Toelichting Bijlage 1 - Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan december 2021

Zi jdekwar t i e r Ar nhe m Voor lopig Ontwer p S tedenbouwkundig P lan december 2021

inhouds opgave

Inleiding

4

Kernkwaliteiten

6

Visie gemeente

8

Stedenbouwkundige principes

16

Stedenbouwkundige uitwerking

36

Facetkaarten

54

Woonsferen en Beeldkwaliteit

80

Resumé

104

Uitkomst participatie

114

Bronvermelding Colofon

124 125

Leeswijzer

Dit VOSP voor het Zijdekwartier is in hoofdlijn opgebouwd uit twee delen. In het eerste deel wordt op basis van de vigerende visies en het beleid van de gemeente Arnhem, de Stedenbouwkundige Principes beschreven. Deze principes zijn tevens beknopt verwoord in de zeven kernkwaliteiten die zijn opgenomen na de inleiding. Het kaderstellende eerste deel is de basis voor het tweede deel: de Stedenbouwkundige uitwerking met facetkaarten. In deze uitwerking toetsen we de principes en tonen we de kwaliteiten van het plan. De uitwerking is toegespitst op de gronden die nu in eigendom van KlokGroep/BPD zijn, omdat hier enkel directe invloed op uit te oefenen is. De uitwerking zal in de volgende fasen in samenspraak met de gemeente verder worden verfijnd en uitgewerkt.

Dit rapport is dubbelzijdig vormgegeven op A3-formaat. Daarmee geeft dubbelzijdig afdrukken het beste leesresultaat. In geval van digitale lezing in Adobe Reader, kiest u “beeld > paginaweergave > weergave van twee pagina’s” en vinkt u “voorblad weergeven bij twee pagina’s” aan.

3

rrein

-te AKZO

t in in nie n Terre a dom v n e g i e roep/ KlokG aar wel BPD m men in o opgen visie

4

Zijdekwartier Arnhem - Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

r wartie D k e d j i P Z oep/B r G k o Kl

Inleiding Op het voormalige AKZO-terrein is al enkele jaren een transformatie gaande. Het afgesloten en monofunctionele bedrijfsterrein verkleurt naar een nieuwe open wijk met een mix aan wonen, kantoren, bedrijvigheid en onderwijs. Zo is de Grote Enk herbestemd als woongebouw, wordt er gefitnesst en gewerkt in de Enk en is de kleine Enk een kinderdagverblijf. Recent is ook het Regionaal Opleidingscentrum Rijn IJssel neergestreken in de ENKA-campus. Een volgende grote stap in deze transformatie is het Zijdekwartier: een deelgebied dat sinds 2017 in eigendom is van KlokGroep / BPD. Op het terrein in de luwte van de hoogbouw aan de Velperweg en begrensd door het spoor komt een hoogwaardig stedelijk en groen woonmilieu. Een passende Arnhemse symbiose van de stedelijke dynamiek en de natuurrijke woonomgeving. Het voorliggende Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan (VOSP) benoemt de kernkwaliteiten; stelt de kaders; en geeft de principes aan, waarbinnen het Zijdekwartier zal worden ontwikkeld. Hierbij borduren we voort op de vastgestelde “Gebiedsvisie Akzo terrein Arnhem (gemeente Arnhem, oktober 2020). Deze visie is tot stand gekomen in een interactief participatieproces met de omwonenden in Arnhem. Op deze zelfde wijze is ook dit VOSP tot stand gekomen.

Het Zijdekwartier wordt een wijk waarin het prettig en gezond is om te leven met een groene en levensloopbestendige openbare ruimte. Er komen woningen voor een brede mix aan doelgroepen en prijsniveaus waardoor er ruimte is voor iedereen. Een ontwikkeling in de geest van de woondeal regio Arnhem – Nijmegen met 50% van de capaciteit in het betaalbare segment. Binnen het ontwerp is er ook aandacht voor de rijke en bewogen historie van de locatie waarbij de ruimtelijke structuur teruggrijpt naar de verschillende historische perioden. Een gelaagd en doorleefd plan waarbinnen de omwonenden al ideeën opperden voor een historische route. Tot slot maar zeker niet minder belangrijk, herstelt en realiseert het Zijdekwartier de koppeling met de omliggende wijken en voorzieningen en haakt aan bij de stad. De bewoners maken op deze manier onderdeel uit van én de maatschappij én Arnhem. Het ontwerp- en ontwikkelteam BPD & KlokGroep Buro Lubbers opZoom architecten Inbo

5

Beschrijving kernkwaliteiten

Het Zijdekwartier...

6

... verenigt STEDELIJKE DYNAMIEK MET LANDSCHAPPELIJK WONEN

... maakt het RIJKE VERLEDEN ZICHTBAAR

... heeft een GROENE HOOFDSTRUCTUUR

De stad en het groen gaan een symbiose aan en versterken elkaars kwaliteiten. De Arnhemse verdichtingsopgave en de ambitie voor een groene en gezonde leefomgeving - zoals verwoord in de Woondeal - worden hier maximaal benut. Door het inzetten van geconcentreerde verdichting en het sterk reduceren van verharding komt er extra ruimte voor een groen openbaar gebied. Hiermee wordt een bijdrage geleverd aan het oplopende woningtekort zoals verwoord in de Woondeal en wordt tegelijkertijd de leefbaarheid versterkt. Tussen de dynamische OV-knooppunten Velperpoort en Presikhaaf en in aansluiting op de omliggende wijken en functies, komt een nieuw groen en stedelijk verdicht woonmilieu. Een passende en Arnhemse kruisbestuiving van de stedelijke dynamiek en de natuurrijke leefomgeving.

Het Zijdekwartier sluit op een eigentijdse manier aan op verschillende tijdsperioden die de plek hebben gevormd zoals die nu is. Het herbergt referenties naar zowel het industriële Enka- en Akzo-verleden als het agrarische landschap van het Broek en de landgoederen aan de Velperweg.

Elke woning is gelegen aan een groene straat, het bomencarré, ecologische zone, parkzone of een groen hof. Deze groene structuur dooradert de wijk en verbindt omliggende groene en ecologische zones met elkaar.

Zijdekwartier Arnhem - Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

Dit is onder andere zichtbaar gemaakt in de hoofdstructuur van de wijk die verwijst naar de oude verkavelingsstructuur, een stedenbouwkundig accent op de plek van de oude ENKA-toren, de getransformeerde portiersloge, de stedelijke Loper die het gebied een nieuwe organisatie geeft, robuuste gebouwen en architectonische accenten. De structuur voor een met de buurtvereniging te maken historische route door dit gebied ligt al klaar. Het plan versterkt de cultuurhistorische waarden en de groenstructuren en daarmee het specifieke Arnhemse DNA.

De groene invulling komt in de plaats van het versteende bedrijventerrein, dit heeft een meerwaarde voor de directe omgeving doordat het de biodiversiteit verbetert, fijnstof en CO2 worden afgevangen en oververhitting wordt tegengegaan. De natuurwaarden in de stad nemen toe. Maar groen heeft ook waarde in zichzelf en nodigt uit tot bewegen, ontmoeten en recreëren.

... is een OPEN EN DOORWAADBAAR gebied Het ooit introverte en afgesloten AKZO-terrein opent zich naar de omliggende wijken en verbindt de stad. Hekwerken worden geslecht en historische routes tussen Presikhaaf en Kernheim (Velperweg) worden binnen het Zijdekwartier hersteld. Verschillende functies rondom de locatie als onderwijs, sport, gezondheid en bedrijvigheid worden gekoppeld en zullen elkaar versterken. Binnen het plan wordt dit aangevuld met een voorzieningenzone aan de centrale Loper. Dit zal bijdragen aan het versterken van de sociale cohesie en de leefbaarheid in het plangebied en haar omgeving.

... gaat uit van NIEUWE MOBILITEIT Door in de stad te bouwen, hoeven er minder of geen nieuwe wegen, buslijnen of winkelcentra te worden aangelegd. Door de ligging tussen twee OV-knooppunten en in nabijheid van het centrum zal de auto minder worden gebruikt en profiteren mensen optimaal van de aanwezige functies en het openbaar vervoer. In de wijk krijgen voetgangers en fietsers voorrang. De straten worden grotendeels autovrij en worden groene verblijfsgebieden, bedoeld voor fiets en voetganger. Door niet alle straten toegankelijk te maken voor auto’s dringen we het percentage verharding terug. Het overgrote deel van de auto’s wordt centraal in de parkeerhub gestald.

... is een LEVENDIGE WIJK met een grote DIVERSITEIT aan huishoudens en woningtypologieën

... kenmerkt zich door een GEZONDE LEEFOMGEVING

In het plan zijn woonruimten voor alle doelgroepen. Van sociale huur tot koop, en van starter tot senior. Naast verschillende grondgebonden woningen wordt er met name ingezet op een substantieel aandeel woningen voor één- en tweepersoonshuishoudens.

Het Zijdekwartier heeft een aantrekkelijk gezond, klimaatadaptief en groen woon- en leefmilieu. Een belangrijk ontwerpmotief is om de verharding in de openbare ruimte te minimaliseren en meer ruimte te geven aan groen in de straat. Dit heeft als effect dat de hittestress wordt tegengegaan door de vele verkoelende bomen en de groene daken. Het regenwater wordt opgevangen en lokaal geïnfiltreerd. De biodiversiteit wordt bevorderd en de groenstructuur wordt gekoppeld aan de naastgelegen ecologische hoofdstructuur. De bebouwing voorziet ook in nestgelegenheden voor vogels. Er wordt een aantrekkelijke groene openbare ruimte gerealiseerd waar het fijn is om te lopen, te spelen, te fietsen en te ontmoeten en die zodoende de gezondheid verbeterd. Scholen en kinderdagverblijven zijn dichtbij en veilig te bereiken. Rondom de locatie zijn meerdere sportvoorzieningen die gezond gedrag bevorderen.

Door in het Zijdekwartier te bouwen voor uiteenlopende doelgroepen, kunnen deze elkaar ontmoeten en ondersteunen waar nodig. Een inclusieve en diverse wijk die aansluit bij de Woondeal.

7

visie gemeente

Omgevingsvisie Gebiedsvisie Woondeal Uitvoeringsagenda klimaatadaptief Arnhem

Omgevingsvisie Arnhem 2040 Onderstaand is een adaptatie van de meest relevante passages van het Voorontwerp Omgevingsvisie Arnhem 2040, Gemeente Arnhem (3 mei 2020) toegevoegd. De omgevingsvisie dient als uitgangspunt voor dit Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan (VOSP). Om te zorgen dat Arnhem zichzelf blijft op weg naar de toekomst, is door de Gemeente Arnhem samen met de stad de omgevingsvisie ‘Arnhem 2040’ opgesteld.

AKZO-terrein

34

Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040 Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem Voorontwerp 2040 omgevingsvisie Arnhem 2040 versie voorontwerp - 3 mei 2021 versie voorontwerp - 3 mei 2021 versie voorontwerp - 3 mei 2021

Op naar 2040: waar ligt de focus? Arnhem is in trek bij bewoners, bedrijven en bezoekers en groeit. In de komende twintig jaar neemt de behoefte aan woningen naar verwachting met 16.000 toe. Deze groei wordt benut om de stad aantrekkelijker, socialer en vitaler te maken. Het gewenste toekomstbeeld voor Arnhem 2040 is een stad als onderdeel van een sterke regio met een veelzijdig landschap, waardevolle wijken en krachtige knooppunten. 34 Om dat streefbeeld in 2040 te bereiken, wordt er de komende jaren vooral aandacht gegeven aan: • een sterke positionering en profilering van Arnhem als groene, creatieve, ondernemende energiestad; • een gunstig vestigingsklimaat voor onderwijs en innovatieve bedrijvigheid in en rondom de energiesector; • investeren en bouwen op die plekken in de stad, die goed met het OV bereikbaar zijn en al over voorzieningen beschikken én meer ruimte voor fietsen en 34 wandelen; • woningen creëren ín de stad, met aandacht voor mensen met beperkingen, een achtergestelde maatschappelijke positie en/of een kleine portemonnee; • ruimte voor nieuwe gemengde woon-werkmilieus in de stad; • een aantrekkelijke, gezonde, groene woon- en leefomgeving passend bij het veranderende klimaat; • gezonde wijken waar iedereen kan meedoen; • verduurzaming van wijken en het tegengaan van energiearmoede; • transformatie van de bruisende binnenstad van koop- naar

ontmoetingscentrum.

10

Zijdekwartier Arnhem - Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040 Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040 versie voorontwerp - 3 mei 2021 versie voorontwerp - 3 mei 2021

Hoe worden keuzes gemaakt? Er wordt rekening gehouden met wat er in heel Nederland speelt en bij het maken van keuzes worden de drie criteria uit de nationale omgevingsvisie gehanteerd: op één plek liefst meerdere functies combineren, de kenmerken van een gebied als uitgangspunt en eigen problemen worden hier en nu opgelost. In Arnhem worden er nog vier aanvullende ‘afwegingsprincipes’ onderscheiden, die helpen bij het maken 34 van keuzes. De volgende voorwaarden worden gesteld aan het ruimtegebruik in een groeiende stad: 4.4 Toelichting op 1. De Arnhemse identiteit versterken. omgevingsvisiekaart visiekaartvan zoalsde hiernaast is een Bij ruimtelijke keuzes staan de kwaliteiten en De identiteit stad, weergegeven, wijken ruimtelijke vertaling van de hiervoor beschreven en landschappen voorop. Bij de bouw en herinrichting zijn het en de de aspecten. Het gaat ombehoud het toekomstbeeld, ruimtelijkewaarden kwaliteitendaarom en de opgaven en ambities versterking van groenstructuur en cultuurhistorische belangrijke voor 2040 als basis, aangevuld door de wensen voorwaarden. vanuit de stad en vanuit de afwegingsprincipes. 34 2. Duurzaam en gezond ontwikkelen. In de volgende hoofdstukken worden de thema’s De natuurwaarden en de kwaliteit van de leefomgeving moeten toenemen. 4.4 Toelichting op en gebieden uitgebreid toegelicht.

In het omgevingsvisiekaart Dit betekent onder meer dat bedrijven en opleidingen bij elkaar gezet worden, laatste hoofdstuk wordt de doorwerking van De visiekaart zoals hiernaast weergegeven, is een nieuwe woningen bij park, bos of water gebouwd worden, gebouwen de omgevingsvisie beschreven. liever Hoe gaan we ruimtelijke vertaling van de hiervoor beschreven onze visie realiseren en met behulp van welke van functie veranderd worden dan gesloopt en voorzieningen zohet veel mogelijk aspecten. Het gaat om toekomstbeeld, de instrumenten uit de gereedschapskist van de ruimtelijke kwaliteiten en de opgaven en ambities gedeeld worden. nieuwe omgevingsvisie? Door het opstellen van voor 2040 als basis, aangevuld door de wensen nieuwe programma’s, het opnieuw tegen het licht 3. Wijken versterken waarin iedereen mee kan doen. vanuit de stad en vanuit de afwegingsprincipes. houden van bestaand beleid en het uitwerken van Alle Arnhemmers moeten beter worden van de groei van de stad. Dit deelgebiedsvisies, geven we de komende jaren In de volgende hoofdstukken worden de thema’s betekent aandacht in de wijken voor woningen voor aan állededoelgroepen en invulling ambities uit de omgevingsvisie. en gebieden uitgebreid toegelicht. In het Bij elkewerkgelegenheid. fase worden de plannen duidelijker.

Daar voor levensloopbestendige wijken met voldoende Bij groei van laatste hoofdstuk wordt de doorwerking

4.4 Toelichting op omgevingsvisiekaart

De visiekaart zoals hiernaast weergegeven, is een ruimtelijke vertaling van de hiervoor beschreven aspecten. Het gaat om het toekomstbeeld, de ruimtelijke kwaliteiten en de opgaven en ambities voor 2040 als basis, aangevuld door de wensen vanuit de stad en vanuit de afwegingsprincipes. In de Toelichting volgende hoofdstukken 4.4 op worden de thema’s en gebieden uitgebreid toegelicht. In het omgevingsvisiekaart laatste hoofdstuk de doorwerking van De visiekaart zoalswordt hiernaast weergegeven, is een de omgevingsvisie Hoe gaan we ruimtelijke vertalingbeschreven. van de hiervoor beschreven onze visie Het realiseren enhet mettoekomstbeeld, behulp van welke aspecten. gaat om de instrumenten uit de gereedschapskist de ruimtelijke kwaliteiten en de opgaven van en ambities nieuwe omgevingsvisie? Door het opstellen van voor 2040 als basis, aangevuld door de wensen nieuwede programma’s, hetdeopnieuw tegen het licht vanuit stad en vanuit afwegingsprincipes. houden van bestaand beleid en het uitwerken van deelgebiedsvisies, geven we de komende jaren In de volgende hoofdstukken worden de thema’s invulling aan uitgebreid de ambitiestoegelicht. uit de omgevingsvisie. en gebieden In het Bij elke fase worden deop plannen duidelijker. Daar 4.4 Toelichting laatste hoofdstuk wordt de doorwerking van hoort ook een andere vorm van Hoe participatie de omgevingsvisie beschreven. gaan webij.

Dat omgevingsvisiekaart bespreken we in het en laatste we onze visie realiseren met hoofdstuk, behulp van zodat welke De visiekaart zoals hiernaast weergegeven, is een steeds weer een proces vanvan afwegen en instrumenten uit zorgvuldig de gereedschapskist de ruimtelijke vertaling van de hiervoor beschreven besluiten doorlopen. nieuwe omgevingsvisie? Door het opstellende van aspecten. Het gaat om het toekomstbeeld,

nieuwe programma’s, opnieuw tegen het licht ruimtelijke kwaliteitenhet en de opgaven en ambities houden van bestaand beleid en door het uitwerken van Legenda Visiekaart voor 2040 als basis, aangevuld de wensen deelgebiedsvisies, gevende weafwegingsprincipes. de komende jaren vanuit de stad en vanuit Wonen invulling aan de ambities uit de omgevingsvisie. Onderzoeken verdichting Bij elke fase worden demogelijkheid plannen duidelijker. Daar met In de volgende hoofdstukken worden de thema’s leefbaarheid en DNA alsDat hoort ookverbeteren een anderevan vorm van participatie bij. en gebieden uitgebreid toegelicht. In het inzet. bespreken we in het laatste zodat laatste hoofdstuk wordt de hoofdstuk, doorwerking van we steeds weer een zorgvuldig proces afwegen en de omgevingsvisie beschreven. Hoevan gaan we opgave uit te onze visieMultifunctionele realiseren en met behulpnader van welke besluiten doorlopen. werken. instrumenten uit de gereedschapskist van de nieuwe omgevingsvisie? Door het opstellen van Legenda Visiekaart Onderzoekslocatie: verstedelijking nieuwe programma’s, het opnieuw tegen het licht stadsrand vanuit landschappelijke kwaliteit houden van bestaand beleid en het uitwerken van Wonen en maatschappelijke meerwaarde. deelgebiedsvisies, geven we de komende jaren met Onderzoeken mogelijkheid verdichting invulling aan de ambities uit de omgevingsvisie.

verbeteren van leefbaarheid en DNA als Energie Bij elke fase worden de plannen duidelijker. Daar inzet. Onderzoekslocaties voor de hoort ook een andere vorm van participatie bij. Dat energieopgave. bespreken we in het laatste hoofdstuk, Multifunctionele opgave naderzodat uit te we steeds weer een zorgvuldig proces van afwegen en werken. Vitale stad besluiten doorlopen. Hoogdynamische ontwikkeling om de Onderzoekslocatie: verstedelijking vitaliteit, variatie en leefbaarheid van de Legendastadsrand Visiekaartvanuit landschappelijke kwaliteit Arnhemse wijken en bebouwde gebieden en maatschappelijke meerwaarde. teWonen versterken en te vernieuwen. Hierbij wordt een integrale combinatie gemaaktmet Energie Onderzoeken mogelijkheid verdichting met energietransitie, klimaatadaptatie, Onderzoekslocaties voor de en DNA als verbeteren van leefbaarheid economie, kwaliteit van de openbare ruimte energieopgave. inzet. en toekomstbestendige bereikbaarheid.

Vitale stad Hoogdynamische ontwikkeling om de vitaliteit, variatie en leefbaarheid van de Arnhemse wijken en bebouwde gebieden te versterken en te vernieuwen. Hierbij wordt een integrale combinatie gemaakt met energietransitie, klimaatadaptatie, economie, kwaliteit van de openbare ruimte en toekomstbestendige bereikbaarheid. Vitale stad Ontwikkeling van ontwikkeling economischeom hotspots Hoogdynamische de waar optimaal wordt ingezet op van de vitaliteit, variatie en leefbaarheid bedrijvigheid en het handhaven van Arnhemse wijken en bebouwde gebieden concentratiebeleid in detailhandel. te versterken en te vernieuwen. Hierbij wordt een integrale combinatie gemaakt Ontwikkeling van economische hotspots met energietransitie, klimaatadaptatie, waar optimaal wordtvan ingezet op economie, kwaliteit de openbare ruimte bedrijvigheid met een focus op energie, en toekomstbestendige bereikbaarheid. innovatie, maken en testen.

Ontwikkeling van economische hotspots Ontwikkeling van educatieve waar wordt ingezet hotspots op Vitaleoptimaal stad waaronder middelbare scholen, van ArtEZ, de bedrijvigheid en het handhaven Hoogdynamische ontwikkeling om de HAN University of applied sciences en Van concentratiebeleid detailhandel.van vitaliteit, variatie eninleefbaarheid de Hall Larenstein, met de focus op educatie Arnhemse wijken en bebouwde gebieden en toegepaste wetenschappen, schone Ontwikkeling vanteeconomische te versterken en vernieuwen.hotspots Hierbij mobiliteit, circulaire economie en energie. waar wordtcombinatie ingezet op wordtoptimaal een integrale gemaakt bedrijvigheid met eenklimaatadaptatie, focus op energie, met energietransitie, Behouden en optimaliseren van innovatie, en van testen. economie,maken kwaliteit de openbare ruimte bedrijventerreinen met kansen voor en toekomstbestendige bereikbaarheid. functiemenging. Ontwikkeling van educatieve hotspots waaronder middelbare scholen, hotspots ArtEZ, de Ontwikkeling van economische Leefomgeving HAN of applied sciences waarUniversity optimaal wordt ingezet op en Van Grootschalig aaneengesloten Hall Larenstein, focus opvan educatie bedrijvigheid enmet het de handhaven groenstructuur. Deze zone biedtschone en toegepaste wetenschappen, concentratiebeleid in detailhandel. aanknopingspunten voor omliggende mobiliteit, circulaire economie en energie.

gebieden die vergroend kunnen worden Ontwikkeling van economische hotspots en kunnen en worden aangesloten op dit Behouden van waar optimaaloptimaliseren wordt ingezet op natuurnetwerk. Deze groene plekken dienen bedrijventerreinen met kansen bedrijvigheid met een focus opvoor energie, als verkoelende plekken die beschermd functiemenging. innovatie, maken en testen. blijven.

Natuurontwikkeling door het opheffen van barrières en het verbinden van bestaande natuurgebieden. Natuur- en cultuurzone; intensiever benut met respect voor alle (natuurlijke) kwaliteiten: investering in de bestaande groene buitenruimte tot een nog hoogwaardigere zone waar kan worden geïnvesteerd in het verhogen van de van Natuurontwikkeling door het opheffen biodiversiteit. barrières en het verbinden van bestaande natuurgebieden. Investering in de buitenruimte tot een aaneengesloten, divers en hoogwaardig Natuur- en cultuurzone; intensiever groen-blauw raamwerk doel om het benut met respect voormet alle als (natuurlijke) gebied te verbinden metinde kwaliteiten: investering degroenzones bestaande rondom stadsparken, tot de IJssel, Nederrijn en groene buitenruimte een nog Veluwe. Dit raamwerk biedtkan mogelijkheden hoogwaardigere zone waar worden om te verblijven in een natuurlijke geïnvesteerd in het verhogen van de omgeving waar men kan wandelen, sporten biodiversiteit. en elkaar kan ontmoeten. Natuurontwikkeling door het opheffen van Investering deverbinden buitenruimte een barrières enin het van tot bestaande Mobiliteit aaneengesloten, divers en hoogwaardig natuurgebieden. Robuust autonetwerk van snelwegen, groen-blauw raamwerk met als doel om het provinciale en lokale met wegen.

gebied de groenzones Natuur-te enverbinden cultuurzone; intensiever rondom stadsparken, de alle IJssel, Nederrijn en benut met respect voor (natuurlijke) Robuust netwerk van radialenmogelijkheden met HOV als Veluwe. Dit raamwerk kwaliteiten: investeringbiedt in de bestaande prioriteit; ruimteinvoor duurzame mobiliteit. om te verblijven een natuurlijke groene buitenruimte tot een nog omgeving waar men kan wandelen, sporten hoogwaardigere zone waar kan worden Sociaal veilige verbindingen en robuust en elkaar kan ontmoeten. geïnvesteerd in het verhogen van de netwerk van (snel)fietspaden. biodiversiteit. Mobiliteit Ontwikkeling van het station tot Robuust autonetwerk van snelwegen, Investering in de buitenruimte tot een dynamisch knooppunt waar ook de provinciale en lokale wegen. aaneengesloten, divers en hoogwaardig verstedelijkingsopgave aan gekoppeld kan groen-blauw raamwerk met als doel om het worden, als de woon-werk-milieus van als Robuust vanmet radialen met HOV gebied tenetwerk verbinden de groenzones de toekomst die zijn verbonden met de prioriteit; ruimte voor duurzame mobiliteit. rondom stadsparken, de IJssel, Nederrijn en economische Hotspots van Arnhem. Veluwe. Dit raamwerk biedt mogelijkheden Sociaal veilige verbindingen en robuust om te verblijven in een natuurlijke Zoekgebied nieuw station Arnhem-Oost. netwerk van (snel)fietspaden.

omgeving waar men kan wandelen, sporten en elkaar kan ontmoeten. Ontwikkeling van het station tot dynamisch Mobiliteit knooppunt waar ook de verstedelijkingsopgave aansnelwegen, gekoppeld kan Robuust autonetwerk van worden, alsen delokale woon-werk-milieus van provinciale wegen. de toekomst die zijn verbonden met de economische Hotspots van Arnhem. Robuust netwerk van radialen met HOV als prioriteit; ruimte voor duurzame mobiliteit. Zoekgebied nieuw station Arnhem-Oost. Sociaal veilige verbindingen en robuust netwerk van (snel)fietspaden.

Leefomgeving Ontwikkeling van educatieve hotspots Grootschalig aaneengesloten waaronder middelbare scholen, ArtEZ, de Natuurontwikkeling door het opheffen van groenstructuur. Deze zone biedt HAN University of applied sciences en Van barrières en het met verbinden vanop bestaande aanknopingspunten voor omliggende Hall Larenstein, de focus educatie natuurgebieden. gebieden die vergroend kunnen schone worden en toegepaste wetenschappen, en kunnen worden aangesloten openergie. dit mobiliteit, circulaire economie en Natuuren cultuurzone; intensiever natuurnetwerk. Deze groene plekken dienen benut met en respect voor alle (natuurlijke) als verkoelende plekken die van beschermd Behouden optimaliseren kwaliteiten: investering in de bestaande blijven. bedrijventerreinen met kansen voor groene buitenruimte tot een nog functiemenging. hoogwaardigere zone waar kan worden geïnvesteerd in het verhogen van de Leefomgeving Multifunctionele opgave nader uit te Natuurontwikkeling door het opheffen van Vitale stad biodiversiteit. Ontwikkeling van economische hotspots Ontwikkeling van het station tot Grootschalig aaneengesloten werken. barrières en het verbinden van bestaande Hoogdynamische ontwikkeling om de waar optimaal wordt ingezet op dynamisch knooppunt waar ook de groenstructuur.

natuurgebieden.Deze zone biedt vitaliteit, variatie en leefbaarheid van de Investering in de buitenruimte tot een bedrijvigheid en het handhaven van verstedelijkingsopgave aan gekoppeld kan aanknopingspunten voor omliggende Onderzoekslocatie: verstedelijking Arnhemse wijken en bebouwde gebieden aaneengesloten, divers en hoogwaardig concentratiebeleid in detailhandel. kwaliteit worden, als de woon-werk-milieus van gebieden vergroend kunnen worden stadsrand vanuit Natuur- endie cultuurzone; intensiever te versterken en telandschappelijke vernieuwen. Hierbij groen-blauw raamwerk met als doel om het de toekomst die zijn verbonden met de en kunnen op dit en maatschappelijke meerwaarde. benut metworden respect aangesloten voor alle (natuurlijke) wordt een integrale combinatie gemaakt gebied te verbinden de groenzones Ontwikkeling van economische hotspots economische Hotspots van Arnhem. natuurnetwerk. Dezemet groene dienen kwaliteiten: investering in de plekken bestaande met energietransitie, klimaatadaptatie, rondom stadsparken, de die IJssel, Nederrijn en waar optimaal wordt ingezet op als verkoelende plekken Energie groene buitenruimte tot eenbeschermd nog economie, kwaliteit van de openbareArnhem ruimte uit: Voorontwerp omgevingsvisie 2040, Gemeente Arnhem (3 mei 2021), pagina 34 & 35 Veluwe.

Dit raamwerk biedt mogelijkheden bedrijvigheid met eenvoor focusde op energie, Zoekgebied nieuw station Arnhem-Oost. blijven. Onderzoekslocaties hoogwaardigere zone waar kan worden en toekomstbestendige bereikbaarheid. om te verblijven in een natuurlijke innovatie, maken en testen. energieopgave. geïnvesteerd in het verhogen van de hoort ook een andere vorm van participatie bij. Dat omgeving waar men kan wandelen, sporten de omgevingsvisie beschreven. Hoe gaan we biodiversiteit. Ontwikkeling van economische hotspots bespreken we in het laatste hoofdstuk, zodat we en elkaar kan ontmoeten. Ontwikkeling van educatieve hotspots onze visie realiseren en met behulp van welke waar optimaal wordt ingezet op steeds weer een zorgvuldig proces van afwegen en waaronder middelbare scholen, ArtEZ, de instrumenten uit de gereedschapskist van de Investering in de buitenruimte tot een bedrijvigheid en het handhaven van Mobiliteit HAN University of applied sciences en Van besluiten doorlopen. nieuwe omgevingsvisie? Door het opstellen van aaneengesloten, divers en hoogwaardig concentratiebeleid in detailhandel. Robuust autonetwerk van snelwegen, Hall Larenstein, met de focus op educatie nieuwe programma’s, het opnieuw tegen het licht groen-blauw raamwerk met als doel om het provinciale en lokale wegen.

en toegepaste wetenschappen, schone Legenda Visiekaart houden van bestaand beleid en het uitwerken van gebied te verbinden met de groenzones Ontwikkeling van economische hotspots mobiliteit, circulaire economie en energie.

4.

toekomstbeeld voor 2040 dat de belangrijkste

(uit: Voorontwerp omgevingsvisie Arnhemwaarden 2040, Gemeente Arnhem (3 mei 2021)) ambities, en principes beschrijft waarmee

we richting geven aan de toekomst. We hebben nadrukkelijk rekening gehouden met het gedachtegoed van de nationale AKZO-terrein: Omgevingsvisie en onderschrijven de nationale opgaven en de afwegingsprincipes uit deze visie. Het AKZO-terrein wordt in de omgevingsvisie aangewezen als zoeklocatie voor Combinaties van functies voorHet enkelvoudige verdichting met het verbeteren van leefbaarheid en DNAgaan als inzet. terrein functies, kenmerken en identiteit van een gebied wordt begrensd door hoogwaardige autoverbindingen, fietsverbindingen en staan ligt centraal eneen afwentelen wordtaangeduid vermeden. ligt nabij twee stations. Hiernaast het aan zone die wordt als hoogwaardig groenblauw netwerk, waar wandelen, sporten en ontmoeten gestimuleerd wordt. De omgevingsvisie biedt het AKZO-terrein zodoende voldoende handvaten om herontwikkeld te worden als hoogstedelijke, dynamische en groene leefomgeving .

visie gemeente

Groene metropool: sterke positionering en profilering van Arnhem als groene, vrije,

4.1 Waar willen we naar toe?

van woon-, winkel- en/ of Arnhem bedrijfsruimte tegelijk functies worden is in moeten trek bijerinwoners, bedrijven en toegevoegd die bijdragen bezoekers. aan de sociale samenhang en leefbaarheid de regio, wijk Niet alleen ten opzichte vaninde Slim omgaan met ruimtegebruik maar in een steeds groter verband. De groei Ruimte is schaars en moet dus efficiënt gebruikt worden. Dit betekent dat die dit met zich meebrengt willen we benutten nieuwe woningen en kantoren zoveel mogelijk gebouwd worden op plekken om de stad aantrekkelijker, vitaler en socialer die goed bereikbaar zijn met het openbaar vervoer, in de nabijheid van veel vergt innovatieve oplossingen voorzieningen. Daar wordttedemaken. hoogte Dit in gegaan. Functies worden gemengd in het ruimtegebruik van de stad, uitgaande en houden ook rekening met ontwikkelingen onder de grond, zoals kabelsvan en onze identiteit. Oplossingen die vragen om een leidingen, grondwater en bodemkwaliteit.

versie Voorontwerp - 3 mei 2021

Arnhemmers weten heel goed waarom het goed wonen is in Arnhem. Arnhem staat voor wonen in een echte stad met de Veluwe, de uiterwaarden en de Betuwe altijd dichtbij. Een stad waar het leven ontspannen is, met cultuur en voorzieningen in de buurt. Een stad die gunstig ligt en waar de ‘rest van Nederland’ nooit echt ver weg is, met Duitsland op een steenworp afstand. Arnhem is steeds meer in trek. Dat vraagt wat van de stad. Allereerst zijn er woningen nodig, daarna extra scholen, huisartsen en sportvoorzieningen. Tegelijk zijn ook meer banen nodig. Om te zorgen dat Arnhem zichzelf blijft op weg naar de toekomst, hebben we samen met de stad afwegingsprincipes opgesteld.

creatieve ondernemende energiestad in het stedelijk netwerk Nederland

Woningbouwopgave binnenstedelijk oplossen: inclusie en betaalbaar wonen

Sterke en veilige wijken waarin iedereen mee kan doen.

Ruimte voor nieuwe stedelijke gemengde woonwerkmilieus

Toekomstbeeld Arnhem 2040

Aantrekkelijk, gezond, klimaatadaptief en groen woon- en leefmilieu

Afbeelding 4.1 Toekomstbeeld Arnhem 2040

Energiehotspot Arnhem en gunstig vestigingsklimaat voor onderwijs en circulaire, innovatie en creatieve bedrijvigheid

Binnenstad bruisend brandpunt voor regio: van place to buy naar place to meet

Goede bereikbaarheid met meer ruimte voor fietsen, wandelen, OV en schone mobiliteit

Klimaatneutraal in 2050, voorkomen van energie-armoede

uit: Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040, Gemeente Arnhem (3 mei 2021), pagina 34 & 35 In groen is aangegeven welke ambities aansluiten bij het Akzo terrein

11

Gebiedsvisie AKZO-terrein Onderstaand is een adaptatie van de meest relevante passages van de Gebiedsvisie AKZO-Terrein Arnhem, Gemeente Arnhem (1 juni 2020) toegevoegd. De gebiedsvisie dient als uitgangspunt voor dit Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan (VOSP). Ambities voor het AKZO-terrein Het AKZO-terrein is een binnenstedelijke ontwikkellocatie van formaat, die op dit moment in Arnhem verder niet te vinden is. Dit biedt een unieke kans om nieuwe, hoogwaardige, duurzame en onderscheidende stedelijkheid aan Arnhem toe te voegen. De locatie heeft nu nog in de basis de belevingswaarde van een bedrijventerrein. De klassieke monofunctionele bedrijfsfunctie op een afgesloten terrein transformeert naar vormen van wonen, bedrijvigheid en onderwijs met een verbeterde ontsluiting en aanhaking op de stad. Het voormalige fabrieksterrein zal hoofdzakelijk een woonfunctie krijgen. De Arnhemse ambitie voor wat betreft wonen is om een goede, betaalbare en duurzame woning te hebben voor iedereen, in een omgeving die prettig en gezond is. Waar hittestress wordt tegengegaan door verkoelende bomen. Waar regenwater goed wordt opgevangen en meteen ten goede komt aan het groen in de buurt. En waarbij de stad voorbereid is op meer bewoners die in Arnhem hun thuis zoeken. Deze ambities worden gerealiseerd zonder bestaande Arnhemse kwaliteiten en waarden aan te tasten.

Vertaald naar het AKZO-terrein betekent dit dat er wordt gestreefd naar een functioneel, veelzijdige en levendige woonwijk. Het uitgangspunt is een mix van prijsniveaus (minstens 30% sociale huur) en een mix van doelgroepen (ouderen, starters, doorstromers, werkenden, studenten). Er wordt ingezet op een programma met een substantieel aandeel woningen voor kleine huishoudens, voornamelijk in de appartementensfeer. Ook grondgebonden woningen en woningen voor andere doelgroepen zijn deel van de mix. Hiermee wordt aangesloten bij het Arnhemse streven naar gedifferentieerde wijken en bevordering van de doorstroming op de woningmarkt. Woningen en de openbare ruimte dienen dus ook levensloopbestendig te zijn. Bovendien is het voor de aansluiting bij de bestaande omgeving goed om een deel van de mix af te stemmen op doorstroming uit de aanliggende wijken. Om optimaal gebruik te maken van de stedelijke potentie van het AKZO-terrein kan binnen de kaders op het gebied van stedenbouw, milieu, verkeer en dergelijke een flink programma gerealiseerd worden. Dit mede gelet op de grote woningbouwopgave voor de stad als geheel, de ruimte op het terrein en de centrale ligging in de stad nabij onder meer goed openbaar vervoer en snelfietsroutes. Het aantal toe te voegen woningen is geen doel op zich en is afhankelijk van de stedenbouwkundige opzet en de woonkwaliteit die gerealiseerd kan worden.

De kwaliteit bepaalt het aantal woningen, niet andersom. Het ‘laadvermogen’ van het te ontwikkelen gebied zal in de praktijk voor een groot deel afhangen van de oplossing voor het parkeren. Naast de parkeeropgave voor de nieuwe woningen, blijft een groot aantal parkeerplaatsen nodig voor de bedrijfs- en onderwijsfuncties op het terrein. Deze forse parkeeropgave wordt opgenomen in een overkoepelend en samenhangend stedenbouwkundig plan voor het hele terrein en gaat dus over de eigendomsgrenzen heen. Gefaseerde uitvoering is denkbaar, op voorwaarde dat de realisatie van elke fase bijdraagt aan de uitvoering van het totaalplan en bovendien op zichzelf ook voldoende kwaliteit heeft en aan alle gestelde eisen voldoet.

12

Zijdekwartier Arnhem - Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

Stedenbouwkundige opzet Bij de ontwikkeling van het stedenbouwkundig plan wordt voortgebouwd op elementen uit het rijke verleden van het AKZO-terrein, die het gebied nu al kwaliteit geven. Het AKZO-terrein is een iconische plek voor Arnhem, en deze kwaliteit zal doorklinken in de transformatie en nieuwe opzet van het gebied. Door gebruik te maken van historische patronen en referenties ontstaat er een gelaagdheid die de nieuwe woonwijk aantrekkelijker maakt en betekenis geeft aan de plek. Naast het fabrieksverleden wordt er ook inspiratie gehaald uit het agrarische en landgoedverleden, en de huidige inrichting van het gebied. Karakteristieke elementen uit deze periodes die ook nu nog herkenbaar zijn, zijn: de karakteristieke gebouwen van De Enk, de waterpartij aan de Velperweg, het park in het binnengebied, de oude gehoorzaal aan de Vosdijk en het portiershuisje aan de Beeldhouwerstraat. Het nieuwe hoofdkwartier van Teijin en de gebouwen van ROC RijnIJssel zullen daarnaast nieuwe identiteit toevoegen aan het gebied. Bij de ontwikkeling van het gebied wordt verder gebruik gemaakt van kwaliteiten zoals de binnenstedelijke ligging, de ligging aan de verkeershoofdstructuur en de goede bereikbaarheid met het openbaar vervoer.

Het op bedrijven en onderwijs gerichte deel van het terrein aan de westzijde van de nieuw te ontwikkelen woonwijk, met een grootschalig en functioneel karakter, vraagt om een robuust en samenhangend vormgegeven woonwijk. Door de woonwijk als totaal ensemble vorm te geven kan een sterk beeld worden gecreëerd dat kan concurreren met het grillige en grootschalige beeld langs de Vosdijk en de forse (voormalige) kantoorgebouwen aan de Velperweg. De historische referentie van het industriële karakter en de binnenstedelijke ligging zijn daar dankbare aanleidingen voor. Eveneens biedt deze stedelijke potentie mogelijkheid tot het realiseren van een flink programma. Een dergelijke opzet leent zich een maat en schaal die een hoge dichtheid van woningen mogelijk maakt. Hoogteaccenten die passen in de omgeving, het bestaande ensemble van gebouwen op het AKZO-terrein, én rekening houden met het zicht vanuit bestaande woningen, zijn daarbij prima denkbaar. Een dergelijk vormgegeven woonwijk zorgt voor een helder contrast met de naastgelegen wijk Plattenburg, welke is vormgegeven vanuit een klassiek stratenpatroon met bouwblokken. Het zijdekwartier zal daarentegen bestaan uit stoere gebouwen met daartussen schijnbaar willekeurig uitgespaarde openbare ruimte. Gebouwen vormen met elkaar een samenhangend ensemble en laten zowel variatie als eenheid zien.

Het ensemble straalt in visueel opzicht een zekere beslotenheid uit, maar is ook uitnodigend en toegankelijk. Mede omdat de gebouwen stoer en fors zijn, is het belangrijk dat de openbare ruimte een hoge verblijfskwaliteit heeft en een zekere geborgenheid biedt. Hierbij wordt bijzondere aandacht gegeven aan een soepele, gelaagde overgang tussen privéruimte en de openbare ruimte. Zowel het agrarische en landgoedverleden als de huidige verschijningsvorm met spontaan opgekomen pioniersvegetatie vormt inspiratie voor de overdadig groene inrichting van de nieuwe woonwijk. Het Zijdekwartier wordt zo een karakteristieke en toegankelijke woonbuurt met veel groen en een grote verblijfskwaliteit van de openbare ruimte. Hierbij gaat het nadrukkelijk om kwalitatief groen, robuust genoeg om een functie te hebben in de klimaatadaptatie en groen dat ten dienste staat aan de verblijfskwaliteit in de wijk. Deze kwaliteit betreft niet alleen de grotere groenstructuren maar álle openbare

visie gemeente Concept openbare ruimte

Concept ontsluiting

Concept bebouwing

uit: Gebiedsvisie AKZO-Terrein Arnhem, Gemeente Arnhem (1 juni 2020) ruimten. Voor de vormgeving van deze groene kwaliteit wordt inspiratie gehaald uit het agrarische en landgoedverleden als de huidige verschijningsvorm met spontaan opgekomen pioniersvegetatie. Het Zijdekwartier vormt een samenhangend geheel dat zich visueel onderscheidt binnen de ruimtelijke opzet van het AKZO-terrein als geheel, en ‘leesbaar’ is als referentie aan het verleden. De doorweving met groen vormt een sterk contrast met het omliggende gebied. Aan de oostzijde vormt het groen een passtuk in de aanhechting aan de wijk Plattenburg. De spoorzone vormt een introvert gelegen en in de basis groen gebied, waar de verbinding wordt gelegd met de ecologische verbindingszone aan de zuidzijde van het spoor. Zo worden de groengebieden Thialf e.o. en de groene zones langs het spoor en park Presikhaaf met elkaar verbonden. Het stedenbouwkundig plan van het Zijdekwartier betreft het binnengebied van het AKZO-terrein. De gebouwen langs de Vosdijk en de Velperweg vormen een randzone waar men doorheen moet om in het achterliggende, enigszins verborgen, (woon)gebied te komen. Onderdeel van deze randzone is de open pleinachtige ruimte, bestaande uit groenvlakken en verharding, tussen het kantoor AkzoNobel en

het gebouw de Grote Enk. Deze entreezone met de Tivolilaan wordt de toekomstige publieke toegang voor de wijk. Dit is enerzijds een functioneel gegeven, anderzijds draagt het bij aan de genoemde iconische cultuurhistorische identiteit van het gebied. Voor de beleving van het entreeplein is het van belang dat de toegang via de Tivolilaan in visueel opzicht beëindigd wordt. Dat houdt in dat de bezoeker naar een duidelijk oriëntatiepunt aan het einde van de Tivolilaan toerijdt.

Het Zijdekwartier wordt ontsloten vanuit de Tivolilaan en dus de Velperweg. Een hoofdontsluiting voor auto’s vanuit de Beeldhouwerstraat is uitgesloten. Wel is voor een klein deel van de bebouwing die zich richt op de Beeldhouwerstraat de mogelijkheid om de bereikbaarheid via Plattenburg te organiseren. De ontsluitingscapaciteit is dan maatgevend voor het aantal woningen van die ontwikkeling.

Mobiliteit

Op basis van de bekende en voorgenomen plannen is de verkeerskundige impact onderzocht. In het onderzoek is gekeken naar de effecten van de ontwikkelingen Highpark en het AKZO-terrein op de verkeersafwikkeling van de Velperweg. Uit het onderzoek blijkt dat de Velperweg (en de kruispunten Raapopseweg-Tivolilaan, Vosdijk-High Park en Hoflaan, en Oude Velperweg – Prümelaan) de groei van het verkeer door de voorgenomen ontwikkelingen kan verwerken. Er is voldoende afwikkelcapaciteit aanwezig. Als de bouwopgave op het AKZO-terrein groter wordt dan dat als uitgangspunt is genomen voor het uitgevoerde onderzoek, dan zal er een nieuw verkeersonderzoek gedaan worden.

Het AKZO-terrein is door haar jarenlange afgesloten karakter een gebied met een eigen begrenzing en eigen sfeer geworden. Die besloten sfeer moet in een bepaalde mate behouden blijven, maar het terrein moet uiteraard voor verschillende vormen van verkeer duurzaam en toekomstbestendig ontsloten worden. In de ambitie van de gemeente wordt vooral ruimte gegeven voor nieuwe vormen van mobiliteit. Het stimuleren en bevorderen van het openbaar vervoer, de fiets en andere vormen van mobiliteit heeft prioriteit. Toch moet er uiteraard ook een goede infrastructuur zijn voor het autoverkeer.

13

Ook voor langzaam verkeer dient het Zijdekwartier goed aangesloten te worden op de omgeving. Dit gebeurt vooral met verbindingen naar de naastgelegen wijken Plattenburg en Molenbeke. Daarnaast worden looproutes georiënteerd op de dichtstbijzijnde bushalte aan de Velperweg. De Velperweg en de fietsverbinding zuidelijk van de spoorlijn Arnhem-Zutphen zijn belangrijke hoofdroutes in het bestaande stedelijk fietsnetwerk. De functies op het AKZO-terrein, zoals de bedrijven als Teijin en het ROC RIJnIJssel, worden via de Vosdijk en de Tivolilaan op dit fietsnetwerk ontsloten. Hierdoor ontstaan er snelle relaties met het station Velperpoort en het station Presikhaaf. Binnen het plangebied zijn loop- en fietsverbindingen korter en rechtstreekser dan verbindingen voor het autoverkeer. Daarbij worden lange rechtdoorgaande routes voorkomen. Door het toepassen van korte straten met diverse knikken en bochten is er sprake van een woongebied met verblijfskwaliteit. In de visie voor het AKZO-terrein is een mogelijke langzaamverkeersverbinding onder het spoor door aangegeven. De haalbaarheid en realiseerbaarheid van deze langzaamverkeersverbinding hangt samen met de eventuele toekomstige ontwikkelingen van een kruisingsvrije splitsing van de spoorwegen naar Zutphen/ Zwolle en naar Zevenaar/Duitsland, alsmede de toekomstige ontwikkelingen op het Merwedeterrein.

Een extra verbinding voor langzaam verkeer zou bijdragen aan de wens om het AKZO-terrein voor lopen en fietsen naar alle zijden te ontsluiten

Klimaatbestendigheid en duurzaamheid Het AKZO-terrein is in zijn huidige inrichting niet klimaatbestendig. De ontwikkeling van het Zijdekwartier zal in het teken staan van klimaatadaptatie. Hemelwater wordt zoveel mogelijk in het gebied gehouden, door het toepassen van groene daken en het aanbrengen van een wadisysteem, en waar mogelijk hergebruikt. Het hemelwaterriool wordt buiten gebruik gesteld en maakt plaats voor oppervlakkige afvoer. Er wordt onderzocht of regenwater in het gebied zelf kan infiltreren of dat het vertraagd afgevoerd dient te worden via de ecozone Presikhaaf, welke hierop gedimensioneerd is. De waterhuishoudkundige inrichting kan daarnaast bijdragen aan het reduceren van hitte. Het AKZO-terrein bevindt zich in een hittegevoelig gebied. Andere aspecten die hieraan bijdragen zijn de vergroening van gebouwen, met naast groene daken ook gevelgroen, bomen die voor schaduw zorgen in de openbare ruimte en de keuze voor bepaalde (kleuren) gevelmateriaal voor de bebouwing en de openbare ruimte. Bij de materiaalselectie wordt eveneens rekening gehouden met circulariteit: levensduur, herbruikbaarheid, toekomstige demontage, flexibiliteit. Met betrekking tot energie wordt een energievisie opgesteld, waarbij gestreefd wordt naar energieneutraliteit. Er kan zo een passend energieconcept toegepast worden. Vanzelfsprekend wordt er gasloos gebouwd.

Er wordt ook gezocht naar een integrale warmteoplossing, waarin onder andere het gebruik van restwarmte wordt onderzocht. Het Zijdekwartier wordt ook een natuurinclusieve wijk. Door een natuurlijke manier van inrichten en beheer van het groen wordt er rekening gehouden met dieren- en plantensoorten die kenmerkend zijn voor de omgeving. Kenmerkende soorten voor het AKZO-terrein zijn: gierzwaluw, huiszwaluw, huismus, zwarte roodstaart, gewone dwergvleermuis, vlinders en wilde bijen. Op basis van de ‘Maatregelen Catalogus

14

Zijdekwartier Arnhem - Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

Natuurinclusief Bouwen Arnhem’ (maart 2021) zullen de natuurvriendelijke openbare ruimte en natuurinclusief ontworpen gebouwen worden afgestemd op deze soorten.

Overige omgevingsaspecten De locatie ligt binnen 200m van het spoortraject Arnhem-Zutphen. Er dient rekening gehouden te worden met veiligheidszones betreffende het transport van gevaarlijke stoffen, trillings- en geluidshinder en luchtvervruiling. Ook rondom de bedrijven wordt rekening gehouden met een milieuzonering. Externe (veiligheids)onderzoeken maken deze aspecten inzichtelijk. Er wordt rekening gehouden met de bereikbaarheid voor de brandweer en andere hulpdiensten. In opdracht van AkzoNobel Nederland B.V. is in 2016 een bodemonderzoek uitgevoerd. De gegevens die uit dit onderzoek zijn gekomen, bieden voldoende inzicht in de bodemkwaliteit van het gebied en dus voldoende basis voor een (bestemmingsplan)procedure. Een deel van de locatie betreft ernstige bodemverontreiniging met o.a. zink, PCB’s, olie en zware metalen in grond en grondwater. Dit hoeft geen te grote belemmering voor de planvorming te zijn. Bij de bestemmingsverandering naar wonen zijn sanerende maatregelen noodzakelijk, omdat er voor de bouw en herinrichting in een geval van ernstige bodemverontreiniging moet worden gegraven. Voor grondgebonden woningbouw zal een minimale leeflaag van 1.0 m moeten worden aangelegd, om contact met de onderliggende verontreinigingen te voorkomen. Deze leeflaag kan worden ingegraven of opgebracht. Voor minder gevoelige terreindelen kan een leeflaag van 0,5 meter volstaan.

Hierbij moeten groter aaneengesloten delen worden gerealiseerd. Voorafgaand aan het aanbrengen van een leeflaag dienen in ieder geval de mobiele verontreinigingskernen te worden ontgraven tot onder de interventiewaarde. Op het AKZO-terrein is sprake van een verhoogde kans op het aantreffen van conventionele explosieven. Voor gebieden met een verhoogde kans van aantreffen is geadviseerd aanvullend historisch en een naoorlogs onderzoek uit te voeren, en op basis hiervan voor de geplande werkzaamheden een zogenaamde projectgebonden risico analyse (PRA) op te stellen. Het AKZO-terrein ligt in een gradiëntzone tussen de hogere zandgronden en de rivier. De hellingafzettingen staan erom bekend dat ze een hoge kans op archeologische sporen hebben. Voor een deel van het terrein wordt verwacht dat er vondsten worden gedaan. Voor de verwachtingszones gelden de bepalingen uit de erfgoedverordening. Het uiterst noordoostelijke deel, dat reeds onderzocht is, is vrij van verder onderzoek.

15

visie gemeente

Woondeal Onderstaand is een adaptatie van de meest relevante passages van de Woondeal regio Arnhem-Nijmegen toegevoegd. De woondeal dient als uitgangspunt voor dit Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan (VOSP). De Woondeal regio Arnhem-Nijmegen omvat een langjarige samenwerking tussen overheden, woningcorporaties en marktpartijen zoals beleggers, (bouw)ontwikkelaars, vervoersmaatschappijen en zorgverlening. Op 4 maart 2020 hebben de regio Arnhem-Nijmegen, de steden Arnhem en Nijmegen, de provincie Gelderland en de Rijksoverheid de Woondeal gesloten. De doelstelling Het doel van de Woondeal is het woningtekort in de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen terug te dringen. Dit kan door het structureel verbeteren van de woningbouwproductie, het functioneren van de woningmarkt en de leefbaarheid in deze groene en inclusieve regio. De woondeal bevat afspraken over onderwerpen en thema’s die van belang zijn voor de gehele regio, zoals de woningbouwopgave, het betaalbaar houden van de woningvoorraad, het versterken van het groene profiel van de regio en de bereikbaarheids- en leefbaarheidsvraagstukken. Afspraken in de Woondeal over het terugdringen van de woningnood In de Woondeal zijn onder meer de volgende afspraken gemaakt: • Tot 2025 realiseren we 20.000 woningen. Dit zijn er 5.000 meer dan gepland. Er zijn verschillende locaties aangewezen om deze versnelling te realiseren.

• 50% van de woningen behoort te vallen in het betaalbare segment. • Partijen spannen zich in voor minimaal 25% circulaire bouw in nieuwe woningbouwplannen. --Vanaf 2030 wil de regio minimaal 50% circulaire bouw ontwikkelen. • We gaan (flexibele en tijdelijke) woningen versneld realiseren. • Woningcorporaties krijgen meer experimenteerruimte om bijvoorbeeld te werken aan de energietransitie voor particulier bezit en leefbaarheid in de wijk. • Voor de start van de uitvoering is 1 miljoen euro beschikbaar (750.000 euro van de Rijksoverheid en 250.000 euro van de provincie Gelderland).

16

Zijdekwartier Arnhem - Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

Onderstaand is een adaptatie van de meest relevante passages van de Uitvoeringsagenda Klimaatadaptief Arnhem, Gemeente Arnhem (september 2021) toegevoegd. De uitvoeringsagenda dient als uitgangspunt voor dit Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan (VOSP).

aandacht besteed zodat afstromend water naar (tijdelijke) afstroomlocaties kan worden geleid.

Klimaat

Ook om de effecten van de opwarming van de stad te verminderen is per gebied maatwerk nodig. Er worden rode, oranje, gele en blauwe gebieden onderscheiden binnen de gemeente Arnhem. Het AKZO-terrein is in zijn huidige staat aangeduid als een gele zone. Wat betreft hitte is de situatie in de gele gebieden relatief gunstig. De ambitie is om deze situatie te behouden. Dit betekent dat ook hier de verdichting met de ontwikkeling van het Zijdekwartier niet mag leiden tot een verslechtering van de gevoelstemperatuur ter plaatse.

Hete zomers, langdurige droogte en extreme buien komen steeds vaker voor. Daarom zet de gemeente Arnhem op allerlei manieren in om de stad klimaatbestendig te maken. De toenemende hitte zorgt ervoor dat mensen slechter slapen en minder productief zijn. Ook brengt het grote gezondheidsrisico’s met zich mee. Vooral voor ouderen en mensen met een zwakkere gezondheid kan hitte (levens)gevaarlijk zijn. Het is dus zaak dat Arnhem aangepast wordt aan het veranderende klimaat en snel klimaatbestendig wordt. In januari 2021 heeft de gemeenteraad de ‘Strategie Klimaatadaptatie Arnhem’ aangenomen. Hierin staat beschreven hoe de gemeente de stad wil gaan aanpassen aan het veranderende klimaat op het gebied van wateroverlast, waterveiligheid, droogte en hitte. In het heuvelachtige Arnhem-Noord, waar ook het AKZO-terrein is gelegen, leidt het veranderende klimaat tot meer wateroverlast. Tijdens hoosbuien stromen grote hoeveelheden regenwater naar de lagergelegen stadsdelen en zorgen daar voor hinder. Tegelijkertijd is er in Arnhem-Noord ook sneller sprake van droogte, wat niet alleen nadelige gevolgen heeft voor de natuur, maar ook voor het stedelijke groen. Gebiedsontwikkelingen vormen belangrijke kansen om Arnhem klimaatbestendiger te maken. Het is cruciaal dat er vanaf de allereerste fase van visievorming of gebiedsontwikkeling ontworpen wordt voor een veranderend stadsklimaat.

Dus rekening houdend met hitte en tropische dagen, zware buien en perioden van droogte. Bij de herontwikkeling van het voormalige AKZO-terrein wordt klimaatadaptatie vanaf de eerste schetsen meegenomen. Om te voorkomen dat de ontwikkeling een nieuw hitte-eiland creëert of dat er grotere wateroverlast ontstaat, worden de maatregelen uit de uitvoeringsagenda doorvertaald in de planontwikkeling. Daarnaast kijkt de WUR mee bij het opstellen van de stedenbouwkundige opzet, waarbij specifiek aandacht besteed wordt aan het verbeteren van de klimaatbestendigheid van het plan.

visie gemeente

Uitvoeringsagenda Klimaatadaptief Arnhem

Hitte

In de uitvoeringsagenda zijn de volgende maatregelen geformuleerd met betrekking tot hitte: het behoud van de gunstige verhouding tussen bebouwd/verhard en groen/ blauw en toevoeging van bebouwing combineren met compenserende maatregelen zoals extra groen of minder verharding. Eén van de belangrijkste ambities uit de Strategie Klimaatadaptatie is om de verharding in het bebouwde deel van Arnhem met 10% te verminderen. Verharding die overbodig of niet functioneel is, wordt vervangen door groen en ruimte voor water. Gebiedsontwikkelingen als het Zijdekwartier spelen hier een belangrijke rol in. Het zo min mogelijk terugbrengen van verharding is het uitgangspunt in de openbare ruimte. Droogte De maatregelen die zijn geformuleerd om wateroverlast en hitte tegen te gaan helpen ook om de gevolgen van droogte te verminderen. Door meer groen en wateropslag in de stad aan te leggen, wordt meer water vastgehouden waardoor het langer duurt voor droogte tot problemen gaat leiden. De mogelijkheid om water op te slaan en te gebruiken tijdens droogte zal een grotere rol gaan spelen in gebiedsontwikkelingen en de inrichting van de openbare ruimte. Aanvullend wordt er ingezet op het aanplanten van droogtebestendige bomen en heesters, het vasthouden van regenwater en het verbeteren van de sponswerking van de bomen.

Wateroverlast In de uitvoeringsagenda worden brongebieden, overgangsgebieden en putgebieden onderscheiden. Putgebieden zijn de lagergelegen delen waar het water niet weg kan stromen en er dus overlast ontstaat. Het AKZO-terrein is een putgebied. Zoals gebleken is tijdens de zware buien van juli 2014, is het grotendeels verharde gebied niet bestendig op piekbuien. Op de ambitiekaart wateroverlast is het AKZO-terrein aangeduid als zone waar bestaande capaciteit vergroot dient te worden en berging heringericht of gerealiseerd dient te worden. Voor nieuwbouwprojecten, zoals het Zijdekwartier, zijn er enkele maatregelen vooraf vastgesteld door de gemeente: regenwater wordt afgekoppeld en openbare ruimte wordt zo ingericht dat zware buien zo min mogelijk overlast veroorzaken. Specifiek voor putgebieden dienen er aanvullende maatregelen te worden genomen. Het uitgangspunt is dat een bui van 40mm verwerkt moet kunnen worden op de locatie. Naast infiltratievoorzieningen worden ook bergingslocaties voorzien waarin water opgeslagen wordt en eventueel hergebruikt. Tot slot wordt in straatprofielen extra

17

STedenbouw kundige principes

Principes, gebaseerd op gemeentelijke visie Van ... in zichzelf gekeerd gebied zonder aansluiting met haar omgeving Naar ... Zijdekwartier als verbindende schakel in stadsdeel Verkavelingsrichting in het gebied wordt ontleent aan structuur het Broek & Enka-terrein Groene verbindingen tussen parkroute en ecologische zone Bebouwing sluit aan bij omgeving qua schaal en typologie Auto ontsluiting zo efficiënt mogelijk, gekoppeld aan (bestaande) landschappelijke structuren Parkeren uit het zicht om andere vormen van mobiliteit te stimuleren Bouwsteen bebouwing - samengesteld bouwblok Richtlijnen stedenbouwkundige accenten en hoogte Groene openbare ruimte vergroot toegankelijkheid langzaam verkeer en stimuleert ontmoeting Bebouwing reageert op openbare ruimte en historische context Stedenbouwkundige ontwikkelkaart & principe gebiedsdoorsnede

20

Zijdekwartier Arnhem - Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

• •

• •

•

• • •

stedenbouwkundige principes

Principes, gebaseerd op gemeentelijke visie Tivolilaan fungeert als hoofdontsluiting. Aan beide zijden van de Tivolilaan komt een levendig entreegebied met twee sferen, een parkzone voor de ENKA-campus en een pleinruimte voor het bedrijfsverzamelgebouw de ENK. Aan het einde van de Tivolilaan komt een oriëntatiepunt waar men naartoe beweegt, dit kan op verschillende manieren worden gerealiseerd. Tussen Plattenburg en de nieuwe woonwijk komt een parkzone die zowel als buffer en als schakel tussen beiden fungeert. Het wordt een plek die ontmoeting stimuleert, met de Josef Sartoschool en de portiersloge - die eventueel herontwikkeld kan worden tot horecapunt - als belangrijke functies. Conform het Bomenplan 2019 wordt er boombewust ontworpen. Uitgangspunt is behoud van de vitale bomen. Ten behoeve van een logische ontsluiting van het gebied kan het noodzakelijk zijn om openingen in de laanstructuren te maken. Wanneer bomen niet behouden kunnen worden, wordt eerst onderzocht of de bomen te verplanten zijn. Als dat niet kan, vindt herplant plaats binnen het projectgebied met als doel de groenkwaliteit duurzaam te verbeteren. Het wordt een gemixt gebied, waar werken, wonen, onderwijs en commerciële functies elkaar versterken.

Er is beperkte hinder van het spoor, dit zijn veiligheidszones betreffende het transport van gevaarlijke stoffen, trillings- en geluidshinder en luchtvervuiling Grond is door de vroegere bedrijvigheid vervuild geraakt, sanerende maatregelen zijn noodzakelijk

entree via Tivolilaan (herprofileren?) entreegebied park (ENKA-campus) entreegebied plein (bedrijfsverzamelgebouw de Enk) bestaande waardevolle bomen behouden

oriëntatiepunt groene buffer naar Plattenburg (opnemen van school en portiersloge) zoekgebied woningbouw inpassing bomenlaan: doorbrekingen om de samenhang en verbindingen binnen de wijk te bevorderen beperkte hinder van het spoor

bedrijvigheid en onderwijs

21

Van ... in zichzelf gekeerd gebied zonder aansluiting met haar omgeving Het AKZO-terrein is formeel gezien alleen toegankelijk vanaf de Tivolilaan en schermt zich af van haar directe omgeving door hekwerken. Dit stamt uit de tijd dat het gehele terrein nog als bedrijventerrein fungeerde. Men kwam met de auto binnen via de Tivolilaan en parkeerde in het centrale parkeergebied, waarna men zich naar de omliggende fabrieken of kantoren begaf. Dit heeft geresulteerd in een naar binnen gekeerd gebied, met achterkanten richting Plattenburg, het spoor en Molenbeke.

Kerk modekwartier

Soms zijn de hekwerken gedeeltelijk geopend en wordt een beperkte toegankelijkheid gesuggereerd. Desondanks brengt dit geen uitnodigende sfeer in het gebied teweeg, waardoor de buitenruimte in het gebied niet of nauwelijks gebruikt wordt. Binnen het terrein bevinden zich al veel verschillende functies: bedrijven, commercieel, onderwijs en wonen. Deze functies hebben op het moment echter weinig ruimtelijke of functionele verbinding met elkaar. Ze zijn bijvoorbeeld afgescheiden door hekwerken of hebben ieder hun eigen parkeerplaats terwijl er ook ingezet zou kunnen worden op dubbelgebruik. Ze zijn veelal apart herontwikkeld binnen hun eigendomsgrenzen, zonder overkoepelende ruimtelijke visie. Hierdoor functioneren ze op zichzelf goed, maar maken ze ook geen gebruik van elkaars kansen en mogelijkheden, waardoor een belangrijke kwaliteits- en efficiëntieslag gemist wordt. Er kan zogezegd nog niet gesproken worden van een mix tussen de verschillende functies, doordat ze niet of nauwelijks een relatie met elkaar aangaan en elkaar zo dus ook niet versterken.