij kan het wenselijk zijn om voor de uitvoering van de omgevingsvisie een investeringsagenda op te stellen. Deze agenda geeft inzicht in de benodigde investeringen en in de mate waarin deze investeringen reeds gedekt zijn. Dit inzicht helpt ons om samen met de stad en andere partners te bepalen wat er nog meer nodig is. De raad betrekken we bij het opstellen en actualiseren van de investeringsagenda. We organiseren plek waar de grote opgaven samen komen, waar strategische sturing vanuit een langetermijnperspectief vorm krijgt én daarmee samenhangend richten we een proces van stedelijke programmering in die dit ondersteunt. Op zowel strategisch, tactisch en operationeel niveau. Dit is een permanent proces, met een gezamenlijk verhaal en gedeelde lange termijndoelen als oriëntatiepunt. Door strategisch te sturen en de transities in de stad beter te programmeren, zorgen we ervoor dat we niet alleen reageren op ontwikkelingen, maar geven we deze ook proactief vorm Door digitale ontsluiting en bewerking van data onderbouwen we planprocessen met informatie. Door te werken met eenduidige beslisdocumenten en uniformeren van werkwijzen willen we de kwaliteit van onze planuitwerking verbeteren en doorlooptijden versnellen.

Daarmee ondersteunen we de gebiedsuitwerkingen die de gewenste groei van de stad binnenstedelijk mogelijk maken.

104 1.2 Beter benutten van de kansen die de Omgevingswet biedt 1.2.1 We werken toe naar één integraal omgevingsplan voor het hele gemeentelijke grondgebied Het omgevingsplan bevat alle regels over de fysieke leefomgeving en geeft invulling aan de maatschappelijke opgaven uit de omgevingsvisie en het beleid dat daaruit volgt. Het omgevingsplan richt zich niet alleen op functies en bouwmogelijkheden maar ook op andere aspecten van de fysieke leefomgeving, zoals welstand, erfgoed, groen, klimaatadaptatie, geluid, bodem, duurzaamheid en delen van de APV. Naast onze eigen regels bevat het omgevingsplan regels die het Rijk overhevelt naar gemeenten, zoals vergunningsvrij bouwen en milieuregelgeving. De samenhangende en gebiedsgerichte benadering van het omgevingsplan gaat bijdragen aan het verbeteren van onze dienstverlening. Inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners kunnen regelgeving, die nu nog verspreid is over verschillende plannen en verordeningen, straks op één digitale locatie raadplegen. Op die manier geven we sneller inzicht in de haalbaarheid van een initiatief. Het omgevingsplan is een nieuw instrument en nog volop in ontwikkeling. We gebruiken nieuwe landelijke inzichten en de lessen van andere (regio) gemeenten om onze aanpak te verbeteren en aan te laten sluiten bij de uitvoeringspraktijk. In 2026 staan onder andere de bouwregels op de planning.

Voor de hele stad kunnen inwoners, ondernemers en vergunningverleners straks per bouwactiviteit zien of een vergunning nodig is en/of wat nodig is om die vergunning te krijgen. Daarnaast gaan we door met de uitvoering van vastgestelde beleidsambities. Dit doen we onder andere door regels op te nemen in het omgevingsplan die toezien op de vitaliteit van onze winkelcentra en een efficiënter gebruik van onze bedrijventerreinen. Er is meer tijd nodig om te komen tot bouwregels voor de hele stad. Er wordt aan gewerkt maar vaststelling van de nieuwe regels kan pas in 2027 plaatsvinden 1.2.2 We toetsen en vergunnen initiatieven sneller en integraler met ruimte voor maatwerk en participatie We zorgen ervoor dat het voor initiatiefnemers helder is welke stappen ze moeten zetten om hun initiatief te verwezenlijken. Dit doen we door te zorgen dat informatie goed vindbaar is op één (digitale) plek. Waar overleg noodzakelijk is, vindt dit integraal en met de initiatiefnemer aan tafel plaats, zoveel mogelijk vanuit het credo: ja, mits, maar we beseffen ook dat niet alles kan. De digitale werkwijze met betrekking tot de Omgevingswet is geborgd in de organisatie en de mogelijkheid is gecreëerd dat ketenpartners kunnen samenwerken.

1.2.3 We sluiten aan op de Landelijke voorziening Digitaal Stelsel Omgevingswet Arnhem is succesvol aangesloten op het landelijke DSO en werkt actief mee in landelijke werkgroepen om het systeem door te ontwikkelen. De opgedane kennis en ervaring en het netwerk dat hiermee ontstaat gebruiken we om het omgevingsplan – in samenwerking met regio en omgevingsdiensten – gebruiksvriendelijk en robuust in te richten. Het DSO is nog niet af en levert nog niet de dienstverlening die het zou moeten. Om die reden zorgen we voor een goede communicatie op onze website.

105 1.3 Een gezondere leefomgeving 1.3.1 We verbeteren de luchtkwaliteit De Uitvoeringsagenda Lucht 2024-2030 is de leidraad voor onze activiteiten om de luchtkwaliteit te verbeteren. De hoofdboodschap is dat we goed op weg zijn de huidige doelen voor 2030 ter behalen. Daarvoor blijft stevige inzet een vereiste. De luchtkwaliteit wordt beter in Arnhem, maar is nog niet gezond. De wettelijke eisen aan luchtkwaliteit zijn aangescherpt (EU, nationaal beleid) en Arnhem erkent dat extra inzet tot aan de WHO- advieswaarden gezondheidswinst oplevert. Daarom doen we dit jaar nog onderzoek naar (aanvullende) opties die er zijn om de luchtkwaliteit te verbeteren. Veel acties om de luchtkwaliteit te verbeteren hangen samen met het Duurzame Mobiliteitsplan. Te denken valt aan de milieuzone/zero emissie zone en het netwerk van walstroom voor de binnenvaart. Ook op houtstook zijn we actief, o.a. met een communicatiecampagne om bewuster en minder te stoken. We hebben subsidieregelingen voor het van de weg halen van oude brom- en snorfietsen en het saneren van rookgaskanalen (hiervoor worden (SPUK’s ingezet: speciale doeluitkeringen). Wij onderhouden een actief meetnet van circa 30 meetpunten voor Stikstofdioxide (NO2) en Fijnstof (PM10, PM2,5). Met de Omgevingsdienst (ODRA) zijn we in gesprek om te kijken of we elkaars meetnetwerken beter op elkaar kunnen afstemmen.

1.3.2 We beheren de bodem en de ondergrond Vanuit onze gemeentelijke taak vanuit de Omgevingswet en de Wet bodembescherming (Wbb) zorgen we voor de instandhouding en het verbeteren van een bodem die geschikt is om op te wonen en om op te werken. Ook dragen we bij aan de bescherming van kwetsbare gebieden in verband met natuur en drinkwaterwinning. We werken samen met provincie en omgevingsdienst voor meldingen/vergunningen, toezicht en handhaving. Ook delen en ontwikkelen we kennis via het Gelders Ondergrond Overleg (GOO) en met regiogemeentes via het Vakberaad bodem van de Milieuregio Arnhem Nijmegen (ORM). We adviseren bij ruimtelijke ontwikkelingen waar onderzoek en sanering nodig is. Bijzondere aandacht hebben we voor historische spoedlocaties, met lood verontreinigde tuinen en PFAS-verontreinigingen. Voor grote ruimtelijke projecten waar veel bodemverontreiniging is (Spoorzone Oost) wordt specifiek beleid ontwikkeld. Voor nieuwe verontreinigingen wordt samen met de provincie en het GOO beleid ontwikkeld. We doen onderzoek naar PFAS-locaties en andere verontreinigingen met zeer zorgwekkende stoffen (ZZS). Wij mengen ons actief in de discussie over de toepassing van risicovolle secundaire bouwstoffen (zoals staalslakken en immobilisaten) in samenwerking met de provincie, de ODRA en het GOO.

106 1.3.3 We dringen lawaai terug Geluidshinder wordt steeds meer via een programmatische aanpak onder controle gehouden. Het huidige beleid wordt geactualiseerd, inclusief een omzetting onder het regime van de Omgevingswet. Het gaat om twee actualisaties. Eerst het Actieplan Omgevingslawaai 2024 – 2029 gericht op bestaande situaties. Daarna de actualisatie van het Beleidsplan Geluid gericht op nieuwe situaties. Deze actualisatie wordt in regionaal verband vormgegeven in samenwerking met de ODRA (gemeenten). Aandacht voor geluidsluwe buitenruimte blijft een speerpunt. Wanneer gemeentelijke hoofdwegen aan onderhoud toe zijn, passen we stil asfalt toe. We proberen nieuwe hinder zoveel mogelijk te voorkomen. Op plekken die zwaar belast zijn qua lawaai eisen we maatregelen die garanderen dat de woon- en leefruimte van onze inwoners gezond blijft. De verplichting van een geluidsluwe buitenruimte vinden wij daarbij ook van essentieel belang. Daarnaast zetten we ons in voor rustige plekken in de stad, in samenhang met ons beleid voor groen, natuur, lopen. In 2024 en verder zal aandacht gegeven worden aan de invulling van stiltegebieden in de stad. Dit kan integraal worden opgepakt met bijvoorbeeld thema's als hittestress en groene zones. Het voornemen om snelheidsovertredingen te verminderen zal integraal opgepakt moeten worden met de afdelingen mobiliteit en verkeer.

Het duurzame mobiliteitsplan is voor lawaai van cruciaal belang. Minder hogere snelheden en minder autoverkeer helpt enorm in het terugdringen van lawaai. 1.3.4 We verbeteren de milieukwaliteit breed (hitte, water, licht, externe veiligheid, etc.) Naast de bovengenoemde thema’s zetten we breed in op het verbeteren van de milieukwaliteit. In het Plan Gezonde Leefomgeving staan ook de thema’s hitte, water, licht en externe veiligheid. Hitte wordt in nauwe samenwerking met klimaatadaptatie en publieke gezondheid opgepakt. We werken gezamenlijk aan de doorontwikkeling van het lokale hitteplan en versterken het netwerk van sociale partners uit. Water dat we voornamelijk samen met het bevoegd gezag: de waterschappen oppakken. Het thema licht pakken we samen met de Veluwegemeenten op. Externe veiligheid gaat over het beheersen van risico’s die mensen lopen door opslag, productie, gebruik en vervoer van gevaarlijke stoffen in hun omgeving. Arnhem heeft de risicovolle activiteiten in beeld en bij ruimtelijke ontwikkelingen wordt er rekening gehouden met het aspect externe veiligheid. 1.3.5 We handhaven op milieuvergunningen en - regelgeving Vergunningverlening en handhaving dragen bij aan het behalen van de landelijke doelstellingen op het gebied van milieu en gezondheid. Deze taken worden uitgevoerd door de ODRA.

De prioriteit ligt op een actueel vergunningenbestand en goed naleefgedrag van bedrijven. Uit de rapportages van de Omgevingsdienst blijkt dat er dit jaar meer vergunningen zijn verleend waaronder voor een aantal grote bouwprojecten. We verwachten dat de opbrengsten uit bouwleges daarom hoger zullen zijn. Zie verdere toelichting onder de financiële afwijkingen.

Financiële afwijkingen In onderstaande tabel worden de afwijkingen tussen de begroting en Turap 2 toegelicht. Begroting | Prognose | Afwijking Stand Juli | Turap 2 | Turap 2 2026 Bedragen x € 1.000 Middelen Lasten | -20.639 | -19.639 | 1.000 Baten | 9.269 | 10.869 | 1.600 Saldo lasten en baten | -11.370 | -8.770 | 2.600 Toevoegingen aan reserves | -1.285 | -2.285 | -1.000 Onttrekkingen aan reserves | 3.712 | 3.712 | 0 Saldo toevoegingen en onttrekkingen | 2.427 | 1.427 | -1.000 Prognose resultaat | -8.943 | -7.343 | 1.600 Begroting | Prognose | Afwijking Stand Juli | Turap 2 | Turap 2 2026 Bedragen x € 1.000 Middelen 1.1 | Realiseren doelen omgevingsvisie | -2.127 | -2.127 | 0 1.2 | Benutten kansen Omgevingswet | 0 | 0 | 0 1.3 | Een gezondere leefomgeving | -4.154 | -2.554 | 1.600 9.8 | Doeloverstijgend | 0 | 0 | 0 9.9 | Overige | -2.663 | -2.663 | 0 Prognose resultaat | -8.944 | -7.344 | 1.600 Portefeuilleonderdeel | Doel | Totale | V/N | Toelichting | I/S | AR/ afwijking | BR (x €1.000) Lasten | 1.000 | V Stedel ontw. ruimt ord. omgevingswet | 1.1 | 1.000 | V | Toekomstbestendig wonen en ondernemen | I | BR Baten | 1.600 | V ODRA, vergunning en handhaving | 1.3 | 1.600 | V | Opbrengsten bouwleges 2026 | I | AR Toevoegingen aan reserves | -1.000 | N Stedel ontw. ruimt ord.

omgevingswet | 1.1 | -1.000 | N | Toekomstbestendig wonen en ondernemen BR | I | BR Spoorzone Arnhem Oost Onttrekkingen aan reserves | 0 Toekomstbestendig wonen en ondernemen Omdat de grondexploitatie (GREX) Spoorzone Arnhem Oost- Rijnpark fase 2 in 2026 nog niet wordt vastgesteld, worden de in 2026 beschikbare middelen toegevoegd aan de bestemmingsreserve Spoorzone Oost. Hiermee blijven de middelen beschikbaar voor de uitvoering van deze GREX na vaststelling. Opbrengsten bouwleges 2026 Uit de laatste rapportages van de Omgevingsdienst blijkt dat er dit jaar meer vergunningen zijn verleend waaronder voor een aantal grote bouwprojecten. We verwachten gezien de al gerealiseerde opbrengst en de verwachting voor de rest van het jaar dat de legesopbrengsten dit jaar met € 1,6 miljoen hoger zullen liggen dan begroot. Mogelijk dat hier nog deels (te maken) lasten tegenover staan. 107 108 Wonen en leefomgeving Voortgang doelen en inspanningen Een eerlijke stad waar iedere Arnhemmer goed kan wonen Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Waar staan we nu? Doel Inspanning Inh Fin Plan Ris 1.1 Meer passende en beschikbare woonruimtes 1.1.1 We voeren een betaalbaar en sociaal bouwprogramma uit De woningmarkt van Arnhem staat onder druk. Versnellen van productie en meer woningen programmeren is daarom noodzakelijk.

We sturen op een evenwichtig aanbod van woningen met meer spreiding van doelgroepen en kwetsbare mensen over de stad. We doen dit onder andere door: 1. Stimuleren van het realiseren van koop- en huurwoningen in de verschillende categorieën, zoals opgenomen in de Woondeal 2.0 en de Doelgroepenverordening. We sturen daarbij onder andere op minimaal 30% sociale corporatiehuurwoningen over de nieuw te realiseren projecten en op minimaal 66% aan ‘betaalbare’ woningen. De Doelgroepenverordening geeft positie aan corporaties waardoor het sociaal programma wordt geborgd 2. Ook sturen we in het nieuwbouwprogramma op differentiatie in de wijken. We willen relatief meer sociale en betaalbare woningen in wijken waar er nu weinig van dat soort woningen zijn. 3. We zetten in op conceptueel bouwen om versnelling en betaalbaarheid van woningbouw beter te kunnen waarborgen. Hierbij starten we in Rijnpark en kijken daarna verder naar een stadsbrede toepassing. 4. Periodiek is er een overleg (Bouwberaad Arnhem) over de voortgang van de woningbouwproductie, waarbij we bij eerste signalen van vertraging overleggen met ontwikkelaars en corporaties. Ook gebruiken we het premium partneroverleg met de corporaties om een vinger aan de pols te houden dat het gewenste bouwprogramma wordt uitgevoerd.

109 1.1.2 We bevorderen collectieven, zelfbouw en flexwonen Er is een vraag naar collectieven, zelfbouw en flexwonen. Deze concepten pakt de markt niet automatisch op. Binnen lopende en nieuwe bouwplannen onderzoeken we hoe we projecten voor collectieve woonvormen mogelijk kunnen maken. Voor deze projecten maken we ruimte binnen de ontwikkeling van onder andere Spoorzone (Rijnpark, Schaapsdrift), Presikhaaf, Coehoorn en Schuytgraaf. Bij het ondersteunen van collectieve wooninitiatieven hebben we samenwerkingsafspraken opgezet. We zijn bijvoorbeeld aangesloten op regionale en landelijke netwerken, zoals De Collectieve Huisvesters, Cooplink (kennisnetwerk voor wooncoöperaties), de Provincie Gelderland en het expertteam RVO (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland). Vanuit de samenwerking organiseren we inspiratie bijeenkomsten en werken we mee aan publicaties en de ontwikkeling van instrumentarium ter ondersteuning van collectieve woonvormen. Om te voorzien in de grote vraag naar woningen, zetten we in Arnhem ook in op de bouw van flexwoningen. Na het succes op het Merwedeterrein onderzoeken we nieuwe locaties voor flexwoningen. 1.1.3 We bevorderen studentenhuisvesting We zetten blijvend in op voldoende woningen voor studenten en starters.

We werken hiervoor onder andere samen met de SSH& om tot vergroting van hun marktaandeel in Arnhem te komen, en zetten in op de bouw van voldoende nieuwbouwwoningen voor kleinere huishoudens. Met de SSH& maken we in 2025 meerjarige prestatieafspraken om de studentenhuisvesting te bevorderen. 1.1.4 We voeren woningtoewijzingsbeleid uit Op basis van de Huisvestingswet 2014 moeten gemeenten via een huisvestingsverordening (schaarse) huurwoningen naar inzicht verdelen. Veelal is de meettijd leidend bij de toewijzing van een woning. Daarnaast worden woningen verdeeld via loting en kan aan bepaalde groepen voorrang worden gegeven. Door regels over bemiddeling, adverteren en urgentie vast te leggen, kunnen gemeenten de toewijzing van schaarse huurwoningen zo rechtvaardig mogelijk laten gebeuren, waarbij urgente doelgroepen een eerlijke kans houden. In de gehele Groene Metropoolregio kennen we dezelfde regels voor woningtoewijzingen. De geactualiseerde Huisvestingsverordening is vanaf 2024 inwerking getreden. In 2026 monitoren en rapporteren we over de werking van de Huisvestingsverordening en zullen er voorstellen worden voorbereid om de Huisvestingsverordening met ingang van 2028 te wijzigen.t

110 1.1.5 We benutten de bestaande voorraad beter De huidige woningvoorraad gaan we efficiënter gebruiken door extra woonruimte te creëren en de woningen beter te laten aansluiten bij de behoeften van onze inwoners. Om dit te bereiken is een actieplan opgesteld met dertien acties binnen vier thema’s: leegstand aanpakken, doorstroming bevorderen, optoppen aanjagen en woningsplitsen en woningdelen stimuleren. Zo blijven we de verhuiscoach in het sociale huursegment inzetten, organiseren we met de corporaties een week van de woningruil en gaan we een splitsingscoach werven die actief met eigenaar-bewoners aan de slag gaat. Kansrijk is vooral de gebiedsgerichte optop-aanpak, waarbij we starten met een pilot in samenwerking met de drie grote Arnhemse woningcorporaties. 1.2 Een meer ongedeelde stad 1.2.1 We voeren de meerjarige prestatieafspraken uit In 2024 hebben we meerjarige prestatieafspraken gemaakt met woningcorporaties en huurders. Daarin maken we wederkerige afspraken over de (uitbreiding van) de sociale woningvoorraad, duurzaamheid, betaalbaarheid, wonen en zorg, en leefbaarheid. Het doel om toe te werken naar een ongedeelde stad is in de afspraken opgenomen. In 2025 en 2026 ligt de focus op uitvoering van de afspraken en leggen we verantwoording daarover af in een monitor. Daarnaast zullen we de prestatieafspraken uit 2024 evalueren.

Ook blijven we met de woningcorporaties en huurdersverenigingen in gesprek over eventuele toevoeging van prestatieafspraken, als er nieuwe thema's spelen die urgent en belangrijk zijn. 1.2.2 We hanteren een wijkgerichte aanpak in de ontwikkeling van de stad Eén van de manieren om te werken naar een ongedeelde stad is door wijkgericht te werken. Het gaat om gericht aandachtgeven aan de zaken die spelen in een wijk en gedifferentieerde oplossingen aandragen voor de verschillende wijken. Op wijkniveau wordt een advies over de woningprogrammering gegeven; in wijken met weinig sociale woningen moet nieuwbouw meer uit sociale huur bestaan. De Woonvisie geeft hiervoor de richting aan en in de wijkstrategieën is dit nader uitgewerkt. We kijken naar wat de wijk nodig heeft, werken opgavegericht en kijken naar kansen. 1.2.3 We versterken de veerkracht van kwetsbare buurten We hebben wijkstrategieën wonen opgesteld waarin we de veerkracht van wijken analyseren en kansen in beeld brengen. Samen met corporaties werken we aan een wijkgerichte aanpak, bijvoorbeeld via huurprijsdifferentiatie en het versterken van bewonerskracht, om zo te komen tot een eerlijker spreiding van veerkracht in de stad. Daarnaast sluiten we aan bij lopende gebiedsperspectieven in onder andere Malburgen, Elderveld en de binnenstad.

Bij ruimtelijke initiatieven wordt actief rekening gehouden met de veerkracht van wijken; het woningbouwprogramma draagt daarbij bij aan het verbeteren van de leefbaarheid.

111 1.3 Meer woningen van voldoende kwaliteit 1.3.1 We pakken vocht- en schimmel in woningen aan Op dit moment wonen niet alle Arnhemmers in een gezonde, schimmelvrije woning. In samenwerking met stakeholders brengen wij de aandachtspunten in beeld die spelen op het gebied van gezond wonen. Met corporaties geven we uitvoering aan een actieplan om vocht- en schimmelproblemen in hun sociale woningen te voorkomen en te beperken. Hiertoe is onder andere een onafhankelijke ‘schimmelexpert’ aangesteld. 1.3.2 We handhaven op een minimum woonkwaliteit Voor huurders die te maken hebben met achterstallig of gebrekkig onderhoud, waardoor hun woning niet meer voldoet aan de geldende wet- en regelgeving, zijn er duidelijke meldpunten ingericht. Bewoners kunnen terecht bij Het Huurdershuis met klachten over hun woning of over de verhuurder. Dit loket biedt ondersteuning, advies en zo nodig doorverwijzing. Daarnaast kunnen bewoners in afstemming met de ODRA, een melding doen van ernstige bouwkundige gebreken die de veiligheid of gezondheid in gevaar brengen. Op basis van deze meldingen voert ODRA gerichte handhaving uit. Deze aanpak draagt bij aan de bescherming van huurdersrechten en aan de verbetering van de kwaliteit van de bestaande woningvoorraad.

1.3.3 We versterken de positie van huurders De rechten van huurders beschermen we actief, of zij nu huren van een corporatie of een particuliere verhuurder. Dat vraagt om een blijvende inzet op rechtvaardig woonbeleid, want het verbeteren van de positie van huurders is een kwestie van lange adem. Sinds het actieplan Arnhem helpt huurders (2023) zetten we meerdere middelen in om vooral particuliere huurders te ondersteunen die te maken hebben met onwenselijke woonsituaties, zoals bijvoorbeeld onrechtvaardige huurverhogingen. Zo blijven we de huurders informeren over hun huurdersrechten met de campagne Dat huurt lekker! Het Huurdershuis is hierbij al jarenlang de instantie die huurders helpt bij al hun woon- en huurvragen. De Verhuurverordening die in 2024 is vastgesteld wordt vanaf 2025 gefaseerd in 13 wijken ingevoerd waar de leefbaarheid aantoonbaar onder druk staat. In 2026 zal de nadruk liggen op de uitvoering door handhaving. 1.3.4 We hebben aandacht voor funderingsproblematiek Er is sprake van funderingsschade door bodemindaling in de wijk Malburgen. Daarnaast is er ook funderingsschade elders in Arnhem, zij het meer incidenteel. Het plan van aanpak funderingen Arnhem 2024-2026 geeft duidelijkheid aan eigenaren van particuliere woningen wat de gemeente kan doen en hiervoor zijn middelen vrijgemaakt.

Verzakking van funderingen kan leiden tot aanzienlijke kosten, maar ook tot risico’s voor gezondheid, leefbaarheid en veiligheid. Bovendien vormt funderingsproblematiek een belemmering voor gewenste woningverbeteringen, zoals verduurzaming. Er moet nog worden uitgezocht waar en hoe dit onderwerp binnen de gemeente te beleggen na 2026. In ieder geval zijn middelen nodig voor het voortzetten van de basis: het loket, ondersteuning, onderzoek en monitoring. Belangrijk is continuïteit en betrokkenheid van de gemeente voor het onderwerp funderingsproblematiek. Volgend jaar zullen we daarom dit onderwerp nader verkennen en de uitvoerbaarheid in beeld brengen.

112 1.4 Meer aandacht voor mensen met een specifieke woonbehoefte 1.4.1 We voeren de woonzorgnota uit In 2024 zijn in de regio Arnhem-Nijmegen de regionale afspraken voor de huisvesting van aandachtsgroepen en ouderen vastgesteld. Deze afspraken zijn de basis voor lokale prestatieafspraken voor wonen en zorg. Zo ook in Arnhem waar we de regionale afspraken hebben vertaald in meerjarige lokale afspraken voor de periode 2025-2029. Hierin is afgesproken om samen te werken aan vitale zorgzame wijken, aan een evenwichtige woonruimteverdeling, aan het vergroten van het aanbod voor aandachtsgroepen en het realiseren van meer geschikte woningen voor ouderen, waaronder geclusterde en zorggeschikte woningen. In 2026 gaan we door met de partners op het gebied van wonen, zorg en welzijn met de drie pilots rondom zorgzame buurten in bestaande woonwijken waar veel ouderen wonen, namelijk Presikhaaf, Elderveld en Malburgen. Ook in de nieuwbouw Rijnpark onderzoeken we met stakeholders of we door middel van een andere manier van financieren en organiseren een zorgzame buurt kunnen maken (Rijksprogramma Samen Slim). Op het gebied van woonruimteverdeling starten we in Arnhem in 2026 samen met de corporaties met een aangepast proces om woningen te verdelen onder uitstromers, herkansers en housing first.

Met de corporaties hebben we afgesproken dat hiervoor maximaal 120 sociale huurwoningen per jaar te verdelen zijn. Deze aantallen werden tot nu toe niet gehaald. We hopen dat dit met de nieuwe werkwijze verbetert. De nieuwe lokale werkwijze is tevens een opmaat voor een subregionale verdeeltafel in 2027 voor urgente aandachtsgroepen in Centraal Gelderland. Op deze manier hopen we samen met de uitgangspunten van ‘Samen aan zet’ de gewenste faire share van aandachtsgroepen over de regio te realiseren. 1.4.2 We zorgen voor meer woonwagenstandplaatsen We geven uitwerking aan het ‘plan van aanpak uitbreiden woonwagenlocaties’ (juni 2020). We werken aan de uitbreiding van het aantal standplaatsen voor verschillende locaties (Gelderse Rooslaan, Bethaniënstraat, Schuytgraaf). Daarnaast ontwikkelen we nieuw woonwagen- en standplaatsenbeleid en blijven we nieuwe locaties voor uitbreiding van woonwagens en standplaatsen verkennen. 1.4.3 We stimuleren het aanbod van levensloopgeschikte woningen Bij nieuwbouwontwikkelingen maken we afspraken over de realisatie van levensloopgeschikte woningen in combinatie met een toegankelijke, veilige omgeving. Samen met woningcorporaties stimuleren we de doorstroming van ouderen uit eengezinswoningen naar passende, levensloopgeschikte woningen. Zo komt er woonruimte vrij voor gezinnen, terwijl ouderen comfortabel en zelfstandig kunnen blijven wonen.

We stemmen met corporaties af hoe de woningvoorraad, zowel bestaand als nieuw, beter kan aansluiten op de groeiende groep ouderen. Daarbij kijken we naar de juiste typen woningen, spreiding over de stad, en combinaties met zorg en voorzieningen.

113 Een klimaatbestendige, groene en leefbare openbare ruimte 2.1 Naar een klimaatadaptievere stad 2.1.1 We nemen maatregelen om wateroverlast te verminderen Ook in 2026 gaan we verder met het nemen van maatregelen om wateroverlast bij hevige buiten verder te verminderen. Naast het nemen van veel kleine en eenvoudige maatregelen bij in principe alle projecten in de openbare ruimte, staan in 2026 maatregelen projecten geprogrammeerd die wateroverlast in Arnhem-Noord verder moeten gaan verminderen. 2.1.2 We realiseren een koel netwerk We werken in Arnhem aan het realiseren van een koel netwerk. Dit netwerk biedt (kwetsbare) Arnhemmers de mogelijkheid om ook tijdens hittegolven gebruik te blijven maken van de openbare ruimte. Via beschaduwde routes en koele plekken kunnen bewoners de belangrijkste voorzieningen bereiken en gebruik maken van de koele plekken als hun eigen woonomgeving te warm wordt. De verschillende schakels van dit netwerk die al zijn gerealiseerd worden gaandeweg verbonden zodat een samenhangend netwerk ontstaat. In 2024 zijn we als leadpartner gestart met het Europese project ‘Cool Cities’. Samen met onze Europese partners werken we het koele netwerk verder uit en realiseren in de komende jaren enkele pilots. Ook in de visie openbare ruimte binnenstad heeft het koele netwerk een prominente plaats.

In de begroting is ruimte om de komende jaren onderdelen van dit koele netwerk te realiseren, De eerste koele plekken die in deze visie worden voorgesteld zullen we in 2026 realiseren. Ook buiten de binnenstad realiseren we koele plekken die schakels vormen in het koele netwerk. Voorbeelden zijn winkelcentrum Oostburgwal (de Laar) en het Kruidenplein in Malburgen.. 2.1.3 We nemen samen met bewoners klimaatadaptieve maatregelen Er is in Arnhem veel draagvlak en enthousiasme om de stad klimaatbestendiger te maken. Veel Arnhemmers willen zelf voor hun stad zorgen en vergroenen hun eigen dak, tuin of woonomgeving waaronder ook de openbare ruimte. De gemeente stimuleert dit door bewoners, bedrijven en instellingen te ondersteunen bij het maken van plannen en met een subsidieregeling om de plannen te helpen financieren. De subsidieregeling is in 2023 uitgebreid en toegankelijker gemaakt zodat meer inwoners er makkelijker gebruik van kunnen maken.. De regeling is zo succesvol, dat er extra middelen beschikbaar zijn gesteld zodat iedereen die dat wil ervan gebruik kan maken. Naast de subsidieregeling werken we ook met de bewoners aan wijkgroenagenda’s. De ambities om de leefbaarheid in de wijken te verbeteren door te vergroenen zetten we voort met de wijkgroenagenda’s. Inmiddels zijn deze voor een groot aantal wijken gereed. In 2026 worden er ook weer wijkgroenagenda’s opgesteld.

Eind 2026 hebben alle Arnhemse wijken dan een wijkgroenagenda. De uitvoering van de laatste wijkgroenagenda zal nog in 2027 en 2028 doorlopen. In die jaren zullen we ook alvast starten met de actualisatie van de wijkgroenagenda’s, daarvoor zijn middelen gereserveerd. We werken ook samen met scholen omdat schoolomgevingen hoge prioriteit hebben bij klimaatadaptatie. Er zijn enkele plannen voor groene schoolomgevingen in voorbereiding; de uitvoering zal waarschijnlijk in 2026 plaatsvinden.

114 2.1.4 We investeren in bomen en groen om de ambitie 3-30-300 te realiseren Een groene en gezonde stad is gebaat bij de aanwezigheid van voldoende groen. Groen verbetert de fysieke en mentale gezondheid van onze inwoners en is een leefgebied voor planten en dieren. De norm houdt in dat elke inwoner vanuit zijn raam minimaal zicht heeft op 3 significante bomen, er 30% bladerdek in de wijk is en er binnen 300 meter van elke woning een stuk groen van minimaal 1 hectare aanwezig is. Dit betekent onder andere dat in alle wijken waar een tekort aan groen is kleinschalige parkjes komen die ook gebruikt kunnen worden voor verkoeling, spelen van kinderen, het geven van een buitenles enzovoort. Een goed voorbeeld is het parkje dat we in Klarendal gaan aanleggen op het terrein van de voormalige sporthal. Samen met bewoners geven maken we een ontwerp voor deze locatie waarna de uitvoering in 2027 kan plaatsvinden. In nieuwe ontwikkelingen hanteren we deze norm. In de bestaande stad streven we deze norm na. In 2023 is in beeld gebracht op welke plekken de stad nog niet voldoet aan de norm. In 2025 en de jaren daarna zullen we op deze plekken extra inzetten op het toevoegen van meer groen en bomen. Bijvoorbeeld in Rijkerswoerd is geconstateerd dat de bestaande bomen niet voldaan wordt aan de 3- 30-300 regel.

Om die reden is er met de bewoners een plan voor ‘toekomstbomen’ opgesteld dat in 2026 uitgevoerd wordt. 2.1.5 We zetten verharding om naar groen Veel verharding leidt tot een grotere opwarming en meer wateroverlast. In de Strategie Klimaatadaptatie is daarom de ambitie benoemd om de hoeveelheid verharding in Arnhem terug te dringen. In samenhang met mobiliteit en groot onderhoud worden bij diverse reconstructies wegen versmald waarbij meer groen ontstaat, vaak in combinatie met het verlagen van de maximum snelheid. Ook bij maatregelen in de woonomgeving benutten we veel kansen om de hoeveelheid verharding terug te dringen. Daarnaast geven we uitvoering aan het groen parkeren, waarbij nieuwe parkeerplaatsen waterdoorlatend of groen worden uitgevoerd. Ook richten we ons op het terugdringen van de verharding in particuliere tuinen.

115 2.1.6 We vergroten de groenmassa van bomen De groenmassa van bomen groeit door, in de stad én ook in de tuin. Het vergroten van de (boom)groenmassa beperkt zich niet langer tot de openbare ruimte. Ook particuliere bomen krijgen dit jaar de aandacht die ze verdienen. • We zetten in op het beschermen en behouden van bomen op particulier terrein. Zo is het project Waardevolle Particuliere Bomen gestart, eind van de zomer 2025 zal er een inventarisatie proces gaan starten. Tijdens dit project gaan we samen met inwoners bijzondere bomen in tuinen in beeld brengen en verder beschermen in 2026. • In 2025 heeft het project Bomen voor Arnhem bijgedragen aan de vergroening in versteende wijken. Inwoners kregen een uitnodiging om een boom te planten in hun tuinen, zo dragen ze bij aan de vergroening van de stad. In november 2025 is er weer een nieuwe ronde voor de wijken in zowel Arnhem noord als zuid. Het project zal het komend jaar (2026) ook worden doorgezet. • Minimaal 50 groeiplaatsen van buitengewone bomen worden verbeterd zodat ze gezond en vitaal blijven. Onder bomen in gras wordt minder of niet meer gemaaid om bodem en wortels te beschermen. • We monitoren met ingang van 2026 jaarlijks de voortgang van het boomkroonvolume. Deze inzet is geborgd in de uitvoeringsagenda van het Bomenplan Arnhem.

116 Een biodiverse en diervriendelijke stad 3.1 Een beter leven voor dieren 3.1.1 We ondersteunen goed eigenaarschap van huisdieren We stimuleren verantwoord huisdierenbezit en bevorderen de adoptie van dieren uit het asiel. Inwoners met een laag inkomen kunnen gebruikmaken van de Dierenartskostenregeling via de Gelrepas. Toegankelijke zorg voor dieren willen we dicht bij huis houden. Daarom proberen we zoveel mogelijk dierenartsen bij de regeling aan te sluiten. Voor bewoners die tijdelijk of structureel hulp nodig hebben bij de verzorging van hun huisdier bieden we ondersteuning, onder meer via Dierenbuddy. Vrijwilligers helpen mensen die niet meer volledig zelfstandig voor hun dier kunnen zorgen. Daarnaast onderzoeken we aanvullende vormen van ondersteuning, zoals het samenhouden van mens en dier bij verhuizing naar een zorginstelling. Zo voorkomen we dat dieren onnodig in het asiel belanden. Ook in de openbare ruimte is aandacht voor verantwoord eigenaarschap. Honden moeten voldoende ruimte hebben om te bewegen, zonder dat dit leidt tot overlast of conflicten. Daarom brengen we per wijk de behoeften in kaart en zoeken we samen met bewoners naar passende oplossingen. Dierenbuddy is actief in Arnhem, maar ontvangt momenteel geen ondersteuning van de gemeente. Deze ondersteuning is nodig om de dienstverlening duurzaam en op het gewenste niveau te kunnen aanbieden.

We zijn met de Dierenbescherming in gesprek over een betere samenwerking en de ondersteuning die daarvoor nodig is. De behoeften van hondenbezitters zijn nog niet per wijk in beeld gebracht. Door een andere prioritering van werkzaamheden zijn de inventarisatie en de verdere beleidsontwikkeling nog niet gestart. 3.1.2 We voorkomen overlast van dieren met een preventieve aanpak We zetten in op een preventieve en integrale aanpak van ervaren overlast door dieren. Door gericht te sturen op het voorkomen van overlast, blijven populaties beheersbaar en is er minder noodzaak om dieren te vangen. Zo beperken we hinder en kunnen dieren zoveel mogelijk ongestoord leven. We breiden onze inzet op de aanpak van rattenoverlast verder uit. De bestaande Integrated Pest Management-aanpak wordt versterkt. We geven niet alleen advies aan bewoners, maar kijken ook naar de onderhoudsstaat van de openbare ruimte en gaan actief in gesprek met verhuurders, ondernemers en andere betrokken partijen. Daarnaast werken we verder aan diervriendelijk beheer van andere soorten die in de stad voor overlast kunnen zorgen, zoals ganzen en duiven. Er worden meer middelen uitgegeven aan rattenbeheersing dan begroot. Een nieuwe aanpak moet zorgen voor betere sturing op de kosten.

117 3.1.3 We zorgen dat dieren veilig kunnen leven in de stad Dieren moeten zich veilig kunnen verplaatsen in de stad. Met een kansenkaart en knelpuntenanalyse weten we waar we maatregelen moeten nemen om verkeersslachtoffers onder dieren te beperken. We onderzoeken onder andere het aanbrengen van trapjes in kolken en watergangen. Ook stellen we een soortenmanagementplan op, zodat de verduurzamingsopgave efficiënt kan doorgaan zonder dat we dieren te veel in de weg zitten. We verbeteren ook het leven onder water. We geven geen nieuwe visrechten meer uit. Tegelijkertijd versterken we de natuur in en rondom het water, bijvoorbeeld door natuurlijke oevers aan te leggen. Daarmee verbeteren we zowel de waterkwaliteit als het welzijn van vissen en andere waterdieren. We zijn afhankelijk van goedkeuring door de provincie wat het betreft het Soortenmanagementplan. Zowel qua goedkeuring als capaciteit. We zoeken al wel naar een projectleider om het SMP te borgen in de interne organisatie 3.2 Meer aandacht voor natuur 3.2.1 We stimuleren natuur-inclusieve landbouw In 2024/2025 is de visie Arnhemse Kost, een visie op (stads)landbouw en voedsel, opgesteld. Ook is gestart met de uitvoering van de Uitvoeringsagenda Arnhemse Kost.

We stimuleren en faciliteren duurzame stadslandbouw, onder andere met een nieuwe subsidieregeling om bestaande stadslandbouw-/voedselinitiatieven gemeentebreed te borgen en nieuwe initiatieven aan te jagen. Op onze eigen landbouwgronden brengen we natuur en landbouw samen. We voegen natuur toe aan agrarische gronden en werken met onze pachters aan de overgang naar natuurinclusieve landbouw en agrarisch natuurbeheer. In de gebiedsprocessen in Arnhem-Noord en de uiterwaarden werken we aan systeemherstel van het landschap, met aandacht voor bodem, water en biodiversiteit. Denk aan de realisatie van poelen, hagen en wintervoedselakkers en toepassingen zoals strokenteelt, bloemrijke akkerranden en niet-kerende grondbewerking. Deze aanpak versterkt de biodiversiteit, vergroot de landschappelijke kwaliteit en draagt bij aan een klimaatbestendige stad. We faciliteren agrariërs in de transitie naar natuurinclusieve landbouw. Voor deze ambities is vanaf 2026 incidenteel bedrag van € 500.000 op jaarbasis beschikbaar voor de komende vier jaar. 3.2.2 We zorgen voor kwalitatief hoogwaardige bossen, natuurterreinen en parken We beheren onze stadsparken, bossen en natuurterreinen op ecologische en klimaatbestendige wijze. We beheren natuurvolgend. Daarmee volgen we met ons beheer wat er spontaan gebeurt. We houden onze beheervisies actueel, en zetten deze in op concrete acties.

Zo planten we bosranden aan, herstellen we oude landschapselementen en versterken we de ecologische waarde. We versterken de klimaatbestendigheid van het bos waarbij de focus ligt op het vasthouden van water en het verbeteren van de organische stofbalans. We vergroten de biodiversiteit door het verbeteren van de horizontale en verticale gelaagdheid, het vergroten van structuurvariatie en soortvariatie in het bos.

118 3.2.3 We zorgen voor een betere verbinding tussen leefgebieden van planten en dieren Door het verbinden van natuurgebieden creëren we grotere leefgebieden voor planten en dieren. Dit doen we door het samenvoegen van leefgebieden, groene corridors en natuurvriendelijke inrichting van oevers, bermen en bosranden. We breiden bossen uit door extra bos aan te planten of grond voor bos te verwerven. Hiermee vergroten we de leefgebieden en verbeteren we de migratiemogelijkheden voor zoogdieren als wezel, hermelijn en das, maar ook voor vleermuis, bij en vlinder. Zo realiseren we bijvoorbeeld een verbinding tussen Meinerswijk en de Bakenhof, waardoor de Zuidelijke Uiterwaarden een groot aaneengesloten natuurgebied vormen. Het verwerven van gronden (m.n. Zeegbos, grond ten noorden van Valkenhuizen en particuliere perceel bij park Zuiderveld Elden) is een traag proces omdat de eigenaren moeten instemmen met verkoop, en we zijn gebonden aan de marktwaarde. De eigenaar van het Zeegbos (Staatsbosbeheer) is nog aan het uitzoeken op welke wijze de verkoop juridisch moet worden vormgegeven i.v.m. het Didamarrest. 3.2.4 We vergroten onze eigen kennis over biodiversiteit en delen dit met de stad Sinds 2021 monitoren we structureel de biodiversiteit op veertien referentieplekken in de stad. In 2024 is daar een vijftiende locatie aan toegevoegd.

Elk jaar worden drie of vier gebieden gemonitord, zodat we steeds beschikken over actuele informatie. Op basis van de uitkomsten stellen we per gebied een beheer- en ontwikkeladvies op. Daarnaast voeren we gericht onderzoek uit, bijvoorbeeld naar de aanwezigheid van soorten in specifieke gebieden en de vegetatieontwikkeling van bermen. Deze kennis passen we toe in het dagelijks beheer. We delen onze kennis actief met bewoners, onder andere via acties in de wijk, publiekscampagnes en samenwerking met lokale partners. Een milieu- en gebruiksvriendelijke afvalinzameling 4.1 We streven naar minder restafval 4.1.1 We gaan door met onze inspanningen gericht op afvaleducatie en betere afvalscheiding Helaas zien we dat de hoeveelheid restafval nog ver boven onze doelstelling ligt. De evaluatie van ons afvalbeleid uit 2023 laat ook zien dat onze doelstelling (van 30 kilogram restafval per inwoner in 2025) technisch niet haalbaar is.Het burgerberaad afval heeft ons mooie adviezen gegeven op dit vlak die verwerkt zijn de uitvoeringsagenda Arnhem Schoner 2025-2026. Het hergebruiken van grondstoffen door scheiding van afval en zo het verminderen van de hoeveelheid restafval wordt grotendeels bepaald door het scheidingsgedrag.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://arnhem.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/712beb3a-90ba-4035-95cf-3f491538f7e5?agendaItemId=1bf29e09-1d34-419d-90ea-507e82546e3a